ORKESTRA-ENTSAIOA
Tira, proba ezazu zuk ere.
Akustika zoragarria du.
Lehen otoiztegi bat zen.
Ikusten? Hor 3 aita santuren eta 7 apezpikuren hilobiak daude.
Hildakoz josita dago hau dena.
1781ean, otoiztegi hau auditorio bihurtu zen.
Ahots eta instrumentu kontzertuak egiten ziren hemen.
Europako gorte guztiek inbidia ziguten.
Badakizu zergatik? Akustikagatik.
Entzun duzu? Hotsa garbia da, oihartzunik gabea.
Musika entzuteko aparta.
Erreberberaziorik gabea.
Podium horretan orkestra-zuzendari handienak aritu dira.
Gailurra zen haientzat.
A zer musikariak! A zer entzuleak zeuden!
Ministroak, enbaxadoreak eta apaizak etortzen ziren.
Beren partiturak ekartzen zituzten… Barkatu. Musika segitzeko.
Eta zer emakume ederrak! Dotoreak, papar handikoak!
Zer? Purrustadaka?
A zer perfumea zuten!
Airea ere desberdina zen.
Gaurko entzuleak ez dira horrelakoak.
Aspertzen ariko zara hainbeste berriketarekin.
Dena bere lekuan dago.
Polita da, ezta?
Ni kopiatzailea besterik ez naiz, hutsaren hurrengoa.
Urtebete barru, erretiroa!
Kontzertuak entzutera baizik ez naiz hona itzuliko.
Hori, bai. Ezingo nintzateke musika gabe bizi.
Egun on guztioi. Badakit gaur telebista etorri dela…
…gure orkestraz dokumental bat egitera.
Auditorio eder batean gaude.
Antzina, 1.200eko eliza bat izan zen, beharbada jakingo duzuenez.
Begira hilobi zahar-zahar horiei, eta nire eskuinera…
Irakasle, hori kontatu diet jadanik.
Ni lehenengo biolin-jotzailea naiz.
-Egun on. -Baita zuri ere, Mirella.
Nork lagunduko dit hau kentzen? Sekulako zama du!
Nik lagunduko dizut.
-Eskerrik asko. Zer moduz zaude? -Hainbestean.
Naturaltasunez jokatu. Telebista etorri da.
Zertan ariko ote dira aulki hauekin?
Zikin-zikinak daude! Zerriak!
Puskatu gabe!
Tira ba!
4etan sauna dut. Hor konpon!
Sugea, lehoia, harria… 30 jarrera izango dira…
…baina dena adimenaren kontzentraziotik dator.
Panettonea?
Ez dago presarik, oso ondo zabiltza.
Okerrago ikusten dut ba.
Irakaslea da eta! Berriro gurekin!
Oso ondo ikusten zaitut.
Apustu bat egingo dugu.
Ikusiko duzu nola 4 hilabete barru…
Nire osaba Quintiliorena kontatuko dizut.
60 urtetan nahi zuena egin zuen: jan, edan, larrua jo!
Goiz batean, ondoezak jo zuen eta bazihoala uste nuen.
Badakizu zenbat urte dituen? 93!
Lehen bezala jan eta edaten du. Betaurrekorik gabe irakurtzen du.
Werther-en semeetako bat. G-rekin hasten da.
Mundua ergelez josita dago.
-Zutaz ari al zara? -Semaforoa berde zegoen…
…eta aurrekoak ez dit pasatzen utzi.
Bozina jo, eta esan diot: "Utzi pasatzen, entsaioa dut eta".
Kaka banintz bezala begiratu, eta hau esan dit:
"Zertarako entsaiatu? garbi dago tentela zarela!"
Partida entzuten? Nik gaur ezin dut. Zer sufrimendua!
Zer dio zure barometroak?
Ea zer dioen nire adiskide leialak.
-Zure biolina aterako duzu? -%15eko hezetasuna dago.
Arriskutsua da nire biolinaren osasunerako.
-Nola dabil piztia? -Sekulako borroka da.
Piztiak ez du amore ematen, zelatan dago beti.
Putakumea!
Segi piztiaren kontu horrekin niri adarra jotzen!
Ez haserretu, gaizkitu egingo zara eta.
Neurosia piztia bat da! Denok itoko gaitu!
800 milioi ordaindu dizkiogu, baina doblea balio du.
-Zer da hori? -Antsiolitiko bat.
On egingo dizu.
Denetik probatu dut eta ez didate ezer egiten.
Aitzitik, okerragotu egiten naute.
Zergatik ez du jotzen?
Putakumeak!
Zer da hau, "8 eta ½"? Film psikoanalitiko bat?
-Ixo eta informa zaitez. -Zoaz berriz eskolara!
Zer ari zara, ergela? Nola joko dut nik? Barometro jauna!
Altxatu, maitea! Jarri aulkia bere lekuan, jo egin behar dut eta.
Atrila gertuegi daukat eta ezin dut irakurri.
-Hemen jarri behar dut! -Jolastu nahi duzu?
Hemen! Atsegina izan zaitez. Baimena eskatu dut.
Betaurrekoak ahaztu zaizkit, mesedez eskatzen dizut.
Ez nago inori mesede egiteko. Jo egin behar dut!
-Hor egon behar du! -Nik hor nahi dut!
Eta nik hemen!
Baboa! Hori da zure lekua eta hau nirea!
Irain egiten didazu! Hemen!
Zer du honek buruan? Harriak? Nahikoa da! Nahikoa!
Jaunok, mesedez, entzun pixka batean!
Gonbidatu agurgarri bat dugu: telebista.
Kamerak eta kazetariak gure entsaioa grabatzera etorri dira.
Elkarrizketa bat egin nahi diete zuetako batzuei.
Zuri ez zaizu hori komeni. Nik dena esango diet.
-Zer esan behar diezu ba? -Gure dirua hartzen diguzula!
Zuen sindikalistarekin bat eginik, ez zaizue saioa ordainduko.
Akordio hori ez dugu inoiz sinatu.
Hori lan extra bat da!
-Ez da lan extra! -Ezta pentsatu ere!
Ez gaude konforme!
Teorian, onargarria da; baina sindikalki, ez da egokia.
Telebistarekiko kontua ez da inoiz ondo argitzen.
Zuen sindikalista zuen ordezkaria da, bai ala ez?
Jaunok, lasai!
Gutxi ordaindu, eta, gainera, telebista etorri, eta ezer ez!
Musika gustatzen zaion jendeak ikusi nahiko du…
…langile ilun hauen aurpegia.
Baina telesaio bat egin behar dutenez gero…
…telebistak opari bat egin behar liguke.
Ez da derrigorrezkoa! Elkarrizketa egin nahi duenak, egin dezala…
-…eta nahi ez duenak, ez! -Ez da arauzkoa! Ez da bidezkoa!
Gauza bat argituko dizuet. Izango al dugu aukera hoberik…?
Baboak! Txoroak!
Gustatzen ez zaidan amets bat egin dut: zaldi bat neukan gelan.
Niri ere ez zait gustatzen, baina zaldiaren kolorea ikusi behar.
-Soineko polita! -Ergelak!
Niri egin nahi didazue elkarrizketa?
Idatzita daukat. Berak gauza batzuk iradoki dizkit.
"Pianoak erregea bere tronoan dirudi: ez da mugitzen".
Hau Ceccok esan dit. "Beraren aurrean makurtu behar da…
…aulkia hurbildu behar zaio, piztia mitologiko bat da".
Hau ere berea da.
"Men egin behar zaio, nolabait".
"Pianoa daukan gela piano-gela bihurtzen da".
"Errege gorteko instrumentu bat da pianoa".
-Nik gortean jo izan dut. -Barkatu, zer esan duzu?
Gortean jo izan dudala esan diot.
-Non? -Victor Manuel III.aren aurrean.
Eta ez zintuen atxilotu?
Nik ez dut pianorik nahi. Badaukat bat, baina ez dut nahi.
Bai zera!
Munduko piano guztiak pianoa baitira.
Norberaren pianoa jotzea muga bat da. Galga bat da.
Galga bat?
Nork bere burua lantzeko, ezagutu egin behar da…
Jende gehiago ezagutu, alegia. Ez niri barre eginarazi!
Ni Marina di Pisakoa naiz, baina Kalifornian ikasi nuen flauta.
Han goxoago jotzen da, ez hemen bezain gogor.
Instrumentu delikatu eta diskretu bat da.
Giza ahotsaren hurbilenekoa da. Baina denok gauza bera esaten dugu:
Biolontxeloa da giza ahotsaren hurbilena, saxofoia ere bai…
Danborra besterik ez da falta!
Abesbatza bat, ordea, abeslariak onak direnean…
…ez da inoiz instrumentu batekin konparatzen.
Berriz diot: flauta da, berez, giza ahotsaren antza duen bakarra.
Zer hots misteriotsua! Naturaz gaindikoa!
Piztiak otzantzen omen ditu. Zer gehiago nahi duzu?
Apolok ez al zituen hilak flautaz esnatzen?
-Zenbat gauza! -Aztikerien instrumentua da.
Eguzkiarena eta ilargiarena da. Gaua eta eguna.
Medikuek diotenez, ez al zaudete flauta-jotzaile guztiak erotuta?
Hori diote, bai.
Putz eta putz eginez, haizeak eragina izango du flautistengan.
Guk gauza arraroren bat egitea espero du mundu guztiak.
Ez dakit zergatik.
Tronboiak ez du parerik.
Bere ahots lodiak goxotasunez hilzorian dirudi.
Baina oso barregarria ere izan liteke.
Horra pailazoak ura botatzen edo puzkarka.
-Aingeruen instrumentua da. -Hori egia da.
Berpizkundeko margolanetan, aingeru guztiek tronboia jotzen dute.
Jainkoak norbera tronboi-hotsaz hartzea izugarria izan behar du.
Nire ustez, tronboiaren ahotsa izaki bakarti baten ahotsa da.
Atsegin dut tronboia itsasertzean entzutea…
…neguan, inor ez dagoenean.
Oso bukaera polita!
Nik ez dut ezer esateko.
Hor goiko armiarma sareari begira nengoen. Ikusten?
Bospasei metrokoa da.
Tronboien airearekin kulunkan zegoen, batera eta bestera.
-Begira, Lo Cucco! -Zer nahi duzu?
-Armiarma ikusten duzu? -Zer?
Haritik zintzilik! Hemendik hobeto ikusiko duzu.
Ez al da ederra gu hemen egotea, armiarma bat kulunkatzen?
Begira zuk ere, Esposito.
Armiarma hura gure instrumentuen hotsean mugitzen ari zen.
-Traba egin diezazuket pixka bat? -Noski.
-Galdera fribolo samar bat da. -Bota.
Begikotasunak eta ezinikusiak daude instrumentuen artean?
Bai, badaude begikotasunak eta ezinikusiak.
Gu bat gatoz kontrabaxuarekin…
…erabakitasunez eta zorrotz markatzen baitu denbora.
Ez da txorrotxioka eta arpegioka bere buruaren erakuskerian aritzen.
Pianoa berritsu hutsa da, eta biolinak, hasten direnean…
Italian ez da erritmoa sentitzen. Gehiago estimatzen dugu kantua.
Napolitarrak erritmozaleak dira, haiek dira perkusionistarik onenak.
Tarantela non sortu zen? Napolin.
Erritmoko musikariak dira jatorrenak eta dibertigarrienak.
Adiskideagoak.
Claudiok arrazoi du.
Handikeria eta etorkortasun itxurak, harropuzkeria…
…horretarako joera izaten dute biolin edo flauta jotzaileek…
…baina gugan ez duzu halakorik ikusiko.
Ume bat orkestra batean sartuz gero, zer jotzen du begiz?
Txindatak eta danborrak, alaiak eta festazaleak direlako.
Maisua urduri etortzen bada…
…guk makilekin lau kolpe jo, eta tristura kentzen diogu.
Oboea bera umore onez jartzen da.
Ez dut elkarrizketarik nahi. Eta ez dut argazkirik nahi…
…beste bat naizela uste dezakete. Ezta pentsatu ere!
Zer uste du? Entzun diozu?
-Irakasle… -Esadazu.
Erantzungo al dizkiguzu galdera batzuk?
Ez duzue merezi, guri ezer ez ematea ez baita zuzena.
Baina hemen zaudetenez, galdetu.
Ez dakit zer galdetu… Hitz egidazu biolontxeloaz.
Orkestrako funtsezko instrumentuetako bat da.
Biolinak eta biolontxeloak oinarria dira…
…eta haien gainean eraikitzen da kontzertu sinfoniko baten eraikina.
Haien gainean dago dena. Oker nago?
Bai.
Nik esango dizut biolina zer den.
Lehenengo biolin-jotzailea orkestrako garuna eta bihotza da.
Klarinetea, berriz, buztana!
Biolontxeloak adiskide idealaren antz handia du.
Benetako adiskidea, diskretua, leiala.
Biolina, berriz, ez.
Biolinak seduzitu eta liluratu egingo zaitu…
…baina engainatu ere bai! Femeninoa da.
Zenbat txorakeria esaten ditugun!
Zure kidea ez dator bat zurekin.
-Ez zaude konforme? -Ez.
Zergatik ez?
Biolina, guretzat, orkestra osoko instrumenturik gizonezkoena delako.
Ez, emakumezkoa da. Beti seduzitu nahian, emakumeek bezala!
Jolas honekin segituz, biolina gizon-gizona da, nire ustez.
Sarkorra da, falikoa!
Zurekin bat nator. Biolinak ez du ezer emakumezkotik.
Ez da instrumentu ahul bat. Sutsua da eta oso modernoa.
Eta kontserbatorioetan gazteenek jo nahi izaten dute biolina.
Biolontxeloa malenkoniatsua da.
Lehenengo biolin-jotzailea orkestrako erabateko diboa da.
Lehenengo biolin-jotzailea da, beraz, orkestrako erabateko diboa.
Zuzendari batek zoritxarrez denbora moteltzen duenean…
…ez dituenean sarrerak markatzen, edo autoritaterik ez duenean…
…gu gara hori sumatzen dugun lehenak.
Hura podiumera igo, eta batuta jasotzen duen orduko…
…lehenengo biolin-jotzailea egoeraz jabetzen da…
…eta hark gidatzen du orkestra, zuzendariaren ordez.
Horrek ez du esan nahi…
Nori ematen dio zuzendariak eskua kontzertua bukatutakoan?
Lehenengo biolin-jotzaileari.
Behin honela esan nion zuzendari ospetsu bati:
"Gehiegi atsegin dituzu haizezko instrumentuak".
"Banda-zuzendaria dirudizu".
Horrek zer du ikustekorik? Barkatu.
Biolontxelora bueltaturik, hau esango dizuet:
Ez dizu inoiz traiziorik egingo.
Aukeratu zaituen orduko, zure ondoan edukiko duzu beti.
Baboa!
Kontrafagota! Zirkuan behar luke!
Gauza bat esan nahi dut: dena zor diot biolinari.
Berari esker, besteak baino lehen dantzatu naiz ni bizitzan.
-Egia da. -Zer zentzutan?
Nire disonantziak nola konposatu iradoki dit.
-Elkarrizketa egin nahi didazu? -Bai noski.
-Hara joango naiz. -Hemen ondo zaude.
-Hura da klarinetearen lekua. -Orraztu, telebistan aterako zara!
Klarineteak atera ninduen ni nire herriko lanbrotik.
Gasoldo du izena, eta Padania behean dago.
Abuztu bukaeratik apirila bukaerara herria desagertu egiten da.
Kanpandorrea desagertu, eskola desagertu…
-Zer ikusi du horrek? -Orain esango dizuet.
Klarinetea joz, munduan zehar ibiltzen hasi nintzen.
Eta Toscanini handiarengana iritsi, eta hark hau esan zidan:
"Bejondeizula, gazte! Azkenean, klarinete-hots eder bat!"
Horixe esan zidan, hitzez hitz.
"Bejondeizula, gazte! Azkenean, klarinete-hots eder bat!"
-Eta zuk zer esan zenion? -Zer esan nezakeen?
Toscaninik hau esaten badizu:
"Bejondeizula,! Azkenean, klarinete-hots eder bat!"
Ez dizut ondo entzun. Zer esan zizun?
Ez didazu entzun? Hau esan zidan:
"Bejondeizula, gazte! Azkenean, klarinete-hots eder bat!"
-Eta nor ari zen klarinetea jotzen? -Ni.
Instrumentu liluragarria da, bikaina!
Eta ez bakarrik mirarizko aukerak dituelako.
Akrobazia musikal arriskutsuenak egiteko gauza da.
Barruan daukazun guztia ateratzen dizu, ordea.
Sakonena: alaitasuna, tristura, isiltasuna…
Esan? Nori?
-Claudio. Hitz egizu berarekin. -Elkarrizketa egiten ari zaizkit.
Hirurok egingo genuen huts…
Tronpeta beste dimentsio baterako pasaporte bat da.
Tronpeta jotzen duenak badaki zer esaten ari naizen.
Betetasuneko dimentsio bat da: dena sakonagoa eta biziagoa duena.
Asko gara tronpeta jotzen dugunok. Denok batera.
Esaiozu besteak baino gehiago ikasi behar dugula.
-Ozenago hitz egizu. -Ezpainak oso gaizki ditugu!
Luzaroan busti behar ditugu ezpainak…
…leundu daitezen eta hobeto jo ahal izan dezagun.
Beste instrumentuei onartzen zaizkien hutsegiteak…
-…tronpetari ez zaizkio onartzen. -Hara bestea!
Arkuarekin ere zehatz ibili behar da!
Tronpetarekin hanka sartzea munduaren amaiera da!
Gaixorik nago, ia ez dut lorik egiten eta tentsioa igo zait.
Sonanbulo bihurtu naiz. Behin kalean esnatu ninduten.
Pijaman nengoen, begiak itxita eta tronpeta jotzen.
Huts egiteko itolarrian bizi naiz beti.
-Lana hor dago. -Emadazu hori.
Aizu, "9. paragrafoa". Ez dizut beste inor bidaliko.
Gramofono batekin egin beharko duzu kontzertua!
Listoarena eginez, nagusiarekin hitz egiteagatik.
Ni naiz nagusia! Entzun?
Bai, ordezkari sindikala naiz. Atseginez erantzungo dizut.
Mirabekeria onartezin batetik salbatu dugu musikaria…
…eta giza duintasuna itzuli diogu.
Ez da jadanik txotxongilo bat zuzendariaren eskuetan.
Orain langile integratu eta gogotsu bat da…
…eta kontziente da masarengan duen zeregin kulturalaz.
Nola lortu dugu etsia zirudien zeregin hori?
Goi mailako profesionalaren ospeari eutsiz…
…erreibindikazio batzuen bitartez: soldaten tratamendua…
Akabo bitartekariaren mafia!
Esan hori zure txanda denean.
Orkestra berregituratzeko plataforma baten bitartez…
Hemen hobeto.
-Ez gaitezen hasi. -Ikusi duzu?
Arratoi bat!
Lagundu! Hor!
-Koadroaren atzean! -Hemen dago.
Zer handia!
Zer egingo dut? Hil?
Han dago!
Ez ezazue hil. Ez hil.
Etxeak bota eta bota, estolda guztiak irekitzen ari dira.
Sua! Utzi pasatzen!
Sar ezazu hor!
Emaiozu! Emaiozu!
Ez du hil nahi! Kosk egiten du.
Ez dut ikusi nahi!
-Egosia edo errea? On egin! -Nahikoa da. Bota ezazu.
-Bota kanpora, zikina! -Arratoia baino okerragoa zara.
-Denak bere lekura. -Gonak altxatu dituzu, e?
Bakoitza bere lekura, maisua iritsi da eta.
Emaztearen osaba batek arratoi bat jan omen zuen gerran.
Galeperra bezalakoa omen da, baina isatsarekin.
Kaixo, zuzendari.
Mesedez, orain ez dut astirik.
Itzali argia, traba handia egiten dit!
Badakit baimena duzula, baina ni kontra nago.
-Oboea. -Oinak izoztuta dauzkat.
Zapatilak etxean ahaztu zaizkit.
Zergatik hainbeste interesa musika entsaio batean?
Hau bulego bat bezalakoa da. Hala behar luke, behintzat.
Gauzak egiten saiatzen gara.
Zer egin genezake orain?
Zerbait eraikitzen saiatuko gara.
Zer den eta zertarako balio duen, ez dut inoiz ulertu.
Barkatu. Aurrera segitu behar dut. Gero hitz egingo dugu.
Itzali argi hori, mesedez!
Arkuak bakarrik.
Geldi!
Biolinak, zer gertatzen da? Haserretu egin zarete?
Horregatik ari zarete bakoitza zuen kasa?
Ez zarete alderdi berekoak?
-Ez! -Ez erantzun!
-15.000 lira zor dizkidazu. -Erne, mesedez.
Aski da. Aski da!
Bizitasunez jo! Ez gaude Luna Parken.
Sentimenduz, baina fin. Biolina jotzen duzue, ez tronpeta!
Kaka!
Flauta: mi bemola da, ez mi naturala.
"Mi naturala" jartzen du hemen.
Mi bemola da, ondo begiratu.
-Mi naturala jartzen du. -Zuzendu ba!
Zurean, kopiatze-hutsegiteak beti! Bitxia, ezta?
Klarinetea…
Ez.
Delikatua behar du, leuna.
Zeri egiten diozu barre? Hau ez da batere barregarria.
Niri oso barregarria iruditzen zait pasarte hau.
Ez dut uste konpositoreak barrerako asmoz sortu duenik.
-Jarrera okerra da zurea. -Entzun.
-Nire kidea ere barrez ari da. -Bai!
Barrez lehertzeko modukoa da!
Zure aurpegia bai barregarria!
4 klarinete bidaliko dizkizut.
Batekin aski baduzu ere, 4 bidaliko dizkizut.
Gero esango dizut.
Sampdoria, 0 – Ascoli, 0.
-Ezin nintzen Kalifornian gelditu. -Begira zer hankak!
Non uste duzue gaudela? Futbol zelaian?
Arbitroa naizela uste duzue?
Ozenegi! Zikiratu egin behar zintuzket!
Arrazoi du. Ozenegi.
Aparta da, gero!
Jaso partiturak.
Ciccio Calamitá delako bat ere bidaliko dizut.
Ez du ezer jotzen, baina gomendatuta dago.
Auskalo zergatik egin ote duen.
-Guk atseden hartzea nahiko du. -Estimatuta dago ba.
Gogoratzen zara Sancarloz? Ero hark ordularia bota zidan.
Bihar, bai. 400, beraz; %20 egingo dizut.
Ederki. Igandea arte.
Jo dezagun berriz "galop"a, 15. zenbakitik.
Hemen dago.
Geldi! Arkuen beldur zaudete edo baxuegia duzue tentsioa?
Hasieratik.
Geldi! Oboea, harrokeria handiegiz!
Besteak errespetatu behar dira! Hasieratik!
Geldi! Hariei kilimak egiten dizkiezue.
Arkuarekin segatu behar dituzue!
Zergatik ez duzue zuen lana egiten? Zertara etorri zarete gaur?
Musikariekin ari naiz hizketan, ez?
Soinu trinko bat entzun nahi dut! Hasieratik!
Segi horrela! Aurrera!
Ez dizuet entzuten! Non zaudete? Baxu horiek ozenago!
Ez gelditu atzean! Mugi, hegan egin!
Gehiago!
Aurrera! Lehertu arte!
Toscaniniren klarinetea, errepikatu bakarrik 82a eta azken 4 konpasak.
Ez, maisu. Behin jo dut, bi aldiz…
Hirugarrena, erabaki sindikalez, ez da jo behar.
-Esajeratua! -Kideak arrazoi du!
Pasarte hori sail guztiak jo behar du. Denak ala inor ez.
Zer da hau? Eskola bat? Ez al gara helduak?
Nik gutxiago pentsatuko nuke sindikatuan, eta gehiago musikan.
Berriz diot.
Wagnerrek sindikatuak eta grebak ezagutu izan balitu…
…ez zukeen bere obra osoa idatziko!
Zuk bota errua sindikatuei ezer konposatzen ez duzulako.
Bakea, lasaitasuna eta isiltasuna falta zait.
Bizitza hau kaka bat da!
Igurtzi kaka hori batutan, eta jan ezazu.
520ko hasieratik. Fliskornoa, mesedez.
-Zer izan da hori? -Fliskornoa?
-Non dago fliskornoa? -Ez da etorri.
-Zer esan nahi duzu? -Hori ba. Auskalo!
-Fliskornoa ezin izan da etorri. -Zergatik?
Hemen egon behar luke ba!
Zuzenketa bat: ezin izan da etorri, ez; ez du etorri nahi izan.
Protesta gisa.
Probintziako sindikatuarekiko elkartasunez.
Nork joko du fliskornoa, arrebak?
Ez aipatu nire arreba, eta utzi bakean nire familia.
-Ez dut esan… -"Arreba" esan duzu. Entzun dizut.
Zure arreba, ez, fliskorno-jolearena!
Ez naiz sotiltasun horiek ulertzeko bezain zorrotza.
Egizu zure lana, mugitu batuta; gu arduratuko gara geure familiaz.
-520tik aurrera. -Ez, maisu.
Orain, ez. Oso aztoratuta daude eta.
Ez dut uste entsaiatzen segitu dezaketenik.
Mila deabru! Zer nahi duzue nigandik?
Erotu egin nahi nauzue? Ipurdia ikusi nahi didazue?
Hementxe daukazue!
Atsedenaldi bikoitza orkestra osoarentzat: 20 minutu!
Zuzendaria? Ona da. Histeriko samarra, baina tira!
Ez dugu zuzendaririk behar. Aski dugu metronomo on bat.
Entzuleek gure artetik entzun behar lukete musika.
Horrela desberdin ikusiko litzateke.
Gudu bat zineman bezala edo eraso bat gerran.
Altua, aszetikoa, oinazetua, autoritarioa, magnetismoz betea.
Horra zuzendari handia!
Badago zuzendari mistikoa, eta, bestalde, akrobatikoa.
Eta badago lehoiak heztea gustatzen zaion zuzendaria.
Harpa, biolina, danborra, dunbala eta fagota jotzen nituen.
Kamera aurrean duzunean, tontotu egiten zara: hizketan, hizketan…
Maisuak niri begiratzea nahi dut, bestela jeloskor jartzen naiz.
Ondo agertzen naiz?
"Lorategi honetako loreak gara, erromatarrak gara…"
Adiskidetasuna beste kontu bat da. Lanetik kanpo ez gara elkartzen.
Sartzean eta ateratzean txartela erakutsi behar!
FIATen bezala!
Nik? Instrumentu honen bidez ikusi nahi nuen mundua.
-Baina ez naiz hemendik irten. -Ea Caravaggiok zer dioen.
Ezin dut gehiago jasan traste barregarri hau.
Ezgauza sentiarazten dit. Aise biziko nintzateke bera gabe.
Zertarako balio du?
Arriskutsua da. Hondamen hutsa!
Hots goxoa atera nahi diozu, eta puzkar handi bat ateratzen zaio.
Trakeskeriaren sinbolo bat da.
-Adimenaren itxura. -Egia da.
Orkestrako harremanak ez du kontakturako betarik uzten.
Maila sozialak ere ez.
Musikari asko probintzietakoak dira.
Zer probintzia? Ni hiri handi batekoa naiz, Afragolakoa.
Ia musikari gehienak jende apala gara.
Ez dugu interes berezirik kulturaren ikuspegitik.
Zer interesatzen zaigu? Ezer ez.
Instrumentuaren zur edo metal puska horri itsasita bizi gara.
Batzuek putz egin, besteek hazka egin.
Horregatik aukeratu zuen filosofo handi honek musika.
Nik hau besterik ez dut esango: berriketa horiek guztiak…
…sindikatua, zuzendaria, politika, haize-tresnak, arkuak…
…zuzendariak hau, zuzendariak bestea…
…niri bost!
Zergatik? Aspaldi ez zaidalako txoritxoa tente jartzen!
Horra hor tragedia! Ez sindikatuak eta ez ezer…
Edan, edan! On egingo die zure gibelari eta garunari.
Ez da whiskia. Ardo txuria da, pixka bat suspertzeko.
Trago batek ez du kalterik egiten.
Whiskia da. Botilatxoa betetzen ikusi zaitut.
Eta hemendik usaintzen da. Baina egizu nahi duzuna.
Denok ditugu bizioak.
Hobe pixka bat edatea, neska gazteen atzetik ibiltzea baino.
Egunen batean, egunkarietan agertuko zara.
Eta ez whiskiagatik.
Tuba ez nuen nik aukeratu. Berak aukeratu ninduen ni.
Tronpeta jo nahi nuen, baina oilo-opurdia jartzen dit.
Niri ere negargura sartzen zitzaidan hori entzutean.
-Baina eutsi egiten nion. -Ni oso sentibera naiz, ordea.
Arteak negar eginarazten dit.
Gehiago esango dizuet.
-Hiltzeko gogoa ere izan dut. -Zergatik?
Mundua itsusia eta gaiztoa bihurtu delako.
Aitarekin bildu nahi dut.
-Zer arraio esaten ari zara? -Egia da.
Hitz egin dezagun nire instrumentuaz.
Inork hura jo nahi ez izateak hunkitu egin ninduen.
Tuba gaixoa! Bakarrik zegoen, zakur zanpatu bat bezala.
Neure buruaren tankera hartu nion.
Tristea, bakartia, ni bezala. Itsusia eta baldarra, ni bezala.
Elkarrekin egon behar genuela pentsatu nuen. Eta hori egin nuen.
Eta ondo egin nuen. Hori zen nire patua.
Orain ezingo nuke utzi. Adiskide minak gara.
Malenkoniazko uneetan, leihora ateratzen gara…
…ilargiari begiratu eta Verdiren bakarkako bat jotzen dugu.
Entzun nahi duzue? Benetan?
Laburra baldin bada, bai.
Entzun nahi duena entzuten du bakoitzak.
Hotsa gauza subjetibo bat da.
Edozein instrumenturekin si bemola joz gero…
…batzuk samurtasunez kordea galtzen dute.
Beste batzuk, berriz, aztoratu! Anitza delako da ederra mundua.
Hori ere gerta daiteke.
A zer instrumentu bikaina oboea!
Bera da zaharrena. Txinatarrek asmatu zuten.
Bera da zailena, delikatuena.
Bakartiena.
Oboe-jotzaileak bakartuta gaude, inbidia digute…
…gaizki ikusita gaude.
Orkestrak oboeari eman behar baitizkio kontuak.
Oboeak ezartzen ditu arauak.
Berak mugatzen du diapasoia…
…entonazio altuenaren eta baxuenaren artean.
Eta pribilegio horrengatik, biolinak gorroto dio oboeari.
Eta, jakina, oboeak gorroto dio biolinari.
Goratasun espiritual handiko instrumentua da.
Ahalmen jakin batzuk lantzen ditu hura jotzen duenarengan.
Barne ikuspegi bati esker hotsaren kolorea sumatzen du.
Nik oboea jo, eta ikusten dut…
…urrezko atmosfera bat, argitsua, eguzkiaren kolorekoa.
-Isla handi bat bezalakoa da. -Egia da.
Nik ere isla moduko bat ikusi nuen behin.
Naturaz gaindiko esperientzia bat da.
Jo ezazu doktorearentzat. Entzun nahi duzu?
Bai. Ez badizue traba egiten.
Maisu, barkatu.
Itxaron pixka bat, dutxatzen ari da.
Aurreko zuzendariarekin irakasleak ez ziren hainbeste sartzen.
Denak gorbatarekin! A zer iskanbila baten bat hura gabe agertzen bazen!
Orain ia-ia oin-bainu bat egiten dute jotzen ari diren artean.
Eta bazegoen ohitura bat.
Desafinatzen zuenak edo garaiz hasten ez zenak…
…zutik jo behar zuen kontzertua bukatu arte.
Hori zen zigorra.
Txandak? Ordutegiak? Gau osoan entsaiatzen zuten.
Badakizu zenbat egunsenti ikusi ditudan nik hemen?
Eta musikariak, egunsentian, leher eginda…
…zuzendariari txaloka eta zorionak ematen.
Aparta zen hura!
Begiak itxita zuzentzen zuen, trantzean zirudien…
…baina dena ikusten zuen. Nola? Auskalo.
Eta huts egin zuen musikari bati errieta egin nahi zionean…
…hura larrutzeko moduko hitzak aurkitzen zituen.
Hilabete osorako gaizkituta uzten zuen.
Eta batutarekin a zer kolpeak jotzen zizkien esku-hatzetan…
…huts egiten zuten musikariei!
Etengabeko txistua zen hura!
Eta badakizu zer?
Pozik hartzen zituzten kolpe haiek eskuetan.
Eskola-umeak bezala aurreratzen ziren.
Eskuak eskainiz, hau esanez: "Nik huts egin dut".
"Nik ere huts egin dut".
Beste garai batzuk ziren.
Begira zer ari den hori.
"Zuzendari alua, zuzendu gure potroak".
Ondo iruditzen zaizu? Ondo irudituko zaizu, beharbada.
-Zuanelli! -Ez dago ezer ulertzerik!
-Zuanelli! -Itxoin…
Maisu, telebistakoak…
Zer jakin nahi dute? Ea musika munduaren zati bat den?
Eta nik galdetu nahi diet: musika existitzen da? Ez?
Ba mundua ere ez. Ohiturak baizik ez dira gelditzen.
Zu joan zaitezke.
Zer zentzu du musikak gaur egun?
Kontzertu-aretora datorren jendeak badaki musika zer den?
Bizkorragoak direla uste dute…
…zirrara handi bat sentitzen dutelako tripan…
Beethovenekin, badoaz denak zaldiz etsaiaren aurka.
Beren aulkietatik altxatzen eta korrika hasten ikusten ditut ia.
Zuzentzen dudan bakoitzean, barregarri sentitzen naiz.
Hilda bezala, mamu bat sentitzen naiz.
Ez nuen hori esan nahi. Ezaba ezazue hori dena.
Gaur ez da ezer barkatzen.
Baikorra eta bizkorra izan behar duzu beti.
Musika mundua dela esatea hobe da.
Zuzentzen, nagusi sentitzen naiz, errege sentitzen naiz.
Ez. Sarjentu sentitzen naiz, besteak ipurdian ostikoz jotzen.
Lege absurdo batzuek sarjentuarena egitea debekatzen dute, ordea.
Gure jarrera pribilegiatuaz aprobetxatuko ginen, noski.
Kopa bat edango dut.
Fresko ere ez dago. Bero dago. Ez dago izotzik.
Jenialtasuna apetaren eta bitxikeriaren mugetan dago.
Behin emakume musikari bati eraztuna kentzeko eskatu nion…
…harriaren islak traba egiten zidalako.
Eta hori apeta bat iruditu zitzaien, dibo-mania bat.
Hala izango zen, beharbada.
Baina artistaren gehiegizko ezaugarri hori ezinbestekoa da…
…karga batek menderatuta baikauzka eta sinfonietan adierazten baitugu.
Osasuna.
Gaur, ordea, zuzendariaren jario ordezkaezinari aurre egiten zaio.
Musikariei ez diet begiratu ere egiten. Ez ditut ikusten.
Aitor dezadan haien aurpegiak jasanezinak egiten zaizkidala.
Ahal banu, estalki bat jarriko nuke haietako batzuen aurrean.
Zakur amorratuak dirudite. Begira-begira edukitzen ditut eta…
Hobe duzu hori ezabatzea.
Hanketan tiro egingo didate, bestela.
Handitasunaren garaia bukatu da.
Gogoan dut podiumera igo nintzen lehen aldia.
Zirrara handia egin zidan aurrean neukan isiltasun handiak.
Hasteko keinua egin, eta hunkituta ikusi nuen…
…nire zuzendari-batutak bat egiten zuela orkestraren musikarekin.
Bere ahotsa nire eskutik jaiotzen zen.
Nire eskuak isiltasunetik atera-sartu egiten zuen orkestra.
Ahots hori itsasoko olatuak bezala igotzen zen nik besoa altxatzean.
Airean mugitzen nuen txori-hegalak bezala.
Eta jaisten nuenean, harmoniaren ahotsa urtuz zihoan…
…isiltasunera iritsi arte.
Orain denok berdinak gara.
Ni eta lehen biolin-jolea berdinak, berak harakin-hatzak dituen arren!
Zer egin liteke? Etxeak erosiz itotzen dut nik neure amorrua.
Ameriketan bi dauzkat, Tokion bat, Londresen bat eta Berlinen bat.
Parisen ez daukat. Ez dut sekula han bizi nahi izan…
…ez bainator bat Frantziako musikarekin.
Horregatik, Orlyko aduanan, burutik oinetaraino miatzen naute.
Badaukazue elkarrizketa? Nahikoa da? Barkatu.
Orkestra-zuzendaria esan duzu.
Hitz horrek zentzua galdu du.
Orkestra-zuzendaria apaiz bat bezalakoa da.
Eliza bat eta eliztar batzuk eduki behar lituzke.
Baina elizak lur jotzen badu, eta eliztarrak ateo bihurtzen badira…
Gogoan dut Koplenski, nire maisu handia.
Lehen biolin-jole gisa jotzen nuen berarekin.
Podiumera iristen zenean, isiltasuna nagusitzen zen.
Begirada batekin aski zuen. Begiak ausente zituen.
Baina dezifratua zuen partituraren lerro bakoitza.
Berak gorpuzten zuen musika.
Guk pozik segitzen genion, pozik eta dardarka…
…transustaziazioaren erritua betetzeko.
Ardoa odol bihurtzeko, eta ogia haragi.
Barre egiten didazue? Ez da izango!
Musika sakratua da beti.
Kontzertu bakoitza meza bat da.
Gu han geunden, liluratuta.
Eguneroko kezkak uxatu egiten ziren.
Batuta noiz mugituko zain, gauza bakarra ginen.
Gu eta instrumentuak elkartuta, bizi-indar bakarrean.
Berak, orduan, haizea ematen zigun.
Ez zegoen bere autoritatea baino gauza ederragorik.
Gu dardar batean geunden pentsatze hutsarekin…
…hutsegiteren batek ez zigula erritua betetzen utziko.
Zirrara handia eta zorion handia izaten genuen.
Gure alaitasuna entzuleei transmititzen genien…
…geldirik egoten baitziren han, arnasa hartu gabe.
Ez genion zuzendariari begiratzen. Ez zen beharrezkoa.
Bera han zegoen. Guk bagenekien. Eta sentitu egiten genuen.
Bera gure barruan geneukan.
Maitasun handia baitzegoen gure eta zuzendariaren artean.
Maitasun hori, ikusten duzunez, galduta dago orain.
Nire musikariek eta nik begiramena baizik ez diogu elkarri.
Batzuk besteen aurka: konfiantza apurtzen duen zalantza.
Gainera: estimu falta, mespretxua, gorrotoa…
…galdu eta sekula itzuliko ez den zerbaitek sortutako amorrua.
Eta horrela jotzen dugu denok elkarrekin.
Gorroto komun batek bakarrik elkartzen gaitu.
Familia hautsi bat bezala.
Maisu, ez dakit zer gertatu den, baina argia joan da.
-Konturatu naiz. -Zer egingo dugu?
Atsedenaldia bukatu da. Entsaiatzen jarraituko dugu.
-Baina… -Tira, segi.
Argi egidazu.
Zuzendari, ez zaitugu gehiago nahi!
Zuzendu nahi bagaituzu, buruz behera jarriko zaitugu!
Zuzendari, ez zaitugu gehiago nahi!
Zuzendu nahi bagaituzu, buruz behera jarriko zaitugu!
-Claudio! -Zer nahi duzu?
Esku hartu behar duzu!
Tori! Eta orain beste begian!
Zer ari zarete? Entzun!
Ez dugu zuzendaririk nahi! Debekatua dago zuzentzea!
Ergelak izan gara hainbeste ikasten!
Kontserbatorioan pasatu dugu bizitza osoa!
Arrazoi duzue!
Ez dugu ez zuzendaririk, ez musikarik, ez ezer behar!
Bota dezagun dena, basatiek bezala!
Musikak ondasun publiko bat izan behar du…
…denen eskura, klase-bereizkuntzarik gabe.
Baina gu zapaltzeko erabiltzen dute musika!
Maisu, nola gertatu da hau?
Zuzendari, ez zaitugu gehiago nahi!
Zuzendu nahi bagaituzu, buruz behera jarriko zaitugu!
Zer ari zara? Erotu egin al zara?
-Nire maitea! -Laztana!
Izerdi patsetan zaude!
-Zer ari da erortzen? -Zer gertatzen da hor goian?
-Asmo gaiztoz ari zara! -Zuk ere sinatu duzu!
Elkartearen aurrean salatuko zaitut! Oraintxe bertan!
Boterearen musikari, ez! Musikaren botereari, ez!
Musika zapalkuntza-kate bat da!
Aski da! Fabrika bat baino okerragoa da!
Zer daukat buruan?
-Utzi ikusten. -Zer da hori?
Eta usain hori?
Zer nahi duzu nigandik? Istiluak nahi dituzu?
Zer nahi duzu, ergela? Euria ari du!
Ez dut probokaziorik onartuko!
Hau da hau ni izorratzeko modua!
Berriz ere!
Beste bat nahi duzu?
Batutaren botereari, ez! Zuzendariak kanpora!
Zu ez zara existitzen! Nor da hau? Badakizue?
Ez da existitzen! Eta existitzen bada, nik ezabatuko dut!
Aurpegian eman diozu!
Odola! Alproja eroak!
Denbora joan zaizu! Zuzendari, izorratuta zaude zu!
Elkarrizketa egin diezazuket hor eserita?
Ametsetan ikusi nuen lehendabizikoz harpa bat.
4 edo 5 urte izango nituen; gutxiago, beharbada.
Artean ez nekien zer zen urrezko kaiola txiki-txiki hura.
Odoletan ari naiz oraindik.
Behin, liburu batean, Erroma sutan zegoela, Neron ikusi nuen…
…ametsetakoaren antzeko instrumentu bat zeukan eskuetan.
Beste batean, egutegi batean, aingeru bat ikusi nuen hegan.
Hegan eginez, harpa jotzen ari zen, nire ametsetako harpa bera.
Harpa giza presentzia bat da.
Ezingo nintzateke bizi harparik ez dagoen etxe batean.
Ezin dut lo hartu, baldin eta ez badakit…
…egongela ilunean harpa bere lekuan dagoela.
Esku batzuek hura igurzten dutelako sentipena izaten dut.
Bere hotsa entzuten dut. Haizea izan liteke.
Harpa nire bizitza osoa da.
Ez bakarrik nire bizibidea, baita nire babeslekua. Nire adiskidea.
Bakarrik egon naiz beti. Ez dut gizonik eduki.
Ez dut inor eduki, harpa baizik.
Gauzak kontatzen dizkiot, berarekin hitz egiten dut.
Eta berak erantzun, sentipenak eta fantasiak adierazten dizkit.
Sentimendu sakon bat da, alaia eta tristea aldi berean.
Baina fedea ematen dizu, hori da garrantzitsuena.
Harpa joz, badakizu beste dimentsio batzuk existitzen direla.
Ume batek hau galdetu zidan behin: "Nora doa musika, jotzen ez bada?"
Ume batek bakarrik galdetuko luke horrelako zerbait.
Orkestra, izua, hil da zuzendaria!
Orkestra, izua, jotzen duena traidorea!
Horra zuzendari berria!
Denbora joan zaizu! Zuzendari, izorratuta zaude!
Gora metronomoa!
Metronomoa, musikari autonomoak!
Orkestra, izua, hil da zuzendaria!
Denbora joan zaizu! Zuzendari, izorratuta zaude zu!
Metronomorik ez!
Musika, bere erritmoa eta bere kadentzia!
Geuk erabakiko dugu nola!
Ez dugu jo nahi gure aurka dagoen musikarik!
Musika egiten dugunez, hura sortu eta gestionatu nahi dugu!
Debekatua dago zuzentzea! Ez dugu inork zuzentzea nahi!
Metronomoa akabatu!
Zer egin duzu, faxista? Ergela!
Akabatuko zaitut!
Erotu egin al zara? Emadazu pistola!
Min ematen didazu! Arma-baimena daukat!
Begira nire zorroan.
-Utzidazu baimena ikusten! -Hemen daukat.
Zure izenean dago.
-Arma-baimena daukazu. -Esan dizut baietz.
Tira, altxatu.
Smith and Wesson.
Begira!
Hor goian!
Begira!
Mario, begira! Erortzen ari da!
Erortzen ari da!
Lagundu! Lagundu!
Lagunduidazue!
Clara! Clara!
Zergatik?
Zuek hemen zaudete. Eta ni hemen nago.
Bakoitzak kasu egin behar dio bere instrumentuari.
Orain ezin dugu besterik egin.
Norbaitek lagunduko dit, mesedez?
Notek salbatuko gaituzte.
Musikak salbatuko gaitu.
Notei atxiki zakizkiete.
Notei segitu.
Bata bestearen atzetik.
Nire eskuek erakutsiko dizueten bezala.
Gu musikariak gara.
Zuek musikariak zarete.
Eta entsaiatzeko gaude hemen.
Ez izan beldurrik. Entsaioak jarraituko du.
Zuen lekuetara, mesedez.
Eskerrik asko.
Kolore gutxiago eman behar zaio.
Ez dakizute zaratak ez direla musika?
Ez da tranbia bat! Zartaginak eta txistuak entzun ditut!
Non gaude ba? Futbol-zelai batean?
Arbitro itxura dut?
Haize-tresnetakoak zer zabiltzate? Zer gertatzen zaie zuen birikei?
Non dauzkazue indarrak? Berriketan galdu dituzue?
Indarrez putz egin behar da! Bizitasunez!
Tronpetek hildakoak berpiztu ditzatela!
Horrela edonork hartzen du lo! Musikariak zarete, edo zer?
Suaren koloreko hots bat nahi dut!
Jaunok, hasieratik!
ORKESTRA-ENTSAIOA Federico Fellini
AZPITITULUAK: Jon Muñoz