1
00:00:48,800 --> 00:00:50,120
Egun on, New Orleans.

2
00:00:50,200 --> 00:00:53,400
Hamar urte Katrina igaro zela
eta oraindik hemen gaude, kabroiok.

3
00:00:53,440 --> 00:00:57,480
Kanpoan bero dago,
eta gaur iristekoa da New Orleansera...

4
00:00:57,520 --> 00:01:00,000
...iaz ere elkarrizketatu nuen
Fermin Muguruza euskal kantaria.

5
00:01:00,080 --> 00:01:04,760
Bertoko musikariekin, bere kantuei
ukitu neworleanstarra ematera dator.

6
00:01:04,800 --> 00:01:08,520
Euskaldunen eta neworleanstarren
arteko talka izango da!

7
00:01:08,720 --> 00:01:12,480
Guk gertutik jarraituko dugu grabaketa,
eta guztiaren berri emango dizuegu.

8
00:01:12,680 --> 00:01:14,720
Ongietorri "ilgoraren hirira",

9
00:01:14,840 --> 00:01:17,320
hiri "handi", "ez hain samur"

10
00:01:17,480 --> 00:01:19,560
eta "ahazten zaila den" honetara.

11
00:01:21,080 --> 00:01:23,000
Nueva Orleans, Luisiana (NOLA)

12
00:01:23,000 --> 00:01:24,720
NOLA?

13
00:02:00,720 --> 00:02:06,160
Landaredia eta zuhaitzak-eta
trinkoagoak dira New Orleansen.

14
00:02:06,520 --> 00:02:09,040
Belartza itxiagoa da,
zuhaitzak, sendoagoak.

15
00:02:09,120 --> 00:02:11,280
Beroa da, hezea, goxoa...

16
00:02:11,320 --> 00:02:14,920
Burusi bero baten moduan
biltzen zaitu.

17
00:02:15,480 --> 00:02:17,920
Eta hemengo musika ere halakoxea.

18
00:02:18,040 --> 00:02:19,640
Axolagabe samarra agian,

19
00:02:19,800 --> 00:02:24,680
baina... guztiz indartsua.
Oso erritmo sendoa du.

20
00:02:25,200 --> 00:02:30,640
Beroak eta hezetasunak
txeloaren egurrari ere eragiten diote,

21
00:02:30,760 --> 00:02:33,120
soinu berezia ematen diote.

22
00:02:33,360 --> 00:02:38,520
Ez dut gordetzen halako
ingurune bereizi eta garbi batean.

23
00:02:38,720 --> 00:02:43,840
Beraz, klimak eragin handia du
zure musikan eta garatzen duzun soinuan.

24
00:02:43,880 --> 00:02:47,960
Eta airean dagoen hezetasunak ere...

25
00:02:48,120 --> 00:02:50,960
...soinua aldarazten du,
gauzek soinu ezberdina dute.

26
00:02:51,040 --> 00:02:53,680
Ezberdin entzuten dira igelak
eta kilkerrak ere.

27
00:02:53,800 --> 00:02:55,480
Airea lodia da.

28
00:03:11,840 --> 00:03:13,960
Inguruko aintziretan ibiltzen naiz.

29
00:03:14,240 --> 00:03:19,880
Kanoan, urrutira joaten naiz.
Uretara sartzen naiz...

30
00:03:19,920 --> 00:03:22,000
...botak jantzita,
eta nonbait esertzen naiz.

31
00:03:22,080 --> 00:03:25,960
Inspiragarria da
naturaren erdian egotea.

32
00:03:26,040 --> 00:03:29,200
Han astia
eta lekua hartzen ditut...

33
00:03:29,280 --> 00:03:34,280
...arazoei konponbidea aurkitzeko
eta munduko kontuez hausnartzeko.

34
00:03:34,720 --> 00:03:40,440
Nire unibertso musikala
naturari lotua dago.

35
00:04:09,320 --> 00:04:12,440
Hamar urte joan dira
dike-sistemaren porrotetik,

36
00:04:12,480 --> 00:04:15,120
edo ezagunago denez,
Katrinaren hondamenditik.

37
00:04:15,200 --> 00:04:17,320
Hiriaren % 80 hartu zuen urak.

38
00:04:17,360 --> 00:04:20,640
Historiako gertaera lazgarrienetako bat.

39
00:04:20,680 --> 00:04:23,720
Krisia tragedia bihurtu zuten...

40
00:04:23,760 --> 00:04:29,240
...Gobernuaren arduragabekeriak
eta desberdintasun sozioekonomikoek.

41
00:04:29,840 --> 00:04:31,480
Eta txarrena izan zen...

42
00:04:31,840 --> 00:04:36,240
...etxean bertan errefuxiatuak bezala
tratatu gintuztela hedabideek.

43
00:05:06,400 --> 00:05:10,160
Hondamendi zinez berezia izan zen,
gizakiak eragin baitzuen.

44
00:05:10,240 --> 00:05:15,120
Ebakuazioa lazgarria izan zen.

45
00:05:15,200 --> 00:05:20,520
Dikeak apurtu zirelako
gertatu ziren heriotza guztiak.

46
00:05:20,600 --> 00:05:24,680
Eta horri gehitu zitzaion
AEBetako Gobernuaren gaitasun eza...

47
00:05:24,760 --> 00:05:27,680
...erantzun humanitario egokia emateko.

48
00:05:27,880 --> 00:05:31,520
New Orleans eta inguruetatik
milioi bat lagun ebakuatu zituzten.

49
00:05:31,600 --> 00:05:36,000
Eta lehen esan dudanez, hiri bat
bere hirigunetik eramaten duzunean,

50
00:05:36,120 --> 00:05:41,520
gizakia bere ingurunetik indarrez
ateraz gero, orduan ikusten da zer den.

51
00:05:41,640 --> 00:05:44,640
Gauza ikaragarriak gertatu ziren,
bai maila psikikoan zein fisikoan.

52
00:05:44,680 --> 00:05:49,360
Baina gogorrena zera izan zen:
ulertzen saiatu beharrean,

53
00:05:49,600 --> 00:05:53,200
errefuxiatutzat hartu gintuztela
mundu guztiko hedabideek.

54
00:05:53,280 --> 00:05:57,520
Hots egin ziguten esanez, Â«Etxera
itzuliko zarete, musika jotzera?Â»

55
00:05:57,560 --> 00:05:59,040
Â«Etorri, mesedez!Â»

56
00:05:59,120 --> 00:06:04,200
Baziren hile pare bat elkar ikusten
ez genuela, eta baiezkoa eman genuen.

57
00:06:04,440 --> 00:06:08,280
Uholdeak gertatu eta gero
elkartzen ginen lehen aldia zen.

58
00:06:08,440 --> 00:06:11,520
Bertara iritsi
eta hiria ilunpetan topatu genuen,

59
00:06:11,520 --> 00:06:15,440
club-aren inguruan baino ez zen argia.

60
00:06:18,520 --> 00:06:24,200
Kaleak hondakinez beteta zeuden,
zuhaitzak lurrean, autoak teilatuetan,

61
00:06:24,960 --> 00:06:27,800
eta kantoia pasa
eta cluberantz jo genuenean...

62
00:06:28,520 --> 00:06:31,720
...etxadi osoa jendez beteta
zegoela ikusi nuen,

63
00:06:31,800 --> 00:06:35,480
denak ilaran, guri ikusteko zain.
Ikaragarria izan zen.

64
00:07:15,520 --> 00:07:19,240
Katrinaren ondoren jakin nuen
New Orleans zela nire etxea.

65
00:07:19,400 --> 00:07:22,600
Adiskide edo senide bat
ospitalean duzunean bezala,

66
00:07:22,640 --> 00:07:27,480
lehenbailehen ikusteko
eta ondoan egoteko premia nuen.

67
00:07:27,520 --> 00:07:32,920
Eta berehala itzuli nahi nuen.
Barruak eskatzen zidan.

68
00:07:33,080 --> 00:07:35,720
Eta itzuli nintzenean...

69
00:07:36,960 --> 00:07:42,720
Ez dakit nola adierazi
halako tristezia eta emozio handiak.

70
00:07:44,520 --> 00:07:46,000
Benetan tristea izan zen.

71
00:07:46,520 --> 00:07:50,840
Bywater alanbre-hesiz inguratua zegoen,
gerra eremua balitz bezala.

72
00:07:51,040 --> 00:07:53,720
Duela urte batzuetako Sarajevo
ematen zuen.

73
00:07:53,880 --> 00:07:57,640
Itzuli eta negarrez hasi nintzen,
ezin nion eutsi.

74
00:08:00,320 --> 00:08:06,000
Hasiak ziren gauza batzuk berreraikitzen,
baina oraindik asko falta zen.

75
00:08:06,280 --> 00:08:11,520
Hondamendiaren eta ondoko guztiaren
kariaz, musikariek bat egin zuten,

76
00:08:11,640 --> 00:08:18,080
eta ohartuta edo oharkabean, musika
indartuta atera zen bizipen hartatik.

77
00:08:35,720 --> 00:08:40,960
Katrina igaro eta gero
etxean jo nuen lehen aldia,

78
00:08:41,040 --> 00:08:42,880
hemen, New Orleansen,

79
00:08:43,080 --> 00:08:48,400
oso berezia izan zen, inoiz lehenago
sentitu gabeko zerbait sentitu nuen.

80
00:08:49,560 --> 00:08:52,440
Nolabait, jendearen hiletetan
jazza jotzen genuenean bezala zen;

81
00:08:52,520 --> 00:09:00,040
orduko hartan, ordea, hileta
geure hiriarena zen.

82
00:09:00,760 --> 00:09:03,320
New Orleans hiria
hila zen,

83
00:09:03,360 --> 00:09:08,920
eta uretatik berpiztu behar genuen.
Ez errautsetatik, uretatik baizik.

84
00:09:35,840 --> 00:09:39,600
Odolean daramagu New Orleans,
eta beti izultzen gara NOLAra.

85
00:09:40,360 --> 00:09:43,640
Guk guztiei deitu genien
hiria berreraikitzera itzul zitezen,

86
00:09:43,680 --> 00:09:47,000
eta hara zer esan zuen Richard Baker-ek,
Louisianako ordezkari errepublikarrak:

87
00:09:47,080 --> 00:09:51,160
Â«Azkenean lehengoratu dugu
etxebizitza publikoa New Orleansen!Â»

88
00:09:51,200 --> 00:09:53,720
Â«Guk ezin izan genuen,
baina Jainkoak lortu du.Â»

89
00:09:53,800 --> 00:09:55,480
Putaseme galanta!

90
00:09:56,120 --> 00:09:58,320
Bo, geroago helduko diogu berriz
kontu honi.

91
00:09:58,400 --> 00:10:03,400
Orain, goazen Preservation Hall-era, han
Muguruza kantu bat grabatzen ari baita...

92
00:10:03,480 --> 00:10:06,280
...Ben Jaffe-ren
talde historikoarekin.

93
00:10:49,600 --> 00:10:53,600
Preservation Hallek 50eko hamarkadan
ireki zituen ateak,

94
00:10:53,640 --> 00:10:56,080
nahiz eta 1961ean inauguratu zuten.

95
00:10:57,240 --> 00:10:58,720
Orduan hau zen...

96
00:10:58,760 --> 00:11:01,280
eserita gauden leku hauxe zen...

97
00:11:01,680 --> 00:11:05,240
...leku bakarra
auzo frantsesean...

98
00:11:05,360 --> 00:11:08,560
...eta New Orleans osoan,
non beltzak eta zuriak...

99
00:11:09,240 --> 00:11:14,480
...bil zitezkeen eta elkarrekin
libreki sozializatu zezaketen.

100
00:11:14,600 --> 00:11:17,480
Jotzen dugun musikarik gehiena
ez dago idatzia.

101
00:11:17,560 --> 00:11:22,480
Ez nuen inon ikasi,
nagusiei ikasi diegu beti.

102
00:11:22,800 --> 00:11:25,840
Eta gaur egun ere ildo horretan
jarraitzen dugu Preservation Hall-en.

103
00:11:25,880 --> 00:11:28,800
Preservation Hall Foundation
delakoa daukagu...

104
00:11:28,920 --> 00:11:34,000
...gazteei laguntza emateko,
hemen musika ikasi eta jo dezaten.

105
00:11:34,160 --> 00:11:36,440
Egunero bizi dugu musika.

106
00:11:36,520 --> 00:11:40,120
Gure eguneroko
bizimoduaren parte da.

107
00:11:41,760 --> 00:11:44,200
Jai eta ospakizunetatik hasi
eta gure jazz hiletetaraino...

108
00:11:46,280 --> 00:11:47,520
...dena ospatzen dugu.

109
00:11:47,520 --> 00:11:51,840
Dena musikaz ospatzen dugu,
bizitza ospatzen dugu musikaren bidez.

110
00:11:52,040 --> 00:11:57,360
Eta hori hain barneratua dugu,
betikotu beharra sortzen baitzaigu.

111
00:11:58,120 --> 00:12:00,400
Geure erantzukizuna da...

112
00:12:00,600 --> 00:12:02,480
...bizirik iraunaraztea,

113
00:12:02,560 --> 00:12:07,800
eta besteen bizitza aberastea
gure musikaren bidez.

114
00:12:07,920 --> 00:12:13,480
Badago oreka bat
tradizioari eustearen...

115
00:12:14,120 --> 00:12:16,440
...eta tradizio beraren barruan...

116
00:12:16,520 --> 00:12:19,560
bide berriak urratzearen artean.

117
00:12:19,680 --> 00:12:23,160
Hemengoentzat
aurrera egiteko modu naturala da...

118
00:12:23,360 --> 00:12:29,960
...munduko komunitate musikalarekin
harremanetan egotea.

119
00:12:58,640 --> 00:13:03,680
Beti izan ditut piano-jotzaileak
inguruan.

120
00:13:04,160 --> 00:13:08,080
Taldeko beste hainbatenak bezala
nire arbaso asko ere musikariak ziren.

121
00:13:08,520 --> 00:13:10,880
Bandako kiderik zaharrena
Charlie Gabriel da.

122
00:13:10,880 --> 00:13:17,120
83 urte ditu, eta bere familian
musikarien zazpigarren belaunaldia da.

123
00:13:28,800 --> 00:13:32,200
Nire asabak 1841ean kokatu ziren
New Orleansen.

124
00:13:32,360 --> 00:13:35,120
Dominikar Errepublikatik zetozen.

125
00:13:35,440 --> 00:13:37,880
Birraitona baxu-jotzailea zen;

126
00:13:39,040 --> 00:13:42,120
aitita, soinujolea;

127
00:13:42,400 --> 00:13:45,640
eta aita, bateria jotzailea.

128
00:13:45,720 --> 00:13:49,720
1943an hasi nintzen jotzen
Rico Jazz Band taldean,

129
00:13:49,760 --> 00:13:53,320
eta banda hartan
gehienak ni baino zaharragoak ziren.

130
00:13:53,400 --> 00:13:58,200
Nik 11 urte nituen,
eta besteek, 30-35 urte.

131
00:13:58,320 --> 00:14:03,320
Baina joan ziren denak mundu honetatik.
Neu naiz bizirik dagoen bakarra.

132
00:14:03,360 --> 00:14:10,840
Gero blues talde batzuetan jo nuen
-John Lee Hooker, Bobby Blue Bland-...

133
00:14:10,880 --> 00:14:16,320
...eta azkenean, 1969an,
Aretha Franklinen bandan sartu nintzen.

134
00:14:43,160 --> 00:14:48,400
New Orleans, La Habana
eta Puerto PrÃncipe-ren artean...

135
00:14:51,800 --> 00:14:56,560
euren portuen artean, hobeto esanda,
merkataritza harreman handia egon zen...

136
00:14:58,360 --> 00:15:05,960
...hainbat mendez. Karibeko
merkataritza triangelu handiena zen.

137
00:15:06,320 --> 00:15:12,560
New Orleans eta La Habanaren artean
merkataritza harreman joria izan zen...

138
00:15:12,600 --> 00:15:16,160
...1500. urtetik aurrera
eta mende askotan zehar.

139
00:15:18,480 --> 00:15:22,760
Hain harreman handia, ezen gaurko jazza
nekez existituko bailitzateke...

140
00:15:23,440 --> 00:15:31,280
...Kubako musikak eta musikariek
New Orleansen eraginik izan ez balute.

141
00:15:31,440 --> 00:15:35,360
Eta gaur egungo musika kubatarra ere
beharbada ez litzateke bera izango...

142
00:15:35,520 --> 00:15:38,840
...New Orleanseko musikarien
eraginik gabe.

143
00:15:40,400 --> 00:15:42,800
Halako lotura estua dago bien artean.

144
00:15:43,120 --> 00:15:47,480
Horregatik pozik nago Kubara goazelako,
neure buruaz gehiago ikasiko dut eta.

145
00:15:47,520 --> 00:15:52,200
Gehiago jakingo dut
neure jatorriaz.

146
00:15:52,360 --> 00:15:58,680
Eta gauza berriak ezagututa
neure burua ere hobeto ezagutuko dut.

147
00:15:59,800 --> 00:16:05,480
Gainera, oraintxe da une aproposa
La Habanara joateko,

148
00:16:06,480 --> 00:16:10,720
berriki utzi baitute enbargoa
bertan behera.

149
00:16:12,120 --> 00:16:19,360
Badakit aurrerantzean
gauzak arin aldatuko direla,

150
00:16:19,560 --> 00:16:21,840
eta zera baino lehen joan nahi nuke,

151
00:16:23,640 --> 00:16:28,200
Kuban McDonaldsak ipini baino lehen.

152
00:16:59,440 --> 00:17:05,120
Katrina ezkero, etxera itzultzea
oso kontzeptu ezberdina da niretzat.

153
00:17:05,200 --> 00:17:07,880
Nik telebistaz ikusi nuen
hondamendi hura.

154
00:17:08,400 --> 00:17:12,040
Benetan mingarria izan zen
nire senideak hala ikustea!

155
00:17:12,120 --> 00:17:14,200
Askok ia dena galdu zuten.

156
00:17:14,240 --> 00:17:18,760
Batzuk Detroitera etorri ziren,
eta etxean hartu nituen sartzen zirenak.

157
00:17:18,840 --> 00:17:21,480
Beste batzuk Texasera joan ziren,
eta beste leku batzuetara.

158
00:17:21,760 --> 00:17:25,240
New Orleansek kolpe latza hartu zuen,
bizirik iraungo ote zuen?

159
00:17:25,320 --> 00:17:30,680
Ematen zuen urak hiria irentsi zuela.
Ezin nuen jasan.

160
00:17:31,440 --> 00:17:37,920
Halako gertaera lazgarriek
arrasto handia uzten dizute,

161
00:17:40,800 --> 00:17:44,080
orbain emozionala uzten dizute ariman.

162
00:17:45,120 --> 00:17:48,480
Premiazkoa zen musikariak
lehenbailehen etxera itzultzea.

163
00:17:58,760 --> 00:18:00,880
Eta itzuli eta bandan sartu nintzen.

164
00:18:01,040 --> 00:18:08,040
Harrezkero, Ben eta biok elkarrekin gaude
eta ondo moldatzen gara.

165
00:18:08,640 --> 00:18:14,440
Mendeetan garesti atera zaie hemengoei
New Orleans den modukoa izatea.

166
00:18:15,240 --> 00:18:17,000
Prezio mingarria ordaindu dute.

167
00:18:19,000 --> 00:18:26,880
Ezin ditugu ahaztu! Gogoratu
egin behar ditugu, eta ohoratu.

168
00:18:26,960 --> 00:18:30,840
Ez dut ahaztu nahi
zergatik nagoen gaur hemen.

169
00:18:31,240 --> 00:18:35,120
Zergatik? Ba, iraganean,
historiako beste une batean...

170
00:18:35,800 --> 00:18:39,400
...imajinatu dezakedana baino
askoz gehiago sufritu zuen norbaitek...

171
00:18:40,920 --> 00:18:43,120
...ni gaur egun hemen egoteko.

172
00:19:20,320 --> 00:19:24,160
Adi, New Orleans: Inauteriak dira!
Eta hori ez du ezerk eragozten.

173
00:19:24,240 --> 00:19:27,800
Katrinaren ondoren, Mardi Gras-en
batu ziren neworleanstarrak lehenengoz.

174
00:19:27,880 --> 00:19:31,440
Itzultzeko eta bizitza ospatzeko
deia izan zen.

175
00:19:31,480 --> 00:19:35,680
Inauteriak dira, eta New Orleansen
zu ere inauterien parte zara.

176
00:19:35,760 --> 00:19:37,160
Aste honetako gonbidatua da...

177
00:19:37,200 --> 00:19:40,240
...Aaron Walker dokumentalgile
eta zuzendari handia.

178
00:19:40,360 --> 00:19:46,360
"Lurperatu aizkora" filmean jaso zituen
Mardi Gras beltzaren tradizioak.

179
00:20:05,480 --> 00:20:09,480
<i>Hitz egizu parrillaz,
hitz egizu barbakoaz.</i>

180
00:20:09,560 --> 00:20:11,880
<i>Banda saltoka dabil,
eta jendea ere bai.</i>

181
00:20:11,920 --> 00:20:13,920
<i>Zalaparta sortzen!</i>

182
00:20:15,120 --> 00:20:17,120
<i>Ondo pasatzen!</i>

183
00:20:18,440 --> 00:20:20,440
<i>Ederki pasatzen!</i>

184
00:20:20,720 --> 00:20:22,720
<i>Denak ari dira ondo pasatzen!</i>

185
00:20:24,960 --> 00:20:28,520
New Orleanseko komunitate
afroamerikarretan badago tradizio bat...

186
00:20:28,560 --> 00:20:35,160
...ipar amerikako natiboen jantziak
eta apaingarriak janzteko,

187
00:20:35,240 --> 00:20:39,600
lumazko kapela eta motots horiekin,
eta urtebetez jositako jantziekin.

188
00:20:40,880 --> 00:20:46,240
Duela 100, 150 edo 200 urte
ihes egindako esklabuen...

189
00:20:46,560 --> 00:20:49,560
ondorengoak dira hauek,

190
00:20:49,600 --> 00:20:54,480
plantazioetatik ihes egin
eta aintziretan ezkutatu ziren haienak.

191
00:20:54,880 --> 00:20:59,600
Eta hantxe, aintziretan,
natibo amerikarrek babesa eman zieten.

192
00:20:59,840 --> 00:21:04,560
Hala, Mardi Gras-en eta beste zenbaitetan
jantzi horiek ipintzen dituzte omenaldi gisa...

193
00:21:04,600 --> 00:21:07,160
...eta desfilatzera ateratzen dira.

194
00:21:25,560 --> 00:21:28,040
Katrinaren osteko
lehen Mardi Gras-a...

195
00:21:28,640 --> 00:21:34,000
Nire iritziz, ezinbestekoa zen
Mardi Grasa ospatzea.

196
00:21:35,920 --> 00:21:38,800
Ez ospatzeak
hilda geundela esan nahiko zukeen.

197
00:21:39,040 --> 00:21:43,520
Lundi Grasaren bezperan
Monk Boudreaux elkarrizketatu nuen.

198
00:21:43,560 --> 00:21:47,960
Ez nuen pozik ikusi. Lur jota zegoen,
eta hala ere, jantzia prestatzen ari zen.

199
00:21:48,040 --> 00:21:52,440
Â«Ekin egin behar daÂ», esan zuen.
Â«Arazoen aurrean...Â»

200
00:21:52,520 --> 00:21:58,000
Â«...ezin dugu amore eman. Altxatu
eta borrokan jarritu behar dugu.Â»

201
00:21:58,200 --> 00:22:06,120
Eusteko jarrera horri esker
iritsi da New Orleans...

202
00:22:06,200 --> 00:22:09,520
...berriro gaur egun dena izatera
-hobea edo txarragoa izan-.

203
00:22:09,880 --> 00:22:16,880
Katrinarena gertatu berritan, politikariek
esaten zuten: Â«Kito, ahaztu hiria!Â»

204
00:22:17,080 --> 00:22:21,560
Â«Itsasoaren maila baino beherago dago,
babesik gabe... Salbatu? Zertarako?Â»

205
00:22:21,760 --> 00:22:27,280
Â«Hobe da ahaztea, abandonatzea.Â»
Neworleanstarrek, ordea, ez zuten onartu!

206
00:22:27,520 --> 00:22:33,840
2005ean, Katrinaren ondoren, bazirudien
hiria ez zela gehiago existituko.

207
00:22:33,920 --> 00:22:36,920
Jendeak ez zuen itzultzeko asmorik
agertzen.

208
00:22:36,960 --> 00:22:40,040
Â«Dikeek ez diote eutsikoÂ», zioten,
Â«berriro gertatuko daÂ».

209
00:22:40,080 --> 00:22:43,680
New Orleans akabatuta zegoen.
Eta etorri behar nintzela sentitu nuen,

210
00:22:43,800 --> 00:22:46,600
istorio honen jarraipena ikustera.

211
00:23:05,240 --> 00:23:10,280
Katrinaren ostean itzuli nintzenean,
pertsona eta hedabide askok...

212
00:23:10,320 --> 00:23:15,600
...barra-barra jarduten zuten Katrinaz,
eta gehienak ez ziren hemengoak!

213
00:23:15,720 --> 00:23:18,160
Mundu osotik etorriak ziren...

214
00:23:18,160 --> 00:23:20,520
...New Orleanseko berri ematera.

215
00:23:20,520 --> 00:23:23,120
% 95, ordea, lehenago
inoiz hemen egon gabeak ziren.

216
00:23:23,200 --> 00:23:26,760
Hala ba, ikuspegi kanpotarra
eta dogmatikoa ematen zuten.

217
00:23:26,880 --> 00:23:31,400
Eta nik ez nuen bat egin nahi
ahots haien diskurtsoarekin.

218
00:23:31,720 --> 00:23:36,000
Hemen bizitzen jartzea erabaki nuen.
Artean ez nuen hiria ezagutzen,

219
00:23:36,160 --> 00:23:39,280
ez nituen
hiriaren Ã±abardurak harrapatzen.

220
00:23:39,320 --> 00:23:43,560
Niretzat garrantzitsuena
hemengo jendea trebatzea zen,

221
00:23:43,600 --> 00:23:45,040
beraiek eman zezaten
euren kontuen berri.

222
00:23:45,160 --> 00:23:48,040
Eta talde bat eratu nuen,
"New Orleans Video Voices",

223
00:23:48,200 --> 00:23:52,320
helburu horrekin espreski:

224
00:23:52,360 --> 00:23:55,160
komunitateko taldeek eurek
konta zezaten bere historia.

225
00:23:59,840 --> 00:24:02,760
Zergatik izorratu nahi dituzue
gure ohiturak?

226
00:24:10,120 --> 00:24:16,240
Inor ez doa ihesi
polizia agertzen denean!

227
00:24:17,400 --> 00:24:19,160
Kanpora kaleetatik!

228
00:24:19,200 --> 00:24:20,720
Atera kaleetatik oraintxe!

229
00:24:20,760 --> 00:24:24,040
SAN JOSE GAUA
KOLORE URDINEZ TINDATU ZEN

230
00:24:24,080 --> 00:24:28,640
Dokumentalak froga historikoak
eskaintzen dizkigu gizakioi,

231
00:24:29,120 --> 00:24:33,200
gizaki garen aldetik,

232
00:24:33,240 --> 00:24:37,160
geure iragana eta oraina
hobeto ulertzeko...

233
00:24:38,720 --> 00:24:41,800
...eta etorkizunari begira
oker berdinak egin ez ditzagun.

234
00:25:17,040 --> 00:25:23,720
Badago benekotasunaren kultu bat,
benetakoa eta erreala dena...

235
00:25:23,800 --> 00:25:27,800
...atzemateko saio bat. Baina
niri horrek ez ninduen kezkatzen,

236
00:25:27,880 --> 00:25:31,160
bai bainekien
egiten nuena errela zela.

237
00:25:31,200 --> 00:25:35,000
Eta musika tradizionalaren formak
berrimajinatzea eta birsortzea...

238
00:25:35,120 --> 00:25:38,320
...utzi ezin dudan ohitura txarra da.
Izugarri gustatzen zait!

239
00:25:38,440 --> 00:25:41,360
Mezu ederra dakarren festa-kantu bat da
"Mess Around",

240
00:25:41,440 --> 00:25:42,880
festa-kantu zoragarria.

241
00:25:44,400 --> 00:25:47,640
Oso ongi iruditzen zait
beste hizkuntza batzuetara egokitzea.

242
00:25:49,160 --> 00:25:51,800
<i>Bazterrak nahasten!</i>

243
00:25:53,520 --> 00:25:55,160
<i>Ondo pasatzen!</i>

244
00:25:55,720 --> 00:25:58,080
<i>Jende guztia dabil ondo pasatzen!</i>

245
00:26:15,440 --> 00:26:18,040
Ene, Dr. John-en bertsioa jo dut-eta!

246
00:26:18,760 --> 00:26:22,040
Hori Ray Charlesen "Mess Around" izan da,
Congo Square-tik,

247
00:26:22,080 --> 00:26:26,000
esklabuek Louis Armstrongen doinuak
eta jazza dantzatzen zituzten lekutik.

248
00:26:26,600 --> 00:26:31,520
Buduan ere aurki daitekeen
dantza tradizio honen oinarria hauxe da:

249
00:26:31,760 --> 00:26:34,840
nork bere burua "Loa"ri, espirituei
eskaintzea, eta dantzan hastea.

250
00:26:34,960 --> 00:26:39,240
Estasiraino eramango zaituzte
danborrek eta dantzak.

251
00:26:40,040 --> 00:26:43,760
Denbora eta espazioa
ez dira muga espirituentzat.

252
00:26:43,840 --> 00:26:47,760
Gizakiok egiten ditugun gauza asko,
aldiz, "Loa"k ezin egin ditzake:

253
00:26:47,920 --> 00:26:51,680
jatea, edatea, dantza egitea, erretzea
eta sexu harremanak izatea.

254
00:26:51,840 --> 00:26:56,320
Horregatik gure gorputzetan sartzen da,
berriz ere mundua sentitu ahal izateko.

255
00:26:56,440 --> 00:26:59,160
Musikaren erritmoak
espirituak erakartzea du helburu.

256
00:26:59,400 --> 00:27:04,400
Espirituak dantzariez jabetzen dira,
eta horrela jokarazten diete.

257
00:27:04,560 --> 00:27:13,040
Afrikan sexuari â€œJassâ€� esaten zaio;
guretzat gaur egun "Jazz" bihurtu dena.

258
00:27:13,440 --> 00:27:18,600
Buduaren eta danborren sinesmen zaharra
bide askotatik iritsi zen New Orleansera,

259
00:27:18,640 --> 00:27:23,640
baina, oroz gain, Marie Laveau
buduaren erreginaren eskutik.

260
00:27:23,720 --> 00:27:29,760
New Orleansen tradizio zahar horri
eutsi diotenen artean, bera ospetsuena.

261
00:27:35,400 --> 00:27:40,240
Inkisizioak heretikoak jazarri zituen
Espainian, eta batez ere Euskal Herrian.

262
00:27:40,400 --> 00:27:43,760
Bertan sorginak biltzen omen ziren
akelarreak egiteko.

263
00:27:44,240 --> 00:27:47,920
Ba, kantu honek Zugarramurdiz dihardu,
sorginen herriaz hain zuzen.

264
00:28:19,120 --> 00:28:22,120
Budua Afrikatik ekarri zuten
New Orleansera...

265
00:28:22,200 --> 00:28:26,720
...berton kokatu ziren afrikarrek.
Beste batzuk Karibetik etorri ziren.

266
00:28:26,800 --> 00:28:31,200
Eta eurekin ekarritako ohitura haiek,
hemen nahastu egin ziren...

267
00:28:31,320 --> 00:28:33,600
...natibo amerikarren
tradizio zaharrekin.

268
00:28:33,640 --> 00:28:38,160
Bourbon Streeten budu denda asko daude,
baina guk ez dugu horrela erabiltzen.

269
00:28:38,200 --> 00:28:44,560
Guk jendea sendatzeko erabiltzen dugu,
gauza onak ekartzeko euren bizitzetara.

270
00:28:44,800 --> 00:28:47,680
Sendalariari "Traiteur" esaten diogu.

271
00:28:48,960 --> 00:28:54,040
Dena naturala da: landareak,
belarrak eta otoitzak erabiltzen ditugu.

272
00:29:12,200 --> 00:29:15,000
<i>Deitu "sorgina", sorgina naiz-eta.</i>

273
<i>Zulo beltz ilunetik,
suzko bola!</i>

274
00:29:18,200 --> 00:29:20,000
<i>Eta gero Big Bang-a,
bang, bang, bang...</i>

275
00:29:21,040 --> 00:29:22,520
<i>Gizateriaren historia.</i>

276
00:29:22,640 --> 00:29:24,160
<i>Ulertzen al duzu zer diodan?</i>

277
00:29:24,400 --> 00:29:27,400
<i>"Ez da zer esaten duzun,
baizik eta nola."</i>

278
00:29:27,560 --> 00:29:36,840
Duela 17 urte hasi nintzen rap-kantari
gay gisa, eta homofobia handia zegoen.

279
00:29:37,120 --> 00:29:47,680
Biztanleen % 60-edo homofoboak ziren.
Gutxienez, % 40.

280
00:29:47,840 --> 00:29:55,400
Gaur egun, berriz, % 20 edo % 15 dira.
Baliteke soilik % 10 izatea homofoboak.

281
00:29:55,600 --> 00:30:01,440
Orain leku guztietan gaude, asko gara
New Orleansen musika egiten dugun gayak.

282
00:30:06,320 --> 00:30:07,880
<i>Hori duk eta!</i>

283
00:30:17,240 --> 00:30:21,920
<i>Deituidazu sorgina,
sorgina naiz eta!</i>

284
00:30:22,120 --> 00:30:24,120
<i>Zulo ilun beltzetik,
suzko bola!</i>

285
00:30:24,240 --> 00:30:26,240
<i>Eta gero, Big Bang-a,
bang, bang, bang</i>

286
00:30:26,720 --> 00:30:27,600
<i>Gizateriaren historia.</i>

287
00:30:27,720 --> 00:30:28,880
<i>Ulertzen al duzu zer diodan?</i>

288
00:30:33,320 --> 00:30:37,200
New Orleansen libre izan zaitezke.
Aukeramenaren hiria da.

289
00:30:37,280 --> 00:30:41,160
Eromena da, hemen
nahi duzuna egin dezakezu.

290
00:30:41,360 --> 00:30:44,240
Baina kontuz, poliziak harrapatuz gero,
kartzelan amaituko baituzu.

291
00:30:44,320 --> 00:30:45,720
Bestela, nahi duzuna egin dezakezu.

292
00:30:57,600 --> 00:31:00,720
Azken aldian hip-hop askotxo
ekoiztu dugu estudioan,

293
00:31:00,800 --> 00:31:08,120
eta poliziek trafikatzaileekin darabilten
"folklorea" ezagutu ahal izan dugu.

294
00:31:10,240 --> 00:31:14,680
Gau batean, bizikletaz etxera nindoala,
poliziak hurbildu zitzaizkidan atzetik.

295
00:31:15,320 --> 00:31:18,840
Argiak piztean, gelditu egin nintzen.
Galdetu zidaten: Â«Aizak, zer darabilk?Â»

296
00:31:19,360 --> 00:31:23,200
Eta nik, Â«Etxera noaÂ»; eta eurek,
Â«Ez, hi droga erostera etorri haizÂ».

297
00:31:24,400 --> 00:31:29,120
Eta nik ezetz, ez nenbilela droga bila,
etxera nindoala. Karneta eskatu zidaten.

298
00:31:30,240 --> 00:31:36,640
Â«Non ikusi duzue jonki bat bizikleta
eta kaskoarekin?Â», esan nien. Akabo!

299
00:31:36,800 --> 00:31:39,160
Atzeko eserlekuan eserrarazi
eta eurekin eraman ninduten.

300
00:31:39,560 --> 00:31:41,640
Iraintzen hasi ziren,
eta ni ere irainka.

301
00:31:41,720 --> 00:31:44,240
Eta hala, tarte luze batez elkarri
kristorenak bota eta gero, esan nien:

302
00:31:44,280 --> 00:31:47,920
Â«50 urte ditut, benetan
hau egin nahi al didazue?Â»

303
00:31:48,360 --> 00:31:52,400
Baina haiek berdin jarraitu zuten:
Â«Izorrai, alua!Â», Â«Kabroia!Â»...

304
00:31:52,800 --> 00:31:54,560
Ez dizuet esango
poliziaren izena,

305
00:31:54,600 --> 00:31:59,000
baina uste dut lanean jarraitzen duela,
eta egunero-egunero 100 $ jasotzen...

306
00:31:59,080 --> 00:32:03,440
...trafikatzaileengandik kantoi berean.
Diru horrekin pagatzen ditu oporrak...

307
00:32:03,480 --> 00:32:07,480
...eta seme-alaben ikastetxe katolikoa.
Hala dira gauzak hemen.

308
00:32:07,520 --> 00:32:09,880
Batzuek Â«Bai zera!Â» esango dute, baina...

309
00:32:10,800 --> 00:32:14,840
Azkenean kartzelara eraman ninduten,
Espetxe Zentralera.

310
00:32:14,880 --> 00:32:18,360
Buzo laranja jantzi behar izan nuen,
eta lapur armadunen ondoan eseri.

311
00:32:18,400 --> 00:32:22,280
Azkenean joaten utzi zidaten.
Noski, lagun batzuei deitu eta gero,

312
00:32:23,080 --> 00:32:26,200
alkatearen anaiari ere bai...

313
00:32:26,400 --> 00:32:31,880
Estudiora itzuli nintzenean,
barrutiko polizia-burua agertu zen.

314
00:32:32,000 --> 00:32:36,920
Nigana etorri eta esan zidan, Â«Benetan
sentitzen diagu, zer egin genezake?Â»

315
00:32:38,880 --> 00:32:40,960
Burutik pasatu zitzaidan zera esatea...

316
00:32:41,760 --> 00:32:44,000
...Â«Bota lanetik!Â» Baina, ez.

317
00:32:44,000 --> 00:32:47,480
Â«Haserrea kontrolatzeko tratamenduaÂ»
urtebetez.

318
00:32:48,000 --> 00:32:49,480
Egokiena iruditu zitzaidan.

319
00:33:02,440 --> 00:33:05,080
New Orleansen
beste Estatuetan baino okerragoa da.

320
00:33:05,160 --> 00:33:08,920
Badakizue zenbat lagun hil dituen
poliziak hemen?

321
00:33:10,040 --> 00:33:15,440
Gizonezko beltz gazteak espetxeratzeko
industria handi bat dago AEBetan.

322
00:33:18,400 --> 00:33:23,320
Milaka milioi dolarreko
espetxe-industria bat.

323
00:33:23,800 --> 00:33:30,320
Reaganen garaitik dator, orduan
pribatizatu baitzen dena AEBetan,

324
00:33:30,360 --> 00:33:37,240
eta horren ondorioz aberatsak aberatsago,
eta pobreentzat, zorigaitza gaiztoago.

325
00:33:38,280 --> 00:33:43,400
Â«New Orleans askoz hobea daÂ», diote
batzuek. Baliteke... norentzat, ordea?

326
00:34:11,520 --> 00:34:15,240
Inkisiziotik iheska iritsi zen Frantziara
Jean Lafitte-ren familia.

327
00:34:15,360 --> 00:34:17,840
Aita sefardia zuen,
eta ama, espainiarra.

328
00:34:17,920 --> 00:34:23,720
Bertsio ezagunenak dioenez, Biarritzen
jaio zen, Euskal Herriko iparraldean.

329
00:34:24,240 --> 00:34:30,960
Mila gizonen buru, paper erabakigarria
jokatu zuen New Orleanseko guduan.

330
00:34:31,040 --> 00:34:37,480
Esklaboen trafikoa ere egin zuen arren,
oraindik irudi erromantikoa du Louisianan.

331
00:34:37,520 --> 00:34:43,280
Kondaira batzuek diote hainbat ekaitz
eta arriskuetatik bizirik atera zela.

332
00:34:44,000 --> 00:34:48,240
Eta bada beste kondaira bat
pirata hau lotzen duena...

333
00:34:48,280 --> 00:34:50,600
...Karl Marxen "Manifestu komunista"ren
lehen argitalpenarekin.

334
00:35:09,040 --> 00:35:11,040
<i>Dub Manifest</i>

335
00:35:12,640 --> 00:35:14,320
<i>Dub Manifest</i>

336
00:35:19,480 --> 00:35:24,320
Euren hiriaz harro daude
neworleanstarrak.

337
00:35:24,440 --> 00:35:27,880
Komunitate sentimendu indartsua dute.
Eta musika egiten dute...

338
00:35:27,960 --> 00:35:31,480
...komunitateari eskaintzeko,
harenganako begirunez.

339
00:35:32,240 --> 00:35:38,280
Musika eta komunitatea estu lotuta
egon dira beti New Orleansen.

340
00:35:38,520 --> 00:35:44,200
Eta kontuz ibili beharra dago,
bertako tradizio zaharrak zapaldu gabe.

341
00:35:44,400 --> 00:35:50,560
Ondo dakit nik mundu osoko
jende askok esaten duela...

342
00:35:50,640 --> 00:35:54,920
...Â«Hau itzela da, berton geratuko naiz,
nik ere honen parte izan nahi dutÂ».

343
00:35:55,040 --> 00:35:58,920
Bizitzaren beste ikuspegi bat dago,
hemendik kanpo erraz onartzen ez dena.

344
00:35:59,000 --> 00:36:02,920
Hemen kontua ez da produkzio maila,
ezta zein gogor lan egiten duzun...

345
00:36:03,320 --> 00:36:07,320
...edo zenbat irabazten duzun ere.
Hemen, kontua bizi kalitatea da,

346
00:36:07,400 --> 00:36:11,160
gehiago disfrutatzea,
eta astiroxeago bizitzea.

347
00:36:43,720 --> 00:36:50,200
Nire helburua batez ere teraupetikoa da.
Jendeari lagundu egin nahi diot...

348
00:36:50,200 --> 00:36:55,000
...eta ez ezer atera.
Daukadan onena eman, eta kito.

349
00:36:55,080 --> 00:36:57,840
Oraingoz, jotzea da
egin dezakedan onena.

350
00:37:43,200 --> 00:37:50,760
Etxean kantatzea gauza handia da.
Onik eta seguru sentitzen zara,

351
00:37:50,840 --> 00:37:52,440
zure erroak hemen baitaude.

352
00:37:53,120 --> 00:37:58,120
Niretzat, etxean abestea
nire espiritua elikatzea da.

353
00:37:58,320 --> 00:38:01,480
Oso garrantzitsua da
geure musikaz ondo jabetzea...

354
00:38:01,520 --> 00:38:05,320
...eta geure komunitateko
pertsonen emozioak adieraztea.

355
00:38:06,000 --> 00:38:09,040
<i>Ekaitza dakar!
Itsas hondoko sumendiak...</i>

356
00:38:09,640 --> 00:38:12,320
<i>...erupzioa eragin du
eta bortizki kanporatu ditu...</i>

357
00:38:12,920 --> 00:38:16,560
<i>...laba, gasa, hautsa,
eta uharte bat sortu du,</i>

358
00:38:16,720 --> 00:38:20,200
<i>beste uharteei deika ari dena.</i>

359
00:38:20,400 --> 00:38:24,000
<i>FM igorgailua uhinetan barrena,</i>

360
00:38:24,160 --> 00:38:27,720
<i>duintasuna musikatzen duen irratia</i>

361
00:38:27,840 --> 00:38:31,280
<i>Hitzen Internazionala,
Sound System Mundiala,</i>

362
00:38:31,440 --> 00:38:34,480
<i>isiltasunaren itzasoak zeharkatzen.</i>

363
00:38:35,960 --> 00:38:37,960
<i>Dub Manifest</i>

364
00:38:39,560 --> 00:38:41,200
<i>Dub Manifest</i>

365
00:38:43,120 --> 00:38:48,280
Hiria berreraiki dute NOLAko herritarrek,
nahiz eta Katrinatik hamar urtera...

366
00:38:48,360 --> 00:38:51,840
...gentrifikazioaren Zero Eremua
bihurtu den New Orleans.

367
00:38:52,120 --> 00:38:57,520
Megan French-Marcelin historialariak
hiriaren garapena aztertu du,

368
00:38:57,600 --> 00:39:01,760
eta ekintzaile gazteentzako
eremu neoliberalaren itxura hartu dio.

369
00:39:01,960 --> 00:39:06,440
Â«Ekaitza lehertu aurreko asteetako
izugarrikeriak ikustea baino ez dago.Â»

370
00:39:06,480 --> 00:39:12,240
Â«Berreraikuntza baliatu zuten
erreforma errebantxistak ezartzeko,Â»

371
00:39:12,320 --> 00:39:16,720
Â«lan-indarra liberalizatu zuten,
hezkuntzan murrizketak egon ziren,Â»

372
00:39:16,800 --> 00:39:19,600
Â«langile-klasearentzako
lan-eskaintzak ere gutxitu zituzten.Â»

373
00:39:19,640 --> 00:39:25,160
Â«Gizarte-laguntzako etxebizitzak kendu
eta espekulazioa bultzatu zuten.Â»

374
00:39:25,320 --> 00:39:29,640
Edota Naomi Kleinek esan zuenez,
Â«Inoiz baino beharrezkoago zirenean,Â»

375
00:39:29,720 --> 00:39:32,320
Â«babes publikoko etxebizitzak
kinka larrian daude New Orleansen.Â»

376
00:39:32,400 --> 00:39:36,800
"Shock hirukoitzaren"
teoriaren eredu klasikoa da,

377
00:39:36,880 --> 00:39:40,320
shock doktrinaren muinean dagoena.
Lehenik jatorrizko hondamendia izan zen:

378
00:39:40,360 --> 00:39:45,480
uholdeak eta ebakuazio traumatikoa.
Gero, shock-ekonomiaren terapia:

379
00:39:45,520 --> 00:39:49,320
lehendabiziko shockak
irekitako aukera-leihoa baliatuta,

380
00:39:49,400 --> 00:39:57,280
lurzoru publikoaren kontra jo zuten:
etxeak, ospitaleak eta eskolak.

381
00:39:58,040 --> 00:40:02,200
Azkenik, eraso horien guztien gainetik
eustea lortu duten herritarrek...

382
00:40:02,200 --> 00:40:05,280
...3. shockarekin egin dute topo:
polizien borrak,

383
00:40:05,320 --> 00:40:07,200
eta atzo Udaletxean
manifestarien gorputzen kontra...

384
00:40:07,280 --> 00:40:10,280
...erabili zituzten
pistola elektrikoak.

385
00:40:30,280 --> 00:40:33,520
Hondamendiaren kapitalismoa
egundoko negozioa da.

386
00:40:35,120 --> 00:40:41,240
Milton Friedmanen irizpideen arabera
diseinatu dute New Orleans,

387
00:40:41,240 --> 00:40:48,000
kapitalismo pirataren
ekonomia klasikoaren irizpideen arabera.

388
00:40:48,240 --> 00:40:56,160
Ahultasuna non, han berreraikitzeko
eta dirua irabazteko aukera!

389
00:40:56,240 --> 00:40:59,920
Bost axola horrek hiriaren izaera
guztiz aldatzea eragiten badu.

390
00:41:00,200 --> 00:41:02,640
Helburu nagusia
dirua mugitzea zen.

391
00:41:02,720 --> 00:41:06,440
Baina diru hartatik gehiena
ez zen komunitatearentzat gastatu.

392
00:41:06,560 --> 00:41:12,160
Gauza bera gertatu zen Rita urakanaren
ondoren. 300 $ bakoitzetik...

393
00:41:12,200 --> 00:41:14,120
...dolar bat erabili zen laguntzetan.

394
00:41:14,200 --> 00:41:18,360
Bide horretatik sarriago izango ditugu
hondamendi naturalak!

395
00:41:19,160 --> 00:41:25,800
Latza da New Orleansentzat, petrolio
eta gas asko baitago Louisianan.

396
00:41:25,960 --> 00:41:28,480
Piztiaren zilborrean egotea
bezalakoa da.

397
00:41:54,400 --> 00:41:59,520
Hau ez da eskolan irakatsi ziguten
merkatu libreko kapitalismoa.

398
00:41:59,600 --> 00:42:07,160
Marrazo espezie berri bat dago:
inbertsio-funtsak. Lapurtzea libre da.

399
00:42:08,120 --> 00:42:12,280
Lapurreta, gezurra, iruzurra
eta erailketaren kapitalismoa da.

400
00:42:12,320 --> 00:42:18,560
Zenbat aurreratu dugun alor batzuetan,
eta zenbat atzeratu, beste batzuetan!

401
00:42:19,000 --> 00:42:25,120
Auzoetako bizilagunengatik ez balitz,
hiria ez zen inola ere altxatuko.

402
00:42:25,240 --> 00:42:30,760
Aitona-amonak, osaba-izebak,
lehengusuak, anai-arrebak...

403
00:42:30,920 --> 00:42:36,200
...denak auzolanean zutoinak jartzen,
hormak indartzen eta zorua berriztatzen.

404
00:42:36,240 --> 00:42:40,720
Familien eta komunitatearen adorea
izan zen akuilua,

405
00:42:40,800 --> 00:42:43,520
zeren eta aseguru-etxeek
irizur egin baitzieten askori,

406
00:42:43,560 --> 00:42:47,440
eta dirurik gabe,
gogor lan egitea tokatu zitzaien.

407
00:42:47,520 --> 00:42:49,440
Batzuk gela bakar batean bizi ziren
denak batera,

408
00:42:50,440 --> 00:42:57,640
eta apurka-apurka etxea altxatu zuten.
Hori gure jendearen adoreak lortu zuen,

409
00:42:57,760 --> 00:43:03,080
gure komunitatearen adoreak.
Asko bidean geratu ziren.

410
00:43:03,160 --> 00:43:09,320
Geure hiria berreskuratzeko
hain gogor eta tinko jardun ez bagenu,

411
00:43:09,560 --> 00:43:11,600
gaur ez zen New Orleansik izango.

412
00:43:34,000 --> 00:43:36,200
Beste estatubatuarrek
bertsio berria erosten dute.

413
00:43:36,320 --> 00:43:40,480
Oraingo New Orleans zoragarria dela
eta distira gehiago duela diote.

414
00:43:40,520 --> 00:43:44,160
Gehiago gustatzen zaie...
100.000 beltz gainetik kendu zituztelako!

415
00:43:45,600 --> 00:43:50,800
Â«Orain krimen gutxiago dagoÂ». Baina
kriminalitatea, berdina. Nola liteke?

416
00:43:51,560 --> 00:43:57,120
Ni beti kexatzen naiz gentrifikaziotik
turistifikaziora igaro garelako.

417
00:44:18,000 --> 00:44:25,800
Kapitalismoa askoz gehiago indartu da
militarismoarekin.

418
00:44:26,120 --> 00:44:29,560
Orain AEBak zaintzaile globalak dira.

419
00:44:29,920 --> 00:44:32,640
Eta ez bakarrik
enpresa amerikarrenak,

420
00:44:32,760 --> 00:44:35,480
petrolioa ere zaintzen dute,

421
00:44:35,800 --> 00:44:39,520
eta interes korporatiboak
mundu osoan.

422
00:44:39,800 --> 00:44:43,840
Saltokigune handi bihurtu da
mundua.

423
00:44:55,400 --> 00:45:00,440
<i>After-bolchevique</i>

424
00:45:16,280 --> 00:45:19,720
Hau bizitzaren ospakizuna da.
Heriotza nola ikusten dugun ulertzeko,

425
00:45:19,880 --> 00:45:22,920
bigarren lerroetara bildu behar zarete.

426
00:45:23,640 --> 00:45:26,040
Muguruzak Kermit Ruffins-en
abestiaren bertsio bat egin zuen...

427
00:45:26,120 --> 00:45:31,240
...bere managerraren,
Amaia Apaolazaren omenez.

428
00:45:31,360 --> 00:45:33,400
Minbiziak eraman zuen
hilabete batzuk lehenago.

429
00:45:33,440 --> 00:45:37,560
Ferminekin batera etortzea zuen amets,
grabaketa hau egitera.

430
00:45:37,640 --> 00:45:41,560
Orain gure ondoan dago hemen,
Mississipi ibaian.

431
00:45:44,840 --> 00:45:48,880
<i>Ni hiltzen naizenean...</i>

432
00:45:53,320 --> 00:45:57,400
<i>...hi bildu hadi
bigarren lerrora.</i>

433
00:46:04,760 --> 00:46:09,840
<i>Ni hiltzen naizenean...</i>

434
00:46:10,240 --> 00:46:12,120
<i>O, Jauna!</i>

435
00:46:12,960 --> 00:46:19,000
<i>...hi bildu hadi
bigarren lerrora.</i>

436
00:46:25,920 --> 00:46:30,200
<i>Aingeruek</i>

437
00:46:31,080 --> 00:46:34,880
<i>atean arreta egitera
datozenean,</i>

438
00:46:37,160 --> 00:46:40,320
<i>zoriontsu sentituko naiz</i>

439
00:46:41,360 --> 00:46:44,360
<i>Salbatzailearen aurpegia ikustean.</i>

440
00:46:46,960 --> 00:46:52,760
<i>Ni hiltzen naizenean...</i>

441
00:46:53,520 --> 00:46:59,960
<i>...hi bildu hadi
bigarren lerrora.</i>

442
00:47:01,000 --> 00:47:05,200
New Orleansen bizitza
eta heriotza ospatzen ditugu.

443
00:47:05,280 --> 00:47:08,480
Eta hildakoen bizitza
ere bai.

444
00:47:08,560 --> 00:47:12,000
Hori guztia musikaren bidez
adierazi ahal izatea handia da.

445
00:47:12,080 --> 00:47:13,240
Gure hiriaren eta kulturaren
erakusgarri da...

446
00:47:13,280 --> 00:47:16,320
...kalera, bigarren lerrora
dantzara ateratzeko gauza izatea.

447
00:47:16,400 --> 00:47:22,960
Hori jasotzea, barneratzea, eta gero
horrela adieraztea gauza handia da.

448
00:47:45,000 --> 00:47:48,360
Desfileak honela izaten dira:
badago lehen ilara bat,

449
00:47:48,440 --> 00:47:53,520
"lehenengo lerroa" esaten diotena, eta
zehatz egituratua eta arautua dagoena.

450
00:47:55,200 --> 00:47:59,920
Gizarte hertsi baten musika
irakurtzeko modu guztiz literala.

451
00:48:00,000 --> 00:48:05,200
Eta gero, badago "bigarren lerroa",
desfilea atzetik jarraitzen dutenak.

452
00:48:05,240 --> 00:48:11,880
Horien musika beste mota batekoa da:
dantza egiteko sortua, bizi jotzekoa.

453
00:48:12,040 --> 00:48:15,760
Horrek guztiak, argi dago,
molde herrikoi aberatsetan du jatorria,

454
00:48:15,840 --> 00:48:20,720
eta jendea alaitzeko eta
erabateko transformazioa eragiteko...

455
00:48:20,840 --> 00:48:25,200
...existitzen diren
gauzen bariazio guztietatik.

456
00:48:25,560 --> 00:48:30,960
Horri esaten zaio "bigarren lerroa",
horixe da jendearen espiritu benetakoa.

457
00:48:52,760 --> 00:48:55,040
Musikari gehienek
nahi duten musika egiten dute...

458
00:48:55,080 --> 00:48:56,320
...eta saltzen saiatzen dira.

459
00:48:56,400 --> 00:48:59,840
Edo beste batzuek arrakastaz saltzen duten
musikari arreta jarri... 

460
00:48:59,960 --> 00:49:01,280
...eta berdina egiten ahalegintzen dira.

461
00:49:01,320 --> 00:49:05,800
Ez dut uste hori denik
komunitate honen helburua, ordea.

462
00:49:06,040 --> 00:49:11,320
Metalezko banda afroamerikarrak
izan daitezke salbuespen bakarra.

463
00:49:11,480 --> 00:49:16,760
Horien musika komunitatearentzat da,
funtzio sozialak ditu:

464
00:49:17,080 --> 00:49:20,400
urtebetzeak, hiletak, igandeak,
bigarren lerroak...

465
00:49:20,480 --> 00:49:23,000
Komunitatearen jarduerak
denak.

466
00:49:23,360 --> 00:49:26,800
Txeloarekin desfilatzea
neketsua gertatzen zaidan arren,

467
00:49:26,880 --> 00:49:28,160
ez dut amore ematen.

468
00:49:28,160 --> 00:49:32,160
Desfilatzera joaten naiz, anplifikagailu
eta guzti! Dibertigarria da.

469
00:49:57,880 --> 00:50:03,680
Amorragarria eta gizagabea da
hain jende krudel eta ezjakina egotea.

470
00:50:03,840 --> 00:50:09,120
Auzora etortzen dira, eta bertan
etxe bat edo batzuk erosten dituzte...

471
00:50:09,200 --> 00:50:15,960
...eta uste dute euren ondasunak
baliotsuagoak direla...

472
00:50:16,080 --> 00:50:21,640
...kanpoan entzuten duten hori baino,
nahiz eta ez dakiten zer den ere.

473
00:50:21,800 --> 00:50:27,560
Amorragarria da norbaitek pentsatzea
bere ondasunak hobeak direla...

474
00:50:27,640 --> 00:50:31,240
...mendetako tradizio zoragarria baino.
Eta ez dakite haren historia ere.

475
00:50:31,440 --> 00:50:34,840
Auzo elkarteak
oso faxistak dira.

476
00:50:34,960 --> 00:50:39,160
Ameriketako faxista guztiak batera
eta kolpean irtengo balira bezala!

477
00:50:40,240 --> 00:50:41,720
Eta hor daude.

478
00:50:42,240 --> 00:50:45,840
Zaratatsua omen delako hiltzen baduzu
bigarren lerroaren kultura,

479
00:50:45,960 --> 00:50:54,200
beste etxe bat eraikiko duzu, bai!
Baian ehunka urte behar dira...

480
00:50:54,280 --> 00:50:56,840
...kultura batek
bigarren lerroa bezalako...

481
00:50:56,920 --> 00:50:59,960
...asmakizun natural bikaina sortzeko.

482
00:51:41,760 --> 00:51:47,920
Komunitatea, kultura, musika
eta jatekoa gauza bakarra dira.

483
00:51:48,160 --> 00:51:54,160
Ezin zara, besterik gabe,
jazza jaio zen auzunera aldatu.

484
00:51:54,200 --> 00:51:56,560
Han bigarren lerroak egoten dira-eta...

485
00:51:57,160 --> 00:52:02,080
astean behin edo birritan,
honengatik edo hargatik.

486
00:52:02,960 --> 00:52:08,720
Ezin zara etorri hiri honen kultura
eta izaera hain bereziak aldatzera!

487
00:52:08,800 --> 00:52:13,800
Gorroto dut hori kontuan hartu gabe
hona bizitzera aldatzen den jendea.

488
00:52:14,200 --> 00:52:18,640
Horiexek baitira New Orleans
den bezalakoa egiten duten ezaugarriak.

489
00:52:34,480 --> 00:52:36,280
<i>Ni hiltzen naizenean,</i>

490
00:52:39,520 --> 00:52:42,520
<i>hi bildu hadi
bigarren lerrora!</i>

491
00:52:43,440 --> 00:52:49,440
Aldi batean ematen zuen New Orleans
ez zegoela AEBetan. Gogoratzen zarete?

492
00:52:49,600 --> 00:52:53,840
AEBetako armadak inbaditutako
beste hiri bat zirudien,

493
00:52:54,040 --> 00:52:56,920
beste bat Iraken inbasioaren ondoko
terrore-gerran,

494
00:52:57,000 --> 00:52:59,120
amerikar estiloko terrorismoan.
Lagundu!

495
00:52:59,320 --> 00:53:01,400
Baina gizarte eskubideen garaian
kantatzen genuenez:

496
00:53:01,440 --> 00:53:03,280
â€œNoizbait irabaziko dugu!â€�

497
00:53:27,480 --> 00:53:32,920
New Orleanseko musikagile satiriko
talentudunenetako bat...

498
00:53:32,960 --> 00:53:34,880
...nire lagun mina da.

499
00:53:35,040 --> 00:53:37,080
Alex McMurray du izena.

500
00:53:38,040 --> 00:53:39,240
Ba, Alexek kantu bat idatzi zuen...

501
00:53:39,280 --> 00:53:41,520
...â€œMy Man, My Man, Take me Back
to the War" izenburua zuena.

502
00:53:41,560 --> 00:53:43,000
Soldaduei buruzkoa zen,

503
00:53:43,080 --> 00:53:49,200
ebakuazioaren ondoren New Orleans
zaintzera etorri ziren soldaduei buruzkoa.

504
00:53:49,240 --> 00:53:51,680
Iraketik
itzuli berriak ziren.

505
00:53:52,160 --> 00:53:54,880
Hortik otu zitzaion
morroi haiei...

506
00:53:54,960 --> 00:54:00,360
...blues kantu bat egiteko ideia,
halako egoera dramatikoarekin lotuta.

507
00:54:00,400 --> 00:54:04,240
Honela zioen: "Eraman nazazue gerrara
berriz ere, han hobeto nengoen eta!"

508
00:54:37,560 --> 00:54:41,160
Historiako liburuetan-eta
irakurtzen dituzunak...

509
00:54:41,240 --> 00:54:46,000
...beharbada aldatuak izan dira;
baina musikak egia soilik kontatzen du.

510
00:54:46,080 --> 00:54:51,880
Hortik dator bluesa: New Orleanseko
eta inguru hauetako musika espirituala,

511
00:54:51,960 --> 00:54:59,200
eta Lousiana hegoaldekoa. Musikaren
bitartez bizirik irauteko ahalegina da.

512
00:55:31,480 --> 00:55:33,720
Bada musika ona
beste leku batzuetan ere,

513
00:55:34,240 --> 00:55:38,560
baina gure musika
esklabotzatik dator.

514
00:55:38,960 --> 00:55:44,960
Gaur egun jende asko ari da
soinu desberdinak nahasten,

515
00:55:45,000 --> 00:55:50,760
hainbat jende mota uztartzen dituzten
musika estilo ezberdinak fusionatzen.

516
00:55:51,120 --> 00:55:56,920
Amerikar kulturaren anomalia bat da,
ordea, ze, kultura afrikarra...

517
00:55:57,280 --> 00:56:01,080
...hemen dago inon baino errotuago,
eta oraindik ongi kontserbatzen dira...

518
00:56:01,200 --> 00:56:06,200
...Afrikatik ekarri zituzten
hainbat eta hainbat kultur tradizio.

519
00:56:07,840 --> 00:56:14,840
Beste hiri batzuetan ez bezala,
New Orleansen hori ere ospatzekoa da.

520
00:56:14,920 --> 00:56:16,960
Hemen ez da kultura ezberdina zapaltzen,

521
00:56:17,040 --> 00:56:18,920
eta horrek xarmagarriago egiten du
New Orleans.

522
00:56:19,960 --> 00:56:21,640
<i>Altxa jendearen alde!</i>

523
00:56:36,240 --> 00:56:39,760
<i>Bizitzak merezi du!
Borrokatu zure eskubideen alde!</i>

524
00:56:39,880 --> 00:56:46,360
"Gora Herria" abestia
Louisianakoa ere izan zitekeen.

525
00:57:17,040 --> 00:57:20,160
2013an aurkeztu nuen
"Bayou Maharajah" filma.

526
00:57:20,200 --> 00:57:22,760
James Booker-i buruzkoa da,
New Orleanseko pianista bat.

527
00:57:22,880 --> 00:57:26,600
Bartzelonan aurkeztu nuen,
Europan erakusten nuen lehen aldian.

528
00:57:26,640 --> 00:57:30,120
Ikusle europarrei aurkeztera etorri nintzen,

529
00:57:30,200 --> 00:57:33,080
eta lehen ilaran Fermin zegoen eserita.
Artean ez nuen ezagutzen,

530
00:57:33,160 --> 00:57:34,720
baina lagun komun bat genuen.

531
00:57:34,800 --> 00:57:39,120
Ez nuen inor ezagutzen Bartzelonan
eta erdi lotsatuta nengoen,

532
00:57:39,160 --> 00:57:41,160
baina bera hurbildu zitzaidan
filma gustatu zitzaiola esatera,

533
00:57:41,200 --> 00:57:42,920
eta hiria bisitatzera gonbidatu ninduen.

534
00:57:43,200 --> 00:57:45,280
Kalerik kale genbiltzala
esaten zidan:

535
00:57:45,320 --> 00:57:47,440
Â«Hartu zuku bat hemen.
Hau jateko leku bikaina da.Â»

536
00:57:47,480 --> 00:57:50,840
Â«Hiria ikusi behar duzu.
Hauxe da kale honen historia...Â»

537
00:57:50,920 --> 00:57:53,280
Bartzelonaz maitemindu nintzen
ezinbestean.

538
00:57:53,320 --> 00:57:55,880
Eta nola berak
hiria erakutsi zidan,

539
00:57:55,960 --> 00:57:57,960
nik New Orleansera etortzeko
gonbita egin nion,

540
00:57:58,280 --> 00:58:01,320
Â«leku zoragarria da,
baina bertatik bertara ikustekoaÂ».

541
00:58:01,720 --> 00:58:04,080
Eta bi hilabete geroago hemen zen.

542
00:58:06,640 --> 00:58:09,800
Duela bi urte jo zuen Ferminek hemen...

543
00:58:09,920 --> 00:58:13,040
...New Orleanseko musikariekin,
eta zoragarria izan zen.

544
00:58:24,200 --> 00:58:27,080
Zerbait gehiago egitera animatu nuen,

545
00:58:27,160 --> 00:58:30,480
New Orleanseko musikariekin grabatzea,
esate baterako.

546
00:58:33,920 --> 00:58:38,520
Ferminek kontatu zidan
New Orleansera egindako azken bidaian...

547
00:58:38,560 --> 00:58:41,200
...Jello Biafra ikusi zuela
metalezko banda batekin jotzen.

548
00:58:41,280 --> 00:58:45,160
Baina Dead Kennedys-en kantuak
ziren!

549
00:58:46,120 --> 00:58:49,160
Eta esan zidan bere kantuak grabatu
nahi zituela New Orleansen...

550
00:58:49,200 --> 00:58:53,600
...metalezko banda batek edo antzekoak
lagunduta.

551
00:58:53,920 --> 00:58:58,960
Urte hasieran elkartu ginen eta Ferminek
kantuetako batzuk jo zizkidan...

552
00:58:59,000 --> 00:59:02,880
...bertsionatu nahi zituen modura,
eta liluratuta geratu nintzen.

553
00:59:03,000 --> 00:59:07,200
Iruditu zitzaidan bere musikak bazuela
edukia, eta oso interesgarria zela.

554
00:59:07,200 --> 00:59:12,720
Hemengo musika ezagututa, berehala
igarri nion zerbait egin genezakeela.

555
00:59:16,440 --> 00:59:21,440
Proiektu honetako gauzarik
berebizikoena zera da...

556
00:59:21,480 --> 00:59:25,320
...Ferminen punk-rock kantuak
energia hutsa direla,

557
00:59:25,400 --> 00:59:29,280
eta bere kantuekin etorri dela
gurekin jotzera,

558
00:59:29,400 --> 00:59:33,160
gure erritmoa hartu
eta bere kantuak egokitzera.

559
00:59:33,240 --> 00:59:38,560
Bikaina. Asko gustatu zait kontzeptua,
oso sortzailea da.

560
00:59:40,320 --> 00:59:42,640
Jonathan Freilich ekoizleak
hautatu gintuen.

561
00:59:43,000 --> 00:59:46,560
Eta emanaldi honetan batu garenok
nahiko tipo sortzaileak gara.

562
00:59:46,640 --> 00:59:51,920
Izan ere, sormen handikoak
gara denok...

563
00:59:52,520 --> 00:59:54,200
...eta musika berez ateratzen da.

564
01:00:00,600 --> 01:00:08,600
Ingeniaritza arazoak konpontzeko dago,
eta badira hainbat teknika eta konponbide.

565
01:00:08,760 --> 01:00:14,960
Baina musikak arnasa izatea nahi baduzu,
argi entzutea, grabaketa garbia izatea...

566
01:00:15,000 --> 01:00:18,080
...orduan musikariek
elkarrekin jo behar dute derrigor.

567
01:00:18,520 --> 01:00:23,520
Eta saio honetarako,
musikari guztiak bildu genituen,

568
01:00:23,720 --> 01:00:27,760
bestelako inolako soinurik erantsi gabe.
Horrek ukitu desberdina ematen dio.

569
01:00:28,080 --> 01:00:32,960
Bat-bateko joaldia egin dugu,
eta disko baten kalitatea lortu dugu ia.

570
01:00:38,160 --> 01:00:42,400
Sentitu dezaket nola banda Ferminen
energiaz elikatu den, eta alderantziz.

571
01:00:43,200 --> 01:00:47,640
Berehala antzematen zaio
zer gustatzen zaion.

572
01:00:54,960 --> 01:00:59,960
Ezaguera musikaleko mundu bat
deskribatzen du Ferminen musikak.

573
01:01:00,200 --> 01:01:03,000
Eta New Orleansek eragin asko jaso ditu,

574
01:01:03,120 --> 01:01:06,040
350 urtean
nazioarteko hiria izan da eta.

575
01:01:06,160 --> 01:01:10,760
Eragin asko jaso ditu,
leku eta garai ezberdinetakoak,

576
01:01:10,920 --> 01:01:13,840
eta den-denak islatzen dira
Louisianan entzun daitezkeen...

577
01:01:13,920 --> 01:01:15,800
...musika mota guztietan.

578
01:01:16,200 --> 01:01:21,320
New Orleansen bizi izan naizen
25 urte honetan...

579
01:01:21,360 --> 01:01:26,200
...musikari askorekin jotzeko
aukera izan dut,

580
01:01:26,280 --> 01:01:33,400
eta nagusiei patxadaz entzuteko ere bai.
Era eta modu asko zeuden...

581
01:01:33,440 --> 01:01:36,640
...eragin horiek Ferminen musikara
ekartzeko, eta denekin ongi aterako zen.

582
01:01:42,720 --> 01:01:45,720
Gaurkoa zoragarria izan da.

583
01:01:45,800 --> 01:01:47,640
Grabaketa saio ederra egin dugu,

584
01:01:47,720 --> 01:01:52,560
Fermin pozik geratu da, eta teknikariak
eta ingeniariak ere pozarren denak.

585
01:01:53,200 --> 01:01:58,400
Probetxu handia atera diogu,
eta itzel pasatu dugu.

586
01:01:58,480 --> 01:01:59,760
Hau bai proiektu ederra!

587
01:02:00,720 --> 01:02:05,360
Ferminek kontatu zidan istorioa
oso interesgarria iruditu zitzaidan,

588
01:02:05,400 --> 01:02:12,160
eta nola lotu zuen hura
Katrina urakanaren tragedia honekin.

589
01:02:12,320 --> 01:02:14,400
Perspektiba horretatik begiratuta...

590
01:02:14,840 --> 01:02:17,600
...beste sakontasun koska bat
gehitu zion.

591
01:02:17,880 --> 01:02:21,800
Zu, Fermin, zure musika, zure mundua...

592
01:02:21,920 --> 01:02:24,200
...zuretzat bezain garrantzitsuak
dira guretzat.

593
01:02:24,280 --> 01:02:28,840
Zure mundua aurkeztu diguzu,
eta guk geurea erakutsi dizugu.

594
01:02:31,960 --> 01:02:33,760
Norabide biko kalea da.

595
01:03:36,440 --> 01:03:39,160
<i>Nola esaten da "black" euskaraz?</i>

596
01:03:41,000 --> 01:03:44,080
<i>Nola esaten da "black" euskaraz?</i>

597
01:03:45,000 --> 01:03:47,240
<i>Nola esaten da "black" euskaraz?</i>

598
01:03:49,560 --> 01:03:52,640
<i>Nola esaten da "black" euskaraz?</i>

599
01:03:53,560 --> 01:03:55,840
<i>Nola esaten da "black" euskaraz?</i>

600
01:03:58,120 --> 01:04:01,200
<i>Nola esaten da "black" euskaraz?</i>

601
01:04:04,240 --> 01:04:06,520
<i>Nola esaten da "black" euskaraz?</i>

602
01:04:07,040 --> 01:04:11,280
â€œBeltzaâ€�. Hala da.
Nola esaten da "black" euskaraz?

603
01:04:12,200 --> 01:04:13,360
Noski, "Black" "Beltza" da.

604
01:04:13,520 --> 01:04:14,360
Denbora amaitu da.