Ongi etorri. Peter Wohllebentzat dudan lehen galdera da:
Zein zuhaitz izango zinateke, eta zergatik?
Pagoa izango nintzateke.
Ez bereziki atsegin ditudalako, ez.
Bertako espezie bat delako baizik.
Eta behea jota dago azkenaldian.
Oso familiarrak eta lagunartekoak dira.
Atsegin dute taldeko bizitza eta ondorengoak zaintzea.
Ni ere familiarra naiz, horregatik aukeratu ditut pagoak.
-Baina barrutik gogorrak dira. -Baita ni ere.
Dena hasi zen bestseller arrakastatsu batekin.
Hasiera batean, oso erakargarria ez dirudien gai bati buruzkoa,
esaterako esne garratzari buruzkoa. Basoari, zuhaitzei buruzkoa da.
Eman diezaiogun ongi etorri beroa Peter Wohllebeni.
"Zuhaitzen ezkutuko bizitza" liburua
40 herrialdetan argitaratu dute.
Liburu salduenen zerrendaburu da Frantzian.
Duela bi urtetatik, basozainarena da
fikzioa ez den Alemaniako libururik irakurriena.
300 milioi urte dituzten basoak daude.
Gizakiak 300.000 ditu eta basozainek 300.
Natura ederki moldatzen da bere kasa.
Hau da, harengandik ikas dezakegu,
duela denbora asko sortu baitzen.
Zer ikasi behar genuke naturarengandik?
Lasaitzen.
Errudun ez sentitzen.
Peter, non aterako dugu argazkia? Balkoian?
Taldeko argazkia?
Basora egindako bisitetan, galdetzen zidaten:
Bada gai honi buruzko libururik? Eta nik erantzuten: "ezta bat ere".
Eta emazteak esan zidan: "idatzi zuk".
"Ez dut gogorik". "10 orri baino ez".
"Ez, ez dut gogorik".
Eta azkenean, amore eman nuen.
"Ados, idatzi eta pare bat argitaletxetara bidaliko dut,
eta inori ez bazaio gustatzen, berdin du".
Orduan lehen liburu bat idatzi zuen,
baina hura ez zen bestsellerra izan. Zein izan zen?
Bestsellerra "Zuhaitzen ezkutuko bizitza" izan zen.
Nire hamaseigarren liburua. Baina ni ez naiz idazlea.
Arratsalde on. Peter Wohlleben nauzue.
Milesker gonbidapenagatik.
Gaur ez naiz irakurtzera etorri, aurrez jakin dezazuen.
Egiaz, ez naizelako idazlea ere...
Benetan ari naitzaizue, ez nabil txantxetan.
Izatez basozaina naiz.
27 urterekin hasi zen lanean
bizitza osorako funtzionario plaza batean.
Zer asmo zenituen orain bizileku duzun Hümmelera etorri zinenean?
Hasieran modu konbentzionalean egiten nuen lan.
Zentzurik topatu ez nion arte.
Ez nekien zergatik. Beti esan zidaten:
"Basozain onak basoa eraberritzen du,
zuhaitzak mozten eta berriak landatzen".
Orduan ulertu nuen: "hori egurraren industria da".
Beraz, amore eman nuen.
Familiarekin hitz egin nuen, niretzat zama baitzen.
Gainera, Suediara joan nahi genuen.
Orduan, alkateak esan zidan: "Alde egin baino lehen,
guk kontratatuko zaitugu. Ez joan".
"Funtzionario ordez, langile gisa".
Ederra iruditzen zait dogmatikoa izan gabe
istorioak gertutasunez kontatzeko duzun modua.
Sinesgarria da. Hori da jendeak atsegin duena.
Edonork hamaiketakora
gonbidatuko lukeen tipo hori dirudizu.
Horrek beti laguntzen du.
Ados.
Tira, basoan nago, nola ez.
Zerbait desberdina erakutsiko dizuet:
zuhaitzak zeinen lagunartekoak diren.
Hemen dugu motzondo zahar bat... Hobeto erakutsiko dizuet.
Oso zaharra da.
Oraindik bizirik dago. Egur gogorrekoa da.
Duela urte batzuk, nire distrituko baso-erreserba batean
goroldioz estalitako harri bat topatu nuen.
Harrigarria zen: ponpatu samarra eta arrakalekin.
Goroldioa altxa nuenean, azpian zuhaitz azala ikusi nuen.
Ez zen harri bat, egur zaharra zen.
Motzondo handi eta zahar baten hondarrak ziren.
Inoiz zuhaitzaren ertza izandakoaren hondarrak ziren.
Barrualdea humus bilakatua zen dagoeneko.
NolataN biziraun zuten hondar horiek hainbeste?
Zelulek azukre formako elikagaiak behar izaten dituzte.
Hostorik gabe, eta beraz, fotosintesirik gabe, ezinezkoa da.
Baina hau ez zen kasua.
Ondoko zuhaitzek lagundu zioten.
Pagoek azukrezko soluzioa eskaini zioten
bizirik mantentzeko.
Zuhaitzen batasuna ikus dezakegu
desnibeletako sustrai multzoen bidez.
Harzeko zientzialari batzuek sistema konplexua zela
deskubritu zuten, zeinak espezie bereko
partaideak biltzen dituen.
Elikagaiak trukatzeak eta behar denetan elkar laguntzeak
araua dirudi
eta argi uzten du basoak super organismoak direla.
Inurritegi baten antzerako egitura dute.
Baina zergatik dira zuhaitzak izaki sozialak?
Zergatik elkarbanatzen dituzte elikagaiak espezie berekoekin?
Haiek badakite: "zuhaitz bat ez da baso bat".
"Gizartean baino ezin dut biziraun".
Gure antzera, gaixotzen garenean, zaintzen gaituzte.
Zoriontsu eta osasuntsu zahartzeko modu bakarra da.
Konparaketa egokia iruditzen zait.
EGUR MOZKETA ETA BANAKETA
Badoa zuhaitza!
Ondo begiratu.
Inguru hau bere kabuz eraberritzen ari da.
-Bai. -Bai, eta hemendik...
Hemen bi zuhaitz hosto erorkor daude.
Zenbat zuhaitz daude hektareako?
-Ehunekoa? -Trikimailu bat irakatsiko dizut.
Makurtu edo belauniko jarri.
Makurtu ondo, bestela ez duzu ikusiko.
Ez dut zure errespetua irabazteko egiten.
-Lehen begiratuan, goroldioa dirudi. -Ezin da ezer bereizi.
Hemen kimuak daude.
Nahastuta daude, izeiak baino ez daudela dirudi.
Hurrengo basoak mistoa izan beharko du.
Baso hosto erorkorra nahi dugu.
Hurrengo belaunaldia mistoa izango da, eta hurrengoa, hosto erorkorra.
500 bat urte barru.
-Tira, zenbat ditugu? -Sei.
Sei? Zenba ditzagun.
-Bat... -Zortzi.
Nork gehiago? Konta dezagun: bat, bi...
Ea zer aurkitzen dugun. Hiru, lau, bost...
Sei.
Kontuz ibili goroldioa zenbatu gabe.
Hemen gehiago. Zazpi, zortzi...
Bederatzi, hori ez genuen zenbatu.
Miatu dezagun. Hamar... Honek ia alde egin digu.
Honek ere goroldioa dirudi.
Hamaika.
Hau zenbatu dugu? Uste dut baietz.
Hobe bi aldiz ez zenbatzea.
Hamaika goaz. Bada besterik?
Begiratu zure zonaldean, bada besterik?
-Erraza da hanka sartzea. -Ezer ez.
Bateren bat utziko genuen, baina hamaika daudela esango dugu.
-Hektareako... -110.000 dira.
Ehun eta hamar mila. Zenbat landatzen dira ereinaldiko?
-Hamar mila. -Hemen hamar aldiz gehiago ditugu.
Ereitea lelokeria da.
Tira, goazen.
Goazen, goazen.
Etorri.
Tira, etorri.
Poliki.
Tira, tira..
Horrela, tira.
Erakutsiko dizuet. Atzokoa da.
Zama handia da zaldiarentzat.
Ez, zaldiak tona bat pisatzen du. Enborra garraia dezake.
Baina uzta-makinarekin egingo bazenute
eraginkorragoa litzateke, azkarragoa.
Azkarragoa bai, eraginkorragoa ez.
Uzta-makina azkarragoa da...
Korearen adibidea ipiniko dut.
Samsung-en azken mugikorra...
-Bai. -Oso azkar fabrikatu zuten.
- Bai. -Bateriarena.
Berria garatzeko denbora gehiago behar izan zuten eta hobea da.
Basoan berdina gertatzen da.
-Garapena... -Azkarregia izan zen.
Bateria konprimituta zegoela uste dut.
Azkarregi merkaturatu zuten eta kalteak eragin zituen.
Honekin gauza bera. Uzta-makina azkarragoa da, baina kalteak dakartza.
Volkswagenek diesel motorra azkarregi
egin zuela ere esan nezakeen...
Faborea egingo zenidake hori ere itzuliko bazenu.
ZUHAITZEN EZKUTUKO BIZITZA
Kaixo. Egun on. Peter Wohlleben. Pozten nau zu ikusteak.
Umetan, sei urte nituenean,
komtserbazionista izan nahi nuen.
Eta eskola bukatzean basogintzan hasi nintzen.
Basozaina eta basoko agentea gauza bera zirelakoan nengoen.
Ez nuen ideiarik ere. Ez nentorren basoko agenteen familia batetik.
Orduan, basogintzan hasi nintzenean
pentsatu nuen: "hau ez dago ondo".
Baso-mozketak, makinak, intsektizidak...
Areagotzen ari dira, gainera.
"Basoen zaintzaz" hitz egiten da basogintzan.
Baina marketing hutsa da.
Harakin batek animaliak zaintzen ditutuela esatea bezala da.
Nik esango nioke: "ezta pentsatu ere".
Ezin da basoa "zaindu".
Erein daiteke, ekoiztu... Hori zilegi da.
Ez nago egurraren ustiaketaren aurka.
Zuek aulkietan esertzen zarete, nik paperez egindako
liburuak idatzen ditut, eta, beraz, egurrezkoak.
Basoaren alde zerbait egin nahi badugu
nahikoa da hura mozten ez ibiltzea.
Begiratu bai, baina ez ukitu. Horrela zainzten dira basoak.
Baina ezin da basoa motozerrekin zaindu.
Alemaniako lurrazalaren %80 pagondoek osatzen zuten.
Eta naturak beti aurkitzen du itzulerako bidea.
Begira, hemen duzue zuhaitz bikote bat.
Gora begiratuz gero, ez dute elkar oztopatzen.
Ondo begiratuz gero, adarrik lodienek kanpoalderantz egiten dute.
Begiruneagatik edo espazio faltagatik?
Beste zuhaitzekiko begiruneagatik egiten dute.
Batzuk batera hazten dira. Argiagatik egiten dute.
Basozain batek ez luke bikote direla esango; erromantikoegia da.
Talde bat dira.
-Bail. -Biko talde bat.
Hori da. Bikote ezkonduak biko taldeak dira.
Eta gero taldeko basoberritzea gertatzen da.
Hau da: biak, ala inor ez.
Horrela irakatsi zidaten. Kontakizun ez-erromantikoa.
Ondo da, hau pagoaren kimua da.
Poliki hazten da. Ez luke azkar egin beharko.
200 edo 300 urte beharko ditu.
Hori da zuhaitz baten gaztaroaren iraupena
dena behar bezala joanez gero.
Ikerketa baten arabera,
zenbat eta beranduago hasi gaztaroa, luzaroago biziko da zuhaitza.
Begira, ikus dezakezuenez, korapilo batzuk daude adarretan.
Zenbatu egingo ditugu.
Korapilo bat urteko.
Bat, bi, hiru, lau, bost, sei, zazpi, zortzi.
Honek 15, 16 urte izango ditu.
Zenbat urte izan ditzake zuhaitzak?
-Berrogeita hamar, ehun? -Gehiago.
-Ez. Hamar hau da. -Hara.
"Hara". Tira.
Ehun esaten badugu, ez da esajerazioa izango.
Balioespen bat da. Bai, ehun urte.
Eta handiek?
Handiek 150, 160.
Izugarrizko aldea dago.
Handiak arraseko mozketaren ondorio dira.
Gero izugarri hazten dira.
Txerriekin alderatzen baditugu,
hazkuntza intentsibokoak sei hilabetean sakrifikatzen dituzte.
Baina animalien aterpe batera eramaten badituzte,
behin instituzio batek egin bezala,
urtebete edo bi igarotakoan akabatuko dituzte.
Hiltzeko jaiotzen dira.
Gauza bera zuhaitzekin.
Azkar hazten dira, baina ez dira zahartzen.
Zerrategi batean bukatu behar dute.
Arrazoi ekonomikoengatik, esan dezakegu
ehun urtetan ez dela gehiegi ekoiztu.
Baina ekologikoki, ikuspegi egokia da.
Eta horrela funtzionatzen du.
Zuhaitz txikienei lagundu nahi badiegu
beren kasa utzi behar ditugu zaharrak. Moztu gabe.
Haiei bitartean ezer ez gertatzeko,
zuhaitz amak bere sustraiak txikienekin lotzen ditu
eta azukre soluzio bidez elikatzen ditu.
Bularra emango balie bezala.
Onena familia horiek bat eginda mantentzea da.
Hori da mantenimendu aproposa.
Horko plantazioa, abeltzaintza industrialaren parekoa da.
Denek adin bera dute. Umezurtz jaio dira.
Zoratzeko abiaduran.
Momenturen batean masan salduko balira,
berriz hasiko litzateke prozesua.
Ehizarekin berdin gertatzen da. Ehiztariek ez dute korrika egiten.
Itzul gaitezen basoko bizitzaren defentsa estrategiara.
Zuhaitzak, pagoak eta haritzak, ados jartzen dira hazteko.
Ez euren artean, espeziekoen artean baizik.
Aurten pagoen loraldi indartsua dago.
Inguruko kilometroetan dauden pagoak ados jarri eta batera loratzen dira.
Nola? Oraindik ez dakigu.
Maitasuna.
Koniferoek urtero haziak zabaltzen badituzte ere,
zuhaitz hosto erorkorrek beste estrategia bat izaten dute.
Loratu baino lehen, euren artean ados jartzen dira.
"Udaberrian hasiko gara?"
"Edo pare bat urte itxarongo dugu?".
Zuhaitz zaharrek nahiago dute aldi berean loratu,
hala banako gehiagoren geneak nahasten direlako.
Baina zuhaitz hosto erorkorrek beste arrazoi bat ere badute:
basurdeak eta oreinak.
Hauek ezkurrak eta pagoen fruitua jaten dituzte
negurako gantz geruza bat egiteko.
Horregatik bilatzen dituzte fruituok gogo biziz.
Haien osaketaren %50 gantzak eta hidratoak dira.
Ez dago hori ematen duen elikagai hoberik.
Udazkenean, basoko bazter guztiak garbi uzten dituzte.
Orduan, udaberrian, ezin da ezer ernamuindu.
Horregatik, zuhaitzak ados jartzen dira.
Ez balira urtero loratuko,
basurdeak eta oreinak elikagairik gabe geldituko lirateke.
Haien populazioa mugatua da.
Neguan garai oso bat igarotzen dute elikagairik hartu gabe,
eta askok ez dute bizirauten.
Pagoak eta haritzak batera loratu eta fruituak batera eginez gero,
belarjale hauek ez dira dena jateko gai.
Beraz, beti geldituko dira erneko diren haziak.
Egin daiteke halakorik basoan?
Ez.
-Bestela animaliak izutzen dira. -Ez horixe.
Hori helduek esaten dute, baina lelokeria bat da.
Bestela ez nuke esango.
Ohiu egiten duzuenean, animaliek zera diote:
“A, umeak dira. Ez digute minik egingo".
Badakite ez diezuela errifle batekin tiro egingo, ezta?
-Badakite hori. -Umeek ezin dute egin.
Heldu askok ere ez.
Baina egiten dutenek agian ez lukete egin beharko.
Animaliak ez dira beldurtzen zarata egiten dugunean.
Basoan ezkutaketan jolasten bazarete, haiek lasai daude.
Hemen inguruan oreinak daude.
Baina ez ditugu ikusten ezkutatuta daudelako.
Zingiran?
Ez, ziurrenik zuhaixekn atzealdean.
Ez dute ihes egiten, esaten dute:
"Zarata egiten badute, ez dira ehiztariak".
Zuen korrika hotsa entzuten dute.
-Egin dezakegu berriz? -Bai.
Hor gehiago dago, baso pribatu batean.
Hau dena pipiak jota dago.
Hor ere bai.
Hau dena kendu beharra dago.
-Hemen. -Itxura txarra du.
Espezie bakoitzak bere parasitoak ditu.
Bakoitza zuhaitz batean aditua da.
Izeiarena ezagun zaharra da: pinuetako kakalardoa.
Horregatik ere jarraitzen dugu lanean.
Ia ez zaigu izeien plantaziorik gelditzen.
Kakalardo hau alde guztietan dago,
uda lehor eta beroen atzean.
Koniferoak ez dira autoktonoak.
Taigako, kontinente iparraldeko, espeziea dira.
Hotza eta hezetasuna behar dute, eta hazkuntza-fase oso motza dute.
Hemen beroegiak diren lurretan landatzen dira,
udan ura falta den tokietan, eta lehortu egiten dira.
Orduan, pinuetako kakalardoak...
Sartzen lehenak arrak izaten dira.
Kamikaze bat arduratzen da lehena izaten eta izeia probatzen.
Izei osasuntsua babestu egingo da,
erretxina tantak sortuz.
Erretxiniarik ez sortzeko bezain lehor badago,
parasitoak esango du: "Ez da ezer ateratzen".
Orduan, deialdi kimikoa egingo du.
"Bazkaltzera!".
Orduan, hurrengoa egiten dugu.
Infestaturiko zuhaitzak bestela ere hilko dira.
Orduan, moztu eta azala kentzen zaie parasitoaren ugalketa saihesteko.
Baina ez ditugu basoan soilguneak utzi nahi.
Zuhaitz txikiek itzala behar dute.
Izeia ez da pagoa.
Horregatik mozten dira infestaturiko zuhaitzak.
Moztu egiten ditugu edo azala kentzen diegu.
Horrela egiten da baso naturaletara igarotzeko trantsizioa.
Bestela, izeiak egongo dira soilgune horietan.
Eta halakorik ez dugu nahi. Gakoa aldaketa klimatikoa da.
Koniferoen gehiengoa datorren 20 urteetan desagertuko da.
Behar ditugu. "Basoko ogiaren zuhaitza" dira.
Ekaitzek edo kakalardoek izeien %57 txikitzen dute.
Normalena izeiak moztea da, edo kakalardoek jatea bestela.
Zer basogintza mota da hori?
Automobilen fabrikatzaile batek
autoak desgitera eramatea bezala da.
%57ko probabilitatea dago, ekonomiak katastrofean bukatzeko.
Horregatik, nik bestela egiten dut.
Ezin du ogiaren zuhaitza izan.
Pagoa, izeia edo haritza.
Guztiek sentitzen dute mina zerbaitek hozka egiten dienean.
Eta jaten dituenaren aurka borrokatzen dira.
Adaburuek usain intentso bat askatzen dute.
Zuhaitzek laguntza eskatzen dute
eta haien defentsa kimikoko potentziala zabaltzen.
Beldar batek kosk egitean,
hozkada inguratzen duen gainazala aldatzen da,
eta seinale elektrikoak bidaltzen dira,
giza gorputzari eraso egiten diotenenan gertatzen den bertsu.
Hala ere, bulkada hau ez da bidaltzen
milisegundotan, giza gorputzean gertatu antzera.
Baizik eta zentimetro minutuko abiaduran.
Gero, beste ordubete igarotzen da
antigorputzak hostoetara iristen direnerako
eta hala, parasitoaren festarekin amaitzeko.
Zuhaitzak motelak dira.
Arriskuan egonda ere, ez dute presaka erantzungo.
Abiadura falta izan arren,
zuhaitzaren zatiek ez dute modu isolatuan funtzionatzen.
Sustraiak arriskuan badaude,
informazio hori zuhaitz osora iristen da
eta hostoetatik irtengo diren
substantzia usaintsuak ekoizten dira.
Ez dira ausazko substantziak.
Arrisku jakin bati moldaturikoak baizik.
Gai baitira aurrean duten parasitoa zein den identifikatzeko.
Zuhaitzak ez dira robotak,
ezta egurra sortzeko makinak ere.
Arreta jarriz gero, ohartuko gara
sentitzeko gai diren
eta helburu propioak dituzten izakiak direla.
Suedian munduko zuhaitzik zaharrena dugu.
-Ia hamar mila urte dituen izeia. -Bai.
-Joango zara ikustera? -Noski.
Hau komenigarria da zientzialarientzat
izeiak 500 urtera arte
baino ezin zitezkeela bizi uste baitzuten.
Izeitxo bat agertu zen arte,
zeinak 10.000 urte dituen eta bizirik jarraitzen duen.
Beraz, ez dakigu zenbat urtera arte bizi daitezkeen izeiak.
Hau hiltzen denean jakingo dugu.
Egin dezakeedan bakarra galdetzea da.
Galdetzea eta galdetzea.
Zer da egiaz zuhaitz bat?
Hala dator hiztegian:
"Adarrak eta egurrezko enborra dituen landarea".
Kimu nagusiak gainjartzailea izan behar du eta gorantza hazten segi.
Bestela zuhaixka bat litzateke
eta motzondotik adar asko aterako lirateke.
Zailagoa izaten da, motzondotik beste enbor bat ateratzen denean,
zeina baso askotan normala izaten den.
Ikazkinek zuhaitz hosto erorkorrak mozten baitzituzten
ikatz begetala lortu ahal izateko.
Enbor hauek zuhaitz gazteak izango dira?
Edo milurteko zuhaitzak?
Horixe da Dalarnako eskualde suediarrean
izei zaharrak ikertzen dituzten zientzialariek egiten duten galdera.
-Joan dadila maisua aurretik. -Ezta pentsatu ere.
-Lauhazka joan behar dugu. -Bai, Tibetean bezala.
Zera, hori...
Ezingo nuke hitzez azaldu orain sentitzen dudana.
-Sentipen berezia da. -Bai, hala da.
Hau ohiz kanpokoa da.
Hori da zapaldu ezin den eremua?
-Bai, hala da. -Sustraien sistema ez suntsitzeko.
Agian gehiago mugatu behar genuke eremua.
-Ez dakizuelako noraino iristen den. -Hori da.
Izei zahar honek zuhaixka lau batzuk hazi ditu
haren enborraren inguruan alfonbra baten antzera.
Denak zuhaitzaren parte dira,
eta haien sustraiak karbono-14 metodorarekin ikertu ziren.
Ikerketak 9.550 urteko emaitza sinestezina argitu zuen.
Zuhaixkak gazteagoak ziren
baina kimu berriak ez ziren zuhaitzak bere horretan,
osotasun baten zati baizik.
Azken batean, sustraiek biziraupena bermatzen dute.
Kilima aldaketa gogorrak pairatu arren,
beti lortu dute enbor berriak kimatzea.
Haiengan dago gorderik milaka urtetako esperientzia
zeinak gaur egunera arte bizirauten lagundu baitio.
Egun on.
Gaur Old Tjikkorekin nago, munduko zuhaitzik zaharrenarekin.
Ia 10.000 urte ditu.
Umiltasun dosi bat da.
Umiltasun dosi bat da, natura adintsua delako.
Eta zuhaitzek denari eusten diotelako.
Izei txiki honek adaketa klimatiko gogorrak jasan ditu.
Baina eutsi egin dio.
Aurre egin ezin dion gauza bakarra dago: motozerra bat.
DENBORAREN FAKTOREA
KLIMA ALDAKETAK ETA URAK ERAGINDAKO SUNTSIKETAK GORABEHERA,
OLD TJIKKOK GAUR ARTE BIZIRAUN DU.
Egun on.
Banoa.
Kaixo.
Hara, entzuten hori?
Etorri.
Etorri, etorri.
Begira, tori.
Egon.
Zeinen gogorra dagoen.
Ondo da, etorri. Etorri.
Ederki.
Ingurumenean gertatzen diren aldaketa drastikoak ikusita,
paisaia birjina eta natura ukigabearen falta gero eta handiagoa da.
Baina ez digu ezerk ihes egiten.
Ez dugu oihanaren benetako lurra ezagutzen.
Eskuekin haztakatu daiteke.
Lur normal batean egingo bagenu azazkalak hautsiko litzaizkiguke.
Oihanean haztakatu daiteke.
Lurra altxa egiten da animalien joan etorriarekin.
Baina, orain, makina batzuk,
Hannibal edo Tanke izena duten makinak,
gainetik pasatzen dira
eta lurra zanpatzen dute, bi metroko sakoneran.
Txarrena ez da makinaren presioa, lurrarena baizik.
Presiozko tipula baten antzekoa sortzen da.
Makinak pasatzean, lurra konprimitu egiten da.
Tipularen tamaina neumatikoen zabaleraren araberakoa da.
Zenbat eta zabalago, orduan eta sakonago.
Batez ere neumatiko zabalekin, markarik utzi ez arren.
Gauza bera gertatzen da kalean kafe bat hartzen dugunean
eta kamioi edo autobus bat igarotzean: katiluak dardara egiten du.
Dardarak lurra astintzen du.
Zentimetro karratuko presioa oso txikia izanda ere,
kalteak eragiten ditu geruzarik sakonenetan.
Geologoen arabera, birsortze gaitasuna
20 zentimetroko sakoneran hasten da.
Zatirik handiena datorren izotz aroaren ondoren birsortuko da.
KATERIK GABE
Hasieran, jatorrizko basoa
Europaren zati handienean hedatzen zen,
eta pagoa zen nagusi.
Duela mende batzuk aizkorakadek desagerrarazi zituzten
eta gero, gure arbasoen goldeek.
Gero, Erdi Aroan, egurraren aroan,
gelditzen ziren basoak suntsitu zituzten.
Aldaketa ez zen 1800 arte iritsi.
Orduan, basoak berriz jaio ziren.
Basoak?
Plantazioak izan ziren eta dira.
Espezie bateko eta garai bateko zuhaitzen plantazioak,
modu lausoan natura gogoraraziko digutenak.
Izeiak eta pinuak mendiko beren habitatetik atera zituzten
eta latitude baxuagoetara eraman.
Ilara perfektuetan landatu zituzten, ehun urteren ondoren mozteko.
Hainbeste dira monolaborantzan ohitu diren belaunaldiak,
non jada ez baitakite benetako basoa nolakoa den.
BIALOWIEZA PARKE NATURALA
Bada Europako jatorrizko basoen inguruko sineskeria bat.
Askotan paisaia gehiegi haziko dela pentsatzen da,
sastraka zeharkaezin handi bat bihurtuko dela.
100 urtetan ukitu ez diren erreserbek
kontrakoa erakusten digute.
Erraza da jatorrizko baso bat zeharkatzea.
Eragozpen bakarra
lurrean barreiatuta dauden enbor zaharrak dira.
Gutxi dira giza bizitza batean atzeman daitezkeen aldeak.
Jatorrizko basoak hazten diren eremu babestuek
natura lasaitzeko balio dute.
Hau handia da, e?
Hara.
Pena da.
Eremu honetan 500 bat zuhaitz moztu dituzte.
Zuhaitz gazteenei eginiko kaltea argi ikus daiteke.
Eseri egingo naiz, hobeto aterako da.
Zergatik egiten zaigu zailagoa landareak ulertzea
animaliak ulertzea baino?
Eboluzioaren historia izan zen
duela asko landarediarengandik banatu gintuena.
Bakoitzak bere ingurua bere modura ulertzen du,
beraz, irudimenaz baliatu beharko dugu
zuhaitzetan gertatzen denaren
ideia bat egin ahal izateko.
ENTZUTEN DITUZU ZUHAITZAK HIZKETAN?
Zuhaitzak infinituki geldoak dira.
Horregatik dirudi izaki zurrunak direla,
harriak bezain bizkorrak.
Haien bizi-itxaropena
gurea baino bost aldiz handiago da.
Mugimendu aktiboak,
kimuen hazkuntza edo hostoen garapena
gertatzeko asteak edota hilabeteak behar dira.
Hostoak udazkenean erortzen dira eta udaberrian loratzen.
Gure latitudeetako ohiko fenomenoak dira.
Baina, ondo pentsatuz gero, prozesu liluragarria da.
Hori egiteko bada ezinbestekoa den zerbait.
Denboraren zantzua.
Nola dakite berriro ere negua dela?
Nola dakite tenperatura igoera ez dela eten bat,
baizik eta udaberria dela?
Izaera kontua da zuhaitzek haien hostoak galtzea.
Nire jaioterria den Hümmeletik
ondoko herrira bidean, hiru haritz daude.
Ez dago ia distantziarik haien artean.
Ehundaka urte dituzten enborrok zentimetro batzuk banatzen dituzte.
Honek azterketa egiteko objektu paregabe bihurtzen ditu,
baldintza atmosferiko berak baitituzte hirurek.
Haritzok bestela jokatzen badute
haien ezaugarri indibidualengatik baino ezin da izan.
Eta bestela jokatzen dute.
Ezkerreko haritza aldatu da jada kolorez,
baina erdikoa eta eskubikoa oraindik berde daude.
Handik aste batzuetera
hibernatuko dute, beren lagunaren antzera.
Baina kokalekua bera bada...
zergatik dute bestelako jokaera?
Askotan, udazkenetan, hego-haize bodalak izaten dira.
Orduan, haritzek erabaki bat hartu behar dute.
Egun epel horiek fotosintesia egiteko
eta kaloria gehigarriren bat eskuratzeko baliatu?
Edo arriskatu gabe hostoak galdu?
Bat-bateko izozte batek
hibernatzera behartuko balitu ere.
Antza denez, zuhaitz bakoitzak erabakitzen du.
Haritzetako bi ausartagoak dira.
Baina hirugarrena beldurtiagoa da.
Edo, bestela begiratuta: zuhurragoa.
Egun on.
Oraindik otsaila bada ere,
lehen zuhaitzak ari dira hibernaziotik esnatzen.
Sahats honetan ondo ikus daiteke hori.
Hasi zaizkio lore-pipilak ateratzen.
Galdera da: nola egiten dute?
Lehen pipilak ateratzeko,
urak presioa behar du.
Honi transpirazioa deitu ohi diogu.
Ura hostoetatik lurruntzen da,
enborrean hutsune bat sortu eta ura xurgatzen da.
Baina zuhaitz honek ez du berde dagoen hostorik
eta dagoeneko presio handia du.
Nola da posible?
Ponpaketa aktiboa egiteko mekanismo bat izango duelakoan nago.
Baina oraindik ez dute aurkitu.
Frantisek Baluskak ere, Botanika zelularra eta molekularra sailekoa
Bonneko Unibertsitatean, bat egiten du
sustraietan garunaren antzerako egiturak daudela dioen iritziarekin.
Sustraiek lurrean aurrera egiten badute,
estimuluak hauteman ditzakete.
Ikaerlariek prozesatzen diren
eta jokaera aldarazi dezaketen seinale elektrikoak neurtzen dituzte.
Artikulu bat argitaratu genuen erakusteko
200 hertzeko fekuentzia honek
sustraietik iturbururainoko hazkuntza sustatzen zuela.
Hau da, 200 hertzeko iturriaren norabidean hazten dira.
Mugimenduan den uraren hotsaren batez besteko frekuentzia da.
-Erabilgarria sustraiarentzat. -Bai, noski.
Sustraiek ura dagoela uste dute
edo beste sustrai batzuk bilatzen dituzte?
Ez, sustrai guztiek gauza bera egingo lukete.
Denek hautematen dituzte 200 hertzak.
Ur korronterantz hazten dira.
"Entzun" egiten dutela esango zenuke? Ez dute belarririk.
-Hori da, ez dute. -Horixe ez dutena...
Baina, egiaz, landare guztia da belarri erraldoi baten antzekoa.
Metafora bat da?
Askotan galdetzen didante, galdera tranpa balitz bezala:
"Zergatik bilatzen diozu alde gizatiarra guztiari?".
Adibidez, esaten dudanean
"zuhaitzek uhinak entzun ditzakete sustraiekin",
lehenengo "hauteman" esaten dut,
eta gero esango dut entzutearen antzekoa dela.
Uste dut natura ezin dela gehiagi humanizatu.
Bestela, "zuhaitzeraz" hitz egingo baikenuke.
Ez dut bere hizkuntzan hitz egiten, ez dut ulertzen.
Ez dakidalako nola ulertu.
Horregatik hitz egiten dugu metafora bidez.
Arazoa erridikulizatzea da.
Zuhaitz bat gizaki batekin konparatzeko
burutazioa izatea
izugarri iraingarria balitz bezala.
Konparaketa gutxiesgarria balitz bezala.
Eta batzuetan ez dakizu zer esan.
Ez gara zientzialariak. Beste modu batera egiten dute lan.
Ez dute emozio bidez hitz egiten.
Ez dago arazorik.
Agian ehun urte barru aldatuko da, baina orain ez da horrela.
Ni ez naiz zientzialaria. Bada zientzialaririk gelan?
Zein da zure espezialitatea?
-Paisaiaren ekologia. -Ondo da.
Ziur beste modu batera hitz egiten duzula
zure kideekin zaudenean.
Eta jendeak ez dizu ulertuko.
Hori da nire lanaren eta liburuaren xedea.
Denek ulertzea.
Hitz egin dugu Frantisek Baluskari buruz?
Hark landareen minaren hautemateari buruz hitz egiten du.
Mina sentitzen dutela esaten du.
Sentitu eta prozesatu egiten dute.
Horregatik sortzen dituzte mina kentzen duten substantziak.
Lesio baten estimuluari erantzun ez ezik,
substantzia hauek sortzen dituzte.
Eta horrek mina sentitzearekin izan behar du zerikusia.
Baina hori iraingarria da.
Hor zientziatik at dagoen eremu batean sartzen gara.
KALEKUMEAK
Zuhaitzak behin betiko kokaleku batean sartu aurretik
urteetako tratamendua ematen diete.
Sustraietan bildutako lurra,
hiru metro luze den eta sei metro diametro dituen zuhaitz batean,
50 zentimetrotara mugatzen da.
Ez zuhaitzaren osasuna zaintzeko,
haren garraioa errazteko baizik.
Zerratzean "bukaera zerebralak" mozten dizkiote,
zeinak sustraien punta sentikorrak diren.
Ai!
Eta orientazioaren zentzua galduko balute bezala,
kosta egiten zaie lurrazpian bidea egitea,
eta azalean egiten dute.
Hala, jasotzen dituen ura eta elikagaiak oso murritzak dira.
Hiriko zuhaitzak basoko bala galduak dira.
Sustraiek atera nahi dutenean ezustekoa hartzen dute.
Hemen, galtzadak mugatzen du hazkuntza.
Espaloian, tuberiek
eta asfaltatuaren lur sendoak.
Baina iraultzaileenek are gehiago pairatu behar dute.
Hiriko mikroklimaren ezagugarri da asfaltoan biltzen den beroa.
Hortaz, airea bereziki lehorra da.
Gainera, gas emisioek kutsatua dago.
Baina zuhaitz hauen lagunak,
basoan haien ongizatea babesten zutenak, ez daude.
Laburbilduz, hainbestekoa da jasaten duten presioa
gehiengoak ez baitu zahartzeko aukerarik izaten.
-Noiz arte egongo zara hemen? -Bostak arte.
Orduan gero dutxa hartu beharko duzu.
Ukitu egingo zaitut, axola ez bazaizu.
Asko ikas daiteke gizarte-sistemaz.
Zuhaitzak badaki, instintiboki, ez dela baso bat.
Bakarrik ez da inora iritsiko.
Elkarlanean, ordea, zuhaitzaren lorpenak eta iraupena handiagoak dira.
Politikari begiratuz gero,
nazionalismoa eta egoismoa gure gai-zerrendan daude.
Eta denok dakigu hori ez dela inoren mesedetan.
Zuhaitzek ez lukete egingo; ez lukete Trump aukeratuko.
ELKARREKIN HOBE
Zuhaitzak lagunartekoak dira eta elkar laguntzen dute.
Baina basoko ekosistema iraunarazteko
laguntzearekin ez da nahikoa.
Horregatik, zuhaitzak eta onddoak aliatu egin ziren duela milioika urte.
Onddoak izaki arraroak dira.
Ez dira gure sailkapenean sartzen,
animalia eta landareen multzoetan.
Bere zelula hormak kitinaz eginik daude,
eta, hori dela eta, intsektuen antz handiagoa dute.
Substantzia hori ez da landareetan aurkitzen.
Ondorioz, ezin dezakete fotosintesia egin.
Beste izaki batzuen mende daude
elikatzerako orduan.
Hamarkadetan zehar, haien lurrazpiko sarea,
mizelioa, gelditu gabe hazten ari da.
Hari hauek lurra zulatzen dute
eta azken zokoraino zeharkatzen dute.
Hala, lur koilarakada batean kilometroka hari izango dugu.
Hobien bitartez, onddoak seinaleak bidaltzen dizkie zuhaitzei
eta intsektuei, lehorteei edota beste arrisku batzuei
buruzko informazioa elkarbanatzen dute.
Onddoek Interneteko zuntz optikoaren funtzioa dute.
Zientziak berak ere gure basoak zeharkatzen dituen
lurpeko sareari buruz hitz egiten du.
Baina kableatu honek prezio bat du.
Dakigunez, beste espezie batzuen mantenugaietatik bizi dira.
Karbohidrato formadun ordainsaria eskatzen diote
elikatzen duten zuhaitzari.
Ekoizpenaren herena eskatzen dute emandako zerbitzuaren trukean.
Karbohidratoen ordainetan, zerbitzu gehigarriak egiten dituzte.
Adibidez, metal astunengandik babestea.
Hala, deuseztaturiko kutsatzaileak
udazkenero onddo moduan agertzen zaizkigu
eta guk etxera eramaten dutigu boletus horiek.
Eskubialdean, lurrezko bide honi jarraika,
errepidetik aurrera eginda, basora daraman
errepide federal zaharrera iritsiko ginateke.
Dena zuzen, dena zuzen.
ARMIN LASCHET, IKATZAREN YONKIA
Hambach basoa ez da ukitzen.
-Hambi... -Ez da ukitzen!
-Hambi basoa... -Ez da ukitzen!
Niretzat denok zarete bereziak.
Baina batzuek nabarmentzea merezi dute.
Garrantzitsua da norbaitek hitz batzuk esatea.
Peter hemendik badabil, mesedez, hurbil dadila.
Ez edozein Peter. Berak badaki nor den.
Alemaniako basozainik entzutetsuena.
Egin diezaiogun ongietorria Peter Wohllebeni.
Berak bazekien hitz egitea tokatuko zitzaiola.
Mikroa emango dizut, ez aldendu ahotik.
Ez nago honetara ohituta. Normalean zuhaitzak baino ez ditut ikusten.
"Eraztunen jauna" filmeko "ent"-ak zaretela pentsatuko dut.
Zuhaitzen Zaindariak. Ikusi dut bat. Hor dago.
Jarraitu dut debatea, noski,
albistegietan eta egunkarian.
Beti da eskubide kontua.
"Egiteko eskubidea dugu eta egin egingo dugu".
Merkel anderea, zer gertatu zen Fukushimako zentral nuklearrekin?
Han ere bazegoen energia nuklearraren sorgailu bat
eta bat-batean eskubideak galdu ziren.
Aldaketa klimatikoa Fukushima bezain arriskutsua da.
Iritsi da gizartearen eskubideak enpresen kontratu indibidualen
gainetik jartzeko ordua.
Eskerrak eman behar dizkiegu zuhaitzak babesten,
presiopean hiru aste darmatzaten
pertsona horiei.
Badaramatzat 20 urte basogintzaren industriarekin hizketan.
Eta esan beharra dut nekatu samar nagoela.
Aldatzeko asmorik ez duen egitura bat baita.
Epe luzera begira, baietz diote, baina orain ezetz.
Hau gure herria da. Eta demokrazia ez da
laukitxoak betetzea. Hau da demokrazia.
Hemen gaude. Entzungo gaituzue.
Ez duzue Hambi basoa suntsituko.
Baso-zerbitzuarekin hitz egiten dudanean.
Urtebete daramat haiei esaten
kontaktuan egon garela.
Eta boluntario gisa gure plantillaren
parte izango zarela.
Orduan, beti esaten diet:
"Ea liburua irakurtzen duzuen".
Basogintzan lan egiten ez duen jendearekin hitz egiten dudanean
liburua ezagutzen dutela esaten didate.
Basozainei buruz hitz egiten didate
edo horretan lan egiten duen bati buruz.
Debekatutako liburu bat dirudi.
”Bai, entzun dut hari buruz, baina...".
Denek ezagutu eta irakurri arren, ez dute aitortzen.
Edonola ere, ez gutxietsi
lortu duzun lekua.
Hobe dugu behar bezala erabili.
Hemen ditut hegaldien ordutegiak.
Dena ondo badoa, Vancouverren izango gara 14:25ean.
Eta gero, ez dakit...
Egia esan, ez dugu ideiarik ere.
Lehenengo gauza, handik Vancouverreko irlara iristea da.
Itsasontzian joango gara edo beste hegaldi bat dugu?
Zoragarria da.
Ilusio handia egiten dit.
Horko bide hori da, sakonunearen bi aldeetan dagoena.
Ikusten duzu zuhaitz zaharrez beteriko zonaldea?
Hori da garbitu behar duguna.
Irudika dezakezu zeinen handia izango den soilgunea.
Izugarrizko zuloa da.
-Eremu hori. -Hori da.
Philips Valleyra igo aurretik
ongietorria egin nahi dizuet Kwiakah Naziora.
Lurralde honek garrantzi handia du Kwiakahko jendarentzat.
Kwiakah herriaren etxea da,
bizi izan ziren herrixka nagusia da.
Bere garaian, ehundaka pertsona, milaka, bizi izan ziren hemen.
Leku garrantzitsua da Kwiakahko jendearentzat,
22 herritar baino ez baitira gelditzen.
Ongi etorri Kwiakah herriaren lurraldera.
-Milesker, nagusi. -Milesker.
Zenbat hiztun gelditzen dira?
Nire ama da azkena.
Bakarra gelditzen zela irakurri nuen. Egia da, beraz.
Saiatu naiz hizkuntza ikasten.
Baina zaila da hura hitz egiten duenik egon ezean,
eta erregistroak baino ez daude
-eta grabazioak... -Iraunarazteko.
-Hori da. -Bai.
Zonalde hau lehen aldiz moztu zutenean,
Kwiakah herriarenak ziren zuhaitzak bota zituzten.
Baina ez zion ordainetan ezer eman
zonaldearen mozketa baimendu zuen gobernuak.
Bigarrenez moztuko balute, gobernuaren
eta Jatorrizko Nazioen harremana hobea bada ere,
Kwiakah herriak ez luke ezer eramango.
Mozketaren zentzugabekeriaren adibide bat jarriko dizuet.
Imajinatu marrubi zelai bat dugula.
Eta hiru marrubi gorri ikusi bezain pronto, denak biltzen ditugula.
Tontokeria da, marrubi berdeak daudelako oraindik
eta horiek ez dira saltzen.
Begira zuhaitz handiei. Hura mozteko prest legoke.
Hura, handi hura.
Begira azpiko zuhaitzari. Kalitate handiko zuhaitz gaztea da.
Baina marrubi berdea da.
Zergatik moztu halako zuhaitza?
Handia mozten da, eta txikiak haren lekua hartzen du.
Eta kalitatea bera izango da, zuhaitz handiaren itzalean hazi baita.
Gazteak baliotsuak dira.
Motel hazten dira, oihanean bezala.
Kalitate oneneko egurra da.
Orain mozten badugu, gauza bera gertatuko da 80 urte barru.
Berriz hasi beharko dugu.
Zuhaitz bakarra mozten badugu, ez dugu eraberritu beharko.
Kalitatea bere kabuz itzuliko da.
Begira, hartz bat.
-Izokinak ere badaude. -Hara.
Agian izokinaren bila etorri da.
Epe luzean hemen egon nahi dugu
eta Kwiakah herriarekin harreman iraunkorra izan.
Haiengana hurbiltzen gara egurra behar dugulako.
Orduan, mozketa selektiboari buruz hitz egiten denean, diogu...
"Honek itxura ona du".
Gure gastuak izugarri hazi dira,
eta horrek garestitu egingo luke.
Zure enpresa eredugarria da
aspektu ekologikoei dagokienez,
eta Jatorrizko Nazioekin duzuen harremanari dagokionez.
Orduan, zergatik ez enpresa konbentzionalekiko
duzuen abantaila handitu
eta eskualde jakin batean proiektu bat martxan jarri?
Hemen saiatu zaitezkete, adibidez.
Iluntasunaren erreinuan.
Zuhaitz baten hilotza
ezinbestekoa da basoa bizi dadin.
Mendeetan barrena mantenugaiak hartu ditu lurretik
eta gorde egin ditu. Altxorra da bere ondorengoentzat.
Baina ez da erraza mokadu horretara iristea.
Beste organismo batzuen laguntza behar dute.
Enborra lurrera erori bezain pronto,
haren barruan, milaka intsektu eta onddoek
txanda-lasterketari ekiten diote.
Bakoitza aditua da deskonposizioaren etapa jakinean.
Edota zuhaitzaren zati jakinean.
Animalia-bizitzaren aniztasunak mikrokosmosean du leku handi bat.
Basoko lur eskukada batean, Lurrean gizakiak baino
izaki bizidun gehiago dago.
Lurreko plankton baten antzera.
Animalien elikadura katearen hasiera
eta, aldi berean, birziklapen fabrika handia.
Izaki hauek guztiek lurrean eragiten dute
eta lurra aldatzen dute. Hortik zuhaitzentzat duten balioa.
Adibidez, akaroak.
Latitude hauetan milaka espezie baino geiago daude.
Milimetroa baino txikiagoak dira eta armiarma hankamotzak dirudite.
Hostoak eta enborraren azala pilatu egingo litzateke
animalia txikien ejertzito honek ez balu dena bapo jango.
Egurra edo barraskilo hilak izan,
ez dago akaroentzat baztergarria den ezer.
Hazkuntzaren eta deskonposizioaren arteko bidegurutzean agertzen dira.
Ekosistemarentzat ezinbestekoak direla esan genezake.
Bizitza birsortzeko
baso birjineko erreserbak behar dira,
giza interbentziorik gabekoak.
Hemen, lurreko biodibertsitatea bizirauteko gai da
eta beste eremu batzuen susperraldirako nukleo izan daiteke.
Basoak erabili nahi baditugu aldaketa klimatikoari aurre egiteko,
hazten utzi behar ditugu.
Harrigarria egiten zaidana da
honen zati handi bat adaburuetara ez igo izana.
Halako beroa, eta haizea kontrolgabe...
Hala da. Atsekabea sortzen du.
Sua bailaratik irten zen, horraino iritsi zen.
Eta sugarren intentsitatea hazi egin zen
goiko partean, adaburuek su hartzeraino.
Zati honetan, orratz gehienek bere lekuan jarraitzen zuten
eta aste batzuen buruan erori ziren.
Abiapuntu handia da
hemen egiturazko dibertsitatea lortu ahal izateko.
Lekua garbitu, goldatu eta mailakatu ordez,
beren kasara utziko dituzte zuhaitzak...
Egiaz, batzuk lekualdatuko ditugula pentsatzen ari gara,
hildako egurrak
hezetasuna gordetzeko balio dezakeen ikusteko.
Materialarengatik, errauts geruza baten gainean...
Interesgarria da.
Berez, denbora luzez zigilatu baitu lurra.
Berdin du nondik begiratzen diozun, hezetasun ugari gorde du.
Azpian lehorra dago. Desberdina da.
-Hemen hobeto dago. -Lurra heze dago.
Aurreko urtean, euriak ezin izan zuen errauts geruza zeharkatu.
Baina orain baldintza lagungarriak ditugu
basoa leheneratzeko.
-Zergatik goldatu halako zerbait? -Bai.
Orain bertan, hemen hazi bat eroriko balitz, biziraungo luke.
Hori da. Eta gertatu beharrekoa gertatuko litzateke.
Egon beharko du lehen aldi bat.
Kaixo, Treuenbrietzeneko sutearen zonaldean nago.
Aurreko urtean, 600 hektarea erre ziren.
Sei kilometro karratu erre ziren.
Pinu plantazio bat erre zen.
Eta zer egin dute?
Hiriak, guztiarekin ere,
erdi erretako basoaren zati osoak utzi ditu zutik
biomasa lortu ahal izateko.
Eta alboko baso pribatuan,
gobernuaren laguntzaz, eta basozainen aholkularitzaz,
gelditzen zen guztia moztu zuten.
Goldatu, makinak sartu, dena suntsitu zuten,
eta gero, zerbait landatu zuten?
Nik hiru susmo ditut. Pinuak.
Lehen funtzionatu bazuen, orain ere bai.
Uste dut zuhaitz horiek 20 urte barru lehortuko direla.
Esan bezala,
Estatuaren laguntzarekin eta basoginen aholkupean.
Zorionak, Brandeburgo.
Munduko liderra.
Oso polita da deskonposizio bidean dagoen egurra ikustea.
Apirila lehorra izan arren, hau heze dago.
Ura atera ahal izango genuke, ezta? Tantaka ari da.
Aurreko urtean gauza bera egin genuen
abuztuan lagin honekin.
Hildako egurrean, ez dago balio dezakeen sekreturik.
Norbaiti jatorrizko basoa erakutsi nahi izatekotan,
hau litzateke antz handiena lukeena.
Bai.
Egituretako aberastasuna, zuhaitz zahar-zaharrak...
Poliki hiltzen diren zuhaitzak dira.
Egiaz ez dira hiltzen, ez dira desagertzen.
Hamarkadak daramatzate atzeratzen.
Ez dute hil nahi, adaburuak hautsita izan arren.
Nire zuhaitz gogokoenetariko bat da.
Ederra da. Hau ezpala zen.
Eta enbor bihurtuko da berriro.
Hara.
Kaixo, korridore sakratuetan nago, gaurkoan zerbait atsegina dakarkit.
Hemen zuhaitz bat dugu,
behinola apurtu zena eta bigarren adaburu bat sortu zuena.
Baina zuhaitz hau ez zen sekula hain fina izan.
Apurtu zenean zuhaitz mardul samarra zen.
Hemen dugu, enbor handi eta mardula.
Eta ezpal hau utzi zuen aske.
Beste aldetik ikus daiteke zerbait hautsia duela.
Orain berriro ari da gandorrak eta irtenguneak sortzen
eta seguruenik azkenean itxi
eta zuhaitz berri bat eratuko da.
Argala izango da, baina hazten jarraituko du.
Pago gogorra baita.
Eta guztiz ustela eta hautsia dirudien arren,
oso-osorik dago oraindik; onik eta osorik.
Bigarren adaburua da gehien gustatzen zaidana.
Sistema honen erresistentziaren
eta potentziaren ikurra da.
Behin eta berriz jaiotzen den sistemarena.
Nire basozain jardunbidea hasi nuenean,
harakin batek animalien sentimenduei buruz dakien beste
nekien nik zuhaitzen ezkutuko bizitzari buruz.
Halako batean, mirari horiekin tope egin nuen arte.
ZUHAITZEN EZKUTUKO BIZITZA
www.subtitulam.com