Tarte handia dago…
…atzealdetik, bateriaren ondotik…
…aurreraino iritsi arte; konplikatua da.
Koruak kantatzea ez da denek nahi duten kokalekua.
Eta jendeak jauzi hori egiten du.
SAIO ITXIA
Nola egiten duzue pasarte hori?
Gehiago da jauzi mental bat…
…kantatzearen ekintza fisikoa baino.
Jauzi kontzeptual bat da.
Hori eroso egiteko gauza bazara, lortuko duzu, agian, leku bat.
Ezagutzen ditut korista izugarri batzuk…
…kokaleku horretan eroso ez daudenak.
Narzisismoa behar duzu horretarako.
Oso bide luzea izan daiteke.
IZARRARTETIK HOGEI OINERA
Guk egiten dugunak indar handia du.
Orain arte, inork ez du hori jendaurrean aitortu…
…baina jendeari koristak gustatzen zaizkio.
Adibidez, Lou Reed-en "Walk On The Wild Side"…
…kantu bakar hori deserosoa da jende askorentzat…
…"koloreko neskak" esaten duelako.
Baina zer esan nahi du hau esaten duenean:
"Koloreko neskek du-du-du egiten dute"?
Emakume horien indarra adierazten du…
…agertokira igotzen baitira gizon horiekin kantatzera.
Koristek bizitasun handia ematen diote.
Haien ahotsa entzun, eta bizia darie.
Pertsonarengandik pertsonarenganako lotura sortzen da hor.
Ez diozu zeure erregistro pertsonalari eusten.
Saiatzen zara zure ahotsa besteenera egokitzen.
Zoragarria da.
Zerbait gertatzen da norbaitekin ahotsetan kantatzean…
…eta harmonia sortzen da.
Nola ez zaizu hori gustatuko?
Jende desberdina izan nintekeen, kamaleoi bat bezala.
Ez zara inoiz aspertzen.
Talde batean sartzea irabazi egin beharra dago.
Ez zen soilik amets bat.
Abestiak ikasi behar nituen…
…eta ondo kantatu.
Koristari eskatzen zaio bikain kantatzea…
…umila izatea, eta etxera azkar joatea.
"Marina kristau zentroa. Ongi etorri denei".
Dr. Mable John Korista ohia
Sortzeko gaitasuna eman digu Jainkoak, ezta?
Bai.
Gaur musikara egokituko dugu hori.
Gazte batzuk dantzan ikusita…
…James Brown imitatzen dutela usteko dute.
Nire artzainetako batek asmatu zuen hori.
-Nire aita ministroa zen. -Nire aita…
…artzaina zen. Tipikoa, ezta?
Horrela aurkitu nuen musika.
-4 urtetik… -…institutura.
Zure ahotsari dagokion zatia kantatzen ikasten duzu.
Inork ez dizu esaten: "Horrela kantatzen da bi ahotsetan".
Eskerrik asko, Jauna.
Jainkoak dohain hori eman dit…
…eta hura erabiltzeko asmoa dut.
Eta hori izan da nire bizitza…
…nire dohainaren bidez arrakasta izaten saiatzea.
Darlene Love da hau guztiaren kausetako bat.
Darlene Love eta Fanita James: The Blossoms.
Haiek izan ziren estudio batean lan egin zuten lehen korista beltzak.
Gu grabatzen hasi ginenean, emakume txuriak ziren denak.
Denak emakume txuriak, itxura txintxo eta neurritsukoak.
Besoak mugitzen zituzten…
…eta mikrofonora hurbildu eta urrundu egiten ziren.
Ez zuten besterik egiten.
Emakume korista txuriei "irakurleak" deitzen genien.
Ezin zuten ezer egin partitura aurpegi aurrean eduki gabe.
Jendeak galdetzen zuen ea zertan ari ginen gu han.
Partiturak ematen zizkiguten, eta guk hartu…
…nahiz ez genuen haiek irakurtzeko asmorik.
Pixkanaka-pixkanaka, musikariek koristak nahi zituzten…
…baina kantuari sentimendua emango ziotenak.
Ez dut esan nahi lehenagokoek sentimendurik ez zutenik…
…baina partiturara mugatuta zeuden.
Haien hotsa garbi-garbia zen.
Eta hain benetakoa zenez, ez zegoen ukatzerik.
The Blossoms 1960ko grabazio talde emankorrenetako bat izan zen.
A zer ezustekoa!
Hau historikoa da.
30-40 urtetan ez dugu elkarrekin kantatu.
15 urterekin ezagutu nituen.
-Ez da gutxi! -15 urte!
Horrek ez du graziarik.
Gu txuriak ginen zu iritsi aurretik.
Motel kantatzen genuen; berak indarra ekarri zigun…
…gospel ukitu bat, bikain geratzen zena.
Agertokia berentzat hartu zuten.
Hura Blossomsena zen.
Haiek agertu zirenean, produktore guztiek…
…Kaliforniakoak edo nonahikoak, hots hori nahi zuten:
The Blossomsena.
Zer norabidean joan nahi zenuen esatea aski zen…
…haiek hara eramango zintuzten.
-Hor txurien hotsa dugu. -Bai.
Gure hotsa alda genezakeen.
Buck Owens edo James Brown bezalakoekin lan egiten genuen.
Perfektua! Eta entsaiatu ere gabe!
Darlenek, Fanitak eta Jeanek badute gauza harrigarri bat…
…ez zioten beldurrik beren lanbideko beste inori.
Produktore batek oso gauza berezi bat eskatzen bazuen…
…eta Darlenek ezin bazion egin, norbait bilatuko zion hori egiteko.
Eta horrela hasi zen Merry.
Irratia itzal dezakezu?
Eskerrik asko.
Nola ez da musikarik egongo Merry Claytonen autoan?
-Ez zait logikoa iruditzen. -Hobe musika gero eranstea.
Ez al da logikoa diva batek musika jarrita edukitzea?
Ez dut ulertzen.
Merry Clayton koristarik onena zen…
…baina talde horretatik bereizita ibili zen beti.
Udako ikastaro batera joan nintzen Merryrekin.
Kalean kantari hasi zen, eta izugarri ona iruditu zitzaidan.
Ez zuen besterik nahi. Hori zen egiten zekiena.
Ray Charles zen aitak ikusten uzten zigun artista bakarra.
Ni agertokiaren azpian egoten nintzen, nire buruari esanez:
"Nik badakit hori egiten. Noizbait Raylette izango naiz".
Raylette izango nintzela hitzeman nion neure buruari.
Hona hemen Raylettes guri laguntzeko.
Etxean nengoela egun batean, Billy Prestonek deitu zidan:
"-Zer ari zara, Bill andereñoa? -Arropa jasotzen".
"Hori utzi, eta zatoz Rayrekin kantatzera".
Harro-harro nengoen horretaz, jakina.
Kantari batek egin beharreko guztia banekien.
Baina ez nekien ezer ikuskizunaz.
Rayk esan zidan: "Badakit kantaria zarela, baina beste hiru daude".
"Besteekin batera kantatzen erakutsiko diogu".
Ray ministroa da eta Rayletteak, korua.
Elizako kantuaren formatua herri musikari aplikatu dio.
Eta sexuaz kantatzen du.
Nola imajinatu "What'd I Say" koristen erantzuna gabe?
"Together Again" izeneko kantu bat zeukan.
Ene, Jauna! Ez zitzaidan bigarren zatia ateratzen.
Ez nuen entzuten. Eta gaizki kantatu nuen.
Berak, orduan, hatz batekin pianoan nire nota jo zuen.
5.000 lagun geneuzkan entzuten.
Emanaldi handi bat zen Madison Square Gardenen.
Behin eta berriz jo zuen nota hura.
Harrezkero, dena gogoratu nuen.
Ez nintzen berriz tuntun baten gisa geldituko.
Korista asko korista besterik ez dira.
Ez dute ezer jakin nahi bakarlariaren dramatismoaz.
Koristez hitz egitea oso interesgarria da.
Lisak diskoak grabatu zituen bakarlari gisa.
Eta artista aparta da.
Oso dibertigarria da eta primeran kantatzen du.
Bakarrik kanta lezake beti, baina ez du bereziki hori nahi.
Ez dut eskolara joan nahi.
Haurtzaindegian nengoenean, hau esan nion irakasleari:
"Kantu bat idatzi dut. Kanta dezaket gelan?"
"Bai, aurrera". Hasi, eta ez nuen bukatzen.
Berak geldiarazi, eta esan zidan: "Oso dibertigarria".
Lisarekin egoteak inspirazio handia ematen du.
Izugarrizko musikaria da eta, baina berak ez du esaten.
Ezin hobeagoa da.
Denek aipatzen zuten Lisa Fisher garai hartan.
Harrigarria da niretzat bera agertokian kantari ikustea.
Artista izugarria da. Jendearen arreta bereganatzen du…
…oso modu dotorean.
Izugarri gustatzen zaizkit doinuak.
Maiteminduta nago hotsaren bibrazioaz…
…eta horrek jendearengan duen eraginaz.
Familiarra da, baina oso espeziala.
Oso zoriontsua naiz une hori iristean.
Eta ahal dudan gehiena luzatzen dut.
Mundu horretako enperatriza da.
Eta ez dirudi egoa burura igo zaionik…
…baina ego handia behar da maila horri eusteko.
Korista pila dago, baina berak luzaroan iraun du hor.
Niretzat, kantatzea partekatzea da.
Ez da lehiaketa bat.
Baina batzuetan halako energia du, non erotu egiten bainau.
"Nork aurkeztuko dit halako eta halako pertsona".
Inoiz ez zait hori gustatu, eta ez dakit zergatik.
Ez dago ahotsa baino tresna ederragorik.
Musikari handia izan zaitezke eta musikarekin jendea hunkitu…
…baina ahotsarekin denok jaio gara.
Korista bikain pila dago rock-disko askotan.
Haien izena ere ez dakigu, baina inpaktu izugarria izan zuten.
Gogoan dut Phil Spectorri buruzko saio berezi bat…
…1965 inguruan…
…Darlene Lovek eta The Blossomsek kantatzen zuten…
…eta Philek pianoa jo.
Goizero, eguzkia jaisten denean…
16 bat urte nituen…
…eta esan nion neure buruari: "Hori egin nahi dut".
Kaixo.
-Kaixo, Darlene. -Robert.
Zer moduz "Christmas Baby Please Home"?
Rob Santos – Spectorren berrargitalpenen produktorea
Phil Spectorrek hasi zuen soinu-hormaren kontua.
Hura Phil Spectorren saioa zela denek jakitea nahi zuen.
Ez zen Darlene Loveren saioa, ezta Crystalsena ere, berarena zen.
Phil Spector 1960etako produktore musikalik handiena izan zen.
Oso gaztea dute hotsa.
Eta gazteak ziren. Nik 18 urte nituen, eta orain 70.
Spectorren diskoen hotsa atzematen saiatu ginen…
…urte askoan, baina ez genuen lortu…
…ez genuelako ulertzen hura oso jende gaztearen hotsa zela.
Darlenek izugarrizko nortasuna zuen…
…eta, gainera, ahots-indar hutsa zen.
Zernahi ere kantatu, hots berezia ateratzen zion.
Harrigarria, ezta?
Talentua nuen eta ez nekien.
"He's a Rebel" grabatu genuenean…
…banekien New Yorkeko haren talde batentzat zela.
Ez nion garrantzirik eman. Grabatu, eta dirua hartu nuen.
Lehen aldia nuen ahots nagusia ni nintzela.
Darlenek kantu asko grabatu zituen gero beste batzuen izenean atereak.
The Crystals biran zegoen Gene Pitneyrekin.
Diskoa zerrendetako lehena zen ia…
…eta haiek ez zuten inoiz abesti hura entzun.
Nahiko etsipengarria da…
…etxean eserita egon eta zuk kantatutako kantua ikusi…
…eta norbait hor kantatzearen itxurak egiten…
…eta inork hori ez jakitea.
Min ematen du irratian hori entzun eta norbaitek esatea:
"The Crystals, zer kantu ona!"
Eta niri esaten didate, nik kantatu nuela jakin gabe.
"He's a Rebel"en arrakasta ikusita, pentsatu nuen:
"Horrek badaki kantu on bat zer den, berarekin sinatu behar dut".
Izena aldatu nuen: Darlene Wrightetik Darlene Lovera.
"He's Sure The Boy I Love"k izan behar zuen nire lehen diskoa.
Estudiora joan, paper guztiak sinatu…
…eta "He's Sure The Boy I Love" grabatu genuen.
Handik bi hilabetera, entzun nion irratiko esatariari:
"Hona The Crystalesen disko berria".
Eta nik: "The Crystals? Kantua eman al nien?"
Ez. Nire ahotsa zen "He's Sure The Boy I Love"n.
Izugarri haserretu nintzen.
Ezin zenituen bi izar aldi berean gela berean sartu.
Eta Phil Spectorrek ezkutuan gorde zuen hura.
Bere materialik onena ez zen bere izenean argitaratzen.
Zer iruditu zitzaizun kantu haren arrakasta?
Gaizki.
Hori Darlene Loveren diskoa baita.
Beti harritzen nau zenbat korista entzun…
…eta ezagutu ditudan, eta zer onak diren!
Chaka Khanen mailan daude.
Pila daude. Ez zenuke sinetsiko.
Adibidez, Tata Vega…
…izugarrizko kantaria, Aretharen mailakoa.
Horrelako norbait ikustean, pentsatzen dut: "Zer ari zara?"
Izugarri gustatzen zitzaidan musika. Ez nuen besterik egin nahi.
16 urte nituenean hau esan nuen:
"Kaliforniara joan nahi dut, ez dut ikasten segitu nahi".
Kantari ospetsua izan nahi nuen. Oso neurekoia nintzen.
Eta aitak esan zidan: "Ondo da".
Ikusia izateko aukera gehiago zenituen Mendebaldeko Kostan.
Los Angelesen haztea zera izan zen…
…Hollyood bertan geneukan.
Izugarrizko abantaila geneukan.
-Motowneko jendearekin, bereziki. -Ene bada!
Batzuetan saio luzeak egin, eta goizean etxeratzen ginen.
Jendea lanera zihoanean.
Ene, Stevie Wonder! Hura goiena zen niretzat.
Tata Vega, izugarrizko ahotsa!
Aurkeztu egin ninduten: -"Hau Tata Vega da. -Urte askotarako".
Eta bazihoan. Eta nik: "Zerbait egin behar dut. Horra piano bat".
Lau akorde besterik ez nekizkien.
Pixka bat kantatzen entzun nion: "Ene bada!"
Nigana itzuli, eta esan zidan: "Nik bezala kantatzen duzu".
Lehengo bera zara?
Bai!
Izugarri gustatzen zitzaidan musika. Ez nuen besterik egin nahi.
Elizatik dator dena.
Artzaina aurrean, predikatzen…
…eta komunitatea atzean, gauza guztiei amen esanez.
Koru hura zuzenean zetorren gospeletik, elizatik…
…eta sekularizatu egin zen.
Herriaren jakinduriaren hotsa zen hura.
Ene, Ike eta Tina Turner! Ezin nuen sinetsi.
Galdetu zidaten ea berekin lanean hasi nahi nuen.
Eta nik erantzun: "Bai, noski!"
Baina ez nekien aste hartan izango zenik.
Gu izan ginen "rythm and blues"eko lehenengo akzio-figurak.
"Ikettes", The Ike Tina Turner Revue-koak.
Neskak apartak ziren.
Tina sumendi bat zen, baina haiek ez ziren gutxiago.
Zoragarriak ziren.
Hura bakea, maitasuna eta alaitasuna zen.
Emakumeek bularretakoa erretzen zuten, askatu egiten ziren…
Hura une ezin egokiagoa zen era hartan agertzeko.
Iker Turnerrek putazain gisa ikusten zuen bere burua.
Eta ikusten zituen bere koristak eta bere emaztea…
…berarentzat lan egiten zuten emakume gisa.
Guk itxura jakin bat ematea nahi zuen…
…eta modu jakin batean ibiltzea eta dantza egitea.
Artista askorentzat, koristak ikusgarri hutsak dira.
Hori ez da koruak egitea, rol bat jokatzea baizik.
Gogoan dut artista batekin lan egin nuen garaia…
…eta hotzikaraz jartzen naiz, iraindua sentitzen bainintzen.
Ia biluzik geunden.
Janzteko araua: gizonak bero-bero jartzeko.
Saiatzen nintzen eder egoten eta lotsaz eta zintzo jokatzen.
Baina auskalo nola begiratuko ninduten.
Ez nuen gaueko sex symbol bihurtu nahi.
Baina Playboyn agertu zinen.
Bai, zerbait egin nuen Playboyrako.
Ingeles rock-giroa aparta zen.
Beltzen hotsa edukitzen saiatzen ziren.
Haietako askok beltzen hotsa eduki nahi zuten.
Eta hori lortzeko bide bakarra gu erabiltzea zen.
Led Zeppelin, Robert Plant edo Joe Cocker.
Duela urte asko, Rayrekin kantatzen nuenean…
…mutil bat ikusi nuen lehen ilaran bihurrikatuta.
Harrituta, beste neskei galdetu nien ahopean:
"Nor da hori? Zer gertatzen zaio?"
Joerekin lan egiteak bazuen gauza on-on bat:
Gu geu izaten uzten zigun.
Geneukan guztia ematera bultzatzen gintuzten Ingalaterran.
Hori izan zen rockaren berrikuntzaren muina.
Libre utzi gintuen eta aurpegia argitu zitzaigun.
Norbait zerbait kantatzen edo jotzen hasten zen orduko…
…mundu guztia…
Behin, AMn, Louren bulegotik nentorren…
…Joe sartzen ari zen eta hau esan zidan:
"Begira nor dagoen hemen!"
"Nire disko guztietan nahi zaitut".
Bat-batean, James Taylor agertzen zen pasilloan…
…edo Carole atera, eta esaten zizun: "Zatoz nirekin kantatzera".
Hau nire bigarren etxea da.
A zer estudioa!
A zer une ederrak pasatu ditugun hemen!
Gau berandua zen…
…eta niri haurdunaldia sumatzen zitzaidan.
Kizkurgailuak ilean jarrita, ohera nindoan…
…eta telefonoak jo zuen:
"Merry, talde bat dago hirian, Rolling auskalo zer".
"Ingalaterrakoak dira eta norbait behar dute haiekin kantatzeko".
Bila etorri zitzaizkidanean, zetazko pijama jantzita nuen…
…eta bisoizko beroki bat eta Chanel zapi bat buruan.
"Bortxaketa, hilketa" neska batek kantatzea nahi genuen.
Gauaren erdian zen…
…eta zati hori emakume batek kantatzea nahi genuen.
Ez nuen ezagutzen. Adamek deitu zion. Kizkurgailuak zekartzan…
…ohetik atera berria. Letra gogor samarra zen.
"Zer da hau?" pentsatu nuen.
"Bortxaketa, hilketa, tiro bateko distantzia hutsetik".
"Gimme Shelter" kantatzen hasi nintzen, Mickekin.
Nirekin kantari ari zen…
…bere nortasunarekin, eta horixe behar genuen guk.
Gustatzen zitzaidan berak kantatu ahal izatea…
…Merry izaten utzi zioten.
Ez zuen ezkutatu beharrik.
"-Beste bat grabatuko dugu? -Bai, noski".
Pare bat aldiz kantatu zuen.
Pentsatu nuen neure artean:
"Berriz kantatuko dut, eta lehertu beharrean utziko ditut".
Barrura sartu, eta pasarte hori kantatu nuen:
"Bortxaketa, hilketa, tiro bateko distantzia hutsetik".
Eta beste oktaba bat igo nuen.
"Goizeko 2etan grabatzen dituzu horrelakoak…
…eta biharamunean ikusten duzu zer ona den.
Bai!
Eta txaloak?
Eutsian kantatu behar genuela esaten ziguten denek…
…baina rocka iritsi, eta esan ziguten: "Zuen erara nahi dugu"…
…eta salbatu egin gintuzten.
Bizia salbatu ziguten.
Lisa, entsaiatu dezagun hori.
Kodatik aurrera.
Vinnie, kodatik.
"The Hounds of Winter" kantuan…
…esan nion Lisari kanta zezala zerbait…
…bakardadea gogoraraziko zuena.
Eta harritu egin ninduen ahots zoragarri, mamu itxurako horrekin.
Elkarrekin jotzen genuenean, hori egiteko eskatzen nion.
Lisa, pixka bat gehiago kanta dezakezu?
Amua irensten duzu, eta pixkanaka ateratzen dizute.
Oso harro nago nire taldeaz.
Haiei dakitena egiten uztea da nire atseginik handiena.
Kantu horretan badago zati bat…
…eta Stingek hau esaten du:
"Jarriozue argia eta utziozue barrena husten".
Ahotsa indarrez dario.
Nire ustez, izar bat da.
Izar bat da.
Gogo osoz kantatzen du, eta zerbait traszendentala gertatzen da.
Luma txiki bat bezalakoa zara.
Norbaitek hau egin… eta joan egiten zara.
Bazoaz eta badakizu ez zarela eroriko, leun lurreratuko zara.
Nik horrela sentitzen dut.
Ahotsa da gizakiaren adierazpiderik garbiena.
Ez dago ezer zure arimaren, abileziaren eta gorputzaren artean.
Ez zara tronpeta edo saxo baten atzean ezkutatzen. Aratza da.
Horregatik da hain hunkigarria, arriskuan jartzen zarelako.
Barkatu nahaspila.
Zer nahaspilatuta dagoen hau!
Hauek zintzilikatu gabeko urrezko diskoak dira.
Eta hau Tina Turnerren birako opari bat.
Hau Luther Vandrossen aspaldiko poster bat da.
Bira haren ondoren ezagutu nuen Luther.
Berarekin entzunaldia egitean, gelan sartu nintzen…
…eta bera pianoan eserita zegoen…
…kaxa bat oilasko erre ondoan.
Barrez hasi nintzen zirraragatik.
Berak hau esaten zidan:
"Kantaidazu hau".
Nik zerbait kantatu, eta berak…
"Ederki, aire gehiagorekin kanta ezazu orain".
Eta nik: "Aire gehiagorekin? Ederki".
Inork ez zituen ñabardura horiek kontuan hartzen.
Garrantzi handia ematen zion arnasketari eta aireari.
Horrela bukatzen zuen.
Bat, bi.
Atzo bezala atera zaizue, nota aldatu nuen arren.
-Aldatu egin zuen, bai. -Gora igo nuen.
John Gleenen ondora.
Kantu-proba bukatu ondoren, hau esan zidan:
"Dantzatzen baldin badakizu, lana zurea da".
Eta nik: "Bai, bai".
Ahate zorabiatu bat bezala dantzatzen dut eta!
Lisa, prest zaude?
Ondo ematen du, egizu bi aldiz.
-Esadazu prest al zauden. -Bai.
Berriz esadazu.
Bazekien gugandik onena nola atera…
…harribitxi eder bat egiteko.
Txikitan, diskoak erosten nituenean…
…The Shirelles, Aretha Franklin edo Dionne Warwick-enak…
…atentzioa ematen zidan lehenengo gauzetako bat koruen ahotsak ziren.
Eta hala gertatzen zait orain ere.
Luther korista izan zen…
…eta irrati-sintoniak kantatu zituen New Yorken.
Oso astuna zen eta hiru piezatako trajeak janzten zituen.
Zerri bat bezala izerditzen zen, eta aingeru bat bezala kantatzen.
Filadelfian ezagutu nuen Luther Vandross.
David Bowiek 1973an gonbidatu ninduen…
…"Young Americans" bere grabazioa entzutera.
Bi kantu hartu zizkidan nire disko bakarretik.
Ni oso urduri nengoen. Autobus bat hartu nuen Filadelfiara.
Estudiora joan, eta David eta taldea ezagutu nituen.
Luther Vandross koristetako bat zen…
…David Bowieren Young Americans taldean.
Errepika dezagun hau.
Ederki. Horrela, ondo.
Hurrengoa. Horrela egin behar dut.
Young Americans disko bikaina da.
David Bowieren diskorik "soul"ena zen…
…eta elizan ikasitako ahotsak erabili zituen horretarako…
…mundu oso bat baitakarte berekin.
Koristaren zereginak musikarekin berarekin eboluzionatzen du.
Musika konplexuagoa, aberatsagoa eta interesgarriagoa bihurtu zen…
…1970 inguruan. Eta koruak ere sofistikatu egin ziren.
Hura ahotsa baino gehiago zen, hura musika zen.
Azkenean kantatzen duzu koruen zatia…
…kantariaren zatia bezainbat.
Pop musikaren historian pentsatzen baduzu…
…pasarterik oroituenak, jendeak kantatzen dituenak…
…gureak izaten dira.
Hori egiten baikenuen diskoetan, pasarterik gogoraerrazenak kantatu.
Bangladesehen aldeko kontzertua, 1971
Emanaldi hura kosmikoa izan zen.
Zuzenean bizi izan bazenu, hilobiraino joango da zurekin.
Claudia Lennear oso agerian gelditu zen han.
Eta hurrengo aukera handia Rolling Stonesek eman zioten.
Claudia Lenner Ikettes nesken artean beroena zen.
Bero-bero dantzatzen zuen, eta neska ederra zen.
Bazeuden neska gazte batzuk koristen artean…
…taldearen buruarengana berehala hurbildu nahi zutenak.
Mickek eta nik oso harreman berezia izan genuen.
Oso ondo pasatzen genuen. Oso ondo!
Tontakeriak egiten, elkarren arropak trukatzen…
Horrelako erokeriak.
Mickek mutil gaiztoaren irudia zuen eta Davidek, itxura androginoa.
Baina biak oso atseginak ziren.
Uste dut oso ondo pasatu zuela. Hala zirudien, behintzat.
Garai hartan gauza asko gertatzen ari ziren:
Eskubide zibilen aldeko borroka, gerra…
Mugimendu politiko handia zegoen arren…
…horretatik urrun samar bizi ginen gu.
Biran zenbiltzanean konturatzen zinen horretaz.
Joaten zinen lekuetan, hitz egiten zenuen jendearengan…
…politikan eta kulturan gertatzen ari zenaz jabetzen zinen.
Bitxia zen.
Alaia zen, musikaren aldetik, baina tristea, aldi berean.
1, 2, 3.
Clydie Kingek saio baterako deitu zidan.
"Lyniyrd Skynyrd deitzen diren batzuekin kantatzeko da".
"Benetan?"
"Bai, Sweet Home Alabama grabatu nahi dute".
"Nik ez dut Alabamaz kantatu nahi".
Une hartan, Black Power-ek eskatu zion jendeari…
…beren ideien arabera definitzeko beren buruak…
…eta ez eskatzen zitzaien jokabidearen arabera.
Berdin zitzaigun txuriak gure jarrerarekin haserretzen baziren.
Senarrak nik baino 19 urte gehiago zituen, eta esan zidan:
"Sweet Home Alabama kantatu behar duzu".
"-Zergatik? -Aurrerago ulertuko duzu".
"Orain ez duzu ulertzen, gazteegia zarelako".
Hori egiten genuen: bizi, unean-unean bizi…
…emozioa bizi, sortu…
Hura masaileko bat zen.
"Alabama, etxe goxoa?" Etxe goxoa, baita zera ere!
Baina kantatu egin genuen, hala ere. Eta primeran kantatu!
Aukera ematen baziguten, gure balioa frogatzeko prest geunden.
Hainbesteraino, non aurrerago…
…kantua zer zen definitzen hasi zirenean…
…koristen hots aldatzailean oinarritu baitziren.
Beltzen eskubideen alde borrokatzeko nire modua…
…musika izan zen.
Hori azken bertsoa da.
Koroak zituen edozein kantu…
…edo nik grabatu nuen beste neska batzuekin…
…edo Waters familiak grabatu zuen.
Estudiora sartzean pentsatzen genuen: "Kantu hau kantatuko dugu!"
Eta ahalik eta hobekiena kantatzen genuen beti, gurea balitz bezala.
Patti LaBelle-rekin "You Are My Friend".
"The Bad Girls" diskoa.
Hor marka guztiak hautsi genituen.
Whitney Houston.
Whitney Houston, "The Greatest Love of All".
Eta Disneyren pertsonaiak.
Disneylandera joan, eta gure ahotsak hor daude.
Lehoi erregea.
"Growing Pains".
Historiako diskorik salduena: Michael Jacksonen "Thriller".
Eta diru gehien bildutako filma: "Avatar".
Txori-garrasi batzuk egin genituen hor.
Horrelakoak. Gauza desberdinak.
Baina horrek guztiak ez zigun utzi geure diskoak grabatzen.
Eta lehen, bai.
"Uuu, aaa" kantatzea dibertigarria da pixka baterako.
Baina ez litzaidake gustatuko beti hori egitea.
Darlene Love eta The Blossoms Tom Jonesekin, 1971n.
Phil Spector ospetsu egiten hasi zenean, ni ere bai.
Rockeko jendeak, Brucek, Elton Johnek edo Steviek…
…neska kantari hura nor zen jakin nahi zuen.
Inolako zalantzarik gabe, kantari bakarlari bat da.
Ahots hura sumatu orduko, ezin zinen harengandik bereizi.
Beraz, bakarlari gisa kantatzeko gogoa areagotu egin zitzaidan.
Barkarlari izateko, taldea utzi beharko nuen.
Koroak kantatzea nire proiekturako entsaio bat zen.
Merry Claytonek bezala kantatu nahi nuen.
Jende askoren aurrean nire kantuak kantatu.
Eta Jainkoak Lou Adler bidali zidan.
Merryk bakarlaria izan nahi zuen, izarra.
Agertokira ateratzen zenean, jendea zutik jartzen zitzaion.
Horrelako zerbait inoiz entzun izan ez balute bezala.
Nire proiektua izan nuenean, aurrera jo nuen bete-betean.
Hiru disko bikain egin zituen. Aretha Franklin bezain ona zen.
Louk eta AMk promozio-lan bikaina egin zuten.
Behar duzun lehen gauza "hiltzeko sena" da, hori benetan nahi izatea.
Merry Claytonek sen hori zuen. Ez dakit zergatik ez zen izarra izan.
Ahalegin guztiak egin genituen, baina ez zuen arrakasta izan.
Industria kontrolatuta zegoen, arauak zeuden.
Bera gospel-kantaria zen eta Aretha bakarra zegoen.
Hala nahi zuten garai hartan.
Aretha bakarra, Diana Ross bakarra.
Bai, frustratu egin nintzen.
Ez dira disko gehiago saldu? Zer ari gara gaizki egiten?
Uste nuen bihotz osoz eta gogo onez arituz gero…
…automatikoki izar bat izango nintzela.
Koristek eta bakarlariek desberdintasun bakarra dute…
…ematen zaien materiala…
…eta produktoreekin lan egiteko modua.
1970eko hamarraldiaren erdian…
…Darlene Lovek Phil Spectorrekiko kontratua bukatu zuen.
Gamble and Huff-ekin sinatu nuen.
Garai hartako indartsuenetakoak ziren.
Nire karrera indar handia hartzeko zorian zegoela esan nien…
…eta haiek ere atea itxi zidaten.
Handik aste gutxira, Phil Spectorri saldu zioten berriz kontratua…
…eta amesgaiztoak berdin jarraitu zuen.
Beste Phil Spector bat zen. Beatlesekin lan egiten zuen…
…izar handi bat zen, eta hala jokatzen zuen.
Nirekin ere bai, noski, ni ez bainintzen inor.
Nazkatu egin nintzen eta esan nion: "Badakizu zer, hor konpon!"
Entzungailuak aulkian utzi, berokia jantzi…
…eta estudiotik alde egin nuen.
Ez nuen Phil Spector 20 urtez ikusi.
Kantari askok garai hartan utzi zuten musikaren negozioa.
Kantaria hainbat konturen mende zegoen: kantu-idazlearen mende…
…bere ahotsa ezagutaraziko zuen norbaiten mende…
…konponketak egingo zizkion norbaiten mende…
Gauza horien guztien mende.
Jende asko ezagutzen dut izugarrizko ahotsekin…
Baina ez baduzu inor aurkitzen zu nor zaren ulertuko dizuna…
…kantari ona izango zara, baina ez duzu hurrengo pausoa egingo.
Kantari on pila dago.
Ez dago garantiarik industria honetan.
Hainbat aldiz eskaini zidaten bakarrik kantatzeko aukera.
Azkenean, Warner Brothers-ekin sinatu nuen.
Estudio hura itzela zen!
Harrigarria zen. Harrigarria!
Zer harrera izan zuen diskoak?
Oso ona, ez.
Iragarkietan zure izena agertzen denean…
…presioa ikaragarria izaten da, eta batzuetan…
…arazoak sortzen dizkizu zeure bizitzan.
Kontratu bat nuen bakarlari gisa, baina apal batean eduki ninduten.
Motown-en nengoen, baina ez nengoen han.
Ez da erraza. Gauza asko gertatzen dira jendearen artean.
Alaba hazi behar nuen, taldea mantendu behar nuen.
Hura eromena zen.
Entzuleen oihuek sorrarazten dizuten sentimendua…
…ezin duzu bizitzan beti bilatu…
…bestela, lur joko duzu.
Musika ez zen jadanik ardatza.
Alaba anaiaren etxera bidali behar izan nuen…
…eta bizimodua nonahi atera, gasaren faktura ordaintzeko.
Disko bat atera zuen eta ez nuen gehiago Claudia ikusi.
"Mila esker eta gabon" esan zuen.
Kontratu pila iritsiko zitzaidala uste nuen, baina, ez.
Gizenegia zara, zaharregia zara.
Beste ogibide bat bilatu behar zenuke.
Eta, horren ondoren, infernua.
Ospea izan banu eta milioika dolar irabazi izan banitu…
…ez nintzateke aulki honetan zurekin berriketan egongo.
Gaindosiaz nonbaiten hilko nintzen eta.
Norgehiagoka ez da berdindua. Bizi osoa behar da hori ulertzeko.
Ez da bidezkoa, ez da talentu-kontua…
Zer-nolakoengatik da, suerteagatik da, halabeharragatik…
Ez dakit zergatik den.
Baina onenek ere aurre egin behar izaten diote horri.
Michaelekin lan egitea inspirazio handia izan zitzaidan.
Ametsak betetzea gauza ederra zen.
Koristei halako batean gertatzen zaiena adierazten du.
Badakit bakarlari gisa kantatu nahi zuela.
Michaelen lagunei entzuna diet bera zoratzen zegoela Judithekin.
Eta horregatik zeukan lan hura.
Gogo beroz ari ginen denok ikuskizun hura prestatzen.
Ezin dut hori egin.
Ondo ari zara, baina ahotsa zaindu behar dut.
Behin, entsaiorako bidean, berria entzun genuen.
Eta pentsatu genuen: "Txantxa izango da. Ez da posible".
Hura izugarrizko shocka izan zen.
Ikuskizuna prestatzen ari ginen, eta, bat-batean, hil egin zen.
Negar egin nuen agur-ekitaldian…
…eta ez negoen emozionalki kantatzeko moduan…
…baina ez zen hain sentipen arraroa…
…elizan egotea bezala baitzen. Hori sentitu nuen han.
Ez nintzen konturatu milioika lagunek hura ikusiko zutenik.
Izar bat jaio da.
Judith, mila esker etortzeagatik…
Mundu osoak ikusi zaitu Michaelen kantu ospetsu bat kantatzen.
Horrelako zerbait abiapuntua izan liteke hasieran…
…baina oztopo handi bat izan liteke, ez baduzu hori egin nahi.
Michael Jacksonenaz geroztik, uko egin nien korista-eskaintzei.
Bai bainekien, hor jarraituz gero, ezingo nintzela artista izan.
Munduak bera entzuteko premia du.
Ez nuen nahi korista soila izan zedin.
Nik hautatu nituen Elton Johnen birako neskak…
…eta haiek Judith nahi zuten, Eltoni izugarri gustatzen baitzaio.
Baina Judithek bakarlaria izan nahi ote zuen erabaki behar zuen…
…eta hor dabil ahaleginean, kantuak sortzen.
Musikaren industrian, afroamerikarrok jakin behar dugu…
…zenbat balio dugun.
Jakin behar dugu emakume gisa garrantzitsuak garela.
Nik uste dut porrota zera dela…
…emakume batek ez jakitea nor den eta gutxiagorekin konformatzea.
Aztertu zure balioa. Gehiago balioko duzu eta.
Ezin nuen lo egin.
Deprimituta nengoenez, gurasoei deitu nien umeak zaintzeko.
Elizan kantatzen hartzen nuen garai hartan atseginik handiena.
Han bakarrik kanta nezakeen orduan.
Diru pixka bat irabazteko eta bizimodua ateratzeko…
…etxean garbitzen hasi nintzen.
"Darlene Love handia etxeak garbitzen? Ez da posible!"
"Bai, ba, Darlene Love handia etxeak garbitzen!"
Eguberri batean andre baten komuna garbitzen ari nintzen…
…eta "Christmas Baby Please Come Home"…
…nire eguberri-diskoa irratian, ni komuna garbitzen ari nintzenean.
Eta orduan esan nion neure buruari:
"Darlene, ez zenuke hemen egon behar".
"Kantari egon behar zenuke".
"Mundu osoak kantari entzun nahi dizu".
Kaliforniatik New Yorkera aldatu nintzen…
…eta nire karrerak gora egin zuen.
-Zer moduz zaude? -Primeran.
-Datorren astean etorriko zara? -Jakina.
Opor onak pasa.
Harrezkero, beste lan batzuetan ere hasi nintzen.
"Arma hilgarria", 1987.
Nire burua ezagutaraztea zen kontua.
Hori egin ez banu, inork ez zukeen jakingo Darlene Love nor zen.
Gaztetan uste nuen mundu guztiak kanta zezakeela.
Gero konturatu nintzen denek ezin zutela ondo kantatu…
…eta horiek dohainak zirela.
Eta munduarekin banatu behar zirela.
Hauek lagun batek eta nik atera genituen.
Itxita egon behar zuen, kremailera hautsi egin zen.
Zin dagizut hasieran itxita zegoela.
Hona nire Grammya!
Hemen daukat ez dakitelako zer egin berarekin.
Ez dakit zer egin.
Pasadizo bat kontatuko dizut.
Nire disko batean bigarren ahotsak egiten ezagutu zintudan.
"I Know To Make You" zen diskoaren izena.
Orain industria osoak ezagutzen du Lisa Fischer.
Ez neukan diskorik grabatzeko asmorik.
Sortu egin zen.
Suerte handia izan nuen.
Paregabea dela uste dut.
Ez nuen sekula halakorik ikusi.
Eta Grammya norentzat…
Lisa Fischerrentzat: "How Can I Ease the Pain".
Mila esker Luther Vandrossi. Bera gabe hau ezinezkoa zatekeen.
Grammy bat du. Kontratu bat du Elektra Records-ekin.
Koruak egitea desberdina da, behar dutena eman behar baitzaie.
Bakarka ari zarenean, zeuk zer behar duzun jakin behar duzu.
Txalo bero bat Lisa Fisherri.
Bigarren diskoa prestatzen ari nintzen…
…ez dakit, gehiegi luzatu ginen.
Epemuga bat genuen eta gainditu egin genuen.
Uste dut inork ez zekiela nirekin zer egin.
Egia esan, nik ere ez.
Inoiz ez dut ulertu negozio hau nola dabilen.
Izugarrizko kemena behar da bakarlaria izateko.
Eta hori egiteko izugarrizko gogoa ere bai.
Berak ez du inoiz izan hainbesteko indarrik.
Zera psikologiko bat dago atzean.
Korista gehienek esango dizute ez dugula geure burua ondo saltzen.
Joko hori jokatu nahi dutenentzat da industria.
Eta batzuek ez dute nahi.
Bitxia baldin bada ere…
…kantari bakarlaria bere taldetik bereizten duen tartea…
…ezin handiagoa da.
Talde baten baitan zaude…
…eta indibidualtasuna sakrifikatu behar duzu orekaren mesedetan.
Oreka hori, entzulea liluratzeaz gainera…
…esperientzia eraldatzaile bat da kantariarentzat ere.
Eta batzuek hor gelditu nahi izaten dute.
Benetako musikariarentzat, bere lanak osagai espiritual bat du.
Ez du zerikusirik arrakastarekin.
Musika gehiago da barne-bidaia bat.
Gainerako arrakasta tarta gaineko krema da.
Amerikar idoloa izan zaitezke edo bat-batean izar bihurtu…
…baina jaramonik egiten ez badiozu…
…horra iristeko egin behar den lan espiritualari…
…orduan, zure arrakasta motz geratuko da.
Jendea zera honen guztiaren bihotza galtzen ari da…
…ez baita hazi hori ikasteko premiarekin…
…eta ez du gogoeta egiten ditugun premietan.
Disko baikotzaren aurrekontuan afinaziorako atal bat dago.
Zenbat ordu behar diren afinatzeko.
Zer zen galdetu, eta esan zidaten ahotsak afinatzeko zela.
Zergatik ez dute afinatuta kantatzen?
"Denbora asko behar da eta oso gogorra da".
Kantatu, eta gero afinatu. Barregarria iruditzen zait.
Zuekin Kylie Minogue.
Gabon guztioi. Zer moduz?
Kritika handiak egin zizkidaten pare bat kontzertu emateagatik.
Uste nuen ez zela inor konturatuko.
Ile leuneko ileorde bat ere jantzi nuen.
Inork ni ez ezagutzeko.
Baina zaleen tweet batzuk iritsi zitzaizkidan:
"Nola kanta dezakezu bere atzean Michaelekin ibili ondoren?"
Oso kritikoak ziren. Eta ni: "Nola ezagutu naute?"
Trantsizio fase batean nago.
Ez nago eskaintzei ezetz esateko egoeran.
Hau dena oso garestia da eta amets handiak ditut.
Beraz, koruak kantatzen jarraitzen dut.
Banekien Judithek izugarrizko ahotsa zuela…
…eta elizan kantatu zuela.
Zoragarria zen.
Bere kantuak entzutean, hau esan nion:
"Urruti iritsiko zara".
Steviek oso aintzat hartzen ditu nire artista-ahalmenak.
Ohore handia da berarekin kantatzea, berdin zait zer dioten.
Hau asko gustatzen bazaizu ere…
…ez utzi zure ametsari desagertzen nirekin egoteko.
Zeure bidea egin behar duzu.
Jendeak elkarrekin kantatzen duenean, jendea elkarrekin dago.
Gizakiak hunkitzen du jendea, ez makinak.
Bihotzez kantatzen duenari aise igartzen zaio.
Eta korista onak ere jendea hunkitzen du.
Bost bat urtetan ez zen koristarik egon diskoetan.
Ez zen entzuten ez "U" ez "La…
…edo erantzunik, ezer ez!
Ez dago hainbeste lanik koristentzat.
Behin baino gehiagotan deitu izan didate:
"Lanean ari zara? Niri ez didate deitzen".
Estudio txiki asko dago, eta ahaideak jartzen dituzte kantari.
Horrela gelditu dira kantari asko lanik gabe.
90eko urteetan egitura-aldaketa batzuk izan ziren.
Bukatu ziren 70eko eta 80ko grabazio-saio handiak.
Inork ez zuen koristarik ordaindu nahi, ez omen zuten behar.
Hori aurrezten hasi ziren…
…hura ere beren hotsa zela konturatu gabe.
Horregatik, Joe Jockerrek, Stonesek, Rod Stewartek, Davidek…
…eta jende zoragarri horrek beren koristak dauzka.
Korista horiek behar dituzte.
Ba ote dago hau mozteko modua?
Zeregin hau eta bizitza hau uzteko modua?
Penaz hil gabe? Hori al zen Jonesik onena?
Musikak harrapatzen bazaitu, zureak egin du.
Harreman bat hastean, halako energia bat sortzen da.
Bikote ezkondu bat gelan sartzen ikustea bezala.
Bereizita daude, baina lotuta dauzkan haria ikusten da.
Nik ez dut inoiz horrelakorik eduki.
Denena naizela sentitu izan dut beti.
Nire bihotzaren zati bat, nire izatearen zati bat…
…mundu guztiarena da.
Batzuetan, seme-alabak dauzkaten lagunekin edo ezkonduekin hizketan…
…hau pentsatzen dut:
"Nik ere ezkondu egin behar nukeen eta seme-alabak eduki".
Baina ondo nago. Oso ondo!
Lisa izugarri bersatila da.
Hainbeste talentua duenez, oso zaila da aukeratzea.
"Zer egingo dut, Rhythm Bluesa?"
"Edo Whitney eta Rayrekin konparatuko naute?"
"Hobe izango dut rocka kantatzea?"
Behin Mick Jaggerrek deitu zion Rolling Stonesekin joateko.
Oso zaila da horri ezetz esatea.
Asko gustatzen zait emakumezko ahots bat edukitzea…
…bestela, ni, ni, ni eta Keith pixka bat gara.
Baina maskulinitate bera da.
Lisa bezalako norbaitekin, ahots zeharo berri bat duzu.
Mickek nola kantatzen zuen erreparatu nion…
…eta modu jakin batean aritzen ginen…
…han beste inor ez balego bezala.
Librea zen, oso modu bitxian.
Bere burua promozionatu behar luke. Zer ari da Rolling Stonesekin?
Gustura dago horrela, eta miretsita dauzka.
Ez da tuntuna.
Lisa izan da Rolling Stonesen emakumezko ahots nagusia…
…1989az gero.
Kalera atera nahi dut, eguzkitako betaurrekoak jarri behar izan gabe.
Ez dut ezkutatu nahi.
Eta titiak bere lekuan eraman behar izan gabe.
Ez dut horretarako gogorik.
Batzuek edozer gauza egingo lukete ospetsuak izateko.
Eta beste batzuek kantatu baizik ez dute egin nahi.
Leku berezi horretan jendearekin egotea da axola didana.
Hori da niretzat gauzarik handiena.
Gauza handi bat egiteko prestatzen nintzen bakoitzean…
…gauza zoragarri bat egiteko…
…zerbait gertatzen zitzaidan muga-mugan jartzen ninduena.
Ez duzu nahiko merkealdikoa dela jakin dezaten.
Egin nuen neure artean: "Jauna, ez al nuke hau egin behar?"
"Horrela bada, esadazu eta utzi egingo dut".
Baina ez dit inoiz esan.
-Amen. -Eskerrik asko, Jauna.
Saiatu naiz lasai egoten, umila izaten, eder egoten…
…eta nire lana egiten.
Norbaitek esango balizu: "Hau egin, eta izarra izango zara"…
…mundu guztiak egingo luke hori.
Baina leku xume batetik bazatoz eta diru pixka bat baldin baduzu…
…eta dena arriskatzeko esaten badizute, segurantzarik gabe…
…erotuta egon behar duzu horrelako amets bat izateko.
Bide bat hartu behar izan nuen eta ez zen musika izan.
"Lo siento" edo "lo siento mucho"…
…barkamena eskatzeko erabiltzen da.
10-15 urte daramatzat espainiera erakusten.
Beti zerbait faltatu izan zait.
Damutzen naiz eutsi ez izanaz.
Batez ere, nire kideak beren karreretan aurrera egiten ikustean.
Sekula ez nuen esan hura ez zela niretzat.
Esan banuen, gezurra esan nion neure buruari.
Zaletasun handia izan dut beti.
Egin egin behar da.
Tripazorria hiltzeko modu bakarra izango da eta.
Egin diezaiogun ongietorri bero bat…
…Judith Hill andereñoari.
Makina batzuek talenturik gabeko izarrak sortzen dituzte.
Ez dute zuzenean kantatzen.
Gauza bera egin zezaketen Judithekin…
…baina berea kontu sakonagoa da.
500 milioi disko saltzea ez da beti onena.
Talentua baino gehiago da.
Diziplina behar da, goiz jaikitzea, lan egitea.
Aukera bat ate joka badatorkizu, ireki atea, eta mugi!
Gaurko garaietan…
…arrakastak ez du zerikusirik izaten musikarekin.
Baina zure esku duzu dohain hori perfekzionatzea.
Jar ezazu gogoa kantu bakoitzean…
…jarri arreta guztia esaten duzun gauzetan…
…kantatzen ari zaren esperientziak senti itzazu…
…eta kanta ezazu bihotz-bihotzez.
Erortzen zaren bakoitzean, altxa egin behar duzu berriz.
Ez da erraza, nire adinean, bereziki.
40 urte bete arte ez nuen bakarkako karrera hasi.
Gaur 25 urte bete ditu Eguberrietako gure tradizio batek.
Egin diezaiogun ongietorria Darlene Love paregabeari.
Batzuetan, bizitzan…
…denok mina izaten dugu…
…denok izaten dugu pena.
Baina jakintsuak bagara…
…jakingo dugu…
…beti bihar bat egongo dela.
Berma zaitez nigan…
…indarrak eskasten zaizkizunean…
…nire adiskidetasuna izango baituzu.
Aurrera egiten lagunduko dizut.
Atsegin handia da niretzat Rockaren Ospe Aretoan sartzea…
…Darlene Love!
Eskerrik asko rock and roll zaleak.
Ohore handia da eta zeharo hunkitzen nau…
Gutako askok, Merry Claytonek edo Watersek…
…sorbaldetatik eutsi izan gaitu.
Amak esan zion emakume bati: "Alaba Broadwayn daukat".
"-Zer alaba? -Etxea garbitzen zizuna!"
…indarrak eskasten zaizkizunean…
…nire adiskidetasuna izango baituzu…
Aurrera egiten lagunduko dizut.
Berma zaitez nigan.
Luzaro gabe…
…nik beharko baitut norbait…
…berarengan bermatzeko.
Artista batzuk joan-etorri ibiltzen dira…
…baina agertokian musikari berak ikusten ditut.
Han eustea lortu dutenak…
…eta mitoak dira, apartak.
Berma zaitez nigan…
…indarrak eskasten zaizkizunean…
…nire adiskidetasuna izango baituzu.
Aurrera egiten lagunduko dizut.
Koruak kantatzeak nire burua aurkitzen lagundu dit.
Musikaren maitasuna berreskuratzen lagundu dit.
…berarengan bermatzeko.
Berma zaitez nigan…
…indarrak eskasten zaizkizunean…
…nire adiskidetasuna izango baituzu.
Aurrera egiten lagunduko dizut.
Luzaro gabe…
Dohain bat dugu: kantu bat entzun…
…eta ondo doakion zerbait hari eranstea.
Kaleko edozein umek daki hori egiten.
Ume txikiek ere hori egiten dute kantatzen ikastean.
Dohaina hor dago.
Zeuk egin behar duzu zerbait dohain horrekin.
Garai zaharretan bezala! Hurrengo saioa.
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz