Punk-rockaren historia New Yorken bi cluben historiarekin lotuta dago:
Max's Kansas City eta CBGB.
Hau Max's Kansas City-ren historia da.
Max's Kansas City?
Non dago hori?
Kansas-en?
PUNK-ROCKAREN SORRERA NEW YORKEN
KLUBAK GAILURRETIK HASTEN DIRA, ETA GERO HONDORAINO ERORTZEN DIRA.
Jendeak CBGB aipatzen du beti,
zein garrantzitsua izan zen.
Eta bai, hala da, baina...
nik Max's nuen gogokoago.
Punk-rockaren historian atzera eginez gero,
NY Dolls, The Velvet Underground eta Suicide-ren garaietara,
Max's han zegoen CBGB baino askoz lehenago.
Historia handia zuen,
eta ez bakarrik punk-rockarena, rock-and-rollarena ere bai.
Onena "cool faktorea" zen.
Ideia ez zen
sartzea eta Madison Square Garden balitz bezala jotzen hastea,
artean ez baikinen nor halakorik egiteko!
Eta baziren beste leku txikiago asko ere.
Baina Max's zen lekua, hura zen lekurik "cool-ena".
Max's-en dena zen
eromena eta galdukeria.
Eskandalagarria zen, Studio 54-ren modukoa,
baina bitxia, nazkagarria eta pobrea.
Sexua eta drogak ziren nagusi Max's-en.
Artistak bertara joaten zirenean ere
dena zen sexua eta drogak.
Abangoardiakoa zen.
Eta oso eklektikoa.
Artistak, idazleak eta musika biltzen ziren.
Han gauzak gertatzen ziren.
Beste leku batzuetan, berriz, ez zen ezer gertatzen.
Klubik onena zen.
Leku eta klub askotan izan naiz, eta Max's onena zen.
Hura zen,
hura zen lekua.
Talde baten janzkera
bere musika bezain garrantzitsua da, nire ustez.
Musika eta moda elkartzen direnean harrigarria da.
Hori guztia zegoen han. Eta artea ere bai!
Kultura eta moda ez dira ezerezetik agertzen!
New York zabalik dago gau osoan.
Halako hiri gutxi daude AEBetan.
Gehienek goizaldeko ordu batean edo ordu bietan ixten dute.
Beranduenez ere.
New York, ordea, gau osoa egoten da zabalik.
1965EKO ABENDUAN, MICKEY RUSKIN-EK Max´s IREKI ZUEN
PARK AVENUE SOUTH-EKO 213AN.
Mickey Ruskin gizon serioa zen.
Gogoan dut: gizon garaia zen,
hotz samarra, hor ate nagusian jarrita...
Max's-era nor sartzen zen ikusten.
Oso lagunkoia zen.
Gogoko ninduen.
Nire emanaldi bat ikusi zuen, eta asko gustatu zitzaion.
Beraz, nahi nuena egiten nuen, libre ibiltzen nintzen.
Max´s-en aurretik, New York diskotekaz beteta zegoen.
Chubby Checker-en doinuak eta go-go estiloa dantzatzen ziren.
Ez zegoen bertako talderik.
New Yorketik mundu guztiko jendea igarotzen zenez,
klubetako taldeek bertsioak jotzen zituzten,
bezeroek dantza egin zezaten.
Hori aldatu egin zen Max's zer zen zabaldu zenean.
Eta hori, batez ere,
Andy Warholek eta bere superizarrek sustatu zuten.
Alboko blokean bizi ziren.
Aldi hartan, bertara joaten ziren The Factory-ren sortzaileak:
Edie Sedgwick, Taylor Mead,
eta beste guztiak.
Warhol agertzen hasi zenean
bere zine eta antzerkiko izarren troupearekin, eta modeloekin,
orduan jende arrunta ere bertara joaten hasi zen.
Eta hiri osoaren hizpide bihurtu zen.
Max modako lekua bihurtu zen.
Mickey Ruskinek sortzen zuen giro hura.
Erretxina zen, baina gustu ona zuen.
Horregatik, dendaostean, backroom-ean hartzen zituenak
eta ohiko laguntzat zituenak...
artistak ziren, noski.
Mickey aparta zen, mahai guztietara hurbiltzen zen.
Zen modukoa onartzen zuten denek,
artistak izan zein ez.
Esango nuke artezalea zela.
Inoiz ez genuen ezer ordaindu. Gu entretenitzeko geunden han.
Baina aurreko egongelan jende ospetsua egoten zen:
Frosty Myers, Wynn Chambelain, John Chambelain...
Izan ere, Max's ez baitzen kontzertu-areto bat.
Aurrealdea jatetxea zen,
eta atzealdean dendaostea, backroom-a zegoen.
Max's bilgunea zen.
Bertan biltzen ziren maila ezberdinetan errebelde zirenak.
Max's Kansas City, Factory-ren ondoan dagoen jatetxea
New Yorkeko azpimunduaren bilgune bihurtu da.
Warhol-en taldea ia egunero izaten da bertan.
Jatetxea casting-agentzia ez-ofiziala eta jolastokia da aldi berean.
Mundu honetan dena da arrunta eta arranditsua.
Bertan direnak beharbada ez dira benetakoak, baizik eta haien kopiak.
1968a baino lehen Andy Warhol Max´s-era joaten zen.
Tirokatu eta gero jada oso gutxitan etorri zen,
eta 1968an tirokatu zuten.
Jende argia batzen zen han.
Solas egin nahi zuten, elkarrekin mintzatu.
20ko hamarkadan Algonquin-eko mahai-ingurua izan zen.
Ba, haren parekoa zen Max's Kansas City-ko "dendaostea".
Lasai egon zintezkeen.
Inork ez zizun eskatzen autograforik,
denak norbera baino ospetsuagoak ziren-eta!
Max's entzutetsu egin zenean
Hollywoodeko izarrak hasi ziren etortzen:
Warren Beatty, Jane Fonda...
Eta backroom-era etortzen ziren, gurekin egon nahi zuten.
"Jane eta Roger ezagutu behar dituzu", esan zidan Roger Vadimekin zegoenak.
Roger Vadimek kirten luze baina mehea zuela esaten zuten.
Izarrek super izar punkiak
eraman nahi zituzten berekin etxera.
Hantxe bizi nintzen ia!
Debalde bazkaltzera joaten nintzen.
Behin eta berriro esaten genion:
"Mickey, nire urtebetetzea da". Eta botila-xanpaina ateratzen zigun.
Ni 1968aren erdialdera hasi nintzen joaten,
Jackie Curtisek eraman ninduelako.
Arratsaldez eraman ninduen, debalde jaten ematen zigutelako.
Eta Drag Queen-ok debalde jatea maite dugu!
Entsalada erraldoi haiek...
Har pare bat topa genituen behin.
Leku hura Warhol-ena zen,
Larry Rivers-ena eta New Yorkeko artistena.
Baina haien atzetik
bigarren olatua etorri zen, Rock & Rolla.
Eta geuretzat hartu genuen!
Max's-en ez zen zuzeneko musikarik izan
1969ra arte.
Urte bukaera aldera, 1969-70eko neguan,
Danny Fieldsek lehen bandak eraman zituen.
Baina ez zuen asmorik
emanaldi finkoak antolatzeko.
The Stooges eta Alice Cooper ekarri zituen,
Velvet Underground...
Warhol-en taldekoek eraman zuten rocka bertara,
Velvet Underground-eta.
Geu izan ginen lehenetarikoak bertan jotzen, 1970ean.
Polizia etorri zen, eta bolumena jaisteko agindu zigun.
Oso zaratatsuak ginen.
Han jotzen zuten talde gehienak erdi akustikoak ziren.
Guk, berriz, The Who-ren erara jotzen genuen,
jatetxe baten tamainako gela batean.
The Velvet Underground izan ziren rockaren aitzindariak New York-en.
Gero etorri ziren Dolls-ak.
Max's-en zuten egoitza, askotan jo zuten bertan.
Velvets-ak beste gauza bat ziren, soinu ezberdina zuten.
Apurtzaileak ziren.
"Walk on the Wild Side".
Beren garairako, aurreratuak.
The Velvet Underground-en zalea nintzen, eta Warhol-ena.
Eta bagenekien Warhol-en lagun-taldea Max´s-era joaten zela.
Nire disko kutunenetako bat
The Velvet Underground-ek Max's-en grabatutakoa da: Live at Max's.
Kasete txiki batean grabatu zuten,
makina txiki batean, bobinadun horietakoa.
Baina Iggy Pop ere asko gustatzen zitzaigun.
Eta The Stooges-ek ere Max's-en jotzen zuten.
Badirudi eromena gero eta handiagoa dela.
Non geldituko da hau guztia?
Ziurrenik indarkeriazko gertaera batean!
Duela aste batzuk Iggy Pop izeneko batek jo zuen.
Agertokian bere buruari ebakiak egin eta 16 puntu eman zizkioten.
Danny Fields-ek eta biok eraman genuen ospitalera.
Iggyk Max's-en jo zuen.
Kristal hautsien gainean ibili zen agertokian.
Kristalen gainean arrastatu eta odoletan zegoen,
zaurietatik odola zerion.
Agertoki gainean arrastaka zebilen, gorputzean ebakiak eginez.
Eta jendeak zioen:
"Benetan? Bueno! Zer gehiago egin behar du?"
Hori zen jendearen jarrera Max's-en.
"Zer gehiago egin behar du?"
Iggy ez zen newyorktarra, Detroit-ekoa zen.
Horregatik zen basatiagoa.
Bera zen, zalantzarik gabe,
punk-aren aitabitxia.
Detroiten bakeroak jantzita ateratzen zen,
elastikorik gabe.
Morroia gihartsu zegoen!
Ez zuen koipe tantarik gorputz osoan.
Kontortsionismoa egiten zuen, eta kaleko kutsu hori zeukan.
Mutilei gustatzen zitzaien, eta neskei ere bai.
Zer hori zeukan, badakizu, oso sexuala zen.
Eta ziotenez, ongi hornitua zegoen.
Bueno, "ziotenez" ez, ze...
Detroit-en bizi bazinen, ondo ezagutuko zenituen
haren zakila eta bularra,
beti erakusten zituen-eta.
Ez zen kontzertu-areto bihurtu
1971 edo 72ra arte.
Hain zuzen ere, Greenwich Village-ko Gaslight kafeari
alokatze-kontratua indargabetu ziotenean.
Orduan Sam Hood-ek, Gaslight-eko kontzertu-arduradunak,
goiko aretoa eskatu zion Mickeyri kontzertuak egiteko,
eta hark baietz esan zion.
Orduan hasi ziren emanaldiak erregularki antolatzen.
Musikaren industriako jende asko joaten zen Max's-era.
Hura zen jende nahastea!
Han bazen matxinatzeko grina,
eta ez zen jarrera kontua soilik.
Intelektualki ere errebeldeak ziren.
Genero-matxinada zen hura,
alegia, bakoitzak nahi zuen generoa hautatzen zuen.
Bai, punk-aren etxeetako bat zen.
Hala zen guretzat.
Izugarria zen Iggyren berri irakurtzea
alboan Bowie eta Lou Reed zenituela,
eta Warhol eta bere ingurukoak,
eta Brigid ez-dakit-zer, Billy Name...
eta horiek guztiak.
Brigidek prakak eranzten zituen backroom-ean.
Baina erantzi aurretik ere
anfetamina ziztatzen zuen
zuzenean praka bakeroen gainetik.
Speed txute galanta ipurdian!
Leku zoroa zen, drogak barra-barra zebiltzan.
Andy Warholen super-izar bat, Pristine Condition,
mahai gainera igotzen zen titiak erakusteko.
Eta han zen Alice Cooper ere.
Uste dut hantxe bizi zela,
ni hara nindoan aldiro bertan baitzen.
Hard-rock ona jotzen zuen lehen banda ona izan ginen,
eta horrekin batera
genero nahasketa, kantak, izena eta glamourra.
Glamourra, izugarrikeria eta indarkeria, dena batean.
Eta abestiak oso onak ziren.
Gogoratzen naiz ikusleen artean mutil horiek zeudela,
New York Dolls direlakoak. Orduan hasiberriak ziren.
Gure showa ikusi eta berehala ulertu zuten.
Bowiek, berriz, Ingalaterran ikusi gintuen.
Eta hona etorri eta 'Spiders from Mars' sortu zuen.
"Hauxe egin beharko genuke", esan zuen.
Mick Jagger, David Bowie eta Lou Reed ikusi nituen han.
Jende ezberdin asko sartu eta ateratzen zen handik.
Gauero ateratzen ziren kalera.
Max's-en eta Harold Black-en 210 Club-ean egoten ziren.
Nahikoa "cool" bazinen, edozein ezagutu zenezakeen!
Han izaten zen David Peel ere, kantaria, marihuanaren defendatzailea.
Gauza erradikalak ziren garairako.
Baina ez ziren beldur.
Manhattango erdigunean mugimendu handia zegoen.
Abangoardiako antzerkiko komunitatea
abangoardiako musikaren komunitatearekin konektatzen ari zen,
eta horiek biak, abangoardiako zinemaren komunitatearekin.
Eta guztiak Max's Kansas City-ko dendaostean elkartzen ziren.
Hala, leku ospetsu bihurtu zen.
Warhol-eta bertan zebiltzan, beraz, super hip-a zen.
Denek zekiten non zegoen.
Backroom-eko bozgorailuetan musika ez zen oso ozen jartzen,
eta Debbie Harry zen zerbitzaria.
Dendaostean, hantxe hasi zen Debby jende harekin harremanak egiten,
eta tribu hartako kide izaten.
Oso zaila zen hari ez erreparatzea,
neska ilehori dotorea baitzen.
Eta lehenago Playboyko untxitxoa ere izana zen.
Max's Studio 54 baino lehenago hasi zen aukeratzen
nori sartzen utzi eta nori ez.
Kanpoan ez zegoen belusezko soka bat, baina...
Mickeyren onespena ezinbestekoa zen dendaostean esertzeko.
Benetan erotzekoa zen!
Sartu eta hara!, bertan zen Bowie mahai batean.
Eta Frank Zappa eta...
Eta ondokoan, George Harrison eta hau eta bestea.
Alegia, mahai bakoitza zen...
Guztietan eseri nahi zenuen!
Maharik mahai joaten zinen.
Batean jende batekin esertzen zinen,
bestean ezagunekin topatzen zinen...
Eta denek nahi zuten azken zurrumurruen berri jakin.
"Zer da? Egia da zakil txikia duela?"
"Kontaiguzu dena. Jakin nahi dugu!"
"Zer esan zuen? Egia da gainean kaka egitea gustatzen zaiola?"
Inoiz imajinatuko ez zenituenak ere ezagutzen zenituen han.
Oso gogoko nuen Andy. Zoragarria zen, bakarra benetan.
Denen argazkiak atera nahi zituen.
Ez dakit zenbat Polaroid aterako zituen
gela horretan gau hartan.
Eta gauza bera gauero.
Mickeyk zaindu egiten gintuen.
Txitxirioak mahai gainean...
Eta baten batek txitxirio-gerra hasten bazuen,
orduan denak eztanda egiten zuen.
Danba! Jo egiten zintuzten eta bat ikusten zenuen...
"Jo zaitut!"
Eta Elizabeth Taylor bera izan zitekeen!
Gau batean George Harrison-ekin joan nintzen,
eta hari gauza bat egitea gustatzen zitzaion:
hiru neska zeuden mahaiaren beste muturrean.
Harrisonek beti eramaten zuen errubi poltsa txiki bat aldean.
Eta behin erabakitzen zuenean zeinekin egon nahi zuen,
errubi bat uzten zion aurrean.
Hartzen bazuen, tratua egina zegoen.
Gau batzuetan bertara joan eta...
John Lennon lehendik ezagutzen nuen.
Politikan sartu nahi izaten ninduen.
Izan ere, izugarri gustatzen zitzaion.
"Mundua alda dezakegu" eta gauza horiek maite zituen.
"John, zuk mundua aldatu nahi duzu, nik, berriz, entretenitu besterik ez!"
Gogoan dut Jane Fonda
heroina trafikatzaile baten ondoan eserita.
Berak nahi zuelako.
Gizarteko bazterrekoenekin egon nahi zuen,
New Yorkeko azpimunduarekin,
horixe baitzen.
Umea nintzenean afaltzera eramaten ninduten gurasoek,
eta bertan lo ematen nuen gau osoa.
Dirudienez, behin ahaztuta utzi ninduten.
Hori da kontatu didatena.
Beraz, bigarren belaunaldiko zalea naiz,
Max's-en zalea.
Dolls-ak newyorktar petoak ziren,
baina ez zuten bat ere arazorik takoi altuekin-eta ibiltzeko.
Nik miretsi egiten nuen hain urrun iritsi ahal izatea.
Une hartan, New Yorken ez zegoen haiek bezalako beste inor.
Ordura arte Max's-en dena zen
Velvet Underground eta Andy Warholen jendea.
Hau, berriz, kontu guztiz ezberdina zen.
Glam eszena zen, ez Velvet Underground bezalakoa.
Leku berdinetan ibiltzen ginen, klub berdinetan.
batez ere Max's-en.
Hura zen Dolls-en kuartel nagusia.
Amateurrak ziren.
Ez zen Led Zeppelin ikustea bezala,
ezta beste talde profesionalak ere.
Ez zirudien entsaiua ere.
Ez horixe, bat-batean sortutakoa zen.
Bi trenek bat-batean talka egingo balute bezala.
Astero joaten nintzen ikustera.
Bertan zuten egoitza, eta ni ere han egoten nintzen.
Hobetuko zuten itxaropena nuen!
Coventry-n jotzen genuen,
Kiss eta Ramones bezalakoen hasierako talde gisa.
Aldirietan, Harlots of 42nd Street eta Street Punk ari ziren,
eta Kiss-en lehen emanaldiak.
Kontua gero eta handiagoa zen,
eta hura izan zen New Yorkeko rockaren oinarria.
Mugimendu haren guztiaren ikur ziren Dollsak,
kulturak egin behar zuen hurrengo aurrerapausuaren ikur.
Kultura aurrera zihoan.
Rock-and-rollaren tradizio asko biltzen zituzten.
Bluesa, hiru akordeen errepikapen soila,
flash eta trash ukitua, eta ongi pasatzeko gogoa.
Talde ona zen zuzenekoan, eta ikuskizun handia.
Rock-izar usaina zerien!
Beraz, bide onean gindoazen guztiok.
Europan, Dolls-i begira zeuden, haien musikari adi.
AEBetan, aldiz, ez zitzaien arretarik ematen.
Haien iritzirako, emakumez jantzitako trabesti drogazaleak baino ez ziren.
Baina hori ez zen egia, noski.
Rock talde berria sortu da Max's-n,
eta bete egin dute!
Gure lehen diskoa kaleratu berria zen,
eta Max´s-n jo behar genuen sei egunez jarraian.
bi emanaldi gauero. Sarrerak agortu ziren.
Eta leku txikia zen.
50-60 pertsona sartzen ziren,
ehun lagun jada gehiegi zen..
Dolls-ak ikusi nituen Max's-en jotzen.
"Hau nik ere egin dezaket, talde bat bildu dezakte", esan nuen.
Baina sortze-une nagusitzat jo genezake
Danny Fields-ek gau batean Iggy Pop eraman zuenean Max's-era,
eta bertan David Bowie-rekin topo egin zuen.
Orduan hasi zen Bowie eta Iggy Pop-en arteko elkarlana,
hainbat diskotan gauzatuko zena eta hain emankorra izan zena.
Nik uste dut Max's Kansas City-k emandako
es que fue en un momento
rockaren eta artearen munduak bat eginda zeudela.
Eta une hartan jendeak zerbait berria behar zuela.
Gero, 'The Miamis' zeuden.
Bazuten oso abesti on bat, "We Deliver" izenekoa.
Haiek abiarazi zuten telefono-deiak jaso eta banatzeko sistema.
Baina ez ziren pizzak banatzen zutena, porru banaketa zerbitzua zen.
Halakoa zen New York 70eko hamarkadan.
Edozerk balio zuen, ez zegoen mugarik.
Beldurra ere ematen zuen.
Ez zeuden punk-rockari begira,
nahiz eta Suicide-k, New York Dolls-ek eta halako taldeek bertan jo.
Howlin' Wolf ere eramaten zuten.
Max´s-en jabea Mickey zenean
goiko musika oso eklektikoa zen.
Folk kantariak ere eramaten zituzten.
Berdin aurki zenezakeen Arlo Guthrie, zein Bruce Springsteen,
The Wailers, John Fahey edo ni neu.
1974KO ABENDUAN, AURREZ ABISATU GABE, MICKEY RUSKINEK Max's ITXI ZUEN.
Ez dakit ziur, baina zor asko utzi zituen.
David Bowie-ren manager izan zenean
kontu bat irekia zuen Max's-en,
eta jende askok pasatzen zituen era guztietako fakturak.
Eta Mickeyk ezin izan zuen... Beti zeuzkan hor
faktura horiek, eta ezin izan zituen ordaindu.
Mickey joan egin zen.
Ez dut uste porrot-aitorpena ere egin zuenik,
besterik gabe atea itxi eta alde egin zuen.
Tommy Dean Parisen zen Laura Dean-ekin.
Herald Tribunen irakurri zuten Max's itxia zela,
eta berehala deitu zioten beren abokatuari New Yorkera,
lokala eskuratzeko zer egin behar zuten jakin zezan.
Abokatuak jakin zuen faktura bat zegoela ordaindu gabe, 3.500 $-ekoa.
Tommyk argindarraren faktura ordaindu eta... Max's Kansas City berea zen.
1973ko abenduan, Wayne County izan zen
Hilly's on the Bowery-ra jotzera joan zen
Max´ s-eko lehen artista,
hain justu ere CBGB bihurtu baino lehentxeago.
Waynek ireki zuen atea une hartan.
Badago ipuin bat dioena telebistakoak kaletik zihoazela
1974ko egun batean, eta Hilly harrapatu zutela kartela aldatzen.
Hala aurkitu zuten CBGB benetan? Ez!
70eko hamarkadan New York hiri arriskutsua zen oso.
Gogoratzen naiz behin Max´s-en gaua eman eta gero,
Clem Burke nirekin igo zela metrora ziurtatzeko dena ongi zegoela,
oso hiri arriskutsua baitzen.
Artean, Lower East Side-ra, heroina erostera bakarrik joaten zen jendea.
Alokairuak merkeak ziren, bai.
Baina inor ez zen hara joaten, drogak erostera ez bazen.
Bertan baziren leku batzuk, CBGB esaterako,
onartzen zutenak ia edozein, izenik eta osperik izan gabe,
kontzertu bat emateko aukera ematea.
Orduan, CBGB zen irekita zegoen leku bakarra.
82 Club-a itxi berria zen, eta aspaldi itxiak ziren
disketxeekin kontraturik ez zuten bandek jo zezaketen lokal guztiak.
Behin nire lagun Mike Umbers-ek Mothers-era eraman ninduen.
Hantxe altxatu nuen eszenatoki bat,
eta taldeak sartzen hasi nintzen.
Gero, Max´s berriro ireki zutenean, diskoteka bezala ireki zen,
baina ez zuen funtzionatzen.
Eta jabe berriak laguntzeko eskatu zidan.
Onartu egin nuen,
eta Mothers-eko eragiketa guztiak Max's-era eraman nituen.
Peter Crowley Max's-erako taldeak kontratatzen hasi zenean
gauzak goitik behera aldatu ziren.
Maparen erdigunean jarri zuen Max´s talde haiekin,
'Blondie' eta 'Ramones' ere tartean!
Peter-ek zuzentzen zuen Max´s, Wayne County-ren managerra zen.
Hark ongi ulertzen gintuen.
Hilly-k inoiz ez gintuen ulertu.
CBGB... Jainkoak bedeinka dezala Hilly!
Baina Hilly ezustean harrapatu zuen orduko hark,
eta uste dut inoiz ez zuela jakin zer egin.
Ez zuen musika hura ulertzen,
ez zituen ulertzen Ramones, ezta Dead Boys ere.
Inoiz ez zuen ezer ulertu.
Egia esateko, jendeak eta musika-taldeek hartu zuten lekua,
eta bertako taldeen kontzertu-areto bihurtu zen,
tokiko kluba edo.
Berak sortu zuen bere burua.
Eta gero agertu ziren diskoetxe horiek guztiak,
eta taldeak fitxatzen hasi ziren.
Mink Deville... han behean ezagutu nuen.
Willyk harrituta utzi ninduen kantari bezala.
"These Arms of Mine" abesten entzun nuen,
eta pentsatu nuen edozer abesteko gauza izan zitekeela.
Ez zegoen hala kana zezakeen kantari gazterik.
Oso ahots-gama zabala zuekan, sakonenetik
nota altuetaraino irits zitekeen erraz eta ongi.
Willy Deville bikaina zen, aparta!
Zalantzarik gabe.
Eta beste taldeek ere hori aitortzen zioten.
Gogoratzen naiz behin Jerry Nolan-i esan niola
Wiilyri arreta jartzeko.
Cool zenaren muina zen bera!
Eta egia zen, ez zegoen Willie Deville bezalako beste inor.
Orduan, Max's-ek bere taldeak bultzatzeari ekin zion,
eta CBGB-k ere bereak.
Eta une batera iritsita, gauzak zurrun jarri ziren.
Musikaren mundua Max's-en eta CBGB-n bilduta zegoen.
Talde batzuk Max´s-ekoak ziren, beste batzuk CBGB-koak,
eta inoiz trukeak ere egon ziren.
Max's-era joaten bazinen, CBGB-ra joaten zinen,
CBGBra joaten bazinen, Max´s-era joaten zinen.
Bazen banaketa, bai, CBGB-ko taldeak batetik
eta Max´s-eko taldeak bestetik.
Baina Shrapnel-en nenbilenean, bietan jotzeko aukera izan genuen.
CBGB-k ez zeukan Backroom-ik.
Baina Bowery-a zeukan. Badakizu zer zen?
CBGBk hotel bat zeukan alboan, etxegabeen hotela.
Hango leihoetatik botilak jaurtitzen zizkiguten.
Sormen handiko lekua zen,
baina Hilly-k txakurra zuen, eta lekua kakaz beteta zegoen.
Hillyk ez zuen kaka batzen,
eta ez zituen komunak garbitzen.
Pixa usaina zegoen komunetan, eta kaka usaina lokalean.
Baina musika ona zen.
Lastima, zeren eta leku polita zen egoteko.
Benetan!
Kontzertu bat eman nuen CBGB-n.
Ni ez nintzen CBGB zalea, hura zabortegia zen.
Baina oso gogoko nuen Max´s.
Tommy Dean sartu zenean
punkaren garaia zen,
eta CBGB-n ere jotzen zuten talde asko kontratatu zituen.
Baina hasieran ez zituen bakarrik bertako taldeak kontratatzen,
beraz, Luther Allison eraman nuen,
eta Mongo Santamaría, Discotex eta bere Sex-o Lettes.
Baina ez zuten arrakasta izan,
eta aste batzuk geroago
atea jotzera zetozen
eta guk pikutara bidaltzen genituen
bertako taldeekin hasi nintzen lanean.
Hillyk, berriz, zerga kobratu ondoren bidaltzen zituen pikutara.
Horregatik denek nahiago zuten Max's-en jo, ezen ez CBGB-n.
Talde bakoitza ezberdina zen.
Ez zegoen patroi bat, era askotarikoak ziren.
"Hau punk-rocka da, edo zer da?"
Ez zenekien zein kategoriatan sartu,
estilo guztietako taldeek jotzen baitzuten bertan.
Max´s-en bigarren aldia hasi zen
Mickey Ruskin-en eskuetatik Tommy Dean-enera igaro zenean.
Orduantxe jaio zen undergrounda New Yorken,
ze, hori baino lehenago,
NY Dolls eta beste pare bat artista kenduta,
Max´s oso konbentzionala zen.
Diskoetxeen taldeek jotzen zuten gehienbat,
edo Clive Davis-entzat entzunaldia egiten zutenak.
Clivek fitxatu zuen Bruce Springsteen Max's-en.
Eta bertan fitxatu zuen Aerosmith ere.
Egun batean, Chelsea hotelaren aurretik nindoala,
New Yorkeko 23. kalean...
nor eta Malcolm McLaren ikusi nuen atetik ateratzen.
Esan zidan, "Nola dabiltza Dolls-ak, adiskidea?"
Eta nik, "Nahiko izorratuta, lagun. Banantzeko zorian gaudek!"
Eta hala, bat egin eta Red Patent Leather ikuskizuna prestatu genuen.
Ez zen NY Dolls-en managerra.
Baina kontzertu batzuk eratu zituen bere arropa jantzi zezaten.
Malcolmek bizia salbatu zien, izan ere, oso gaizki zebiltzan eta.
Johnny eta Jerry heroinara kateatuta zeuden.
Arthur edanari emana zegoen, inoiz ikusi dudan inor baino gehiago.
Malcolmek Rosewell ospitalean sartu zuen Arthur,
desintoxikazio unitatean.
Eta Jerry eta Johnny
drogak uzteko programa batean sartu zituen.
Pixka bat garbitzeko eta kontzertu batzuk egin zitzaten,
bere arropa jantzi eta bere diseinuak iragartzeko.
Nire ustez, Dollsak garai hartan
aldaketa garai baten iragarpena ziren.
Ordurako galdua zen Glam Rocka ere,
New Yorkeko 70eko hasierako mugidaren osagaietako bat zena,
eta dena CBGB izeneko klubera aldatu zen.
Han janzkera ezberdina zen,
eta jarrera eta irudia ere ezberdinak.
Aerosmithekoek ez bezela, haiek dirua irabazten hasi
eta gero diru pila irabazten jarraitzen baitzuten,
Dollsek dirua galtzen zuten barra-barra.
Orduan, Arthur errehabilitaziotik atera
eta bira bati ekin zioten, roadie-rik gabe eta Malcolm gidari.
Baina hasi aurretik ere Johnnyk eta Jerryk
heroina baino ez zuten buruan, eta ez kontzertuak,
eta Floridara heldu eta berehala
heroina eskuratu zuten, baina ez zen aski ona.
New Yorkera itzuli nahi zuten, droga gehiago lortzeko.
Egai da nahiko zaila zela
dorgak erosta 1975ean
Tampa-n, Floridan.
Thundersek eta Nolanek
ezin zuten droga onik aurkitu,
Eta esan zuten, "Pikutara! New Yorkera itzuliko gara".
Eta Davidek erantzun zien New Yorkera itzultzen baziren,
kontua droga lortzea soilik bazen,
berak ez zuela gehiago joko.
Orduantxe jabetu ziren David eta Syl Dolls-enak egin zuela.
Aurreratuak zeuden beren garairako.
Punkaren iragarle izan ziren,
eta garaje-rockaren birsortzaile.
Syl-ek gitarra saldu behar izan zuen,
Malcolmentzat Londreserako hegazkin txartela erosi ahal izateko.
Eta esan zidan, "Zer egin nahi duk, lagun?"
"Nire emaztea umeak dendan zeuzkak egun osoan bueltaka."
"Talde handi bat sor genezakek hiretzat."
Eta nik, "Tira, ados, saia gaitezen."
Eta berak orduan, "Ongi, emadak gitarra"
"eta teklatua, eta hegazkin txartela bidaliko diat."
Eta Londresera itzuli zen zeharo lotsatuta,
baina asko ikasi zuen downtown musikatik
eta bertako musikagile eta joera-sortzaileengandik.
Eta gero, 'Sex Pistols' sortu zuen,
Dolls-en jarrera nahasiz
Ramones-en hiru akordeko riffarekin eta Richard Hell-en estiloarekin.
Izugarri gogoko zuen Richard Hell.
Behin utzitako traje bat nik Richardi eman nion.
Eta dena eraman zuen,
den-dena,
Please Kill Me eta Blank Generation rolloarekin txoratuta.
Geuk sortu genuen hori guztia.
Geuk egin genuen.
Eta hara non dendari hori etorri
eta ideia guztiak hartu eta bere egin zituen!
Badakizu, Malcolmek zioen berak asmatu zituela Sex Pistols.
Txorakeriak!
Esajerazio galanta!
Berak sartu zuen Rotten taldean.
Baina taldea lehendik ere bazen, beraiek sortua.
Azkenean, hura guztia lehertu egin zen Ingalaterran.
Pistolsak mega bihurtu zirenean Bill Grundyren saioan agertu ondoren,
kontuak eztanda egin zuen.
Gogoratzen dut Danny Fieldsek CBGB-ra joateko eskatu zidanekoa.
Artean Ramones-en agentea zen.
Sekula ikusi gabe nengoen Ramones.
Eta hara sartu eta... Haiek kankailuak!
Denak berdin jantzita, jaka gurutzatuekin.
Sinple-sinpleak ziren, baina bazuten zerbait.
Igarri egiten zitzaien.
Irudian zuten batasuna, jotzeko moduan ere bazuten.
.
Zaku berean Ramones
eta Blondie eta Talking Heads dauzkazunean...
dena punk rock-tzat jotzea bitxi samarra da.
Talking Heads-ak apurtzaileak izan ziren.
Ramones, berriz... Gu zaleak ginen,
baina handik gutxira CBGBko beste talde bat baino ez ziren.
Ramones maite ditut! Kaleko mutilak ziren,
ez zuten Beatles-ak izan nahi.
Ramones izan nahi zuten eta kito.
Haien kantei berehala igartzen diezu.
Blondieren kanta bat entzunez gero, badakizu bera dela.
Hori da garrantzitsuena, nortasuna.
Eta orduan ere hala zen, garrantzitsuena zen
beste inork ez zuen nortasuna lortzea.
Blondie, bere single-ekin eta ukitu komertzialagoarekin
ereduzko taldea bihurtu zen,
New Yorkeko rock berriaren arrakastaren muina.
Inork ez zuen espero Blondie hain osptesu izango zenik!
Eta behin ospea lortuta... Ai ene!
Patti Smith bera jeloskor...
Jeloskor samar jarri zen Debbieren arrakasta ikusita!
Debbie punkeko Marilyn Monroe zen.
Patti Smith, berriz...
Bueno, hura ez zen Marilyn, hori seguru!
DJ-a izan nintzen Mickey Ruskin-en Max's-en.
eta Tommy Dean-en Max's-en ere bai.
Behin Dee Dee Ramone etorri zen DJaren kabinara,
esanez: "denok punk garela diote, baina gu rock-and-roll gara".
Punka zaku estuegia zen denontzat.
Jendeak Max's-eko punkaz hitz egiten du
hura mugimendu politikoa izan balitz bezala,
Londresen legez.
Ingalaterran, punka mugimendu politikoa izan zen;
New Yorken, aldiz, jende mordoa diskoetxeekin kontratua sinatu gogoz!
Artean, Dee Dee neska zoro harekin zebilen,
lehenago Arthur Kane-n neska-lagun izandakoarekin.
NY Dolls-eko Arthur Kane-ri
neska hark erpurua moztu izan nahi zion
baxua berriro jo ez zezan.
Nola zuen izena? Crazy...
Crazy Connie, Conni "Zoroa".
Psikotiko hutsa!
Eta jendeak istorio bat kontzatzen zuen
Dee Dee 53.aren eta 3.aren kale-kantoira egindako bisitez.
Badakizu.... "53.a eta 3.a".
53. ETA 3.AREN ARTEKO KALE KANTOIAN PROSTITUTAK ZEUDEN BEZEROEN ZAIN.
INGURU HARI "KIRIBILA" ESATEN ZIOTEN.
Bizimodua ateratzen ibili ondoren, kale kantoira joan zen gizajoa.
Connie sutan jarri zen, bezero batekin harrapatu zuenean.
Eta...
Burutik egin zitzaion, eta zakila moztu nahi izan zion.
Zakila mozten saiatu zen!
Orbainak zituen zakilean.
Eta gau batean, Max´s-en,
ni goian nengoen, kamerinoan.
Halako batean, Dee Dee igo zen, komunera.
Bat-batean buelta hartu eta esan zidan:
"Wayne, begira nire kirtena. Conniek moztu nahi izan zidak!"
"Orbainez josita utzi zidak!"
Bera izan zen titiak hazi zitzazkidala konturatu zen lehena,
hormonak hartzen hasi nintzenean.
Esan zidan: "Titiak dauzkak, Wayne. Titi txikitxoak!"
"Bai", nik, "bularrak handitzen ari nauk".
"Bueno, baina ez itzak gehiegi handitu,"
"eskuak betetzeko lain baino ez."
Eta eskuak bularrean jarri zizkidan.
"Ez gehiegi, eskuak betetzeko lain baino ez!"
Ez nuen besterik egin behar izan. Zorionez bakarrik hazi ziren,
Patti Smithek eta Max's-eko besteek sinetsi ezin bazuten ere!
Zein gaizki hartu zuen hark!
Benetan!
Kaletik nindoala, topo egin genuen: "Kaixo, Patti!"
"Aupa! Zer moduz? Zer zabiltza"
Eta gero
titiak ikusi zizkidanean
hala egin zuen...
Eta mutu gelditu zen.
Halaxe! Nire titiak ospetsuak ziren Max's-en.
Kontzertuak arrakastatsuak izan ziren,
eta Tommy berehala hasi zen goiko solairua handitzen.
Azkenerako, 200 lagun sartzen ziren aretoan.
Tommy Dean oso jatorra zen,
baina han nagusia Laura Dean zen.
Hura zen ugazabandrea.
Lehendabiziko Max´s... gehiago zen artistena,
Warhol eta enparauena.
Bigarren Max's, berriz... musika zen gehiago.
Blondie, Ramones,
Patti ere bai, noski, eta Television,
eta beste talde asko, inora iritsi ez zirenak,
baina Max´s-eko munduaren parte zirenak.
Asko izan ziren Max´s-etik igaro zirenak
eta beren alea jarri zutenak. Ez ziren izar handi izatera iritsi,
baina haiek ere egin zuten .
Sarritan berandu jotzen genuen, oso berandu, izan ere.
Eta orduan, ikusle gehienak putak izaten ziren,
taxistak, Warholen super izarrak, drogazaleak, idazleak...
Goizeko 8ak baino lehen iratzarri behar ez zutenak!
Max's zoragarria zen, nahi zenuena egin zenezakeen.
Basakeriak egin zenitzakeen, txortan egin,
ikusleen gainera jauzi egin,
kantuak deseraiki, kantu onei bukaera txarra eman,
kantu txarrei bukaera ona eman...
Esperimentatzea libre zen.
Kontent sentitzen ginen han, guretzat
unibertsoaren erdigunea zen.
Gauero talde apartak,
ez dut gogoratzen bat ere gustatu ez zitzaidanik.
Bueno, behin The Cramps topatu nituen CBGB-n...
Entzunaldi gaua zen,
eta emanaldi erdian Hilly barrezka hurbildu zen
eta esan zidan: "Hauek serio ari dira?"
Eta ez nekiela erantzun nion, baina oso onak zirela.
Gezurra, oso txarrak ziren.
Dena desafinatua... Mingarria zen.
Negar ere egin zuten, Ohiotik etorri baitziren
CBGBko izar bihurtzeko esperantzaz,
eta desastrea! "Zatozte Max's-era", esan nien,
"kontratatu egingo zaituztet, baina afinatzailea ekarri behar duzue."
Beste talde bat, nire ustez merezi zuena aitortu ez zaiona,
Suicide da.
Haiek bai haiek!
Artea ziren, musika, ez zenekien zer gertatuko zen.
Izugarria!
Aparta!
Behin Alan agertokira igo zen kasetea eskuetan,
eta bozgorailuetan jarri zuen, Marty ez zegoelako.
Suicide-ren beste show baten modura!
Ni Suicide-koa nintzen.
Gauza oso zoroak egin izan ditut beti.
Eta Suicidek jotzen zuenean edozer gerta zitekeen.
Botilak jaurtitzen zizkieten.
Oso fisikoa zen. Agertokitik botatzeraino!
Rev eta biok ginen Suicide.
Geure rolloa genuen,
oso rollo demokratikoa.
Beraz, bioi gustatzen zitzaiguna bakarrik jotzen genuen.
Orduan atera zen Max´s Kansas City-ren albuma,
eta hiru abesti grabatu nituen.
Peter Crowley-k nire singlea hartu zuen, "Death To Disco",
"Punk" aldizkariko paragrafo bat ere mailegatu ondoren.
Eta hura zutabe bihurtu zen Max's Kansas City-ko jukeboxean.
Garai bikaina zen kluben eta musikaren ikuspegitik.
Benetan inspiragarria.
Sentipen biziko aroa.
Gainera, taldeetako asko
gordin-gordinak ziren, eta hori gogoko nuen.
Gordintasuna gogoko nuen.
Hura ez baitzen itsurakeria,
inork ez zuen egiten diruagatik soilik,
gutxi batzuek izan ezik beharbada,
eta hori eskertzekoa zen. Handia izan zen!
Hotzikarak eta zirrara!
Institutu garaian sarri joaten nintzen.
Piper egin eta trena hartzen nuen,
48.era gitarrak ikustera joateko.
Gero Max's-era jaitsi eta bertan ematen nuen gaua.
Goizean berandu etxeratu eta egundokoak izaten nituen!
Gertaera azpimarragarria izan zen
Dick Manitoba eta Wayne Countyren arteko liskarra, CBGBn.
Hura gertatu ostean, gauzak ez ziren lehengoak izan.
Zatiketa egin zen Max's Kansas City eta CBGBren artean,
batez ere, CBGBko agertokian Manitobarekin izan nuen liskarragatik.
Jazarri egin niduen,
irain homofoboak esanez.
The Dictators taldeko Manitoba-k Wayne County iraindu zuen,
eta bera mehatxatua sentitu zen.
Gero, oholtzara salto egin zuen komunera joateko.
Baina nik ez nekien komunera zihoanik, nigana zetorrela pentsatu nuen.
Lehenago gauza ikaragarriak esan zizkidan,
eta agertokira jauzi egitean,
ez nintzen geldirik egon. Mikrofonoaren oinarekin jo nuen
eta agertokitik erori zen.
Mahai baten kontra buruaz jo eta kontusioa izan zuen.
Baina berriro igo zen agertokira.
Hantxe hasi ziren biak borrokan, elkar jotzen.
Azkenean lurrera bota nuen eta dinbi-danba egurtu!
Odola zegoen nonahi...
Gerra eta bakezko jokaleku hark
rockaren mundua zatitu zuen New Yorken.
Uste dut Max's-ekoak dezepzionatuta sentitu zirela,
nahiago izango baitzuten hura Max's-en gertatzea eta ez CBGBn.
Heartbreakers Max´s-eko taldea ziren.
Eta zergatik? Ba, Hilly-k baino askoz ere gehiago ordaintzen zielako.
Dolls-ak ere Max's-ekoak ziren.
Beraz, bilakaera naturala izan zen Heartbreakers-entzat.
Talde hura drogei lotuta zegoen,
ez talde gisa, baizik eta bere kide guztiak.
Eta ikusle drogazaleak ekarri zituzten.
Hainbeste, ze, aldi batez ikustera etortzen ziren
ea noiz hilko ote zen Johnny Thunders agertoki gainean.
Bueno, hori ere beren alde erabili zuten.
"Zatozte ikustera, bizi garen artean", esaten zuten.
Gainera, bat egin zuten New Yorkeko sentsibilitate batekin,
badakizu, "Chinese Rocks" eta utzikeria eta galdukeria kontua.
Droga bat zein bestea hartu arren, hark bazekien negozioa zaintzen.
Izan ere, oso azkarra zen.
Max's-en emanaldi bat programatuta zuenean,
Tommy Dean-engana joaten zen, jabearengana.
Eta konbentzitu egiten zuen aurrerakin bat emateko.
Eta kontzertuaren eguna iritsita,
ezin zuela jo esaten zion, gitarra bahitua zuelako.
Sosik gabe gelditu eta bahi-denda batean zeukala,
eta diru gehiago behar zuela, edo ezingo zuela jo.
Estualdian jartzen zuen Tommy.
Edo ezetz esan eta kontzertua utzi, edo onartu eta dirua irabazi.
Eta ikuskizuna oso txarra bazen ere, ez zitzaion axola.
Kakalana egin arren, beti zen zirraragarria.
Ez zitzaion asko axola, egia esateko,
baina hobe dena ongi eta topera zegoenean, noski.
Segur aski inoiz egin diren rock-and-rolleko kantu onenak ziren,
eta musikari handienek emanak,
Jerry Nolan ere barne, beste guztiak baino zoroagoa zena.
Amestu zenezakeen musikarik onena,
geure kudekatea txarrak
izorratu zuena.
Beti egoten ginen Max's-en denok.
Gauero bertan izaten ginen ni, Stiv, Johnny, Jerry...
Tommy Deanek oraindik laguntzen zion Johnny Thunders-i
jatekoa eta dirua emanez, eta beste hainbat eratara.
Happy hour-ean jatekoa doan zen,
eta musikari asko etortzen ziren.
Hura zuten eguneko otordu bero bakarra.
Baina horrek lauzpabost mila dolar sartzen zituen kutxan
soinu-probak egin aurretik ere,
eta beraz, ez zuen presio handirik taldeak diru truke kontratatzeko.
Lehen aldiz, 1978an joan nintzen Max's-era.
Punk rockeko talde batean nengoen, Generation X.
New Yorkera etorria nintzen sustapena egitera,
eta Patti Smith Max's-en ari zen azken diskoaren aurkezpena egiten.
Beraz, Max's-en kontzertua ematen ikusi nuen lehen izar handia
Patti Smith bera izan zen.
Izugarria! Hura izar handia zen guretzat.
Horses asko gustatu zitzaigun.
Eta hantxe nintzen ni haren azken diskoa ikuskatzen.
Harrezkero, Max's eguneroko bihurtu zen niretzat.
Max's eta CBGB-n izaten nintzen,
bai ni bai nire talde zaharra, Stimulators.
Max's-eko talde egoiliarra ginen ia! Sarri jotzen genuen han.
Eta bat-batean Harley agertu zen.
12 urte baino ez zituen, eta egunero birritan astintzen zuen bere bateria,
Max´s-en bi saio egiten baitziren gauero.
Umetan, Stimulators ikustera joaten nintzen,
neure taldearekin jotzen hasi aurretik.
Han ibiltzen zen Harley txikia bateria jotzen.
Eta bere izeba Denise-k gitarrarekin ahozabalik uzten gintuzten.
Askotan jotzen genuen han.
Max's-eko kuttunak ginen. Hasiera-hasieratik
gure emanaldia oso indartsua
eta gogo-berotzailea zen.
Mahaiak botatzen genituen,
gora eta behera jauzika ibiltzeko leku gehiago izateko.
Beraz, Stimulatorsek jotzen zuten aldiro,
langileek mahai eta aulki guztiak kendu behar zituzten
jotzen hasi aurretik, edo denak apurtzen zituzten.
Bertan jotzen hasi nintzenean ari zen Sid kontzertuak ematen.
Sex Pistolsak utzita, New Yorken jarri zen bizitzen.
Nancy ikustera etortzen zitzaidan.
Esaten zidan: "Wayne! Sid gaya dela uste duk?"
"Gaya izan behar dik. Ezin zidak-eta larrua jo!"
"Egun osoa kolokatuta zaudete!"
"Nola joko din, ba, larrua?"
Sid-en lehen ostegunean…
sarrera salmenta nahiko ongi joan zen.
Nancy txoratzen zegoen, baina Sid gizajoa, erdi hilik.
Gripeak jota edo, sukar handia zuen.
Musikari talde polita bildu zuen.
Banda txukuna zen.
Mick Jonesek jauzi gehiegi egin zituen gau hartan.
Baina hori kenduta, rock-and-rolleko talde ona ziren.
Mick Jones, Killer Kane, Jerry Nolan baterian...
Talde aparta benetan!
Eta hark abestu egin zuen, ahal zuen moduan.
Kritika latzak jasan zituzten,
kaka hutsa zirela ere esan zuten.
Niri bikaina iruditu zitzaidan.
Rock-and-rolla ez baita perfekzioa.
Nik gogoko nuen Sid-ek abesten zuenean.
SID-EK Max's-EN EMANDAKO AZKEN KONTZERTUTIK 12 EGUNERA
NANCY SPUNGEN-EN HILOTZA TOPATU ZUTEN CHELSEA HOTEL-EKO 100. GELAN.
SID VICIOUS GAINDOSIZ HIL ZEN 1979KO OTSAILAREN 2AN,
NANCY SPUNGEN-EN HILKETAGATIK EPAITUA IZAN AURRETIK.
Sid eta Nancy-ren heriotzak garai haren heriotza ere ekarri zuen.
Eta arreta jarri zuen mundu hartan,
baina behar ez zen moduan.
Egia da ez zegola segurtasunik.
Blitz-en gertaera latza 1978an izan zen,
mundu hura beste gaitz askok ere jota zegoenean.
Izugarria izan zen, Johnny Blitz erasotu eta sastakatu egin zuten.
Eta horrek erabat aldatu zuen
punken eta kaleko musikarien irudia.
Zure jarrera edo zure janzkeragatik erasotua izan zintezkeen!
Uste genuena baino mehatxugarriagoa zen jendearentzat.
Kaletik gindoazela jendeak esaten zigun:
"Nora arraio hoa, ba? Halloweeneko festara?"
Edo, "Begira zoro putakume horri!"
Barregarria da gogora ekartzea
New Yorkeko punk bolada eta CBGB eta Max's.
Orduko taldeak gogoratuta,
esango nuke Heartbreakers eta Voidoids,
eta Sex Pistolsak berak, ez zirela tipo gogorrak.
Ez zangar horietakoak!
Dead Boysak, berriz, bai, benetan gogorrak ziren.
Cleveland-ekoak ziren, Youngstown-ekoak.
Zakarrak ziren, oldarkorrak jendearekin.
Stiv ber, txikia izanagatik ere,
berehala hasten zen egurra ematen.
Talking Heads-ekin jo genuen, eta Iggy-rekin, Ramones-ekin...
Ramones-en lagun egin nintzen, batez ere Johnny-rena.
Pare bat bider sartzen saiatu nintzen.
Artean ez ziren gogorregiak adinez txikia bazinen,
ez ziren orain bezain zorrotzak nortasun agiriekin.
Nik ez nuen dirurik, eta sartzen saiatu nintzen.
Botila bat whiski neraman,
besterik ez.
Eskaileretan behera bota ninduten. Segurtasunekoak morroi gogorrak ziren.
Jesse? Gazteegia zen.
Ezin daitezke umeak bota eskaileretatik.
Halakorik!
Hasieran, denbora pasatzeko modu bat zen.
Elkarrekin egoteaz gainera, sortzen ari ginen.
Baina garai bertsuan anfetamina ziztatzera animatu ninduten.
Eta giroa gaiztotu egin zen, kriminal bihurtu zen.
Badakizu, speeda eta…
Oso leku iluna bihurtu zen. Eta oso kontu iluna.
Umeak ginen arren, drogak eskaintzen zizkiguten.
Komunean gertatzen zena ikusten genuen.
Gizonak eta emakumeak elkarrekin sartzen ziren komunean
eta inork ez zien ezer esaten.
Normala balitz bezala.
Komuna okupatuta bazegoen, beste batean sartzen zinen.
Emakumeenak gizonez beteta zeuden beti,
eta emakumeek gizonezkoenak erabiltzen zituzten.
Max´s-eko komunak denontzat ziren.
Ez ziren CBGB-ko komunak bezalakoak, ez horixe!
Han bizia arriskatzen zenuen.
Ni inoiz ez nintzen komunera joaten CBGB-n.
Hura zen... bakterioak maila gorenean!
Max's-en behintzat garbi zeuden.
Inoiz sexua egin zen komunetan, horretaz ziur nago.
Bada istorio ospetsu bat Eric Emerson-i buruz,
sexua egiten Max's-eko komunetan.
Baina nik neuk ez behintzat.
Neskak eramaten zituen komunera, larrua jotzera.
Behin galdetu zidan: "Nire semea egin nahi duzu?"
Sexua asko egiten zen...
komunetan.
Eta oso normala zen komun batean sartzea
eta ondokoari esnifatzen entzutea.
Ez ziren aberaskumeak koka esnifatzen,
zaborra ziren,
zoroak, punk rock zaleak,
drogazaleak, putak eta alproja baldarrak.
Eta ni 12 urterekin haien artean
denei dirua eskatzen pinball makinarako!
Badaukak Quaaludes-ik?
Ez, gaur speed hartu diat.
Leku zoragarria zen.
Inoiz ez zenekien
nork jotzen zuen ezta norekin topo egingo zenuen ere.
Ze, beste zein lekutan topa zenezakeen Wayne County bezalako norbait?
Jane hain baitzen...
"Nola harritu zaitzaket eta zenbat era ezberdinetan?"
Antzezle zoragarria zen.
Bi hilerik behin abesten nuen Max's-en.
Baina Ingalaterrara joan eta gero, halako batean itzuli nintzen
eta gau handia zen, sei hilabete egon baitziren nire zain.
Jende-ilara sortu zen blokearen inguruan.
Jendea ilaran Max's-en etxadiaren inguruan
gu ikusteko!
Urte batzuk geroago istorio batzuk entzun nituen
sotoan dirua egiten zela ziotenak.
Nik ez nuen inoiz halakorik ikusi. Ikusi izan banu,
berehala eskatuko nien-eta zorretan utzitako kontzertuak pagatzeko.
Hura eta Laura Parisen ziren berriro.
Bertan izan zituzten ideia on guztiak!
Konturatu ziren Frantzian dirua
tamaina ezberdinekoa dela, segun zein den bere balioa.
AEBetan, berriz, dirua neurri berekoa da guztia.
Eta artean Ameriketako faltsutzaileek zuten arazo nagusia
paper egokia lortzea zen.
Etxera itzulitakoan, Laurak lixiba ezberdinekin probatu zuen,
eta ikasi zuen 1 dolarreko billeteak koloregabetzen,
baina hondatu gabe.
Aldi berean, Xerox-ek koloretako fotokopiagailu berria atera zuen.
Hain zehatza, billeteetako lerro finenak ere kopiatzen zituen.
Hala ba, 1 $-eko billeteak zuritzen eta 100ekoak inprimatzen hasi ziren.
Ateratzen ere ikasi zuten.
Atlantic Cityra joaten ziren, eta fitxak erosten zituzten.
Gizona aditua zen zorizko jokoetan, eta beraz, diruren bat irabaz zezakeen
pokerrean eta halako jokoetan.
Baina 1980-81erako jada ez zen hain jokalari trebea.
Dama zuriaren eraginak eraman zuen
zentzurik gabeko kaka hura guztia egitera,
eta trebetasun guztia galarazi zion.
Hala ere, dirua inprimatzen jarraitu zuten etengabe,
baina akats bi egin zituen.
Lehena, argiaren faktura diru faltsuarekin ordaintzea.
1980an-edo Con Ed konpainiako presidenteordea etorri zen Max's-era,
eta Tommy-ri esan zion:
"Zure txekeak onartuko ditugu, baina ez eskudirutan ordaintzea."
Ni Tommy izan banintz,
berehala jabetuko nintzen gelditu eta negozioa uzteko ordua zela.
Ze, Con Ed-ekoek jada harrapatu banaute,
zenbat denbora gehiago beharko du Ogasunak?
"New Yorkeko hardcore" deritzogun horren goraldia
Bad Brains-en lehen emanaldiekin hasi zen.
Eta Bad Brainsak Max´s-en jo zuten ezezagunak zirenean,
artean punk talde bat zirenean.
Kaka hura punk-rocka zen.
Guk izan genuen zerikusirik horrekin!
Mezua zen gakoa,
eta musika.
Eta gero,
abiadura.
Askok sinetsi zuten gugan.
Hura babestu zuten, eta behin eta berriz etorri ziren,
eta azkenean mutilek aretoa bete zuten.
Orduan Hardcorearen lehen bertsioen oinarri bihurtu zen Max's
CBGBrekin batera, baina honek goizetan egiten zituen saioak,
eta Peter-ek, gauez.
Glenn Danzig eskerrak ematen dizkie Max´s-i eta Crowley-ri
Max's-en hasten utzi zietelako Misfits-ekoei.
Beraz, esan daiteke Hardcorea,
Hardcorearen eszena New Yorken Max's-en hasi zela.
Eta hori egia handia da.
Max´s-en azken egunak izan ziren
Hardcorearen lehenak.
New Yorken hasten zen Hardcorearen eszena.
Eta nire taldeak, Heart Attack-ek disko bat atera zuen: "God is Dead".
Ni bigarren hezkuntzako eskolan nenbilen,
baina auzoko nire lagun guztiek
beren taldeak sortu zituzten CBGB-k Hardcorea bultzatu aurretik.
Max´s-ek lehenago onartu zuen.
1981eko martxoan New Yorken bizitzen jarri nintzenean,
Max´s-era joaten nintzen. Heldu eta hil batzuetara
Steve Stevens ezagutu nuen, eta talde bat
sortzen hasi ginen.
Bateria bat genuen, Steve Missal,
eta egun batean esan zigun, gaur jo egingo dut,
Max's-en azken gaua da,
itxi egingo dute.
Gaur joko duten taldeetako batean nago.
Eta esan nion, "Eta zuen aurretik igo gaitezke,
edo atzetik eta jo? Edo ahal denean?
Eta baietz esan zigun, igo gintezkeela
eta pare bat kanta jo.
Eta "Dancing with Myself" jo genuen,
eta beste lau edo bost kanta.
Eta konturatu ginen ikusleek igotzen ikusi gintuztenean
esaten zutela: Ikusi duk? Billy Idol duk!
Eta han nengoen ni, agertoki hartan,
non Alan Vegak eta Suicide-ko Marty Revek,
nire heroiek, ni baino lehenago jo zuten maite dudan musika.
New Yorkekoak ziren, eta agertoki horrexetan jo zuten!
Eskerrak emateko nire modua zen hara igotzea
eta hura egitea, nolabait, nire erara oinarrituz
Max´s-en historian,
hura azken gaua baitzen. Eta hala izan zen,
biharamunean itxi zuten.
Hura izan zen azken emanaldia
Max's itxi aurretik.
Eta gure lehena!
CBGB-tik Max's-era joaten zinen.
Egiazki bost axola zion nork jotzen zuen,
berdin joaten zinen.
Batez ere, debalde sartzen uzten bazizuten.
Eta Peter Crowley jatorra zen, debalde sartzen uzten zidan.
Birdland-ek sarri jotzen zuen han, eta The Rattlers-ek ere bai.
Izan ere, The Rattlers izan ziren
Max´s-eko agertoki gainean jo zuen azken taldea.
Eta ohore handia dela uste dut, handik irtendako talde guztiek
ez baitiote esker on nahikoa adierazten Max's-i.
Nire lagun Dorothy, gau batean,
lo gelditu zen goian, mahai baten azpian.
Mozkorra zegoen,
eta lo geratu zen, eta goizean jaitsi zen,
goizean goizetik, oraindik dirua kontatzen ari zirenean.
Ni autoan nengoen, lo, Michaeli itxaroten.
Berak esan zidan eskailerak jaitsi eta bat-batean pistola guztiak
berari apuntatzen zituen.
Beraz, bai, negozio ilunak zituzten esku artean.
Goazen/Tira.
Bigarren akatsa izan zen
karta-gaztelua lurrera bota zuen.
Laura opari-dendara joan zen Atlantic City-n,
zorro bat erosi zuen eta ehuneko billete faltsu batekin ordaindu zuen.
Billete faltsuarekin nork ordaindu zuen gogoratu zuten,
eta atxilotu egin zuten.
Epaitu egin behar zuten.
Tommyk fiskalarekin hitz egin zuen eta esan zion
kargu gabe libre utziz gero,
berak aitortuko zuela bere burua nahi zuenagatik errudun.
Hala, espetxera bidali zuten lau urterako
80ko hamarkadan.
Eta tristeena da barruan zen bitartean Laura hil egin zela.
1981ean,
Max's-entzako azken kolpea izan zen
dirua behar zuela
Atlantic Cityko mutilei pagatzeko, eta horiei ordaindu egin behar zaie.
Eta diru mota hori lortzeko modu bakarra,
diru garbia, eraikina saltzea zen.
Max's-ek hainbeste diru eman zion 70eko hamarkadan,
eraikin osoa erosi zuela, bera zen jaun eta jabea.
Eta hipotekarik gabe.
Aldameneko bulego-eraikinaren ugazabandreak
Max's desagertzea nahi zuen nola edo hala,
kristal hautsiengatik, gonbitoengatik
eta goizero bertan topatzen zuen edozergatik.
Halatan, Tommy harengana hurbildu eta esan zion: Emadazu milioi bat,
eta negozioa eta eraikina emango dizkizut.
Eta hark "Ados" erantzun,
eta miloia ordaindu zion.
Tommyk Atlantic Citykoei zorra pagatu eta hura izan zen
Max´s Kansas City-ren azkena, eta kalera bota ninduen.
Max's-ek sekula ez zuen jaso
merezi zuen aitortza.
Max's-ek 80ko hamarkada hasieran itxi zuen, baina CBGB zabalik zegoen.
Eta Hillyk beste 20 urte gehiago iraun zituen zabalik,
eta denen ahotan egon zen.
Max´s, berriz, 81eko hondarren hil zen.
Besterik gabe, CBGB bihurtu zen MTVren belaunaldikoen
punk bilgunea.
Zoritxarrez, Max´s ezabatu egin zuten ekuazio horretatik.
Max´s leku bakarra izan zen, musika-talde askori,
gizabanako askori biltzeko aukera eman zielako,
eta nahi zuten edozer egiteko aukera eman.
Gogoa genuen eta lekua ere bai
nongo agertokian esperimentatu, geure onena atera
eta ea zer gertatzen zen. Eta denok geunden han!
Gayak, heterosexualak, asiarrak, beltzak, hispanoak, zuriak…
Nor ez zegoen han?
Guztiok geunden han, agertoki hartan kaña ematen.
Artean genituen managerrek esan zidaten:
A, Sonny, edan ezazu honetatik agertokira igo baino lehen,
topera egongo zara.
Eta, bueno, handik apur batera
benetan topera nengoen. Eta Gene-ri esan nion:
"Aizu, ez dezagun jo lehen kantua,"
"has gaitezen zuzenean bigarrenarekin."
Eta bateriari, Gregoryri, berriz,
"Ez gaitezen hasi lehen kantuarekin,"
"has gaitezen hirugarrenarekin."
Eta gero, ni zortzigarrenarekin hasi nintzen,
eta zarata hura egiten hasi ginen.
Jendeari izugarri gustatu zitzaion. "Sinestezina da", pentsatu nuen nik,
nahi dudana egin dezaket.
Sinetsidazu, Max's leku zoroa zen erabat.
Imajinatu zer izan zen niretzat.
Hamabi urte baino ez nituen eta.
Eta jende hura zegoen,
Johnny Thunders, kamerinoko eskaileretan behera
estropezu eginez, besotik zintzilik xiringa bat zuela
eta esanez: "Jada irten behar dut?"
Hura zen
erabateko libertinajea.
Jende zoroa, jende zoroagoa, edo jende dotorea.
Eta beste gau batzuetan, betikoak.
Baina Max's-eko ikuslea izanda, edozein izan zitekeen.
Uste dut modu askotara Max´s garrantzitsuagoa izan zela
CBGB baino, historiako leinuagatik.
Bazen leinu hori,
Velvet Underground-engandik atzera zihoana,
eta hura zen nik gogan nuen kluba, aldizkariengatik,
istorioengatik, diskoengatik, abestiengatik,
prentsagatik.
Horregatik zen hain garrantzitsua niretzat,
eta horregatik maite nuen hainbeste.
Max's Kansas City-ko atzealdean
milioika ideia sortu ziren,
"Backroom"ean.
Halako sormen handia batzen zen dendaoste hartan.
Gogora ezazu hau,
beste guztia ahazten bazaizu ere:
denak kolokatuta zeuden denbora guztian.
Bai The Clash, bai Sex Pistols,
bai Sid eta Malcolm, eta ni, eta Siouxie...
den-denak!
David Bowie, Gene Pitney,
Mick Jaggers… Rolling Stones-ak,
hara zihoazen denak kolokatuta zeuden denbora guztian.
Denak kolokatuta zeuden, inor ez zegoen kolkatu gabe, inoiz.
Max's zen nire lekua, zalantzarik gabe.
Badakizu,
Max-en alderdi artistikoa duzu, eta bestetik, Andy Warholena ere bai.
Baina musikaren iksupegitik, Max´s-ek paper
oso garrantzitsua jokatu zuen musikaren urrezko garaian.
Eta bihotzez eskertzen diet biei,
Mickey Ruskini eta Tommy Deani, hainbeste...
eman...
honetan jarri zuten arreta guztiagatik.
Inoiz baino hobeto pasatzen ari nintzen,
Eta badakizu, Alice Cooper-en parte zen.
Max's Kansas City-k gauza mordoa sortzen lagundu zidan.
Max´s-en ondareak bizirik dirau,
era batera edo bestera. Max's-en ondareak bizirik dirau.
Inoiz ez da hilko, benetan.
Max's da Paris izan zena 20ko hamarkadan,
edo Berlin 30ekoan, edo Ingalaterra 60ko hamarkadan.
70eko hamarkadan Max's zen
ospetsua.
Eta beti
hala gogoratua izango da,
haren gainean idatzi eta filmatuko da.
Beti.
Agertokian nago antzezten/jotzen eta diot, "Emadazue Coca bat!"
Lortuidazu Coca bat, benetakoa, alegia Coca-Cola bat.
Eta ikusleen erdiek pentsatu zuten kokaina eskatzen nuela.
Halakoa zen hango pentsaera, gaiztoa eta ustela.
Guretzat, gazteak ginela Max´s-era jotzera joatea,
edo kontzertuak ikustera joatea,
historiako parte zinela sentzitzen zenuen.
Aldizkarietan ikusi zenuen.
Egunkarietako iragarki ikonikoa ezagutzen zenuen, tira hura,
eta orain zeure izena ikus zenezakeen Village Voice-n.
Hori bazen zerbait!
Zerbaiten parte zinela sentizten zenuen.
T jaunak esan ohi zuenez,
erruki naiz Max's-ik izan ez duten zoritxarreko inozo horietaz,
zeren eta Max's Kansas City bizitzan behin bakarrik gertatzen da.
Zergatik egiten ziren han
izar izatekoak ziren hainbeste talderen kontzertuak?
Ba, horra erantzuna.
Benetan hura zelako egon beharreko lekua.
Bazen energia bat bertan.
Gau batzuetan energia astuna zen.
Yonkien pisu astunaz zamatutakoa.
Beste batzuetan oldarkortasun bitxia zegoen, energia oldarkorra zen.
Beste gau batzuetan, berriz, suabeagoa zen.
Baina beti-beti
zerbait gertatzen zen han, beste leku batzuetan ez bezala,
non eseri, edan eta besterik gabe bazoazen.
Une on asko! Talde handiak ikusi nituen Max's-en,
eta aparta izan zen, benetan.
Bikaina izan zen bertan jo ahal izatea,
New Yorkeko historiaren parte garramtzitsua izan da-eta.
Peter Crowley eta Max´s-ik gabe,
ezin dut imajinatu New Yorkeko musikaren munduak, edo mundukoak
zer galduko zuketen!
Han eman nuen nire lehen kontzertua Ameriketan.
Max´s Kansas City-ren azken gauean.
Iraganeko aro bat izan zen.
Eta iraganeko leku bat.
Eta beti izango da hori,
leku bat non guztiek nahiko zuketen bizitzan behin behintzat bertan egon.
"Izugarria izango zen", esaten didate. Eta nik, "Bai, hala izan zen".
Filmazpit [SUBTITULA'M]