Klub eta leku askotan izan naiz, eta jendeak esaten dizu...
...«Pozten naiz zu kanpoan ikusita.» Eta nik, «Kanpoan?»
«Non egon beharko nuke, ba? Armairu barruan, esekita?»
Uste dute ez zarela gauza ez gidatzeko ez janaria prestatzeko.
Gidari eta sukaldari txarra izango naiz, baina bietan moldatzen naiz.
Supermerkatuan ikusten zaituzte, erosketak maletategian gordetzen...
...eta autora igotzerakoan, berriz, «Lagunduko dizut?», esaten dizute.
«E, igotzeko gauza ez banintz, ez nintzen supermerkatura etorriko!»
Egundokoak bota arren, kieto.
«Zer? Ez nauzu egurtuko gurpil-aulkian nagoelako?»
Jo, neuk joko zaitut eta!
MURDERBALL, ERRUGBIA GURPIL-AULKIETAN
Tetraplegikoen errugbia Kanadan sortu zen.
"Murderball" izena jarri zioten, "baloi hiltzailea".
Gurpil-aulki arruntak hartu...
...eta borroka makina bihurtzen ditugu.
Elkarri ematen dizkioten astinaldiei eusteko modukoak.
Errugbiko jokalari gehienek lepoa hautsi genuen.
Horregatik hagaxkak, plantxak eta torlojuak dauzkagu barruan.
Oker handia da...
...tetraplegikoek besoak mugitu ezin dituztela uste izatea.
Lau gorputz-adarrak kaltetuta dauzkat, baina ez denak ezinduta.
Lepoa zenbat eta gorago hautsi, orduan eta mugikortasun gutxiago.
Zure mugikortasunaren arabera, 0,5etik 3,5era arteko puntuazioa jartzen dizute.
Kantxan ezin dira aldi berean 8 puntu baino gehiago egon.
2 puntukoa naiz: besoetan mugikortasun osoa dut; eskuetan, oso mugatua.
Ezin ditut eskuak itxi, beti zabalik, espatula baten gisara.
Nahikoa aurkariak alboratzeko!
16 urte nituela, zuhaitz baten kontra jo genuen autoarekin.
Irauli egin zen eta sabaiak burua zapaldu zidan.
Orain C6 mailako tetraplegiko ez osoa naiz.
Etxeko portxean nengoen. Morroi hura sesio bila zebilen.
Gogor jo ninduen, eta lurrera botatzean...
...bizkar muina hautsi zidan.
Gihar batzuk mugi ditzaket,
baina gorputza ia guztiz paralizatua daukat hemendik behera.
Bizepsak eta trizepsak paralizatuta dauzkat.
Apenas mugitzen ditut hatzak. Mugitu egingo ditut. Ikusten?
Baloiari hobeto heltzeko, kola ematen dugu eskuetan.
Hala, itsatsita geratzen da eta errazago da heltzea eta botatzea.
Ni 3 puntukoa naiz, oratzeko gaitasuna kaltetuta daukat.
Eta giharre bat falta zait ezker sorbaldan.
18 urte nituela, lagunari autoak derrapatu egin zion...
...eta airean irten nintzen ubide bateraino.
13 orduz adar bati helduta, bila etorri ziren arte.
Mutiko gogorra izan da beti.
Gutxi batzuk ausartzen dira Mark semea zirikatzen!
Kantxan ikaratu egiten zaitu tatuajeekin eta kokospeko horrekin.
Beste jokalariak ez zaizkio erraz hurbiltzen.
Jason! Nora joan nahi duzu? Gora edo behera?
Nora? -Utzi bakean!
Nora? Nora?
Nora joan nahi duzu, e? -Zaude isilik!
Segurtasunekoei deituko diet?
Nire iritziz, Mark kabroi hutsa zen gurpil-aulkian egon aurretik ere.
Beraz, bere letxe txarra istripuari edo gurpil-aulkiari egoztea...
...gezur galanta litzateke.
Estokolmotik iritsi berriak gara eta hainbeste gurpil-aulki ikustean...
...zer demontre da hau?
"Hamabi herrialdetako ordezkariak lehiatuko dira...
...Gurpil-aulkiko Errugbiko Munduko Txapelketan."
Bat, bi, eta hiru!
Estatu Batuak! Errugbia!
Kirol honetan AEBak nagusitu dira azken hamar urtean.
Beste ezeren gainetik, iparramerikar puta horiek birrindu nahi ditut nik.
Amerikarrak harroputzak dira, eta txapelketa gehiegi irabazi dituzte.
Ba, horretara etorri gara!
Nazioarteko 11 txapelketa egin dira.
AEBek guztiak irabazi ditugu.
"Hirugarren egunean, oraindik inork ez ditu AEBak garaitu."
Joe, ezin duzu itxaron amaitu arte?
Bai, baina...
Kevin ere hementxe jarri zen gure partida batean...
...gu izorratu eta kaleratzeko.
Zoaz popatik hartzera!
Joe Soares da, zalantzarik gabe, munduko jokalaririk onena.
Polioak ibiltzea eragotzi zion; ez, ordea, errugbian gailentzea!
Osaba Joek garaikur mordoa du etxean.
Eta ez apal bat bakarrik, apalategi oso bat du trofeoz betea.
Ezagutu dudan gizonik lehiakorrenetakoa da Joe.
Hala erakusten dute lortu dituen garaipen guztiek.
Elway eta beste kirolari handiak bezala, lehiakorra da oso.
96ko domina, berari zor diogu neurri handi batean.
Zoritxarrez, zaharrago eta motelago egin zen...
...eta baztertu egin zuten.
Sutan jarri zen deitu ez genuelako, eta auzitara ere eraman gintuen.
Zarata nahikoa egin zuen, baina auzi guztiak galdu zituen.
Gauzak ez zitzaizkion nahi bezala atera, eta itsasontzi utzi...
...eta iparraldera abiatu zen. Orain Kanadako taldea entrenatzen du.
Bat, bi eta hiru! Kanada!
Gure jokaldiak eraman zituen, eta gure taktikak,
beraz, bazekien noiz eta nola eraso.
AEB, ikasi zuek ere!
Sugarretan balego, pixa ere ez nioke egingo itzaltzeko.
Bai, txiki.
Nahi duzunean, handikote!
Izan zena izan zelako errespetua zor diodala uste du. Pikutara!
Ez da inor. Errespetua nahi badu, irabazi egin beharko du.
Berotu ederra emango dizut, oihu egiten badidazu.
Potrorik baduzu...
Zoaz antzarak ferratzera!
"Beste sei herrialderi irabazita, Kanada 5. lekuan dago."
Hauxe dugu aukera, mutilok!
Beraz, gaur zurrutik ez, eta goizetik ohera,
bihar sasoian egon zaitezten AEBei finala irabazteko. Bai?
Ongi, ba. Lan bikaina, mutilak!
"Joek bere kide ohiak izango ditu lehenengoz aurrez aurre."
Ez zaituztet ikusi nahi taldekoa ez den inorekin hizketan.
Kristonak esango dituzte gutaz. Joek botako dituenak ere...
...bost axola!
Arrazoi bakarragatik joan zen Kanadara: AEB mendean hartzeko.
Baina geuk eragotziko diogu. Zakutik emango diogu!
Ordua heldu da!
Gogotik saiatu gara, eta gure esku dago.
Zirt edo zart!
Hirugarrenean, ozen eta harro.
Bat, bi, hiru... Kanada! -Kanada!
AEB, AEB!
Jokoa hauxe da: baloia hartu eta saskibaloiko kantxa batean...
...alde batetik beste muturreraino eramatea.
-Gelditu hori!
Baloia aldean daramazula, bi gurpilekin behintzat marra zeharkatu behar duzu...
...puntu bat irabazteko.
Aurkariek zurekin talka egiten dute geldiarazteko.
Lagundu! Lagundu, Dave!
Hamar segundoan behin edo bote egin edo baloia pasatu behar duzu.
Bestela... kontua da baloia daramana akabatzea!
Kendu hortik!
Alde hortik, ostia!
Zoazte! Egin atzera!
Hemen geldi!
Zerri zikina!
-Ederra bultzada, G. -Putasemeak!
Jo txistua! Ez dadila geratu.
Picker!
Kontuz, Kirkland atzean dago!
Heldu ondo. Besteok, presioa!
Txikitu! Astindu!
Behera AEB!
Morroia egurtzea, hori da zure egitekoa.
Atzean zeuk zaindu behar duzu azken gizona eta ondo-ondoan egon.
Aurrera, segi aurrera, Dave! Sartu, sartu, sartu!
Kaka!
Lortuko dugu, mutilak, irabazi egingo dugu.
Bat, bi, hiru... AEB! -AEB!
10 segundo!
Zirraragarria izan da. Zorionak.
Ez egon goibel, txapelketa gehiago egongo dira eta.
Eskerrik asko zuei. Ederra izan da, lan bikaina egin duzue.
Oi, Kanada, guk babestuko zaitugu.
Entrenatzaile onena zara.
Arraioa!
Andy! Garagardo bat pagatu behar dizut, ala?
Geuk galdu bagenu, zugatik poztuko nintzateke.
Leiala izango bazina, AEBetako hautatzailea izango zinen.
Inork baino gehiago dakizu...
Leiala ez naizela? 12 urtez dena eman nien eta!
Zuri oraindik urte asko gelditzen zaizkizu, gazte.
Baina niretzat azken aukera da.
Nola sentitzen da bat bere herrialdea saldu eta gero?
"AEB eta Kanada berriro lehiatuko dira Atenasen, 2004ko Joko Paralinpikoetan."
58, 59... lau minutu.
Edozeinek egin dezakeela ematen du agian.
Baina AEBetako 500 jokalariak, denak hartu genituen...
...eta multzoa murriztuz joan ginen 12 jokalari onenekin geratu arte.
Atenasen ikusiko dugun joko maila...
...2002ko Mundu Txapelketakoa baino askoz handiagoa izango da.
Gogor entrenatu behar dugu eramango dugu hamabikoa...
...urrea irabazteko.
Bost minutu!
Hurbildu jokalariak!
"Izerdia" izenekoan jokatuko dugu.
Bosna karta banatzen dira.
Ez noa. -Ezta ni ere.
Ni banoa. -Bobby!
Ea, erakutsi. -Full-a.
Esaguzu zergatik den "tipo interesgarria".
Errespetatzen dut, eta hark gu ere bai. -Nik ez.
Oinarriak irakatsi zizkigun, eta egoera zailetan ere lagundu egin digu.
Eta zer? Izar bihurtzen al du horrek?
Eta Kanada entrenatzeko eskubidea ematen dio?
Maila profesionalean, niri ez zait gaziki iruditzen.
Hori, sekula entzun dudan bigarren ergelkeria handiena da.
Lehena Sami entzun nion: ez dituela titi-handiak atsegin.
Ia perfektua izan arren, bertan behera utziko lukeela neska titi-handia.
Antza, traba egiten diote!
Neska atletikoak gustatzen zaizkidala esan nuen, besterik ez.
Gainditu ezinezko trauma!
Ez dut arazo sexualik, baina titi-handiak ez zaizkit gustatzen.
Eta tortolak bai? -Bai horixe!
Ezindu guztiok dugu berriro ibiltzeko esperantza.
Ezintasun fisikoa baino gogoa da traba handiagoa.
Itsututa nengoen sendatu eta berriro ibiliko nintzela,
eta barrura bildu eta ezkutatu egin nintzen denbora luzez.
Ez nintzen kalera ateratzen.
Postontziraino posta biltzera ere ez nintzen joaten, inork ez ikusteko.
Gurpil-zoroa da.
Lehenengo bi urteak dira gogorrenak.
Tetraplegikoek lepoa hautsia dute, eta ospitaletik irtetean...
...funtzio gutxi kontrolatzen dituzte, ez dira gauza bakarrik moldatzeko.
Denetarako laguntza behar dute, ipurdia garbitzeko ere bai,
eta 3-4 urte igarotzen dira bakarrik moldatzen ikasi arte.
Hasiera latza da.
Eta gainditzen duzu, edo ez.
Beti, triziklora igo zenetik beti gurpil gainean ibili da.
Bizikletak, motokroseko motorrak, quad-ak... gurpilak maite zituen.
Baina munduan gehien maite zuenak, horrexek kalte egin dio, bada!
Hori da eta.
Oso ondo.
Gimnasio horretara joaten zarenean konturatzen zara...
...noraino zauden puskatua.
Ume txikia bazina bezala da.
Etsigarria da, ezin duzu besoa altxatu sudur puntan hazka egiteko ere.
Eta bostekoa ematea ere nekez: ezin dut eskua itxi. Ezin ba inori eskua estutu!
Errealitate horretaz jabetzea zer den, hori ezin da hitzekin azaldu.
Belkroa estuegi dago.
Kaixo. Joe Soares naiz.
Horma honetan dago nire bizitza, hainbeste urtetan irabazitako sariak.
Erakutsiko dizkizuet: Texas...
Hauek, MVP sariak dira, jokalari onenaren sariak.
Zu imitatzen ari naiz, Joe.
Zatoz, txantxetan gabiltza.
Hau Suedian irabazi genuen urrezko domina da, Joe.
Pozgarria da gela honetan gordetzea, Kanadako bandera ere hortxe, harro.
Traidorea halakoa!
Nork gonbidatu du morroi hau?
Uko egin dio urrea AEBekin irabazteari...
...zer eta behin deialditik kanpo utzi zutelako!
Horregatik bizkarra eman behar diozu zeure herrialdeari?
Beste Benedict Arnold bat!
Benedict Arnoldek gerra baten erdian saldu zuen herrialdea...
...eta horregatik jende asko hil zen. Baina hau ez da gerra bat.
Niretzat bai, ordea. Argi ibili Atenasen!
Moztu zati bat, ea gehiago erre behar dizudan.
Hartu sardexka eta zatitu aizto horrekin.
Muturreko zati bat.
Zuri zer iruditzen zaizu? -Ez dakit. Ondo moztu hori.
Zuretzat da, zure gustura egon behar du. Zer dakit nik?
Beroa gustatzen zaizula, bai... -Zure semea naiz, ordea!
Bai, baina zuri era batera gustatzen zaizu, eta niri, beste batera.
Ea, moztu. -Ezin dut.
Tira, gehiago egin behar dut.
Altxa hori!
Bat, bi eta hiru!
Kanadako errugbi-jokalariak gara, etxetik urrun.
Gogoko ez bagaituzte, utz gaitzatela bakean.
Mozkorra harrapatzeko edaten dugu, bai.
Kanadako errugbi-taldea gara, beraz hoa pikutara eta izorrai!
Zerbait esango dizuet... -22:00etan ohera, e!
Urte eta erdi honetan...
...nire familia bihurtu zarete.
Nire bigarren familia.
Etxean bezala sentitu naiz zuen artean.
Orain nire mutilak zarete, eta hala izango zarete luzaroan.
Poster hau...
...aitari eman zioten 1996ko Joko Paralinpikoetan.
Hemen dago, baloia eramaten, eta aurkari bat atzetik duela.
Hau aitak oparitutako elastikoa da.
Berak jada ez zuen nahi, ez dakit zergatik.
1996ko gurpil-aulkiko errugbi taldea da.
Hemen dago Joe. -"Aita."
Aita, hemen dago aita.
Aita munduko errugbi-jokalari onenetakoa da.
Baina nekagarria da bere trofeo guztiei hautsa kentzea.
Eskailera hartu behar izaten dut eta gora eta behera ibili...
...trofeo guztiei banan-banan atzetik eta aurretik hautsa kentzen.
Robert bi gauzagatik da ezaguna: beti Bikain edo Oso ondo ateratzen duelako...
...eta bere aita gurpil-aulkian dagoelako eta errugbi-jokalaria delako.
Semearen notak.
Ohorezko aipamena eman zioten segurtasun patruilarekin egindako lanagatik.
Sariak ematen dizkizute lan ona saritzeko.
Amatista Taldearen hauxe notak eta jarrera onagatik eman zidaten.
Joe ez zait inoiz kexuka etorri...
...semeak hau edo bestea egiten ez duela eta.
Baina inoiz irrist egiten dio, «Nahiago nuke kirola egingo balu!»
Ahalegintzen da kirola egin dezan, baina alferrik.
6. maila gogorra izan zen. Talde aurreratura igaro aurretik...
...klase-kideek mozolo askojakina eta halakoak esaten zidaten.
Beste umeak jeloskorrak dira, Robert eta biok zirikatzen gaituzte.
Behin liburu bateko orri bat apurtu nion, eskarmentua emateko.
Eta berriro egingo dut, amorrarazten banau.
Beti esan diot liskarzaleren batek estu hartzen badu...
...eta beste irtenbiderik ez badu, sudurrean gogor jotzeko!
Zazpi-zortzi urte nituelarik...
...beste ume batek ezindua eta herrena eta halakoak esaten zizkidan.
Sutan jartzen nintzen.
Egokieraren zain nengoen.
Eta halako batean harengandik nahiko hurbil suertatu nintzen.
Lurrean eserita nengoen, ezin bainintzen mugitu,
eta zangotrabatu eta erori zenean gainera salto egin...
...eta majo berotu nuen, askoz indartsuagoa nintzen eta.
Harria bezala hondoratzen naiz!
Mark kirolari petoa da.
Hotza dago.
Egia esateko, sekula ez nuen pentsatu kirolari batekin aterako nintzenik.
Ezagutu nuenean, gorputegian praktikaldia betetzen ari zen.
Zenbat neska ezagutzen dituzu gorputegian lanean dihardutenak...
...eta atseginak, alaiak eta ederrak direnak?
Gorputegiko lana gogoko nuen, lana eta "bertakoak". Haien falta dut.
Mark Zupan lehenengoz ikusi nuen...
...bion lagun baten hiletan.
Nigana hurbildu zen, eta bere burua aurkeztu...
...eta harrezkero ez gara banatu.
Uste dut jakin-minak erakartzen gaituela neskak tetraplegikoengana.
Eta agian ama senak ere bai.
Istripua izan nuenean neska batekin nenbilen.
Senda-agiria ematen didazuenean, neure eguneroko bizimoduan...
...nola eragingo dit honek? Sexu-harremanak izan ditzaket?
Labur esanda, bai.
Bideo bat erakutsiko dizugu nola egin jakin dezazun,
eta apurka-apurka behar dituzun teknika guztiak irakatsiko dizkizugu.
SEXUAREN BIRJAIOTZA. SEXU-HARREMANAK BIZKAR MUINEKO LESIOA IZAN ETA GERO
Bizkar muinean lesio bat izan ondoren...
...sarritan lehentasunak berrantolatu beharra egoten da.
Utzi albo batera "Zergatik niri?" bezalako galderak,
onartu egoera eta hartu aurrera egiteko erabakia.
Andrazkoak ez dira kikiltzen gurpil-aulkian dagoenaren aurrean.
Lasai hurbildu eta hitz egiten hasten zaizkizu, eta orduan zuk...
...«Zerk eman dio atentzioa? Neuk ala aulkiak?»
Neskatan egiteko nola moldatzen naizen galdetzen didate lagunek.
«Ba, zenbat eta penagarriago agertu, orduan eta maiteago naute!»
Benetan gustuko zaituztenek galdera bat darabilte hasieratik,
baina ez dira egitera ausartzen.
Eta zer gertatu zitzaizun itauntzen hasten dira.
Besoak mugi ditzakezu? -Bai, mugitzen ditut.
10-20 bat minutu aski dira neskatoa kateatzeko.
Eta azkenean bonba askatzen du eta galdetzen dizu, «Egin dezakezu?»
Zera... "hilik" duzu? -Ez, bizi-bizirik!
Guk guztiok jo dezakegu.
Batzuei tentetu egiten zaie, baina... -Bakoitzari era batera.
Istripua izan ondoren zainketa intentsiboetan sartu ninduten.
Ikusmin handia zuten...
...komatik irten eta gero zenbat eta zein funtzioei eutsiko ote nien.
Kontua da esnatzen hasia nengoela...
...erizainek belakia hartu eta garbialdi bat egin zidatela.
Zutitu zitzaidala ikustean hain poz handia hartu zuten,
amari ere deitu zioten erekzioa ikustera etortzeko.
Egiatan? -Bai.
Aldaketa fisikoak, bizkar-muina zauritu eta berehala gertatzen dira.
Zeure bikotearekin sexu-harremanik izan baino lehen...
...ikasi egin behar duzu zure gorputz berria nola dabilen.
Eta horretarako masturbatzea da onena.
Errehabilitazioan ikasi nuen lehen gauza kanpaia jotzen izan zen.
Gusturago oratzen diot neure haragiari hortzetako eskuilari baino.
Lepoa kraskatu zaizu eta hauek ezinduak dauzkazu.
Hori badabil, ordea!
Aulkian gaudenoi miazkatzea gustatzen zaigu.
Argibideak jarraitzea dibertigarria izaten da.
Batzuetan erori egiten zara, eta beste batzuetan aldaketak asmatu behar dituzu.
Neskak goian egon behar du beti? -Askori gustatzen zaie horrela.
Atzetik hobeto jotzeko metodoa asmatu dut.
Ondo heldu ezin dudanez, eskuoihal bat erabiltzen dut.
Eskuoihala edo gerrikoa gerri inguruan lotzen diot...
...eta honela oratu, eta egin beharrekoa egiten dut.
Gurpil-aulkian egonda sexu harreman osoa izan nuen lehen aldia...
...zoragarria izan zen.
Egundokoa izan zen konturatzea harreman fisikoa izan nezakeela,
eta gauez irten eta agian neska bat ezagutu eta goza nezakeela.
Ezinezkoa zirudien eta.
"Kanadako taldearen entrenamendua, Jokoak baino 8 hilabete lehenago."
Proposamen konstruktiboak egingo ditut, eta zuek onartu egin behar dituzue.
Ez egin zalantzarik! Egizue lana ondo, eta ez dizuet errieta egingo.
Nola heldu gara, ba, gauden maila honetara?
Norbait hor dagoelako, erratzen zaretenean zuzentzen.
Galdera bat egingo dizuet.
Koskortzen ari zinetelarik, debekatutako zerbait egiten bazenuten...
...aitak zer egiten zuen? Zigortu, ezta? Nola edo hala.
Ba, nik ere berdintsu, halaxe jokatu behar dut.
Diziplina txiki-txikitatik irakatsi behar da.
Esandakoa betetzen duzula argi irakatsi badiozu,
5 urte bete orduko diziplina barneratu dute.
Ez ezazu hori berriro egin, e!
Entzun duzu?
Ez egin tontakeriarik! -Ez dut ezer egin.
Joan amarekin.
Zoaz amagana oraintxe! -Hemen hobeto nago.
Kanpoan egon nahi dut. -Berriro esan behar badizut...
Zorrotz hezi behar ditugu, jakin dezaten zer dagoen ondo eta zer txarto.
Gure aita polizia zen.
Txarto erantzun edo zerbait gaizki eginez gero, ordaindu egin behar zenuen.
Zorrotza zen, eta esku handi haiekin gogor bai gogor jotzen zintuen.
Semeari esan ohi diot...
...nik ematen diodana huskeria dela aitak neuri emandako egurraren aldean.
Mila esker.
Robertek ez du hau nahiko, ezta? -Ez.
Lasaiago hartu behar duzu umea.
Halakoa izango al zen, diziplinarik irakatsi ez banio?
Ezta pentsatu ere!
Gurasook gehiegikeriaren bat egiten dugu aldian behin, bai.
Baina nahiago dut zorrotzegia izan bigunegia izan baino.
Topa zuri!
Kanadaren alde!
Eta urrearen alde, laztana, urrezko ostadarraren alde.
Dena errugbia bihurtu zitzaion. Errugbia eta errugbia, besterik ez.
Errugbiaren mendeko-edo bihurtu balitz bezala.
Droga baten moduan mendekotasuna eragin zion.
Norgehiagoka hasteko eguna hurbildu ahala...
...urduriago eta haserrekorrago jartzen da.
Goizeko seietan jalgi naiz eta...
Bale, biharko utziko dugu. -Bai, hobeto.
Hirutik hiru atera genitzake eta berdinketa lortu.
Lasai hartzeko eta ez estresatzeko agindu zion medikuak.
Baina entrenatzen jarraitu du...
...eta jokatzea ere ez du baztertu.
Ez, horrek ez dauka baloia! Lerdoa halakoa!
Fabian, irten hortik!
Kaka!
Hirugarrenean! Bat, bi eta hiru...
"Bularrean min du. Joeri bihotzekoak eman dio."
50 ala 25 mg-ko Demerola? -50ekoa.
Izarak? -50eko Demerola.
Haria.
LAGUNTZA OIHUEI ESKER ERRESKATATU ZUTEN 14 ORDU LEHENAGO ZAURITUTAKO GIZONA
Futbol partida irabazi eta gero ospatzera joan ginen.
Lartxo edan nuen, eta lagunaren pick-upeko atzealdean lo geratu nintzen.
Istripua izan zuen eta airean irten nintzen.
Mozkorra zegoen eta... Halaxe.
Ondo ezagutzen ditut Zupan eta Igoe, eta 10 urte igarota ere...
...sarritan Zupanengatik baino, Igoegatik dut pena handiagoa.
Zergatik ez da Igoe etorri?
Kezkatuta geunden topo eginez gero zer gertatuko ote zen.
Igoek uste izango zuen etorri izan balitz,
hona bildu garen guztiok pentsatuko genuela...
...«Begira! Horra Mark eta gurpil-aulkira bota zuena!»
Lagun minak ziren. Istripua gertatu ondoren...
...egurtu-edo egin behar nuela pentsatu zuen Chris Igoek.
Baina besarkatu egin nuen.
Zer egingo nuen, bada? Banekien istripua izan zela,
ez zela nahita egindakoa; eta ez kezkatzeko esan nion.
Baina, hala ere, erantzulea zela, eta hori sekula ez ahazteko.
Amorrua ez zen hainbestekoa, kezka zen handiagoa.
Semea hilzorian zegoen, horrek kezkatzen ninduen,
baina baita Chrisek zama eraman ahal izango ote zuen ere.
Izugarria izan behar da egunero zama horrekin bizitzea.
Latza!
Istripuaren gaua, normal, beti bezala hasi zen.
Neskatan ibili ginen, eta garagardoa edan eta edan.
Gogoratzen dudan hurrengo gauza kolpe-leungailuaren zarata da.
Lehenago ere askotan gidatu nuen mozkorrik, beste guztiok bezala.
Ez nengoen hain gaizki ere eta «Etxera, edozelan», pentsatu nuen.
Hemendik airean irten zen...
...hori guztia zeharkatu eta ubidean lurreratu zen.
Ez nekien furgonetan zegoenik ere.
Oso zaila izan zen onartzea, ze hain gauza...
...hain bitxia izan zen.
Hona itzultzea, hau berriro ikustea...
Ez dakit.
Ez dit halako emozio berezirik eragiten,
gauza txar bat gertatu zen lekua baino ez da.
Istripua izan zen. Eta ez besterik.
Batzuk lur jota gelditzen dira, ezta? Ba, ni...
Ez dut dramatikoegi eman nahi, baina uste dut...
...neure burua hiltzen saiatu nintzela, jakinaren gainean edo jakin gabe.
Izakera desegokienak dituzte elkarrekin istripu bat gainditzeko.
Batetik, Zupan ez da batere sentibera eta inoiz ez dio Igoeri esango...
...«Errudun sentitzen zara, normala da. Nik lagunduko dizut, gaindituko dugu.»
Eta bestetik, Igoe dugu: «Nik ez dut inoren laguntza behar.»
Goizaldeko hiruretan deitu zigun.
Lehor zegoen edo mozkortuta? -Mozkortuta.
-Nortasun bitxi antzerakoak dituzte,
eta inoiz ere ez diote elkarri esango besteak entzun nahi duena...
...eta arazoa benetan gainditzeko esan beharko lioketena.
Ez nion bakerik ematen. Nire bila etortzeko eskatzen nion.
Bilagailu bat zuen eta erre egin nion. Etengabe deitzen nion eta.
Maiteago nituenen aurka proiektatu nuen amorru guztia.
Errehabilitaziotik irtetean...
...lehengo bizitzaren zatiak topatzen dituzu.
Adibidez, etxera heldutakoan esertzen zinen sofa hura...
...parranda batetik edo futboletik etorritakoan etzaten zinen hura.
Kirol zapatilak... Aurreko bizitzako gauzak bakarrik ikusten dituzu!
Armairuan ere bai. Eta argazkiak, kirola egiten eta lagunekin.
Ohartzen zara zeure etxean ere ez duzula kontsolamendua aurkituko.
Eta amorrua ematen du.
Segi horrelaxe, besterik ez dugu eskatzen.
Bai harro! Nora zoaz? -Etxera!
"10 hilabeteko errehabilitazioa amaituta, Keith etxera doa."
Zorte on! -Eskerrik asko.
Utzi egingo gaituzu, e?
Idatzi hemen zuen telefonoak-eta.
Irten naizela jakinaraziko dizuet, eta jaiak egingo ditugu...
...kanpoan. Etorri behar duzue. -Ni joango naiz.
Hara!
Zer da? Terapia-joko bat?
Txartela Melissak aukeratu zuen, berak du errua.
Lagunduko dizut? -Ez, ia ireki dut.
SENDATZE ZORIONTSUA!
Ez al da polita? -Bai.
Aulki hori berria da? -Berri-berria dago.
Bai, hori neuk eraman nion "R. Wood"en egon zen lehen astean.
-Beste bat ere begiratu genuen, txikiago bat...
...kutxa eta guzti zuena. -Hura, udarako.
Nahikoa.
Hau kaka bat da. -Zer da kaka bat?
Hau guztia. Oso polita da, baina...
Bueno, zure gela da, ezta? Betikoa. -Gurpil-aulki batean nago!
Eta zer? -Hau kaka bat dela!
Aldaketa bat da, "R. Wood"etik "Kessler"era joan zinenean bezala.
Lasai hartu behar duzu, badakizu. -Ixo.
Egon isilik apur batean. -Baina...
Egidazu errieta nahi baduzu, baina horrek ez du ezer aldatuko.
Pozten naiz hemen nagoelako, askoz okerrago egon nintekeen.
Baina kontua da jada ez naizela inoiz lehengoa izango.
Ohitu egin behar dut.
Ziur ikusi nahi duzula?
Zer izango ote zen kaskoa eraman ez bazenu?
Hautatzea ez da lan samurra.
Ardura handiarekin goaz Atenasera: urrea irabazi behar dugu.
Eta domina lortzeko aukera handiena ematen duen taldea hautatuko dut.
"6 hilabete Joko Paralinpikoetarako"
Arizonako Tempe-tik, Andy Cohn.
Kaliforniako San Diegotik, Sam Gloor.
Cliff Chunn, Lynn Nelson, Brent Poppen, Bob Lujano.
Arizonako Phoenixetik, Scott Hogsett.
Texaseko Austin-dik, Mark Zupan.
Hauxe da AEBen 2004ko errugbi paralinpikoko taldea.
Bat, bi eta hiru! AEB! -AEB!
Errugbia!
Kaixo, Mark. -Kaixo.
Hau Cara Lee da.
Urte askotako, Cara Lee. -Emaiozu bostekoa.
Nola duzu izena?
Melissa? Urte askotarako.
Errugbia gustatzen zaizu, Douglas?
Galdera bat egin nahi dizut. -Bota.
Ukondoekin, nola jaten duzu pizza?
Ba, honela hartzen dut, eta mau!
Eguneroko aulkia erabiltzen dut laguntzeko. Eta honela altxatzen naiz.
Uhalaren azpitik... listo.
Nola...?
Nola galdu zenituen besoak?
Odoleko gaixotasun bat hartu nuen bederatzi urte nituenean.
Baina orain ondo nago, hori da garrantzitsuena.
Bizirik nago, eta badaukat bizitzeko behar dudan guztia.
Hori egin behar duzue, aprobetxatu daukazuen guztia.
Septizemia meningokozikoa izan nuen, meningitis mota bat, 9 urte nituela.
Oso gaixotasun ezohikoa da, eta kolpean harrapatzen duzu, katarroa bezala.
Ezin zuten ezer egin...
Hilko nintzela pentsatu zuten.
Abadea ekarri zuten elizakoak emateko, beraz, kontua nahiko beltz zegoen.
Esnatu nintzenean, hankak ez zeuden.
Gogoan dut nola "Larrialdi gelara" sartu nindutenean...
...hankei eta oinei begiratzen niela,
eta ebakuntza-gelara neramaten bitartean pentsatzen nuela, «hau ez doa ondo».
Aitaren laguntza funtsezkoa izan zen traba guztiak gainditzeko.
Beste umeek barre egiten zidatenean...
...aitak ere barre egiten zuen eta txantxak egiten zituen.
Hala egoera lasaitzea egiten zuen,
eta ni ez nintzen gehiago haserre eta minduta sentitzen.
Birmingham-eko 33 urteko gizon ezkongabea naiz,
eta beste edozein ezkongaberen bizimodua daramat.
Bakarrik bizi naiz, ondo moldatzen naiz sukaldean, neure lana daukat...
Hauek beso ortopedikoak dira.
Batez ere botoiak lotzeko eta kremailera igotzeko erabiltzen ditut.
Gidatzeko ere bai.
Gidatzen hasi nintzenean ez nituen erabiltzen, eta istripua izan nuen.
Eta galdetu zidaten...
...«Uhala lotuta zeneraman?» -«Ez.»
«Besoak zeneramatzan?» -«Ez.»
Batzuetan lotsagarria ere bada, baina bizitza aurrera doa.
Hegan noala amets egin dut birritan-edo, amets ia berbera gainera.
Amonaren etxean nago, gorputz-adarrak galdu nituen etxe berean hain zuzen ere.
Akordatzen naiz gora joaten naizela hegan...
...lorategiaren gainetik, teilatuaren gainetik...
...eta zuhaitzen artean.
Eta hegan noanean gorputz adarrak badauzkat.
Oso amets askatzailea zen,
eta ez nuen amaitzea nahi izaten, baizik eta gero eta gehiago irautea.
"7 urtean lehen aldiz Joe jaiotetxera itzuli da."
Hainbeste kirol egingo ez balu, beharbada ez zen aterako.
Medikuak esan dit urrezko bihotza daukadala.
Topa egingo dugu?
Osaba Joe lehen aldiz dago gure artean bihotzekoak eman zionetik.
Jainkoari eskerrak bihotz sendoa du,
hobeto dago, osasuntsu, eta itxura ona du.
Etorkizun eta osasun onak izan ditzala! Jainkoak bedeinka dezala!
Aitortu behar dut nik amets amerikarra bizi dudala.
Familia AEBetara etorri zen 11 urte nituela.
Portugalen geratu izan baginen...
...ez nituen izango, inondik ere ez, hemen AEBetan izan ditudan aukerak.
Portugalen, elbarria bazara, zutaz lotsa dira...
...ahuleziaren seinalea-edo delako.
Beraz, ez pentsa estatubatuar petoa ez naizenik.
Nire herrialdean sinesten dut, eta bertan bizi naiz.
Baina berebiziko esperientzia da Kanada entrenatzea, eta ez dut amaitu.
Osaba Joe!
Osaba, egiguzu 360º-ko bat! -Adi, hor doa!
Zer barregarria!
Bihotzekoak eman ondoren, neba hazi eta heldu egin da.
Arrazoiren batengatik, izartu egin zen.
Jainkoak ukitu du Joe! Benetan sinesten dut.
Bai, nik ere bai. -Bai, eta dena aldatu da.
Orain Joek beste era batera hitz egiten du, beste Joe bat da.
Oso bizkorra da. Denak Bikain ateratzen ditu,
eta biola jotzen du, ederto gainera.
Banekien Joe inor izango zela bizitza honetan.
Adorea du,
nortasun handia, eta bizitasun ikaragarria. Sinesgaitza da!
Sinesgaitza, gurpil-aulkian dagoen pertsona batengan, ulertzen didazu?
Etxeko telefonoa azpimarratu dut, eta mugikorra atzean dago.
Oso itxura ona duzu. -Mila esker.
Izan ere, neu naiz munduko hiru errugbi txapelketa irabazi dituen bakarra.
Ene bada!
Ez dut uste Jainkoa lehiaketetan nahasten denik.
Baina bai hurkoei laguntzen dietenei laguntzen diela berak ere.
Eta indarra eman dit inoiz baino entrenatzaile hobea izateko.
Ea nire taldea bedeinkatzen duen!
Ez utzi estatubatuarrei gailentzen. Birrindu! Txikitu itzazu!
Pasada handia merezi dute.
Hau ondo dabil!
"Joko Paralinpikoetarako hiru hilabete falta direnean...
...serie-buru nor izango den erabaki behar dute."
Lehiaketa hau oso gurea dena berreskuratzeko aukera da...
...alegia, Joko Paralinpikoetan serie-buru izatea.
Jokatzeko prest, mutilak? -Bai!
Prest gaude?
AEB!
Kanada! -Birrindu horiek!
Kontuz Zupanekin!
Eraso! Eraso!
Kontuz Zupanekin!
Aldaketa.
Baloia!
Harrapa ezazue, gelditu!
Birrindu behar ditugu. Txikitu ditzagun.
Aurrera! Bat, bi, eta hiru! -AEB!
Gelditu hori!
Horretarako bi hilabete eta erdi falta dira.
Orain hauxe behar genuen.
Jaun-andreok, urrezko dominaren irabazleak: AEBetako taldea!
Ezin duzu hegaldia aurreratu, nire kontzertura garaiz etortzeko?
Ahaleginduko naiz, seme. Zure falta sumatzen dut.
Maite zaitut.
Aurtengo azterketetan, sei ikasle nabarmendu dira batez ere.
Zuen izena entzutean, hurbildu hona, mesedez.
Samuel Frazier, Kaitlin Grant,
Jenny Park, Laura Paine eta Robert Soares.
Lan bikaina!
Kaixo, aspaldiko.
Itzel egon zara, harro nago.
MARK ZUPAN-EN HITZALDIA: GURPIL-AULKIKO ERRUGBIA
Lehenengo bideo bat erakutsiko dizuet...
...eta gero hitz egingo dizuet zabalago nitaz eta kirol honetaz.
Egizu bat gurpil-aulkiko errugbi taldearekin.
Errugbi mota hau atleta paraplegikoentzat da.
Gurpil-aulki gainean ikusten zaituzte eta hauskorra zarela pentsatzen dute.
Baina errugbian, aulkia autotxoke baten modukoa da.
Zein taldetan jokatzen duzu? Horietako batean?
AEBetako talde paralinpikoan.
Kaskoak janzten dituzue? -Ez.
Zergatik ez? -Ez dugu ukondokorik, zango-babesik,
kaskorik eta halakorik eramaten. Agian tipo gogorrak garela erakusteko.
Badago erortzeko teknika berezirik? -Burua ondo babestea.
Bai, arrazoia.
Eta lehen baino askoz ere gauza gehiago egin ditut gurpil-aulkian nagoenetik.
Hau ez da eragozpena izan behar nahi duzuen guztia egiteko.
Hori gero ikusiko dugu, jokatzen hasten garenean.
Baina, hara, ez dut bizitza osoa gurpil-aulkian emateko asmorik, beraz...
...ibiltzen hasiko banintz, taldetik botako nindukezue?
Erabat sendatuko bazina, eta aulkia utzi eta ibiltzeko gauza bazina...
...ba, bai, hau utzi beharko zenuke oinez ibiltzearen truke-edo.
Zerez egina dago? -Aluminioz.
Propio egiten dituzte? -Bai, enkarguz.
Bakoitzaren neurrira egiten dituzte.
Eguneroko aulkiaren aldean oso bestelakoa da.
Ziur probatu nahi duzula?
Zer moduz, motel?
Zer moduz? -Ahari-burua banintz bezala!
Desberdina da, ezta?
Zer moduz hor? -Ez du benetakoa ematen.
Gurpil-aulki bat da, bai, baina oso ezberdina.
Sendoa da.
Edozeri aurre egiteko modukoa!
Ez, ezin duzu. -Bai!
Ospitalean zaude, hemen ezin da hori egin.
Eta kanpoan? -Ospitale batean zaude.
Debekatuta dago. Min har zenezake, eta oraindik ahul zaude.
Talka txiki bat soilik... -Ez!
...zu ondoan zaudela. -Ezetz!
Lasai, ez da eroriko.
Ez dizut aulkia hondatu nahi. -Ez da hondatuko.
Zeure aulkia bestearen kontra botatzea da kontua?
Baina uhala beste era batera lotzen dugu jokatzeko.
Ongi da.
Joko Paralinpikoak, Joko Olinpikoak burutu eta aste batzuetara egiten dira.
Aurten Atenasen egingo dira irailaren 17tik 28ra...
...bertako egoitza, estadio eta kirol-instalazioetan.
Urtebete daramagu elkarrekin jokatzen, talde sendoa eratu dugu.
Kirol ederra da. Eta zuzenean ikusita askoz gehiago gozatzen da.
Hemendik eta Jokoak hasi arte izango dira entrenamendu gogorrenak.
Benetan ikaragarria da. Ez nuen halakorik espero.
Hitz egiguzu gurpil-aulkiko errugbiaz. -Lehen "baloi hiltzailea" zuen izena,
baina izen horrekin zaila zen babesleak aurkitzea.
Lehia handia omen dago AEB eta Kanadako taldeen artean.
Partida gogorrak izaten dituzue!
Amerikarroi ohitura bihurtu zaigu gailentzea eta urrea irabaztea,
eta ez dugu izan nahi huts egin eta irabazi ez duten lehenak.
Eskerrik asko. -Zeuri.
Egun bat lehenago etorri nintzen, ospitale batean hitzaldia ematera.
Duela gutxi istripua izan zuen mutil gazte bat zegoen, eta...
...zerbait entzuna zuen errugbiaz. Aulki bat eraman nuen,
eta joateko orduan ez zuen errugbi-aulkitik jaitsi nahi.
«Itzela da! Talka egin nahi dut!», esaten zuen.
Haren poza, haren begiak ñirñirka ikusteak asebete egin ninduen.
NBC 13 AEBetako errugbi paralinpikoko taldearekin egon da.
Gogor ari dira lanean lau urtean behingo zita handirako.
Hilabete bakarrik falta da Atenaseko Jokoetarako.
Pasa baloia! Bizkorrago!
Joko Olinpikoen inaugurazio ekitaldia ikustean jabetu nintzen...
...30 egun soilik falta direla.
Bobby, "Ocean's eleven" ikusi zenuen? -Bai.
Gogoratzen zara nola asiar bat kutxa baten barruan sartzen duten...
...gero bankua, kasinoa lapurtzeko? Ba, gaur zeu sartuko zaitugu.
Lehertzekoa izango da. Ai ama, pixa egitera noa!
Deitu neskei, Zupan.
Ondo zaude? -Bai.
Ei, nora zoaz?
Eutsi pixagurari! Bobby ito egingo zaigu.
Scottek laguntza behar du. -Nire poltsaren gainean erori da!
Bai, laguntza behar du, nik ezin dut poltsa atera.
Altxatu eta kito!
Buelta emango diot? -Ez!
Ez, altxa horrelaxe, poltsa azpian egongo da eta.
Tira gora!
Aupa zu, Bobby! -Oso barregarria, bai.
Ezkontza batean, neskalagunaren amaren ahizpa hurbildu eta hara non diostan...
...«Kaixo, Scott. Urlia naiz.»
«Olinpiada Berezietara joango zarela esan didate.»
Kolpean ezkontzako ospetsuena izatetik buruz atzeratua izatera pasa nintzen.
Gaizki ere sentitu nintzen!
Olinpiada Bereziak urtero egiten dira buruz atzeratuak direnentzat.
Olinpiada horietan egiten dutena ikaragarria da, guztiz miresgarria.
Baina hau oso ezberdina da.
Gu ez goaz oparitxoa hartzera...
...eta «Mila esker parte hartzeagatik!» entzutera, ez horixe!
Besarkadarik ez! Gu urre putaren bila goaz.
"Astebete Joko Paralinpikoetarako."
Presioa egiten dugunean...
...batez ere Kirkland eta Zupan estutu behar ditugu.
Egin salto gainera, jo, irauli... bururatzen zaizuen edozer.
Baina geldiarazi!
Iragana joan da.
Ahaztu Suedian eta Vancouverren gertaturikoa.
Orain Atenasekoa dugu esku artean.
"Zupanek Chris Igoe gonbidatu du, taldea ikustera etor dadin."
"Bostgarren egunerako, AEBek mendean hartu dituzte...
...Alemania, Zeelanda Berria, Japonia eta Australia."
Kanada, txapeldun!
Oso harro nago, semerik onena zara.
Hain harro nago... Ez dago seme hoberik!
Maite zaitut, seme. Honaino iristea ere!
"AEBek Britainia Handia garaitu eta brontzezko domina irabazi zuten."
"Kanadak zilarrezko domina irabazi zuen."
"Sailkapenean seigarren zen Zeelanda Berriak irabazi zuen urrea."
Duela 11 urte zauritu nintzen, istripu inozo batean.
Balkoitik behera erori eta lepoa apurtu nuen.
Lagun baten autoan gindoazela, arbola baten kontra jo genuen.
Furgoneta batetik airean irten nintzen...
...eta 14 ordu igaro nituen ubidean, adar bati helduta.
Gaixotasun neurologikoa izan nuen urtebete nuelarik.
Baina errugbian joka dezaket!
IRAKEKO BETERANOENTZAKO ERAKUSTALDIA
Ea, taldeak egingo ditugu. Errugbi apur bat irakatsiko dizuegu...
...eta amaitutakoan...
...partida baten bertsio arina jokatuko dugu.
Airekoak, marineak eta itsas armadakoak, talde urdinean.
Lurrekoak, talde gorrian.
Nik geldiarazi egin behar dut, eta bere gurpilen norabidea aldatu.
Eta pare bat segundoz eusten badiot, kito, lana ondo egina.
Talka egiteko aulkiak dira. Oso dibertigarria da,
eta futbola eta kirolak gustatzen bazaizkizu, errugbia ere bai seguru.
Partidatxoa jokatuko dugu, benetan nola den ikus dezazuen.
Nik ez dut hain urrun jaurtiko! -Lasai. Guk ere ez, hasi ginenean.
Ez arduratu! Ondo ari zara eta.
AEB!
Errugbia!
Aurrera!
"Keith 3.000 $ aurreratzen hasi da, errugbiko lehen aulkia erosteko."
Zorionak! Eta Jainkoak segi dezala gure herrialdea bedeinkatzen.
"Zupan AEBetako taldeko bozeramaile izendatu dute."
"Orain, berak eta Chris Igoek egunero-egunero hitz egiten dute."
Zupan!
"Hogsettek bere ametsetako neska ezagutu zuen taberna batean."
"Udaberrian ezkonduko dira."
"Andy entrenatzen hasi da Pekingo 2008ko Joko Paralinpikoetarako.
"Birmingham-eko neska batekin dabil Bob."
"Igerilari paralinpikoa da, eta urrezko domina irabazi zuen."
Jo gogor, Joe!
Bota, ba!
"Joe Kanadako taldetik bota zuten."
Ez da bidezkoa!
"AEBeko hautatzaile izateko aurkeztu da."
"Apalategia handitu behar izan du Roberten sariei ere leku egiteko."