Fideoak prest dauzkazu.
-Eramateko? -Txikia, txilerik gabe.
Handian txilea nahi?
700 kilometro koadro inguru dituen uharte txiki honetan,…
…Singapurren, badituzu 5,5 milioi lagun…
…eta ezusteko goxo-goxo asko.
Berdin dio zenbatekoa den jana, 3 edo 300 dolarrekoa…
…tratu egokia emango zaizu.
Etxebizitza Sailekoek esan zuten berri onak zituztela guretzat.
Etxe berri bat eman nahiko digute?
Ia 50 urtez bizi izan naiz hemen…
…eta bizitza berri bat hastea nahi dute, hain zaharra izanik?
Etxe osoa!
Akabo 31 etxebizitza hauek!
Leku hau bota egingo dute urte gutxi barru.
Akabo aitak eduki zuen lehenengo jabetza.
Baina gogoratu, zernahi ere gertatu…
…aulki hau ni joango naizen lekura joango da.
Etxeaz oroitu, eta Tanglin Halt datorkit gogora.
Goizean duen usaina.
Usainak. Arrain freskoa.
Barazki hostotsuak.
Azoka bustia.
1965ean jaio nintzen.
Etxe multzo pila eraiki zuten garai hartan bertan Singapurren.
Metroa egin zuten, aparkaleku gehiago jarri…
…baina, horrez gainera, leku honek berdin jarraitu du.
Batez ere jende guztia. Jendea.
Haien eta bizilagunen eta lagunen produktuak saltzen dizkizute.
Itxuraz garratzak eta zakarrak izan litezkeen arren…
…eskuzabalak eta jatorrak dira ezagutzen dituzunean.
Beren bezero maiteenek beti entzuten dizkiete kexu maiteenak.
Baina aldi berean…
…produkturik onenaren preziorik onena lortzen dute.
Sukaldaritza-kritikaria naiz.
Era askotako janaria jan behar izaten dut lanerako.
Baina eguerdian xanpaina-otordu baten kritika egin behar baduzu ere…
…arrautza egosiak eta kafea hartuz eguna hastea bezalakorik ez dago.
Trebezia handiko kontua da arrautza irakin perfektuak egitea.
Kimikak eta fisikak egokiak izan behar dute.
Ah Leongek eta bere emazteak arrautzarik onenak egiten dituzte.
Latorrizko ontzi batean egiten dituzte.
Eta ez janaria hutsean prestatzeko tresna ergel batean.
Aitak irakatsi zion bezala egiten ditu Ah Leongek arrautzak.
Faltan botako dut joaten denean.
Auzune hau botatzen duten ondoren…
…saltzaile gehienek atseden hartuko dute…
…eta ez dira joango aire girotuko saltoki handi bateko jangunera.
Saltoki handi pila daukagu, baina Tanglin Halt bakarra.
Sukaldari-kritikaria naiz. Saiatzen naiz zaporeekin objektiboa izaten…
…baina janarekin?
Jendearekin, oroitzapenekin eta historiarekin du janariak zerikusia.
Horietatik ezer ez da objektiboa; janaria ere ez.
Aizu, Chun, baduzu une bat?
Claire aurkeztu nahi nizuke.
Claire gure moda-kazetaria izango da…
…eta zure esperientzia guztiarekin…
…baliabide aparta izango zara berarentzat.
Asko pozten naiz zu azkenean ezagutzeaz, Goh jauna.
Asko entzun dut zutaz!
Noizbait otorduren bat egin beharko duzue elkarrekin, ezta?
Claire oso neska bizkorra da.
Gustatuko zaizkizu haren ideia berriak.
Ez esan hori!
Irakurleak hobeto erakartzeko modu batzuk iradoki ditut.
Asko dago hobetzeko.
Beharbada, Chunekin partekatu nahiko dituzu zeure ideiak.
Zera, nire belaunaldiko jendeak uste du…
Barkatu, nire artikulua amaitu beharra daukat.
Ederki. Gero hitz egingo dugu.
Pozten naiz zu ezagutzeaz.
Jan ote dezake janari sendorik?
Ideia berriak…
Modak etorri eta joan egiten dira…
Irakurle ondo heziari, ordea…
…idazketa onak eta kalitate handiko lanak egiten dio zirrara.
Ikusiko dugu zenbat irauten duen.
Zure lehengusuaren ezkontza aparta izan da.
Hirugarren izeba galdezka aritu da ea noiz den zure txanda.
Badakizu familiako azkena zarela ezkontzen?
Hain izugarriak al dira oraingo neskak?
Gogoan dut zure azken neska azafata xarmagarri bat zela…
…baina aspaldi hautsi zenuten harremana.
Amona izango da honezkero!
Amak harribitxiz betetako kutxa bat utzi zizun…
…baina ez daukazu horiek nori emana.
Zergatik ez duzu maila pixka bat jaisten?
Bila ezazu neska bat, familia bat sortu eta zaindu nahiko zaituena.
Singapurtarrok harro gaude kultura-arrago bat izateaz.
Etorkin gogorren herrialde bat izateaz.
Janariaren paradisua izateaz.
Nondik etorri ziren, ordea, gure janari goxo-goxoak?
Nola hasi zen hori dena?
Har dezagun "laksa", adibidez.
Batzuen ustez, "laksa" hitza pertsierazko hitz bat da…
…eta "ehun mila" esan nahi omen du…
…platereko ehunka mila fideo-harien aipamenez.
Beste batzuen ustez, "hondar espeziatua" esan nahi du txineraz…
…bere haragi-saltsaren testura hondartsuagatik.
Peranakanen eragina ote dute osagaiek?
Menda-belarraren erabilerak eta haren zapore garratzak…
…thailandiar jatorrikoa dela esan nahi ote dute?
Batzuen ustez, txinatar etorkinek ekarri zuten Singapurrera…
…eta bertakoen zaporeetara moldatu omen zuten.
Egia, nire ustez, hau da: ez dakigu.
Nolanahi ere…
…"laksa" altxor nazional maitatua bihurtu da.
Haren jatorri ezezagunetik harago, singapurtarrok aldatu egin dugu…
…fideo-zopa espeziatu hau, eta geurea dela esaten dugu.
Arroza oilaskoarekin ez da Singapurren bezain ondo inon egiten.
Hau Tong Fatt da…
…eta Hainango estilo tradizionalean prestatzen dute.
Hau Tian Tian da, eta hemengo oilaskoa goxo-goxoa da.
Eta ilarak, hiltzeko modukoak.
Eta hemen, Hainango oilasko eta arroz-bolak, Jalan Besar kalean.
Ibiltzen jateko asmatuko ziren, beharbada…
…baina ez dira ibilian prestatzekoak.
Haren adineko jende gutxik nahi luke bi ordu pasatu…
…itsasoko ura, baratxuria eta jengibrea frijitzen…
…eta gero gatz ketua oilasko-saldari eransten…
…arroza, azkenik, han egosteko.
Gero, arroza egina dagoenean, eskuz moldatzen du…
…eta bolatxo txikiak egiten ditu arroz bero ketsuarekin…
…gurasoek erakutsi zioten abileziaz…
…25 urterekin haiek ordezkatu zituenean.
Zergatik hartu zenuen negozioa zeure gain?
Gaztea nintzen, eta larunbatero diskotekara joaten nintzen…
…eta oso ondo pasatzen nuen.
Behin, etxera joan, euria ari zuen, eta ama ondoezik zegoen.
Mahaian etzanda zegoen.
Zer zuen galdetu, eta ondoezik zegoela esan zidan.
Atseden hartzeko esan nion.
Nahitaez lagundu behar izan nion amari.
Ez nekien zer egin, eta amak erakutsi behar izan zidan.
Hiru egunez irakatsi zidan…
…eta, laugarrenean, interesa piztu zitzaidan.
Harrezkero, amari egunero laguntzen hasi nintzen.
Ma jauna, handituta dauzkazu eskuak.
Bai, egunero egiten dudalako hau, nire indar hutsez.
Horregatik handitzen zaizkit eskuak.
Lehenik, arroza bero dago.
Bigarrenik, oilaskoa ebaki behar dut.
Orain bakarrik ari bainaiz lanean.
Esango al diguzu nola jaten diren arroz-bolak?
Haragi puska bat hartu.
Arroz gainean jar ezazu.
Arroz gainean jarri.
Eta mokadu bat jan.
Arroz-bolak bere itxurari eusten dio.
-Goxoa da, ezta? -Aparta.
Bete-betean sentitzen da zaporea.
Arrazoi duzu.
Ez dago itsaskorra.
Eta honela heltzen badiozu, ez du itxura galduko.
Zer asmo duzu etorkizunerako?
Nire abilezia erakutsi nahi nuke, tradizioari eusteko.
Ondorengo egoki baten bila nabil.
Ez badut aurkitzen, ez dut aukerarik izango.
Aurkituko banu, hobe.
Baina egongo da ikasi nahiko duen norbait.
Zergatik sufritu nahi duzu horrela?
Ez da sufrimendua.
Bizitza da.
Amarengandik ikasi nuen hau dena.
Pazientzia izaten ikasi nuen.
Une latzak nola jasan ikasi nuen.
Alegia, bizitza nola bizi ikasi nuen.
Saltokiari begiratzen diodan bakoitzean, ama datorkit gogora.
1990ean hil zen.
Oso eskerdun natzaio.
Zergatik?
Eskertzen diot abilezia hau erakutsi izana…
…lan bat eman baitzidan familia aurrera ateratzeko.
Familia zoriontsu bat izateko.
Barkatu, ezin dut segitu.
-Barkatu. -Lasai.
Hunkitu egin naiz.
Amaren maitasuna onena izango da beti.
Kale-saltzaileen lehen belaunaldia etorkin gogorrak ziren.
Ez zeukaten ezer ez, izena eta eskola pittin bat besterik ez.
Eskorgatan edo saskitan saltzen zuten janaria…
…zaldien, trizikloen eta hiriko zirkulazio kaotikoaren ondoan.
Modu azkarra zen dirua irabazteko, eta kapital gutxi behar zuen.
Lehiaketa latzaren bultzadak errezetak hobetzera behartu zituen…
…eskura zeuzkaten bertako osagaiak erabiliz eta sua bikain menderatuz.
Hunkigarria da nola segitzen dugun jana prestatzeko modu berrien bila.
Suak ez gaitu zapuztu.
Jatetxe honetan 3Dn inprimatutako janaria emango dute!
Ez al da bikaina? Janari-industria osoa irauliko du!
Iraultzarena ez daukat garbi.
Egun batean, espazioko jatetxeen kritikak egiten ariko garenean…
…esango dugu jana inprimitzen hasteak egin zuela posible hau dena.
Ez dut lurretik joateko asmorik, hilkutxa batean ez bada.
Hau irakurri nahi duzu?
Jatetxeko sukaldariari esan zenizkion gauza asko erabili ditut.
Ondo iruditzen zaizu?
Etxe handiengatik eta goi mailako bizimoduagatik ezaguna da Singapur.
Baina arrain buruak curryan askoz jatorri apalagoa du.
1950ean asmatua da.
Orduan, arrain buruak ez zituen inork nahi…
…eta debalde eskuratzen ziren azokan.
Gaur egun, estilo desberdin askotan prestatua aurkitzen da plater hau.
Eta Samy's da arrain burua curryan probatzeko leku zaharrenetako bat.
Curry bero burbuilatsua, arroz leun baten gainean,
…alboan "papadum" edo gailetak dauzkala.
Aitari txanda hartu ondoren…
…Mahendren jaunak gauza bera egin nahi du bere bi semeekin.
Sukaldean eta negozio osoan laguntzen diote orain semeek.
Nola atera duzu negozioa aurrera dena zuk eginez?
Hutsegite asko egin nituen. Jende askok errieta egin zidan.
Gorabehera handiak.
Askotan egon nintzen uzteko zorian.
Ordu pila atsedenik gabe eta beste ezer gabe. Egunero gauza bera.
Azkenean, aitaz oroitu nintzen…
…eta esan nuen: "Gauza handi bat egin duzu, segi, ondorengoei utzi".
Eta bezero askok esan zidaten:
"Ez utzi hau. Ez joan beste leku batera".
"Eta joaten bazara, esaiguzu nora joango zaren".
Horrelako jarraitzaileekin, nola utziko nuen hau?
Esan nuen: "Onerako edo txarrerako, aurrera".
Zer erakutsi nahi zenieke orain laguntzen ari zaizkizun bi semeei?
Egiten dutenaz harro egon daitezela.
Ni hil arren haiek segituko dutela espero dut.
Zeren eta niretzat… Aitak beti esaten zuen…
"Gizaki bati jaten ematea, diru truk edo ez…
…oso gauza noblea da".
Karma esaten diote.
Bihotz-bihotzez egin beharra dago lana.
Horrek esan nahi du ez duzula jendea aldatuko.
Horrela egiten baduzu, zernahi egin nahi duzula ere, egingo duzu.
Janariaren negozioa oso lehiakorra da Singapurren…
…beraz, zer egiten duzu jendea berriz etorrarazteko?
Baliteke oker egotea, baina gaur egungo bezeroek…
…gazte jendeak bereziki…
…iruditzen zait garrantzi handiagoa ematen diotela giroari janari baino.
Dotorezia handiagoa nahi dute.
Ni ikusita nago hemen hiru belaunaldi elkarrekin.
Aita, semea, biloba.
Haiekin hizketan, erosotasunari ematen diote garrantzirik handiena.
Duela bizpahiru urte…
…alabak banana-hostoak erabili nahi izan zituen platertzat.
Diseinu gehiago.
Eta esan nion: "Ez".
Esan nion: "Hemen nagoen artean, ez duzu aldatuko".
Zerbitzatzeko modu jatorrari eutsi nahi nion.
Platerak eta dena aldatu nahi baduzu…
Esan nion: "Ez da ondo aterako".
"Nortasuna galduko duzu. Ez egin inoiz hori".
"Ez ezazu hutsegite hori inoiz egin".
Jatekoaren negozioa gizonena dela uste duenak…
…Outram Park Ya Hua Rou Gu Cha-ra joan behar luke.
Yue Huak 14 urte besterik ez zituen etxekoei laguntzen hasi zenean…
…"bak kut teh" kale-saltoki batean.
Bezeroek bere kale-saltokia irekitzera bultzatu zuten…
…ahizparekin hasi zen, eta, gaur egun…
…Nesken Boterearen adibide zaporetsu bat da haien negozioa.
Negozioa familiarena da, eta hain ezaguna da…
…non bezeroek janaria etxerako eta ezkontzetarako eskatzen baitiete.
Etorkinek XIX. mendean ekarri zuten "bak kut teh"…
…eta Singapur ibaiko txinatar langileen gosari suspergarria zen.
Txerri-hezurrak espeziekin eta belarrekin egosiak.
Emaitza? Txerri-hezur mamitsuekin egindako zopa…
…langileei beren lan nekagarria egiteko indarra ematen ziena.
Zer moduzkoa da familiarekin lan egitea?
Goi mailako funtzionario asko dago hemen.
Hasieran, makinak ekarri nituen, eta zera elektronikoak, hori dena.
Hasieran, ez zuten onartu.
Geroztik, desilusionatu samartuta nago belaunaldi honekin.
Dena uztea pentsatu nuen. Bai, benetan.
Baina, zorionez, bezero asko dauzkagu, eta haiek esan zidaten:
"Ez pentsa sufritzen ari zaren bakarra zarenik".
Haiek ere sufritzen ari ziren.
Pentsatuko zuten: "Honek ia 30 urte ditu, ondo aritu da lanean".
"Zergatik egon behar genuke zurekin, zu gurekin ez bazaude?"
Beraz, pausoz pauso. Kutxa erregistratzailea, adibidez.
Lehen, gaileta-kutxa bat erabiltzen genuen, dirua bueltatzeko.
Oso tradizionala.
3 kutxa ekarri nituenean, 3 gaileta-kutxa geneuzkan.
Bat eraman nuen.
Handik 3 edo 6 hilabetera, bestea eraman nuen.
Handik urtebetera, ez zeuden.
Horrela da.
Beraz, makina berri bat ekartzean, ez dut esango: "Erakutsiko dizut".
Esango dut: "Lagunduko al didazu hau nola erabili ikasten?"
Makina berena dela usteko dute horrela.
Orain ni baino gehiago dakite, nire harridurarako.
Oso harro nago, beraz.
Aldaketa guztiak sartu zenituenean, nola sentitu ziren zure izebak?
Nola sentitzen ziren? Haiei galdetu beharko diezu.
Hasieran, oso konplikatua iruditzen zitzaigun.
Zaharrak ginen, eta ez genekien teknologiaz ezer.
Ez geunden pozik.
Pixkanaka, sistemara ohitzen joan ginen.
Kobratzea asko erraztu zuen.
Sistema horrekin eraginkorragoak dira langileak.
Lehen finantza-aholkularia zinen…
…orain familiaren "bak kut teh" negozioan zaude.
Zein da aldea?
Alde handia dago!
Finantza-aholkularia nintzenean…
…ondo jantzita joaten nintzen beti bezeroekin hitz egitera.
Eskuko ordenagailua eta iPada eramaten nituen bazkaltzera joateko.
Hileroko diru-sarrerak onak ziren.
Baina hemen, lehen bi urteetan sakrifizioak egin behar izan nituen.
Ez nintzen kanpora joan, hemengo balioak eta sistema ezagutzeko…
…eta hemengo kultura garatzeko.
Hemen, zikindu egin behar duzu.
Batzuetan, bezero eta lankide batzuk etortzen zaizkit…
…eta esaten didate: "Ziur zaude hemen lan egin nahi duzula?"
Oso soineko politak daude. Baina orain xalo jantzi behar dut.
Esaten didate: "Ezin dut sinetsi".
Dena arrazoi on batengatik gertatzen dela uste dut.
Jainkoak nik zerbait ikastea nahi duela uste dut.
Jendeari laguntzea, jendea zerbitzatzea, apala izatea.
Ez dago gaizki. Zenbat eta poz handiagoa eman bezeroari…
…orduan eta alaiago sentituko gara.
Beraz, gustura nago.
Eskerrik asko.
Zenbat da?
Ezer ez, nire kontura.
Neska horren artikulua irakurri dut. Kafe eskuz egina…
…tabernari lehiaketa… Ene bada!
Nik ere irakurri dut.
Eta zer iruditu zaizu?
Informazioa ematen du.
Eta?
Haren ahotsa ez zait askorik gustatzen.
Luxuzko kafeaz iritzia eskatu dizut…
…sukaldaritza-kritikari profesionala zarenez.
Kafe on askoa egiten da gaur egun.
Kafeak marrubi zaporea izan dezake, edo beste edozerena.
Kafe modernoak zapore ona izango du…
…baina sekula ez dut utziko nire "kopi-o" kafea, galtzerdian egina.
Zer moduz dago Muhammad?
Bizkarreko mina okerragotzen ari zaio.
Ordu gutxiago lan egiteko esan diot.
Haren adinean, egun osoan zutik…
…kafea egiten, bezeroak zerbitzatzen.
Tabernariek ez dute hori egiten.
Kafea atera besterik ez dute egiten.
Hori da galtzen ari dena.
Eta sukaldaritza-kritikariok ere ez dugu laguntzen.
Jatetxeez eta platerez hitz egiten dugu…
…baina atzean dagoen jendeaz hitz egitea ahazten zaigu.
Clairerekin zuzen jokatzeko…
…ni horrelakoa nintzen.
Singapurreko plater ospetsu batzuk Asiako etorkinen eragina dute…
…baina galdetu bertako bati zein ote den Singapurreko jaki berezkoa…
…eta erantzungo dizute: karramarro-txilea.
Karramarro-txilea oso ezaguna egin da Singapurren…
…eta nonahi aurkitzen da.
Zer iruditzen zaizu hori?
Pozten naiz horretaz, denek baitakite nire amarena zela.
Gure ama hasi zen karramarro-txilea prestatzen…
…eta, hain ospetsua denez, denek saldu nahi dute karramarro-txilea.
Nola hasi zen?
Aspaldi, hondartzan bizi ginen, Bedoketik gertu.
Malaisyeraz hitz egiten deneko eremu zahar hartan geunden.
Itsas ertzaren parean.
Aitari asko gustatzen zitzaion karramarroak harrapatzea…
…eta, bueltan, amari ematen zizkion prestatzeko.
Lurrunetan egiten zituen beti.
Eta aitak esan zuen: "Lurrunik ez. Zerbait desberdina nahi dut".
Eta ama zerbait desberdina sortzen hasi zen, tomatean-eta oinarrituta.
Auzoko guztiei eman genien.
Asko gustatu zitzaien, eta esan: "Saltoki bat zabaldu behar zenuke".
Horrela hasi zen.
Kale-saltoki txiki bat gu bizi ginen pareko hondartzan.
Keroseno-lanpara txiki batekin.
Mahai bat eta aulki bat.
Horrela hasi zen gure ama.
Garai latza izan zen.
Roland gaztea zenean, 1980ko urteetan…
…gurasoek Palm Beacheko jatorrizko jatetxea saldu zuten…
…eta emigratu egin zuten.
Baina, hilabete gutxi batzuen ondoren…
…Roland Singapurrera itzuli zen…
…eta Palm Beacheko kide egin zen.
Handik urte batzuetara, prest zegoela erabaki zuenean…
…Roland jatetxea ireki zuen…
…eta amak zeukan sukaldaria ekarri zuen berarengana…
…negozio-abentura berri hartara.
Chef hori, esan dudan bezala, gure ahaide urruna da.
Baina elkarrengandik gertu-gertu gaude…
…eta familiakotzat tratatzen dugu.
Oso gazterik hasi zen amarekin lanean, mahaiak garbitzen.
Langile porrokatua da.
Zintzoa.
Amak erakutsi zion kozinatzen.
Jakina, txile-saltsa amak egiten zuena da.
Amak erakutsi zion nola prestatu.
Beraz, nirekin dago lehenengo egunetik.
Zer ikasi duzu amarengandik?
Gogotik lan egiten ikasi nuen.
Ez orain bezala, gazteek dena erraz aurkitzen baitute.
Beti esaten zidan: "Zerbait egitean, ez hartu lasterbiderik".
"Erraz egina, huts egina izaten da".
Jatetxe batean behetik hasi beharra dago.
Arazoak non dauden jakiteko.
Gurasoak Hainangoak ziren.
Gerrak Japoniara eraman zituen.
Gerra-urteak ikaragarriak izan ziren gurasoentzat…
…ama erditzeko zorian zegoen eta.
Lehenengo bonba Singapurren erori zen egunean jaio nintzen.
Aitak esan zidanez, bonben zaratagatik izan ez balitz…
…egun batzuk gehiago egongo nintzen amaren sabelean.
Gerra ondoren, gurasoek britainiarrentzat lan egin zuten.
Holland Road-eko etxe handi baten atzealdean bizi ginen.
Aita sukaldaria zen, eta amak etxeko lanak egiten zituen.
Gurasoen nagusiei esker…
…ingelesa ikasten hasi nintzen.
Garai hartan, jendeak desberdin begiratzen zizun…
…ingelesa bazenekien.
Aitak 1965ean erosi zuen etxebizitza hau…
…Singapurreko lehenengoetako etxebizitza-plan batean.
Eta hura zuen berea dei ziezaiokeen lehenengo lekua.
Gogoan dut etxez aldatu ginen lehen aldia…
…familia osoa bi gelako etxebizitza batean estu bizi ginen eta.
Eta osabak, gazteena baitzen, pasilloan lo egin behar izan zuen.
Baina batzuetan…
…halako beroa egiten zuen geletan…
…non pasilloan lo egin nahi baikenuen guztiok.
XX. mendearen hasieran…
…hokkien marinelek "hokien me" asmatu zuten…
…egur-ikatzezko labeetan prestatua.
Ke usaina eman zien horrek fideoei.
"Geylang Lorong 29 Fried Hokkien Mee" jatetxeak…
…leial eusten dio egur-ikatzaren tradizioari.
See jaunaren aita hasi zen, semeek bizibidea izan zezaten.
See jaunak hartu zuen zuzia, eta, gero, haren alabek.
Haien gainerako bizimodu moderno bizkor-bizkorrean ez bezala…
…egur-ikatzezko suarekin frijitzeko trebezia hobetzeko…
…alabek hamarkada asko behar izan zituzten.
Eta See jaunak ere tarte hori bera behar izan zuen maisu izateko.
Nola sentitzen zara alabak zurekin negozioan edukita?
Primeran sentitzen naiz, laguntzeko prest dauzkat eta.
Eta baten batek negozioaren ardura hartu ahal izango du.
Harro nago, eta errezeta ez da galduko.
Zer ikasi zenuen aitarengana etorri zinenean?
Nola aritu ikasi nuen.
Gero, pixkanaka, kozinatzen ikasi nuen.
Eta frijitzea oso gogorra da…
…egur-ikatzezko sua gobernatu behar dudalako…
…eta ez da erraza, ezta hiru urteren ondoren ere.
Zergatik da hain zaila egur-ikatzezko sua?
Egur-ikatzezko suarekin frijitzea eta gasezko suarekin frijitzea…
…oso desberdina delako.
Egur-ikatza piztuta dago denbora guztian.
Eta ez dago itzaltzerik.
Luzaroan ikasi arren, oraindik fideoak erretzen ditut batzuetan.
Alabak "hookien mee" prestatzen ikustean, zer sentitzen duzu?
Oraindik %70ean edo 80an daudela uste dut.
Batzuetan, ez.
Nekatuta ari direnean sukaldean, zaporea ez da hain ona izaten.
Beraz, batzuetan, ez naiz emaitzaz pozik egoten.
Gehiago erakutsi behar diet.
Aitak zer erakutsi dizu, zure iritzian?
Uste dut aitak erakutsi didala diruz eros ezin daitekeen zerbait.
Familia-loturak.
Bere negozioari helduko dion norbait edukitzea baita aitaren nahia.
Eta anaiarik ez daukadanez…
…nik eta ahizpak egin behar dugu.
Eskerrik asko.
Katong izan zen Singapurreko "peranakan" komunitatearen bihotza.
"Peranakan" hitzak "bertan jaioak" esan nahi du malaysieraz…
…eta Malakan eta inguruan bizilekua hartu zuten txinatar merkatarien…
…ondorengoak izendatzen ditu.
Eta, baita ere, Javan eta Sumatran, XIV. mendean jadanik bizi zirenak.
Handik 500 urtera, "peranakan" txinatarrek, merkataritzaren senez…
…Penangeko eta Singapurreko portu zalapartatsuetara emigratu zuten.
Haiei esker, kultura-nahasketa paregabe hau daukagu…
…eta "peranakan" janariaren zapore zoragarriak eta bereziak.
Goxokiek erakartzen gaituzte…
…Glory Catering-era, eta haren "kueh-kueh" aukera koloretsura.
Eta, hasteko, nork ez du jan nahiko "ayam buah keluak"…
…"chap chye", "babi asam", eta, jakina, "popiah".
Olata-geruza fin batean, saltsa gozo bat jartzen da…
…arbiz, soja-kimuz, letxugaz, kakahuetez eta izkirez egina…
…baina zer ondo biribilkatzen den hori guztia elkarrekin!
Glory Catering da Singapurreko jatetxe bakanetako bat…
…benetako "peranakan" familia batena.
Singapur bezalako uharte txiki batean…
…aise aurkitzen duzu txinatar "mee siam"…
…malaysiar "mee siam", indiar "mee siam"…
…baina peranakan "mee siam" da nire gogokoena.
"Rempah" magikoa du, espezia-konbinazio bat…
…motrailuz birrindua…
…testura eta dentsitate berezi bat duen pasta bat sortzen duena.
Mina, gozoa eta garratza da, dena aldi berean.
Eta izugarri goxoa da!
Nire ordua da.
Ez da egokia agure batentzat betiko irauten saiatzea.
Ez zara hain zaharra.
Zu ez zara hain gaztea.
Hau ez da berria.
Baina sekula zahartuko ez den ahotsa du.
Orain zurea da, adiskidea.
"Pet sounds".
Eskerrik asko.
Mutilok, ordua da!
Tira! Tira!
Zorionak zuri…
Zorionak, Nadia…
…zorionak zuri.
Bedok-en ezkutatua, Singapurreko platerik estimatuenaren izenarekin…
…oso gauza desberdin batengatik da ospetsua Green Sky's:
"Orh Luak".
Familia-saltoki honetan, honela prestatzen dute ostra-arrautzopila:
Patata gozoaren almidoia arrautzekin frijituak…
…nahastura itsaskor bat sortzen du, mokadu bakarrean jatekoa.
Eta onena, saltokia "halal" da…
…eta musulmanek ere goza dezakete plater hau.
Zergatik erabaki zenuen kale-saltzaile izatea?
Hasteko, ez zitzaidalako ikastea gustatzen.
Wok bat neukanez niretzat, zergatik ez saiatu?
16 urterekin hasi nintzen lanean.
Eta orain aita zara.
Nola sentitzen zara etxetik kanpo hainbeste ordu egonik?
Triste samar…
…gurasoen ondoan hazten ikusten ditudanean beste ume batzuk…
…baina nik ezin dut.
Horrela lan egitea aukeratu nuenez, onartu egin beharra daukat…
…eta nire alaba neska ona izatea espero dut.
Ondo portatuko ahal da! Hori da dena.
Gustatuko litzaizuke alabak zuri txanda hartzea?
Ez nuke nahi alabak lan honetan egitea…
…badakidalako nolakoa den kale-saltzailearen bizitza.
Ordu asko, oso goiz jaiki beharra…
…ez duzu ezer egiteko astirik.
Egun bakoitza antolatuta dago: 9etan jaiki, osagaiak erosi…
…lanera joan, lana bukatu, etxera joan, lo egin. Hori da dena.
Hobe da bulegoan lan egitea, askatasun handiagoa duzu eta.
Alaba hazi, eta ezkontzen denean, gehiago egon ahal izango da, agian…
…bere familiarekin, saltokian denbora pila egon ordez.
Zer moduzkoa da familiarekin lan egitea?
Orduoro eta egunero elkarrekin egoteak…
-…hurbilagotu egiten zaitu. -Ez duzue liskarrik?
Bai noski.
Baina hobe da elkarrekin lan egitea, atxikimendu bat daukazulako.
Badakizu ama ondoan daukazula, eta ez duzu berataz kezkatu beharrik.
Kaixo. Zurekin eser naiteke?
Herri libre bat da.
Ez al duzu beranduago jaten beste neskekin?
Bai, baina elkarrizketa bat dut gero, eta ezingo dut.
Traba egiten al dizut?
Barkatu, badakit bakarrik jatea gustatzen zaizula.
Ondo egokitzen ari al zara?
Bai! Mundu guztia oso jatorra da.
Jendearekin lan egitea gustatzen zait.
Blogean idazten dudanean, neuk egiten dut dena…
…eta bakarrik egoten naiz.
Ez duzu denbora guztian hain beldurgarria zertan izanik.
Beldurgarria?
Ezagutzen dudan pertsonarik izutzaileena zara.
Izutzailea?
Bai, isilik zaude beti. Auskalo zertan pentsatzen.
Beharbada, ez naiz ezertan pentsatzen ariko.
Inork ez dizu hori sinetsiko.
Saltzaileek, suertea baldin badute, arrakasta handia izan dezakete…
…eta kanpoko lokaletara zabaldu…
…sukalde industrialekin beren saltokiak hornitzeko.
Kostuak ez igotzeko presioaren eraginez…
…zabaltzea da saltzaile-belaunaldi berrien bide bakarra…
…Singapurren diru nahikoa irabazteko.
Sukalde zentral horietako asko industrialdeetan daude…
…eta haien hileroko errenta askoz merkeagoa da.
Beste batzuek, adibidez, Hoo Kee Rice Dumplings-ek…
…"ba Zhang" biltzeko artean inbertitu du…
…eta denda bat ireki du, sukalde zentral gisa erabilia…
…eta arroz-bolak nola egiten dituzten ikusteko aukera…
…ematen die bezeroei.
Mikrouhinak alferrentzat eta ezdeusentzat dira…
…zaporeez ezer ez dakitenentzat.
Gazteak, gaur egun…
…gauzak egiteko modurik azkarrenaren bila dabiltza beti.
Sukaldaritza-eskola batera joateak chef bihurtzen dituela uste dute.
Nire garaian, sekula ez zenuen sukalde batean lanik aurkituko…
…han lanean ari zen norbaitek gomendatuko ez bazintu.
Aita sukaldean lanean ikusita…
…oso lan gogorra zela ikasi nuen.
Eta ez nintzen asko poztu bere lagunetako batek esan zionean…
…lana emango zidala sukaldean.
Hotel handi bat zen…
…Singapurren mendebaldeko janaria ematen zuten hiruretako bat.
Hainandarrok oso ospetsuak ginen mendebaldeko gure janariagatik.
Saiatu nintzen sukaldean ez lan egiten…
…tabernaria izan nahi nuela aitari esanez.
Baibainekien tabernariei eskupeko asko ematen zaizkiela…
…eta lana arinagoa dela.
Eta, suertea izanez gero, gau batean lortuko duzu eskupekotan…
…hilabeteko soldataren kopuru bera!
Zoritxarrez, ez nintzen ondo moldatzen jatetxeko nagusiarekin.
Beraz, sukaldera itzuli behar izan nuen.
Gaueko argiek klan-elkarteen eta tenpluen sarrerak argitzen dituzte.
Neoi-kolorez ñir-ñir egiten dute…
…"teochew"-morokilak, "zhi char" edo oilaskoa iragarriz.
Txinatar oilaskoa, "kampong" oilaskoa, oilasko garestia.
Otoitz egitera eta otorduak egitera etortzen da hona jendea.
Eta prezio egoki batean, edozein gutizia jan daiteke kaleotan.
Umeek eskutik heltzen diete gurasoei…
…langileen eta bezeroen joan-etorria zeharkatu artean.
Geylang hau ikusiko duen azken belaunaldia ote dira?
Lorong kaleko 30a pasatu orduko…
…etxebizitza berriak agertzen dira urtero.
Gangster zaharrek barre egingo zuketen.
Bati 12 bala sartu zizkioten gorputzean.
Zerraldo erori zen bere metrailadore eta granaden gainera…
…azken hatsa emanez.
Eta haren oroigarria erakusteko etxebizitza bat da orain.
Zergatik geratu zara?
Gauza bat bukatu beharrez.
Ez gelditu berandu arte.
Gabon.
Bere ondareari heldu-helduta, horra Tiong Bahru.
1930eko urteetan eraikitako art deco eraikin eder hauek…
…lerrokatzen zituzten kaleen izenak…
…XIX. eta XX. mendeetako txinatar aitzindarienak ziren.
"Tiong"ek "hilerria" esan nahi du hokkieraz…
…eta "bahru"k "berria" esan nahi du malaysieraz.
Lekua osasunerako kaltegarria izendatu ondoren eraiki zuten…
…eta 1925ean eraberritu zen.
II. Mundu Gerraren aurreko urteetan…
…goi mailako klaseko familiak bizi ziren auzo honetan…
…eta aberatsek eta boteretsuek han ezkutatzen zituzten beren maitaleak.
Ospe horretatik datorkio Mei Ren Wo izena…
…zeinak "Ederren gordelekua" esan nahi baitu mandarinez.
Gerra ondorengo hamarraldietan auzoak dotorezia galdu bazuen ere…
…zerbait berreskuratu du haren luxu ohitik…
…horma zahar hauetan kokatu diren jatetxe eta denden bitartez.
Urte horietan hartu zuen Tiong Bahruk ospea…
…bertako sukaldaritzaren egoitza gisa.
Loo's Hainanese Curry Rice eta Old Tiong Bahru Bak Kut Teh lokalak…
…leialak izan zaizkio auzo dotore honi.
Tiong Bahruko azoka berria 2006an bukatu zuten…
…baina lehen azoka modernoa zegoen lekuan etxebizitzak eraikiko dira.
1955ean eraikia…
…kale-saltzaile batzuen eskariz egin zen azoka…
…nekatuta baitzeuden negozioak kalean ilegalki egiteaz.
Gobernu-mugimendu baten aitzindariak izan ziren…
…eta mugimendu hark estropezuka egin zuen aurrera…
…harik eta kale-saltzaileak eraikin ofizialetan kokatu arte.
1980ko urteetan zailtasun handiak egon ziren arren…
…kalean ez zen jadanik kale-saltzailerik gelditzen.
-Chef! -Goh-san, dena ondo?
Eskerrik asko.
-Claire aurkezten dizut. -Zer moduz?
Gero elkarrizketa bat egingo dizu.
Pozten naiz zu ezagutzeaz, Claire. Eskerrik asko etortzeagatik.
-Digitalki egingo dugu. -Sushia ezin da horrela egin.
Eskerrik asko. Otorduaz gozatu.
-Hurrengo platera badator. -Eskerrik asko.
Boss Ronnie, eskerrik asko gaur gurekin egoteagatik.
Eskerrak zuri, Claire.
Boss Ronnie, 13 urterekin hasi omen zinen.
Kontatuko al didazu zerbait gehiago?
Bai, 13 urterekin hasi nintzen, baina ez sukaldean.
Mandatu-mutil hasi nintzen.
Zakarra atera behar nuen, zorua garbitu…
…eta bestelako lanak egin.
Denetik eginez, nola egin zenuen aurrera chef bihurtu arte?
20 urterekin joan nintzen Japoniara…
…soldadutza bukatu orduko.
Japoniako lehen hilabeteetan, baztertu egin ninduten.
Hemen zerbait ikasi arren, Japonian hutsetik hasi behar izan nuen.
Azkenean, japoniarrek beren jakinduria irakatsi zidaten.
-Hori Japonian izan zen. -Bai.
-Eta gero Singapurrera itzuli zinen. -Bai.
Zein da alderik handiena Japoniako eta Singapurreko janariaren artean?
Ezin dituzu konparatu.
Gure janariak baditu bere jaki apartak, eta japoniarrak ere bai.
Hemen janaria nahi dudanean nire jatorriaz oroitzeko da.
Janari horrek esaten digu ez ahazteko gure sustraiak…
…ez ahazteko gure arbasoen sorlekua eta nola hasi ziren haiek.
Kaleko janaritik zer gustatzen zaizu gehiena?
Zein da zure jakirik maiteena?
Nire jakirik maiteena "wanton mee" da.
"Wanton mee"!
Gaur, kale-sukaldaritzako 113 zentro ditu gobernuak…
…eta janari prestatuko 6.000 saltoki ditu han.
Kale-saltzaileek nahitaez joan behar izan zutenez leku berrietara…
…errenta merkean eman zizkieten egoitza berri eta garbiak.
Baina belaunaldi horren ondoren…
…saltzaile-azokan sartzen direnek ez dute…
…gobernuaren diru-laguntzarik jasotzeko eskubiderik.
Eskaintzarik txikiena egin behar izan zuten…
…merkataritza-jabetzenarekin konparatuz gero.
Saltokiak berriz alokatzeko merkatu beltza ere hazi egin da.
Merkatu beltz hori kontrolik gabe lehertu zen…
…jabetza-saltzaileak tartean sartu, eta tasek igotzen jarraitu zutenean.
Eroste-tasak 80.000 dolarreraino igo ziren.
Eta taktika gupidagabeak nagusitu ziren.
Azkenean, egoera hainbesteraino atera zen bere onetik…
…non agintariek ezeztatu egin baitzituzten…
…gutxieneko eskaintza prezioak eta berriz alokatzeko ohitura.
Gaur egun, saltoki bat alokatzeko…
…bi urratseko eskaintza-prozesu konplexu bat egin behar da.
Horren ondorioz, ez da harritzekoa hau ikustea:
Lehen belaunaldiko saltoki batek hilean 500 dolarreko laguntza du…
Bigarren belaunaldikoak 3.000tik gorako berralokatzea ordaintzen du.
Eta hirugarreneko batek 1.000 dolar ordaintzen ditu hilean.
Guraso askok harro eta pozik hartuko luketen arren…
…semeak familiaren negozioan segitu nahi izatea…
…Ng jaunaren aurpegia bere "char kway teow" bezainbat ilundu zen…
…semeak hori esan zionean.
"Ez, ez. Gogor ikasi eta lan on bat aurkitu".
Aitak ezetz esan arren…
…semeak grina handiz eutsi zion bere eskariari.
Zer moduzkoa izan zen hasiera?
Espero bezala, ezin izan nuen luzaroan kozinatu…
…ez bainengoen sukaldean trebatua.
Gerora konturatu nintzen aita txundigarria zela!
Luzaroan egoten zen sukaldean, gelditu gabe.
Ordu asko etengabe sukaldean jo eta ke pasatzeko…
…iraun handia behar duzu…
…eta ezin zara poliki ibili, sua tartean daukazu eta.
Eta sua ez zaizu geldituko.
Beraz, erne ibili behar duzu, eta bero eduki woka.
Hasieran, bezeroak ikusten nituen inguruan ibiltzen…
…kozinatzen ikusten ninduten eta ez zidaten ezer eskatzen.
Horrelako esperientziak izan nituen.
Eta orain, zer esaten dizute bezeroek?
Bezero batzuk etortzen zaizkit esanez…
…zoragarria dela nik aitak bezala kozinatzen ikasi izana.
Eta lehen baino maizago etortzen dira nire "char kway teow"en bila.
Zer dio orain aitak zure "char kway teow"z?
Oso kritika onak egiten dizkit, baina lainezaz ari zaidala uste dut.
Nire "char kway teow" urrun dago berarenaren maila ikaragarritik.
Baina berak ondo dagoela esaten dit eta nik asko estimatzen diot hori.
Nolakoa izan zitzaizun bulegaritik kale-saltzailerako aldaketa hori?
Jende askorentzat, bulego batean exekutiboa izatea…
…errespetagarriagoa da, edo eutsi beharreko lan ona da.
Aitaren saltokira etorri, eta egun osoan kale-sukaldari izatea…
…mailaz jaistea da jende askorentzat.
Asko gustatzen bazaizu eta bizibide zintzoa baldin bada…
…egiten duzun ezein lanik ez du ezer txarrik, nire ustez.
Nire lagun batzuek pentsatu zuten zergatik hartu ote nuen bide hau…
…baina familiaren sokari heldu nahi diot…
…eta ez dut nahi aitaren langintza galtzea.
Beraz, nire esku dagoen artean…
…nahi nuke singapurtarrek aitaren "char kway teow" jatea.
Azkar ari da zure "char kway teow" bihurtzen.
Gogor saiatzen ari naiz.
Zu jaio eta handik gutxira utzi nuen hotela.
Itsasontzi bateko sukaldari lana eskaini zidaten.
Askoz gehiago ordaintzen zidaten, baina etxetik urrun egon behar!
Gaztea nintzen, eta hura aukera bat zela pentsatu nuen.
Gurasoek orduan utzi zuten lana.
Zuri eta zure amari zerbait hobea emango nizuela pentsatu nuen.
Gogoan dut etxera iristen nintzen ordua.
Zu korrika joaten zinen zeure gelara…
…ez ninduzulako ezagutzen.
Eta amak behin eta berriz esan behar zizun:
"Ez lotsatu, zure aita da eta".
Eta zuretzat kozinatzen nuen etxera etortzen nintzen bakoitzean.
Oroitzen duzu prestatu nizkizun arkume-dadoak jengibrearekin?
Zure platerik gogokoena zen.
80ko hamarraldian, itsaso nahikoa ikusi nuela erabaki nuen.
Singapurrera itzultzea erabaki nuen, beraz.
Itzuli nintzenean, ordea, Singapur oso desberdina zen.
Oso aldatuta zegoen.
Neure kasa lan egin, eta kale saltoki bat jartzea erabaki nuen.
Nire kale-saltokian lan egitea zen kontua.
Zure janariaz gozatzen ikusten dituzu bezeroak.
Baina gauza batek ez zuen preziorik…
…bezeroekin izan nuen harremanak.
Oroitzen zara kale-saltokian laguntzen zenidala?
Oso ona zinen horretan.
Negozioan txanda hartuko zenidala uste nuen…
…baina beste asmo batzuk zenituen, nonbait.
Aita, zure arkume-dadoak onenak dira.
"Bak chor mee" "teochew" bezalakoa da, berez…
…baina "mee pok" txerri xehetuarekin prestatzea…
…txerri-bolak eta txanpiñoi egosiak erantsita…
…txile-saltsa batean; eta saltsa egiten denez "buah keras"ekin…
…izkira desidratatuekin, txile- orearekin eta urdaiarekin ere bai…
…gehiago da, beraz, hego- mendebaldeko Asiako mutazio bat…
…txinatar plater peto-peto bat baino.
Chua jaunak prestatzen duen "bak chor mee"…
…urte askoan zehatz esperimentatuz hobetuz joan da.
Hain goxoa da, non jendea ordu askoan egoten baita ilaran…
…katilu bat eskuratzeko.
Pazientzia ez da aski, ordea, suertea ere behar izaten da.
Zeren eta Chua jaunak erabakitzen badu ilara ezin dela gobernatu…
…ez zaio axola denda ixtea…
…eta ilaran dagoen edonori ez zerbitzatzea.
Zure aitak zergatik ez du laguntza gehiago eskatzen…
…lana pixka bat arintzeko?
Hasteko, jenio bizia du.
Amak bakarrik jasaten du.
Zaila da jenioa jasango dion inor kontratatzea.
Ez du inorekin lan egin nahi. Berak egin nahi du dena.
Saltokia garbitu, osagaiak prestatu, dena!
Zeuk bakarrik egiten duzu "bar chor mee"?
Bai.
Zergatik?
Ez dut inor kontratatu nahi, asko kostatzen da eta.
Inork ez du 200 dolarretan lan egin nahi.
Nahiago dut neuk egin, eta diru gehiago irabazi.
Ez da gogorra bakarrik lan egitea?
Niretzat, ez.
Zaletasunez egiten dut.
Ez zait gustatzen bidaiatzea edo kalean ibiltzea.
Lanean edo etxean nago beti.
Luzaroan egin du hau; zergatik ez da modernizatzen?
Oso gizon tradizionala da.
Ez zaizkio makinak gustatzen, eta ez du lasterbiderik hartu nahi.
Jende askok esan dio…
…errazago egin ditzakeela gauza asko.
Baina bera tematuta dago…
…janaririk onena eman nahi die bezeroei.
Janaririk onena emateko erantzukizuna duela uste du.
Semea zarenez, hemen lagundu diezaiokezula uste duzu?
Hasieran lagundu nion, baina…
…ez ditu gauzak korapilatu nahi elkarrekin lan eginez.
Ez zuen gaztetan ikasi.
Orain beranduegi da.
Egia esan, ez dut uste lan honetarako balio duenik.
Talentua baduzu, astebeten ikasi duzu.
Emazteak 40 urte daramatza nirekin, eta ez daki nola egiten den.
Esan duzu zure aita oso zaila dela lanerako.
Etxean ere hala al da?
Ez du hitz egiten.
Amarekin ere ez.
Oso noizbehinka.
Lankoholikoa-edo da.
Lanera emana du bizitza.
Eta nola sentitzen zara horrekin?
Baditu alde onak eta txarrak.
Aitaren maitasun falta sentitzen dut…
…baina aita arduratsua da…
…aurrera ateratzen baititu familia eta aitona-amonak.
Saltokiaz zu arduratuko bazina, zer aldatuko zenuke?
Amari entzungo nioke, amak aholkuak ematen baitizkio.
Gauzak sinpleago egiteko, alegia.
Osagai batzuk eros litezke, edo eginda ekar daitezke…
Nik horiek erabiliko nituzke.
Baliteke zaporean pixka bat nabaritzea…
…baina lan handiegia litzateke niretzat.
Ez dut hau egiten dirua irabazteko, bizimodua ateratzeko baizik.
Bizimodu soil bat da.
Hobe da pertsona bakarra egotea nekatuta, eta ez beste guztiak.
5 egun egon naiteke lo egin gabe.
Aurkituko al didazu hori egin dezakeen beste norbait?
Ezinezkoa da edonorentzat.
Zergatik ez duzu argi negozioa zure gain hartzea?
Ez dudalako aitaren bizimodua izan nahi…
…atsedenik gabe, denbora gutxi…
Nik sinplifikatu egingo nuke janaria.
Begira ezazu zeure inguruan.
Hau dena laster desagertuko baita.
Asko gustatzen zait leku hau, xarma handia du.
Nortasun handia, ezta?
Jendeak egiten du leku hau den bezalakoa…
…ez luxuzko barne-diseinatzaile batek.
Goseak zaude?
Bai.
Singapurreko "wanton mee"rik onenera eramango zaitut.
Eta hementxe dago.
Oso ona dago, ezta?
A zer galdu dudan!
"Wanton mee" saltoki hau 1965 ezkero dago!
Hong Zhairen ama umetan hasi zen aitari laguntzen.
Eta Hong Zhai bera 6 urterekin hasi zen laguntzen.
Zer gertatuko zaio leku honi?
Galderarik garrantzitsuena hau da:
Zer gertatuko da jende honen bizitzarekin?
Nortasun handia eman diote leku honi.
Hemen hazia naiz ni.
Izugarri botako dut faltan leku hau.
Singapur gehiegi eta azkarregi aldatzen ari da.
Eta ez bagara kontuz ibiltzen, geure arimak galduko ditugu.
Horregatik gustatzen zait hau erabiltzea.
Joaten denean, ez da galduko.
Ahal dezaket?
Hori da. Chun Fengen kameran zaude.
Selera Rasa Nasi Lemak-ek Bruneiko sultana omen du zale amorratua.
Hura hona etortzen den bakoitzean handizka erosten omen dio jatekoa.
Sekretua, haren sortzaile Hassan jaunaren arabera…
…kalitate handi-handiko osagaiak erabiltzea da.
Horrela ziurtatzen da koko-esnetan egositako arrozaren usain gozoak…
…bere magia eragitea bezeroak lehen mokadua jan baino lehenago.
1998an hasi nintzen "nasi lemak" egiten.
Egun osoko lana nuen garai hartan.
Aitak esan zidan lana egun erdiz egiteko…
…hura nola prestatu erakutsi nahi zidalako.
Galdetu nion: "Zergatik ni? Hark erantzun: "Zaharrena zarelako".
Zure anaiak hona ekartzeko, zu harrapatu behar zaitut aurrena.
Eta badakit zuk baduzula haiek erakartzeko motibazioa.
Zu gai bazara hori egiteko, haiek ere gai direla esango dute.
Ez zenuen nahi?
Hasieran, ez.
Pozik nengoen nire lanean.
Baina, gero, egun erdiko lana egiten hasi nintzenean…
…sukaldaritzarekiko zaletasuna sortu zitzaidan.
Zer ikasi zenuen aitarengandik?
Kalitatezko produktua aurkitzen.
Adibidez, Pasir Panjang-era joan ginen…
…eta sei arroz mota eman zizkidan…
…eta arroz bakoitza sentimenduz aztertzeko eskatu zidan.
"Badakizu arrozak bere marka dakarrela" esan nion.
Sukaldari arrunt batek hori esango luke.
Aitak, ordea: "Ez, banan-banan uki itzazu eta sentitu".
"Arroz bakoitzak zapore desberdina du, uki desberdina du".
Banan-banan ukitu nituen. Aitak: "Begiak itxi".
"Esadazu zer markakoa den hau, eta hau, eta hau".
Nik: "Zertarako?"
Aitak: "Arroz pakete bat bidaltzen dizutenean, marka jakin batekoa…
…ziria sartuko dizute, agian".
"Paketea ireki, arroza garbitu, eta orduan jakingo duzu".
"Hau da arroza".
"Hau da ale berria, ale zaharra, hauek dira ale onak".
Horrek bultzatu ninduen ikastera eta osagai guztien berri izatera:
Txilea, tipulak…
Hori da aitak eman zidana.
Baduzu beste ametsik, kale-saltzailea izateaz gainera?
Pilotua izan nahi nuela-eta, horregatik egin nituen ikasketak.
Isilean egin nuen. Gutuna erakutsi nion.
Aita, pilotua izan nahi dut.
Eseri egin zen, dendako izkinan, eta esan zidan:
Ezin dut ahaztu.
"Hegazkin-pilotua izan nahi baduzu, nor izango da dendako pilotua?"
Non dago orain zure aita?
Aita orain dela hiru urte hil zen.
Gizon ona zen.
Gizon erlijiosoa zen.
Eta bazekien zer nahi zuen.
Eta gizon bakoitza errespetatzen zuen.
Aita galtzea oso une latza izan zen guretzat.
Berriz elkar ikusiko bazenute, zer espero zenuke berak esatea?
Ondo egindako lana!
Lan ona egin duzu.
Izan ere, hil aurretik, esan zidan.
"Zernahi ere…"
"Zernahi ere gertatu, familiari eutsi behar diozu".
Eta hemen nago.
Eta hori egiten ari zara.
Bai, bai.
Oso tristea da.
Asko maite nuen aita.
Barkatu.
Poz-pozik egongo zen.
Zertan ari zara?
Argitalpen digitaleko berri nagusia.
-Ez al zeneukan amaituta? -Ideia hobe bat bururatu zait.
Irakurleentzat hobea izango da.
Zertaz da?
Txinatarren Urte Berriko ohiturez.
Ondo legoke janari horren jatorria aztertzea.
Oporretan joango zara, beraz?
Ez, familia osoa biltzeko ohitura dugu.
Lehengusuak eta guzti. Lurrunezko ontzian joango gara!
Eta zu?
Oraindik ez dakit.
Red Star jatetxea lehenengoetako bat izan zen…
…Kantongo janaria Singapurren ematen.
Zeruko lau erregeak ziren ikono nazional nagusiak.
Lau chef bikain 1963an elkartu ziren…
…eta "7 Colour Louhei Yusheng" ospetsua sortu zuten.
Goh jauna naiz. Yusheng bat eskatu dut.
Plater honetako osagai koloretsu bakoitzak…
…urte berriko bedeinkapen desberdin bat adierazten du…
…eta osagai bakoitza jartzean esaten da.
Aita.
Zure "yusheng" maiteena ekarri dizut.
Eta zure plater onenetako batzuk prestatu ditut.
Arkume-dadoak jengibrearekin.
Oilaskoa curryan.
Badakit ez dudala inoiz zuk bezain ondo kozinatuko.
Baina saiatu egin naiz.
Desilusionatu egin zintudan janari saltokian txanda hartu ez nizulako…
…eta zure urratsak segitu ez nituelako.
"Singapurreko janariaren historia"
Hau zuretzat idatzi dut.
Maite zaitut.
Eta faltan botatzen zaitut.
"Aitari, sabela, bihotza eta burua elikatu baitzizkidan".
Barkatu.
Zer da hori?
"Wanton mee" da.
Probatu al duzu inoiz?
Probatu nahi duzu?
Bai.
Mesedez, eseri.
"Wanton"ari begiratzea…
…hodei bati begiratzea bezala da.
Eta "wanton"en itzulpenak esan nahi du…
…"hodei bat jatea".
Probatu nahi duzu?
Bai.
Eskerrik asko.
-Ziur? -Bai.
Zer ona!
Bai, ezta?
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz