2008-10-13. Filmkameratene A/S-ri anonimoki bidali dizkiote…
…2 disko gogor: 283 minutuko filmazioa.
Hau da jatorrizko materiala.
Kronologikoki erakutsia dago, eta irudiak ez dira manipulatu.
Ikertzaile talde bat urtebetez ikertzen aritu zen…
…ea materiala benetakoa zen edo ez.
Benetakoa zela ondorioztatu zuten.
Prest dago. Piztu irratia.
-Johanna, audioa baduzu? -Bai.
Ez dabil.
Bart gauean hartz aztarnak aurkitu dituzte Volda-n.
Ehiztari talde bat goizean goiz etorri da hartza ehizatzera.
Ehiztarien buruak hau esan dio BBCri:
"Hartz galdu bat da eta lehenbailehen hil behar dugu".
"Baina gure kezka nagusia segika datorkigun isil-ehiztaria da".
Gutxi batzuek bakarrik dute hartzak ehizatzeko baimena.
Norvegiako ehiztari guztiak ezagutzen ditut.
Land Roverreko gizona ez da hartz-ehiztaria.
Hartzari tiro egiten badio, legez kanpo ariko da.
-Ikusi duzu? -Nonahi ikusten dugu.
Tipo hori berriz ikusten badugu, ondorioak izango dira.
Isil-ehiztari baldarra dela uste dut.
-Zer esango zenioke? -Jar ditzala kartak mahai gainean.
Orain!
-Autoak nonahitik datoz. -Bistatik galduko dugu!
Prest?
Izena Hans duela besterik ez dakigu. Ez dakigu zer abizena duen.
Serioago aritu behar zenuke.
Zer ari da Voldan? Nor da gizon hori?
-Badago hotsik? -Ez duzu entxufatu.
Ez duzu lortu isil-ehiztari alu horrekiko elkarrizketa.
Ez da dibertigarria berari barre egitea.
Primeran. Eskerrik asko. Agur.
Thomasek ikusi omen du tipoa; erremolke-gunean bizi omen da.
Ezin dut esan ezagutzen dudala, baina hemen bizi da.
Han bizi da. Aurkeztuko al zaitut?
Ez dakit nondik datorren, baina kirats izugarria dago.
-Zer da hori? -Ez dakit zertarako den.
Ezkaia?
Alde egiten du egunsentia arte.
-Kanpoan egoten da gau osoan? -Bai. Beti.
-Prest zaude honetarako? -Bai.
Ez dakigu noiz etorriko den, ezta etorriko den ere.
-Hor dago! -Kamera martxan dago. Galdetuiozu!
Egun on. Thomas naiz. Voldako unibertsitatetik gatoz.
Egin diezazuket galdera pare bat?
Alde hemendik.
Geroago etor gaitezke…
-Zerbait grabatzen ari zara? -Ixo. Zerbait entzuten dut.
Bai, orain grabatzen ari naiz.
Ea gaur gauean aurkitzen dudan. Ondo da. Agur.
-Ez dago hemen. -Aurrez aurre eduki dugu eta!
Bai, baina…
-Zer demontre! -Bejondeizula, Thomas.
-Filmatzen ari zara? Ikusten duzu? -Bai.
Gauza iletsu bat du sabaitik zintzilik.
Eta hor eskopeta bat dago.
Gaur goizean hartza hilik aurkitu duten lekura goaz.
Berak egin ote dio tiro?
Auskalo nondik etorri den.
Hartz-ehiztari erregistratu guztiak aztertu ditut.
Haietako inork ez dio hartz honi tiro egin.
Estatuak araututa dauka hartz-ehiza guztia.
Beraz, zalaparta handia egongo da hartza hilik horrela agertuta.
Zatoz hona.
Aztarna hauek ez datoz bat hartzarenarekin.
Norbaitek hartza hona ekarri eta horrela jarriko zuen.
-Arraro samarra da hori. -Guztiz bat nator zurekin.
Fauna-Aholkularitza Batzordekoa zara, ezta? Finn Haugan?
Ehiztariek diotenez, horiek ez dira hartz-aztarnak.
Zer txorakeria! Zer-nolako aztarnak dira ba?
Hartz bat da, eta hartz-aztarnak ditu inguruan.
-Zergatik jartzen dute zalantzan? -Galdetu berei. Erokeria hutsa da.
Hainbat ordu daramagu Hansen zain. Badirudi zerbait gertatzera doala.
Ia-ia ziur gaude norabait joatekotan dagoela.
Goazen!
Ferryra doala dirudi.
Zenbat denbora egon beharko dugu kontu honekin?
Ikusten duzu zer den?
Gurpil bat darama.
-Zer ari da? -Maldan behera joan da.
Hiru, bi, bat eta…
Sogn og Fjordane!
Hortxe dago.
Ezkutatuta gera zaitezte.
Arestian ezagutu dugu elkar.
-Bai zera? -Thomas, Voldako unibertsitatekoa.
-Zera… -Niri segika zatozte?
Ez. Galdera batzuk egin nahi dizkizugu.
Ez.
Zer…
Zertan ari zinen Voldan?
Zuk tiro egin al diozu hartzari?
Ospa nire ondotik!
Itzali hori. Utz nazazue bakean!
Aurrena, behar duguna lortuko dugu. Gero, joan egingo gara.
Ederra litzateke tipoak galdera batzuei erantzungo balie.
Behin eta berriz saiatu gara.
Michael Moorek ez zuen lehenengo ahaleginean amore eman.
Ezkerreko besoa edo eskuineko oina? Oin ostikokaria eta…
Arratsaldean ere hemen egon gara.
Bere autoan dago. Lo egongo da.
Zain gaude, pazientziaz, ea zerbait gertatzen den.
Txantxetan ari al zarete? Mugi!
Audio-ekipoa aldean eraman behar dut.
Zer da hori?
"Ez pasatu. Leherketak".
Ikusi al duzu hori? Bide bat zen?
Zuk ikusi duzu?
Bide izugarriak!
Joan zu lehenengo, badaezpada ere, txerri-hazleak agertzen badira.
-Ni ez… -Ez kexatu gehiago.
-Nire iritzia eman behar nuke. -Atzera egin behar genuke?
-Bertan behera utz dezagun hau. -Ez!
Itxaron!
Begira.
Ez dut uste autoan dagoenik.
-Badakigu hemen dagoela. -Baina, zertan ari da?
Hor bidexka bat dago.
-Zerbait entzun dut urrunean. -Zer da?
Troll!
Thomas!
Azkar! Autoa hemendik dago!
-Zer? -Kosk egin dit!
-Ondo zaude? -Azkura ematen du.
-Entzun diozu "troll" oihuka? -Ixo.
Gehiago behar duzu.
-Zer egin dezaket? -Ekarri benda botikinetik.
-Ez… -Hau pixka bat altxatu behar dugu.
Demontre! Itxura txarra duzu, Thomas.
-Zer ari zara? -Tetanoa.
Garrasi bat bota duzu basoan, ezta?
-Zuk entzun diozu, Johanna. -Zer da lerde hori?
Zer esan du?
-Gehiago? -Bai.
Nola eraman dezakegu hau autoraino?
Ez da ideia ona izan nire atzetik etortzea.
"Troll" oihu egin duzu lehen?
-Hori al da zuen autoa? -Zer arraio da hori?
-Zer gertatu da? -Gure autoa da!
Autoa zanpatu digute.
Zeharo hondatuta dago.
Begiraiozu honi, Thomas.
-Ba al dakizu zer gertatu den? -Baietz uste dut.
Hau ez du hartz batek egin…
Zer gertatu da, zure ustez?
-Zer… -Galdeiozu ea troll bat izan den.
Autoari zer gertatu zaion badakizu, esan ezazu!
-"Troll" garrasi egin duzu lehen. -Uztazu kontu hori!
Zer arraioren bila zabiltza?
Filmatuko ninduzuke, trollak badaudela esango banizu?
-Dibertigarria da? -Ez, baina ez duzu usteko…
Ni naiz orain gidaria. Etorri nahi baduzue, orain etorri.
Zer egingo dugu?
Badaukazue zorrorik?
Ea ondo ulertu dizugun: trollak badaudela sinesten duzu?
Zer uste duzu ba, hartz batek kosk egin dizula?
Zer gertatzen da?
Zergatik gelditu gara?
Eskerrik asko zurekin etortzen uzteagatik.
Zer egiten duzun ikusi eta filmatu nahi genuke.
Asko gustatuko litzaiguke.
Zuri eraso dizunaren heriotza filma ezazue, baldintza batekin:
Nik esandakoa egin behar duzue, berdin dio zer esaten dudan.
Bai.
Odol pila isurtzen ari zaidala iruditzen zait.
-Begiratu dezaket zauria? -Ukitu berezi bat ematen dizu.
-Burutik jota zaude. -Benetan ari naiz.
-Zergatik deitu diezu? -Hemen gaudela esateko.
Ez da hain arriskutsua. Arraroa besterik ez.
Gogoratu: berak agintzen du eta berak esaten duena egingo dugu.
Horrela lortuko dugu behar duguna.
Zuetako norbaitek Jainkoagan edo Jesusengan sinesten du?
Ez, inork ez.
Niri ez begiratu.
Benetan? Kristau odola usaintzen al dute ba?
Ondo dago?
Atera, itxi atea, eta zintzilikatu hau erdian.
-Hor daukazun hori mina bat da? -Bai, baina indargabetuta dago.
Mina baten gainean eserita nago? Erotu egin al zara?
Baten bat ez al da gurekin basora etorriko?
Norbaitek iritziz aldatu du? Beldurra die trollei?
-Ez. -Ez? Ederki.
Hor erreka bat dago. Garbitu zaitezte ondo-ondo.
-Besapeak eta hankarteak, bereziki. -Ez!
-Zergatik? -Usain guztia kentzeko.
Gero, igurtzi honekin gorputza eta arropak.
-Zer da hori? -Troll-usaina.
-Igurtzi gorputz osoa. -Txantxa al da? Kirats zikina du!
Troll-usainik ez baduzu, zu usaintzean alde egingo dute.
Mila deabru!
-Ezetz esan dizut! -Ez dit traba egiten, Thomas.
Ezetz esan dizut!
Esan dizuedana egin behar duzue.
Ez baduzue hori egiten, bakarrik joango naiz, zuek hemen utzirik.
Ulertu didazue?
Prest zaudete? Igurtzi duzue?
Oso itxura polita duzu.
Linterna zuretzat.
-Zer da hau? -Arma bat.
Hans? Nola erabiltzen da arma hau?
Argi ultramoreko zurrusta gogor bat botatzen du.
UVB izpiak. Eguzkiarenak bezalakoak.
Ez dakizu ezer, Thomas? Egun argiz harri bihurtzen dira.
-Bai. Edo lehertu. -Ez duzu ezer irakurri?
Maitagarrien ipuinak kontatu zizkidaten txikitan, Kalle.
Eta trollak janari-lehiaketa bat egin nahi badu?
Janari-lehiaketa bat?
Asbjornsen-ek eta Moe-k kontatutakoa ez da erabat zuzena.
Ondo samar gelditzen dela uste dut.
-Troll-pixa. -Ene bada!
Oso usain zorrotza du.
Raglefant baten atzetik nabil. Pixaz josita dago dena.
Bere lurraldetik kanpo bota dute. Baina markatu egin du, nonbait.
Ez du usain onik. Jakin nahi nuke zer dagoen gaizki.
Trollaren odol-lagin bat?
Ez dut horretarako tresnarik.
Zuk ere bai. Agur.
Laguntza behar dut zer oker dagoen jakiteko.
Odol-analisia…
Zaila izango da.
Norekin aritu zara hizketan?
Albaitariarekin.
Albaitari bat!
Hemen itxoiten baduzue, trolla ehizatzen saiatuko naiz.
Bai. Horrela imajinatzen zenuen?
Asti pixka bat beharko da.
Lotsa eman behar lioke trolletan sinesteak.
Gu filmatzen ariko da, beharbada.
-Hori izango da. -Eserita egongo da, barrez.
Ergelak gara, gero, hemen eserita…
Ahabiak?
-Basoan? -Bai, janaririk eta edaririk gabe.
-Zer ondo! -Zer gertatzen da?
Gauez ikusteko tresna horietako bat dirudi.
Entzun!
Tipo hori besterik ez da…
…astebeten hartz batek kosk egin ziona.
-Historia hori hobeagoa da. -Ez duzu itxura txarrik.
-Uste dut nik aukeratu dudala hori. -Hartz batek zuri kosk egitea?
Sentitzen duzu?
Hots arraro batzuk entzuten dira.
Zer gertatzen da?
Zerbait gertatzen ari da.
Zer gertatzen da?
Txantxa puta bat besterik ez da.
Tusseladd puta bat da! Ihes egin!
Ihes egin, demontre!
Bizkor!
-Ikusi duzu hori? -Bai.
Nora joan da? Ikusi duzu nora joan den?
Zoazte auto atzera!
Ez!
-Emadazu kamera! -Ez!
Non dago Johanna?
Thomas! Kalle!
-Johanna! -Benetakoa zen!
Esan dizuet! Banekien!
Existitzen dira!
-Esan zerbait. -Izugarria da!
Baso osoan zehar joan gara korrika…
Zergatik esan didazue ez zinetela kristauak?
Trollek usaimen zorrotza dute. Zuetako bat fededuna da.
Ni ez naiz fededuna. YMCAko kidea izan nintzen.
Baina gurasoek esan zidatelako.
Ez naiz fededuna. Benetan.
-Neska ez da. -Zer esan nahi duzu?
Gelditu zentzugabekeria hori. Genetikoki aldatutako zera bat da.
-Troll bat da. -Ez, ez da!
Zergatik ez du inork hori ezagutzen?
Norbaitek ezkutuan eduki nahi duelako.
Nork? Estatuak?
Estatuaren sekretu bat da? Estatuarentzat lan egiten duzu?
-Zergatik erakusten diguzu hori? -Lan alua da.
Lan-agintariek esan behar ez zituzten gauza batzuk esan dituzte.
Soldata txarra da.
Trollen gestioa aldatzeko garaia da, beharbada.
-Hau telebistara eraman ezkero… -Hori egingo dugu.
Goazen.
Horrelako izaki gehiago ikusi nahi badituzue, ni konforme nago.
Ni zuek banintz, mugitu egingo nintzateke.
Demontre!
Harria txikitu egiten da eta zuloak tapatu nahi dituenari ematen zaio.
Zer arraio da hori?
-Nor dator? -Ez dakit.
Filmatu genuen tipoa.
Zer ari zara, Hans? Filmatu egin zaituzte?
Trollak ikusi nahi zituzten, eta batzuk erakutsi dizkiet.
Elkarrizketa bat egin dizugu lehen. Ez al zara Joko Batzordekoa?
Ideia ikaragarri txarra izan da.
Itzali kamera. Baditut arazoak, bestela ere.
Harana behi hilez beteta dago.
Filmatzen ari badira, ezin dugu honetaz hitz egin. Itzali kamera!
-Jaitsi kamera. -Filmatzeko baimena eman digute.
-Burua galtzen hasi al zara? -Dena kontrolatuta daukat.
Errudun bat aurkitu orduko, ni arduratuko naiz gainerakoaz.
Kaixo, Finn. Zer moduz?
-Ondo? -Bai eta zu?
Bidaia luzea egin dut.
Itxoin. Filmatzen ari zarete?
Oso ona! Fresko-freskoa!
-Ez da eskandinaviar hartza. -Ez, Kroaziakoa da!
Eskandinaviar hartzaren antza du. Ez dago arazorik, Finn!
Kaixo!
Fresko-freskoa da.
Atseden hartu behar dugu. Nire bizkarra!
Uztazu hemen.
Oso ondo.
35.000… Hartz txarra, prezio txarra.
Raglefanten basoan dago oraindik.
Joan eta aurki ezazu!
Pare bat turista aleman desagertu da gaur gauean.
-Gehiago egotea espero dugu. -Ez da nire kontua.
Ez uste grabazioa gordeko duzunik!
Hansek ez du parekorik hartzak aurkitzen.
Hartz hau zookoa da.
Zooa, badakizu, ezta?
-Zergatik erosten ditu hartzak? -Auskalo!
Polonian ez dugu galdetzen, egin egiten dugu.
Zergatik arazo bat sortu, arazorik sortu nahi ez baduzue?
-Agur! -Agur.
"Piot margolaria" jartzen du.
Zein da zehatz-mehatz zure lana?
Beren lurraldetik ateratzen diren troll guztiak hiltzea…
-…jendearengana ez hurbiltzeko. -Zenbatero egiten dute hori?
Oso gutxitan, baina orain egoera berezi batean gaude.
Troll asko beren lurretik atera, eta inguru honetan dabiltza.
Finn burokrata bat da.
TSTren zuzendaria da. Bere zeregin nagusia da…
…jendeak basoan trollik ez aurkitzea.
Norvegiako heroi handiak zarete, nolabait.
Ez, oker zaude.
Nire lana ez da heroikoa. Zikina eta latza da.
Nola da posible inork honetaz ezer ez jakitea?
Goazen Oslora; grabazio hauek BBCri saldu, eta aberastu egingo gara.
Horrek ez du garrantzirik orain. Bere atzetik joan behar dugu.
Finn haserre dago.
-Zer egingo dugu? -Gosaltzeko ordua da.
-Zerbait jan behar zenuke. -Ez naiz gose.
Nekatu samar nago.
Zenbat troll mota daude?
Bi troll talde: mendikoak eta basokoak.
Eta azpimultzoak: raglefant, tusseladd, rimtusse…
…dovregubben.
Harding da mendebaldeko kostako troll mota.
Baina ikusi dugun trolla…
Denek hiru buru dituzte?
Ez, denak desberdinak dira.
Buruak sortzen dituzte beren bizi-zikloan.
Ez dira hiru bururekin jaiotzen.
Buru bakarrarekin sortzen dira, gainerakoak gero hazten zaizkie.
Begiak erdiko buruan dituzte. Hura baita jatorrizko burua.
Beste buruek ez dute garunik, egiturak besterik ez dira…
…buru itxurakoak, beste troll batzuk ikaratzeko.
Edo emeei zirrara egiteko.
Zer da hori?
-Zer da TST? -Troll Segurtasun Taldea.
Troll bat hiltzen dugun bakoitzean, hau bete behar dugu.
Nola hil dugun, zer sexukoa den, lehertu egin den edo harri bihurtu.
Asbjornsenen eta Moeren ipuinetan trollek arropak janzten dituzte…
…eta gizakiek bezala hitz egiten dute.
-Gizakiak dirudite. -Ahaztu kontu horiek.
Trollak animaliak dira. Harrapakariak.
Jan, kaka egin, parekatu eta inguruko guztia txikitzen dute.
-Zenbat denbora bizi litezke? -1.000 edo 1.200 urte.
-Bizkorrak al dira? -Batere ez. Ergelak dira.
Moldatzen dira jatekoa aurkitzeko, baina harriak janez ezin da bizi.
Nik ikusita daukat bat bere isatsa jaten.
Burua hanka artean zeukala, isatsa jaten ahalegintzen ari zen.
Ia osorik irentsita zeukanean…
…estropezu egin, eta mendian behera erori zen, gurpil bat bezala.
-Ni itsas armadan nengoen. -Horrela lortu zenuen lana?
Ez, norbaiten bila zebiltzan…
-Zu zara Norvegiako bakarra? -Bai.
Joango al gara?
-Zikinkeria pila jaten dute. -Jendea jaten dute?
-Eskainiezu zeure burua. -Ez, baina jendea jan izan dute?
-Troll-isatsak dira horiek? -Bai. Zatika eta osorik.
-Zertarako dauzkazu? -Troll usaina izateko.
Zergatik izan nahi duzu troll usaina?
Haiek ni sumatu gabe berengana hurbiltzeko.
-Bronzeatzeko ohea? -Bai.
-Azaleko minbizia eragiten du. -Eguzki-babesa igurzten dut.
Kosta egiten zait gauez lo hartzea.
Horrekin igurtzi ditugu geure buruak?
-Zer da? -Troll usain kontzentratua.
Troll bati zukutu dakizkiokeen urin gaizto guztien nahastura.
Raglefantena aurkitu behar dugu hark etxe guztiak jan aurretik.
Turista alemanak Kulp mendian agertu dira, hartz batek hilda.
Finn Hauganek aztertuko du ea gauza bera den…
Badakizu trolla non egon daitekeen? Baduzu aztarnarik?
Ez.
Zeren bila zabiltza?
Elurbilduak, zuhaitz eroriak eta horrelako kontuak.
Zer edo zer ikusi duzu?
-Horrelakoa da? Baina motxilarekin. -Bai.
Ez al genuke berrikusi behar?
-Gaizki al dago? -Gora eta behera dabil.
-Hau segurua al da? -Gauez bakarrik ateratzen dira.
Kalle, ezin dugu…
Troll txikiek jango zuten beita.
Zementua eta ikatza konbinazio aparta da.
-Egizu orain! -Orain?
Hansek raglefanten baten aztarnak aurkitu ditu.
Eta ardi-hezurdura bat du inguruan.
Bi gauza horiek zerikusia dutela uste du.
Bizkor!
Berotze globalak gauza jakin batzuk eragin ditu…
…aberedian, landaredian eta landako bizitzan.
Hemengo aztarna hauek…
…errusiar hartz batenak dira; Finlandiatik eta Suediatik etorria.
Hartzak zubi azpian gordetzen du janaria.
-Ez al da jokabide bitxia? -Errusiar hartzarentzat, ez.
Negu gorrietara ohituta daude. Jana pilatzen dute.
Ez al dago ezer arrarorik hartz-arrastoetan?
Ezkerreko oineko behatz txikia. Eta hau eskuineko oineko aztarna.
Horrela ibili al da hartza?
Lehendik ikusi duzu hartz-aztarnarik, ezta?
Eta aztarnak zer?
Azala kendu dio zuhaitzari. Raglefantek ohi duten moduan.
Gaur gauean itzuliko da. Zerbait daukat bera erakartzeko.
-Eta orduan hil egingo duzu? -Bai.
Baina aurrena odol analisia egin behar dut.
Hau xiringa bat al da?
Hau izugarria da! Animalien abusua da.
Ez da ankerkeria. Beita besterik ez da.
Oso urruti dago. Ezin gara aurrerago joan?
Ez, zoomaz antzeman dut. Nahiko ondo ikus daiteke.
Lan ordu bitxiak.
Denbora pila daramagu hemen. Ez da ziurra trolla etorriko denik ere.
-Ondo gaude hemen. Ondo ari gara. -Baina handik hobeto ikusten da.
Goazen.
Hemen dago.
Entzuten duzu?
Korri!
Gorroto diot leku honi!
Urrun samar egon. Kristau odol pixka bat isuriko dut eta.
Urrundu!
Demontre! Kalle! Thomas!
Mugi! Mugi!
Ondo al zaude?
Ondo zaude?
Lagunduiozu.
-Goazen, Hans. -Ondo al zaude?
Kontuz botoi gorriarekin.
Emadazu xiringa.
Gera zaitez hor.
Badakigu trollak lehertu ere egiten direla.
-Zer moduz zaude? -Bai, mesedez.
Hainbestean.
Gogor samarra.
Gogor samarra?
Hau nazkagarria da!
Odol-lagina lortu dut, behinik behin.
Ordu erdi barru iritsiko naiz. Ondo da. Agur.
Jaioberri bat dirudizu!
Hauek dokumentalistak dira. Galdera batzuk egingo dizkizute.
-Hau al da odola? -Bai.
-Istilua izan dugu odola lortzeko. -Garbi dago.
A zer itxura duzuen!
-Atsegin handiz! -Komuna hor duzue.
-Zer ikusten duzu? -Zelula gorri gutxi daude.
Egun batzuk beharko ditut.
Elkarrizketa egin dezakegu?
Jar zaitez hor. Eseri hor.
-Zer esan behar diet? -Esaiezu dena.
-Ez dugu baimenik… -Nire erantzukizunez.
Trollek arazo bat dute: ezin dute D bitamina kaltzio bihurtu…
…argiaren bidez, guk bezala.
Egun argiz, beren gorputzak erreakzio bat izaten du.
Urdaila handitu egiten zaie.
Gasa hesteetan eta odol-hodietan barrena dabilkie. Jasanezina da.
-Eta lehertu egiten dira? -Bai.
-Troll batzuk harri bihurtzen dira? -Troll zaharrak, bai.
Zainak fin-finak dituzte, eta hezurrak zabaltzen zaizkie.
Segundo batzuetan, harri bihurtu eta zurrundu egiten dira.
Haiek hainbeste ez sufritzea nahi nuke.
Traumatikoa da, baina segundo gutxi batzuk behar dituzte zurruntzeko.
Tiro bat botako diogu, seguru asko.
-Erantzuna egun gutxi barru. -Deituko didazu?
-Ondo pasa. -Zuk ere bai.
-Joango al gara? -Bai.
-Egunkari asko dituzu. -Informazio bila nabil.
-Zertaz? -Trollez.
Istripuak-eta, trollek eragindakoak izan litezkeenak.
-Hor dauzkat artxiboak. -Ikus ditzaket?
"Bidearen amaiera".
Jendeak esplikazio naturalak bilatuko ditu beti.
Baina zer bilatu baldin badakizu, aise ikusten dira trollak.
Zubia erditik puskatuta dago.
Fiordoan sartu, eta buruarekin puskatu zuen zementua.
Badaude hain troll handiak?
Bai, erraldoiak. Baina nik bakarrik ikusi ditut.
Finnmarksvidden da mendiko trollaren lurraldea.
Hardangerviddan ere badaude.
Jotunheimen-en, hiru. Eta Dovre-n ere bai.
Arazoaren gakoa aurkitu behar dugu. Jotunheimen gertuago dago.
Lehenengo lurraldera goaz, Hans gidari.
Biraka gabiltza beren lurraldean zehar.
Lurraldea hemen bukatzen da, eta goma osorik dagoenez…
…Hansek dio trollak ez direla lurraldetik atera.
Hemen ibili izan balitz, goma hondatuko zukeen.
Irribarre egin!
Prest. Argazkia atera…
Trollei asko gustatzen zaie goma zaharrak murtxikatzea.
Hemen ostikoka sartzen saiatu da, baina ez du zulorik egin.
-Zenbat troll daude? -Zaila da esaten.
Gutxi gorabehera?
10-15 urteko haurdunaldia izaten dute, ume bakarrekoa.
-Ugaztunak dira? -Bai.
Ikusagun…
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8.
Polita gelditzen da. Harkaitzak ez daude lehengo lekuan.
Hau gudaleku bat da, argi eta garbi.
Mendiko eta basoko trollak borrokan arituak dira hemen.
Harkaitzak bota dizkiote elkarri.
Baina denbora asko pasatu da harrezkero.
Berriz ordaindu beharko du. Ez al dute hori esaten?
Gogoratzen avjotnen-en marrazkia? Hemen bizi dira, Jotunheimenen.
-Non? -Mendi barruan.
-Nora goaz? -Geratu hemen.
Ogi oso bat jan dut.
Finn zeharo egoskorra da.
Ihes egindako troll guztiak Dovretik datozela dio.
Trollik ikusi ez duelako sateliteko irudietan.
Baina trollak ezin dira satelitez ikusi. Ez du ezer frogatzen!
Arazoaren gakora iristen ari gara.
Bertako albisteetan agertu zen baserrira goaz.
Hansek uste du horrek zerikusia duela trollekin.
Begira horri!
Filmatu al duzu?
-Zer gertatu da hemen? -Tornado bat.
-Hemen zeunden gertatu zenean? -Ez.
Ikusi duzu zuhaitzak nola dauden?
Haizeak zuzen jo izan balu, norabide bakarrean eroriko ziren.
Nor egon zen hemen zuri mapa erakusten?
Ez zidaten identifikaziorik erakutsi.
Baina lurralde osoko klima eta satelite mapak zeuzkaten.
Eta tornadoak ziruditen zera batzuk ikusi genituen.
Gutxienez hiru trollek iparraldera jarraitu zuten.
Baina jendeak ez ditu sumatzen piztia handi horiek!
Gauean itzuliko gara, basoan zehar bidaiatzera.
Nekatzen hasita nago.
-Hau ez zait gustatzen. -Elkartuta ibiliko gara.
Benetan, Kalle.
Orain joan behar dugu.
Zer egin behar dugu?
Hemen aztarnak daude.
Beren aztarnak daude. Hemen egon dira.
-Ezin gara bakarrik geratu. -Hemendik!
Meategi abandonatu bat.
-Hemen egon dira. -Ez naiz horra sartuko!
Orain ez dago trollik.
Goazen.
-Erabat ziur zaude? -Bai.
Ez, ez dago trollik etxean.
Troll-usain pixka bat behar dut.
-Tori. -Kamera hartuko dut.
Grabatzen ari da?
Hemen ez da troll bakarra bizi.
Roll pila bat bizi da. Erlauntza bat da.
-Goazen. -Mugi! Goazen kanpora!
Irten gaitezen.
Goazen!
Norbait dator!
Badator!
Joan gaitezke?
Atzerago!
Bizkor! Barrura!
Itzali argiak!
Hemendik irten beharra daukat.
-Badaukazu troll-usain gehiago? -Ez, hemen ez.
Saiatu lasaitzen. Lasai arnasa hartu.
Lasai.
-Zergatik zaude hain urduri? -Kristaua naiz!
-Hilko gara! -Demontre!
Ez hasi izerditzen!
Jainko maitea…
Ixo!
Korri!
Eguzkia!
Oraindik badabil.
Hor atzean gehiago daude. Gero harrapatu beharko ditut.
Esan zezakeen kristaua zela.
Piztiek zergatik ihes egin duten jakin beharra daukat.
Kanpamentura eramango zaituztet, nahi baduzue.
-Zer ari zara nire autoarekin? -Grabazioen bila.
Nire erremolkea miatzen aritu zara?
-Orain filmatzen ari dira? -Ez.
-Han goian nahaspila handia dago. -Ez al zenuke han egon behar?
Ez naiz lurralde horretan sartuko.
-Itzali kamera. -Ez dago piztuta.
Zergatik ez du jendeak ezer jakin behar honetaz?
-Zein da zure lana? -Informazio konfidentziala da hori.
Zergatik ezin diozu jendeari kontatu? Jendea hiltzen ari da!
Zergatik da sekretua?
-Jendeak jakiteko eskubidea du. -Ez.
-Ez ukitu kamera. -Hau ez da zure kontua.
Nire kontua da!
-Joan zaitezte! -Hau ez da oraindik bukatu.
Zer gertatu den ikustera joan behar dut. Etorri, nahi baduzu.
-Bai, joango gara -Prest zaudete?
-Bai. -Segi dezagun filmatzen.
Beste kamera bat aurkituko dugu.
Hemen dator kameralari berria.
-Malica. -Thomas.
Ez zara kristaua, ezta?
-Ez duzu Jainkoagan sinesten? -Musulmana naiz.
Ondo da.
Musulmana. Ondo al dago hori?
Ez dakit. Ikusiko dugu zer gertatzen den.
-Ondo egon behar luke. -Idiak filmatu behar genituzke.
Ez, hori ez.
-Beraz, bagoaz. -Bai, bagoaz denok.
Abia gaitezen.
-Norentzat lan egin duzu? -NRK eta BBCrentzat.
-Lehoiak filmatu ditut Tanzanian. -Lehoiak, bai.
Hau sekula ikusi dudan gauzarik okerrena da.
Demontre.
Zuhaitz guzti-guztiak bota dituzte kilometro askotan.
Erraldoi bat pasatuko zen hemendik.
50-100 metroko erraldoi bat, Dovretroldenak uxatu dituena.
Erraldoia, azken batean, ez da ezertarako ona.
Benetan.
Trolletan sinesten duzue?
Zer uste duzu, kattagorriek egin dutela hau?
Lurraldean ederra egin dute, baina TSTk dena estali du.
Goi tentsioko ohiko lineak dirudite…
…baina hesi elektrikoak dira, trollak mugak ez zeharkatzeko.
Ez dut ulertzen nola zeharkatu duten hau.
Teknikari talde bat dago Dombasen generadoreekin lanean.
-Badaukate trollen berri? -Ez, ez.
Akatsen bat aurkitu duzue Dovreko goi voltajean?
Akatsak? Berokiak kakoetan utzi.
Hemendik.
Goi tentsioko kable-zutoin asko lurrera erori dira. 300.000 voltio.
-Noiz gertatu da hori? -Duela hiru aste.
-Badakizu nola gertatu den? -Inork ez daki.
Kableak urakanen kontra babestuta daude, baina erori egin dira.
-Eskolako lana da hori? -Bai. Voldako unibertsitatea.
-Irakaslea zara? -Ez.
Non dago goi tentsioko kablea?
Hemendik…
…iparraldera, biribilean.
-Biribilean, beraz? -Bai, biribilean.
Ez al da arraro samarra?
Pixka bat, bai. Beharbada.
-Bai, bitxia da. -Korrontea ez doa inora.
Bai, biribilean doa.
Eta ikuspegi ederren eremuan dago.
Okerren bat dago, goi tentsioko zutoinak erraldoiak hautsi baditu.
Dovrera joan naiteke eta piztia aurkitzen saiatu.
Hor hasten da mugaldea.
Eragozpen handia da dorre berriak ipintzea.
Baina baserritarrak baizik ez dira kexatuko.
Uste dut ondo egongo direla.
Hor kanpoan jarri dituzte, trollek janaria izan dezaten.
Lurralde osoan zehar doa. Eremu honetan egon gara.
Eta hemen ere bai. Ez dugu trollen aztarnarik ikusi.
Eremu honetan saiatu behar genuke.
TSTko eraikin bat dago, eta han itxoin dezakegu.
Ikertzaile batzuen ustez, esplikazio naturalak ditu horrek…
1.000tik gora erreplika neurtu dituzte…
Orain lurraldean gaude.
Iruditzen zait zu berez ez zinatekeela hor sartuko.
Baduzu arrazoi bereziren bat?
Bazegoen troll-lurralde bat Strynefjellen.
1970 inguruan, tunelak eraiki zituzten…
…mendiko trollez betetako lekuan.
TSTk eta nik ezetz esan genien, baina alferrik izan zen.
Beren lurraldera joan, eta trollak akabatu behar izan nituen.
Zeuden guztiak.
Eme haurdunak. Kumeak.
Oraindik ibiltzeko gauza ere ez ziren jaioberriak.
Sarraski bat izan zen.
Hansen bizitza osoa trolletara bideratuta egon da.
Berarentzat, egun bakoitza trollen kontrako gudu bat izan da.
Norvegiako heroi bat da, nolabait.
Zer egin dugu bera gabe?
Horregatik du garrantzia guk film hau egiteak.
Sorbalda.
Ondo zaude?
Ordubete barru itzuliko naiz.
Segituko diogu?
Izugarri handia da, baina saiatu egingo naiz.
Badirudi berak bota dituela denak.
Beraz, zail samarra izango da.
Telefonoa jotzen ari da, Hans.
-Non dago? -Eserlekuan.
Thomas naiz.
Lanpetuta dago orain. Nahi duzu…
Amorrua?
-Raglefantenek amorrua du. -Hitz egin dezaket Hilderekin?
Kaixo, Hilda.
Ziur zaude?
Orain hasi naiz ulertzen.
Ederki. Zu ere bai.
Agur.
Ikusi ditugun guztiak kutsatuta egongo dira, seguru asko.
Raglefanteneen eta dovregubbenen artean gaixotasuna zabaldu du.
-Baita zuri ere, Thomas. -Niri?
Ez nago amorratuta.
Amorratuta, txakurrak egoten dira.
Amorratuta bazaude, ospitalera joan beharko duzu.
Amorratuta baldin badago, ospitalera joan behar du!
Ez nago amorratuta.
Baliteke ez jakitea amorratuta zaudela! Ospitalera eraman behar zaitugu!
-Hemen datoz pizti aluak. -Madarikatuak izan bitez!
-Ezin gara hemen egon. -Begira!
Honantz al dator?
Kanpora atera? Erotu egin al zara?
Badoa!
Geldi hor! Honantz ekartzen saiatuko naiz.
Zer lagun ona den Jesus…
Zertan ari da?
Zer ari da?
Izpi demontrea indarrik gabe gelditu da.
Amorrua, bai horixe.
Joan gaitezke orain ospitalera?
-Izpi gehiago bota beharko dizkiot. -Zer esaten ari zara?
Baina lehenengo nekarazi egin behar dut piztia.
Gero eta gertuago dago!
-Urruntzen ari gara! -Hori ona da.
-Norbait dago hor! -Geldi, Hans!
-Sartu! -Azkar, demontre!
Goazen! Goazen!
-Nora zoaz? -Geratu hemen!
-Hans! -Etorri hona!
Demontre!
Sartu autoan!
-Zer ari zara zu hemen? -Sismologoa naiz.
Gure aurrean daukagu.
Kontuz!
Piztuta al dago?
Hans, zer ari zara?
Erremateko kolpea eman behar diot.
-Horko horrekin? -Bai.
Ea lortzen ditudan behar ditudan harraldiak.
Segi bidetik. Gero E6ra iritsiko zara.
Ezin dut ezer entzun!
Malica…
Ez niri adarra jo. Inguru hauetan trollak daude.
Hona filmazioa.
Odoletan nago? Zer esan duzu?
-Ondo zaude? -Bai, ondo nago.
Begira! Begiratu han!
Ez al dira Finn eta besteak?
Demontre, Finn da. Kamera! Emadazu kamera!
Thomas, zer ari zara?
Hemen bukatzen da filmazioa.
Meategian ez zuten ezer aurkitu. Filmegileak desagertu egin ziren.
Inork zerbait baldin badaki…
…deitu dezala Filmkameratene A/Sra edo komisaria hurbilenera.
Ezin izan dugu baieztatu TST existitzen denik.
Hori berretsi zuen…
…Jens Stoltenberg lehen ministroak, Oslon, 2010eko ekainaren 25ean.
Prentsak ez zuen ulertu.
Ez dugu esku hartze handirik egin nahi izan Norvegiako landaldean.
Goi tentsioko lineak ondo daudela esan du.
Nik ez dut hori uste.
Baina Norvegian badaukagu energia…
…baina ez dugu energia-linearik. Eta ez dute irauten.
Norvegiak trollak ditu; energia-linea gehiago beharko dira.
-Eta hori da dena. -Hemen bukatuko dugu!
TROLL-EHIZTARIA
AZPITITULUAK: Jon Muñoz