Judex filmak Jean-George Auriol saria irabazi zuen 1963an…
…epaimahaiak aho batez hala erabakita.
Judex…
Latin hitz bat da: "epailea" edo "justiziazalea" esan nahi du.
Badakit. Eskerrik asko.
Epaile hau xantaiagilea iruditzen zait.
Ez dakit nor ari ote zaigun xantaia egiten.
Ez dut ulertzen Judex hori zertan dabilen.
Ez du ezer eskatu berarentzat, eta horrelakoek gehienetan…
Ez zaitez inozoa izan, Vallières.
Beldurrez amore ematen badut, orduan hasiko da xantaia.
Ikusiko dugu. Hitz egigun gauza serioez.
Bankuak deitu al du New Yorkeko itxierako prezioarekin?
Bai, jauna. Zuk esan bezala.
Sartu.
Cocantin jaunak zurekin egon nahi du.
-Hitzordua omen du zurekin. -Hala da. Sartzeko esaiozu.
-Une egokian dator. -Cocantin jauna.
Alfred Cocantin naiz, detektibe pribatua.
Celeritas agentziaren zuzendaria…
…nire osaba Regaudet zenaren ondorengoa…
…hezkuntzako dominez ohoratua… Ni ez, bera.
-Eseri. -Eskerrik asko.
-Jauna…? -Vallières jauna, nire idazkaria.
Antzeko egoera batean, jo nuen behin…
…zure aurrekoaren zerbitzuetara…
…eta bete-betean asmatu nuen.
-Zurekin berdin izatea nahi nuke. -Zaude ziur…
Hona zein den auzia.
Bihar, aldi berean ospatuko dugu bankuaren 21. urteurrena…
…eta Rochefontaine bizkondearen eta nire alabaren ezkon-hitza.
Jende asko egongo da jauregian…
…eta zure laguntza nahi dut gaiztakeriarik egin ez dezan…
…ez biharko ekarritako zerbitzarietatik inork…
…ez eta negozioetako nire ezagunek ere…
…nahitaez gonbidatu behar izan baititut.
Gure gonbidatutzat aurkeztuko zaitugu, jakina.
Vallières jaunak zertzeladen berri emango dizu…
…eta zuk zure baldintzak jakinaraziko dizkiozu.
Berehala aurkeztuko dizut nire alaba.
Eta horrela etxea ezagutu ahal izango duzu.
Bide batez, saia zaitez gutun honen egilea nor den jakiten.
Morroiren baten txantxaren bat izango da.
Vallières, zatoz hona.
"Favraux bankaria, zure krimenak garbitzeko…
…zure biktimei eman behar diezu zure ondasunen erdia".
"Bihar arratsaldeko 6ak arte duzu agindutakoa betetzeko".
"Judexek sinatua".
Judex?
Rio Pintoko Marcori deitu diru-funts guztiak sal ditzan.
Jendeak jakin dezala Favraux bankua saltzen ari dela.
Hiru egun barru, hutsaren truke berrerosiko dugu dena.
Urtebetetze-opari polit bat egingo diot neure buruari.
Zatoz, Cocantin, udaberriko airea arnastera.
Favraux jaunarekin hitz egin beharra daukat!
Ez dut karitaterako astirik.
Ez nator karitate eskean.
Ez nauk ezagutzen, ezta?
Kartzelaldiak gizona aldatzen du.
-Pierre Kerjean dut izena. -Ez dut zure aditzerik.
Epaiketan ez hintzen hain harroa.
Aberastu egingo omen ninduzun, isiltzen banintzen…
…eta zigorra hire ordez betetzen banuen.
Familia zainduko omen hidaan nire kartzelaldia bitartean.
Emaztea miseria gorrian hil zen eta semea desagertu egin da.
Eta hik ez duk ezer egin.
Beraz, Favraux, semea aurkitzen lagunduko didak.
Bestela, hiretzat okerrago! Oraindik hitz egin zezakeat.
Gizon hau erotuta dago.
Emaizkiozue 40 zentimo eta bota ezazue.
Zatoz, gizona.
Jacqueline maitea, hona Cocantin jauna.
Biharko festara gonbidatuta dago.
Cocantin jauna, hona Aubry andrea, nire alaba.
Favraux jaunak zure ezkon-hitzaren berri eman dit.
Pozten naiz zu zoriontzeko lehenengoetako bat izateaz.
Mila esker, jauna.
Hona nire biloba, Alice.
-Agurtu jaun hau. -Kaixo, jauna.
Kaixo. Alice izeneko neskato bat ezagutzen dut.
-Ni bezala. -Bai.
Behin, lorategian zegoela, zer ikusiko pasatzen?
Untxi bat, traje urdin dotore bat jantzia.
Untxia Aliceren aurrean gelditu zen, neska ikusi gabe…
…ordularia atera, eta hau esan zuen…
-Untxiak ordulari bat zeukan? -Bai, urrezkoa, kateduna.
Aitonak bezala.
Barkatu. Alicek eskola-ordua du.
Hona Verdier andereñoa, nire bilobaren irakaslea.
Zoaz Marie andereñoarekin eta txintxoa izan.
Erakutsiozu bere gela jaun horri.
Ez dut ulertzen.
Galdezka aritu naiz gaur goizean, zuk eskatu bezala.
Arlote hori bart gauean hil da, bere senera etorri gabe.
Bide bazterrean aurkitu zuten, eta ospitalera eraman.
Inork ez du zure susmorik.
"Jendea desohoratzeaz gainera, hil ere egiten dituzu".
"Gaur gauerdirako ez badituzu nire aginduak betetzen…
…erruki gabe zigortuko zaitut".
"Judex".
-Norbait hil duzu? -Nola?
Gutun honek dioenez…
Gogoraraziko dizut ez zaudela hemen ez oporretan…
…ezta ere untxi eta ordularien ipuinak umeei kontatzeko.
Baina ni…
Ixo! Gaur arratsa arte duzu gutun horien egilea aurkitzeko.
Agur, jauna.
Aitak behartu du berriz ezkontzera.
Lehenengo aldian dohakabea izan zen.
Oso gazterik ezkonarazi zuen neska gajoa.
De la Rochefontaine deitzea dotorea irudituko zaio Favrauxi.
Ezkontza hori ondo etorriko zaio, sosik gabe omen dago eta.
De la Rochefontaine irrikaz egongo da ohe honetan oheratzeko!
Ez, Favraux jauna, ez naiz sekula zure maitalea izango.
Marie, behar zaitut. Nire emaztea izango al zara?
Jacqueline ezkondu eta berehala ezkonduko naiz ni zurekin.
Nire ondasun guztiak zuretzat izango dira.
Ni ez naiz erosten den horietakoa.
"Joango al zara polikixeago?" esan zion legazkumeak karrakelari.
"Mazopa bat dabilkit atzetik".
"Har ezazu zeure otarraina besotik eta has zaitez dantzan".
"Har ezazu, ba, otarraina besotik eta zatoz nirekin dantzara".
Zer-nolako burua ipini ote du Favrauxek?
Putre-burua.
Adiskide maiteok…
…berri handi eta zoriontsu bat eman nahi dizuet.
Gaur gauean ez gara bakarrik ospatzen ari…
…20 urteko ahaleginen emaitza…
…eta ahalegin handiena ere bai…
…horri esker egin baitu Favraux Bankuak aurrera…
…eta bere jarduerak industriako adar gehienetara hedatu.
Ospatzen ari gara baita ere…
…nire alaba Jacquelineren ezkon-hitza…
…Amaury de la Rochefontaine bizkondearekin ezkonduko baita.
Askoz ere poz handiagoz…
Une honetan sentitzen dudan poz handiaz…
Medikua naiz, utzi pasatzen.
Hilda dago.
Diana!
FAVRAUX ehortzi eta hurrengo gauean…
Judexen bigarren gutunean esandako ordu berean hil zen Favraux jauna.
Kointzidentzia hori oso kezkagarria da.
Kointzidentzia hutsa dela uste dut eta horregatik ez nuen ezer esan.
Abisatu egin behar nizun, ordea.
Aubry andreak erabakiko du zer egin behar den.
Andrea.
Cocantin jauna…
…diskreziorik handiena eskatzen dizut.
Sekretu profesionalak ere isiltzera behartzen zaitu.
Fio zaitez nitaz, jauna.
Vallières, poliziari deitu behar diogu.
Ez, andrea, hori ezinezkoa da.
Zer ba?
Gutun horiek egia esaten dute.
Emadazu froga bat.
Arrazoi batengatik geratu naiz zure aitaren zerbitzura…
…nire baliabide ahulez konpontzen saiatzeko…
…saihestu ezin izan ditudan hutsegiteak.
Favraux bankariaren aberastasunak, beste askorenak bezala…
…jatorri ilun bat du…
…Panamako eskandalua, alegia.
Garai hartan, zure aita enplegatu xume bat zen…
…eta halabeharrari esker lortu zituen…
…nahiago dut nola lortu zituen zuri ez esan…
…dokumentu konprometigarri batzuk…
…goi mailako politikari eta finantzari batzuentzat.
Dokumentu horiei esker…
…nekerik gabe lortu zituen behar zituen diru eta laguntzak…
…bere lehen negozio handiak egin ahal izateko.
1882an jadanik…
Bazen garaia.
3 egun beharko dira.
Medikuaren esana zehatz bete…
…eta une oroz zaindu ezazue.
Jacqueline maitea, gizonak arrazoi duela uste dut.
Alferrik ari zara. Gogoeta luzea egin dut.
Uko egingo diot aitaren herentziari.
Gorde ezazue alabaren zatia hark adin-nagusitasuna iritsi arte.
Erabateko ahalmena ematen dizut. Mila esker.
Begirunez, andrea.
Erokeria hutsa da! Zergatik?
Herentziaren kontu honek asko kezkatzen zaituenez…
…ezkon-hitza itzuliko dizut, zintzo-zintzo.
Sentimenduek esaten dizutena egizu.
Horrela bada, askatasuna berreskuratuko dut.
Jaunaren ekipajea kanpoko zalgurdian dago.
Jauna nahi duenean joan ahal izango da.
-Eskerrik asko, Fernand. Agur. -Agur, jauna.
Andrea, agur esatera natorkizu.
Agur, Vallières.
Mila esker guztiagatik.
Zure esanetara naukazu. Deituidazu, behar izanez gero.
Eskerrik asko, Vallières.
Zu zaitut nire adiskide bakarra.
Bakar-bakarrik sentituko naiz.
Alice atzo joan zitzaidan, eta haren minez nago jadanik.
Eta kezkatuta nauka.
Ez kezkatu. Marie-Jeanne pertsona bikaina da.
Izugarri maite du txikia.
Eta, gainera, Loisy ez dago hain urruti.
Badakit.
Ama guztiak ni bezalakoak izango dira, noski.
Agur. Etorri noizean behin bisitan, atsegin emango didazu.
Idatziko dizut nire helbide berria emateko.
Agur, andrea.
Tira, Favraux alarguna!
Mesedez! Ez da dibertigarria.
A zer zirrara egin didan soldata zorroan joan beharrak…
…neskame bat bezala, ia etxekoandrea nintzenean.
Ez haserretu. Txantxa bat zen. Niretzat ere ez da atsegina.
Zergatik ez ote da zurekin ezkondu ondoren hil?
Geldi hor! Hau ez da une egokia.
-Itxaron gaur gaua arte. -Zer egingo dugu gaur gauean?
-Favraux gaztelura itzuli. -Zer?
Urrea balio duten dokumentuak dauzka bulegoan.
Sekulako harrapakina!
Begiratu hor barruan.
Aizu! Aizu!
Aizu? Aizu?
Normal erantzun, damutu nahi ez baduzu.
Jacqueline, lagundu!
Alaba, lagundu!
Jacqueline, erantzuidazu! Jacqueline!
Marie Verdier!
Ekarri kloroformoa!
Eraman egingo dugu, hitz eginarazteko astia izateko.
Erreminta-kutxa!
"Norbaitek mehatxatzen bazaitu, aska itzazu uso hauek…
…laguntzera joango natzaizu. Zelatan naukazu. Judex".
Telefonoko ahotsa Favrauxena zen. Ziur nago.
Txantxa bat izango zen.
Eta txakurrak?
Eta Judexek Favrauxi idatzitako mehatxuzko gutunak?
Txantxak dira horiek ere?
Eta Favraux bizirik balego, Judexek preso hartuta…?
…hobe genuke bera aurkitzea, ez?
Ni ezkontzea zuri ere komeniko litzaizuke.
Favraux zurekin ezkonduko balitz, baldin eta aurkituko bagenu…
…Jacquelinek bart gauean egin zeniona kontatzen dionean…
Horrek ez dit luzaroan traba egingo.
Bere aitari zer gertatu zaion jakiten dudan orduko…
Ez da luzarorako izango.
Zer egin behar duzu?
Bi gizon sendo behar ditut.
Deitu Pierroti eta Léoni.
Gaur gauean Favrauxen hilobira joango gara laurok.
FAVRAUXen hilobia zena…
Favraux!
"Favraux bankaria".
"Hiltzera kondenatu zintudan".
"Zure alabaren egintzak bizia salbatu dizu".
"Bizi osoko espetxealdira kondenatzen zaitut".
"Judex".
Non dago? Berarekin hitz egin nahi dut.
Geroago. Oso ahul zaude. Ozta-ozta salbatu zara.
Berari esker, ez. Zuk garaiz jaso ez baninduzu…
Beharbada, zerbait jakingo du nire semeaz.
Hori pentsatu nuen nik ere hilobitik atera nuenean.
Banengoen ba. Favrauxek hanka egin du.
-Jacqueline aurkitu behar dugu. -Nola?
Haurtzainaren esku utzi du alaba.
Haurtzainaren bitartez lortuko dut helbidea.
Zure txanda.
Sartu.
Telegrama bat zuretzat.
Eskerrik asko, andrea.
Vivier andrea!
Alabak istripu larri bat izan du.
Haurtzainak abisatu dit. Banoa.
Beharbada, ez da larria izango.
Ni arduratuko naiz txikiaz.
Hor dago.
Telegrama sinetsi du.
Orain zure txanda da, Pierrot. Ulertu duzu?
20. gela, 3. solairua.
Har itzazu Favrauxen izena duten paper guztiak…
…eta bankuak eta dirua aipatzen duten guztiak.
Gainerakoak lasai hartuko ditugu landara joaten garenean.
Norbaitekin topo egiten badut, iturgina naizela esango diot.
Uso bat iritsi berri da.
Kerjeanek Loisyra eramango zaitu.
Galdetu ea zerbait gertatu zaion Marie-Jeanne Bontempsi…
…Alice izeneko neska bat du apopilo.
Prestatu beste autoa niretzat. Parisera noa.
Ondoezik zaude? Berma zaitez nigan.
Emakume honek alditxartuta dirudi. Nire autoa onartuko al duzu?
Eskerrik asko, jauna. Nire klinikara eramango dugu.
Emakume gajoa! Oso itxurra txarra du.
Hiriko emakumeek ez dute sasoirik!
-Ez da hondoratzen. -Harri bat jarri behar genion.
Nora doan ikusi nahi dut.
Ontzia begien bistan!
Uretan norbait dago.
Jauna! Jauna!
Uretan norbait dago!
Bizkor! Zoazte laguntza bila!
Hilda balego, gutxienez.
Zoaz haien atzetik eta saiatu zerbait jakiten.
-Hilda dago? -Ez, kordea galdu du.
Eraman ezazu jolastera; ikuskizun hori ez da zuentzat.
Deitu Marvillera, anbulantzia bat bidal dezatela.
Banoa.
Altxa!
Lagundu! Lagundu!
Emakume bera da.
-Zer gertatzen da? -Auto ziztrin hau!
-Zer du? -Ez dakit. Hondatuta dago.
Ikusi al duzue anbulantzia bat Loisytik etortzen?
Duela ordu erdi inguru. Hortik joan da.
Eskerrik asko.
Zaindu autoak. Begiratzera noa.
Norbait ote dago?
Begira, hutsik dago. Bidean baino hobeto egongo gara.
Zoaz autora eta etorri gure bila.
Paseo polita, zera!
Geldi!
Hil ezazu! Ikusi egin nau!
Ez!
Pierre Kerjean dut izena.
Eraztun hori nirea zen. Emazteari eman nion atxilotu nindutenean.
Nire aita zara!
Traidore zikina!
-Eskerrak etorri zaren. -Berandu, ordea.
Judex, hau nire semea da. Barkatu egin diot.
-Non daude besteak? -Emakumea hor dago.
Atea bota.
Bi gizonek ekarri zaituzte nire etxera.
Ba omen zekiten jaidura handia diodala zure familiari.
Zu sukar-ametsetan ari zinen. Beste ezer esan gabe joan dira.
Haietatik gazteenak Judex omen zuen izena.
Judex…
Nor zara zu?
Non dago Vallières?
Ez hurbildu!
Ez beldurrik izan. Ni naiz Vallières.
Baina nire alaba…
Zergatik ez dago hemen?
Seguruago dago Loisyn, nire gizonek zainduta.
Zure gizonak?
Judex!
Entzuidazu, arren.
Ez naiz zure etsaia, jakin ezazu hori.
Utz nazazu. Zuk hil didazu aita.
Ez, Jacqueline, bizirik dago.
Bizirik?
Bai, zure aita hil nahi nuen.
Susmorik sortu gabe hil nezakeen.
Baina ezin izan dut.
Zuregatik.
Baina, zertan zebilen COCANTIN detektibea?
"Hilkutxa hutsik zegoen".
"Amorruzko garrasi bat botaz, bi mojek atzera egin…
…eta zerraldoa lurrera erori zen".
"–Nor zara zu?–, oihukatu zuen mojatako batek…
…bat-batean bere kidea pistolaz mehatxatzen zuela".
"Beste mojak ere pistola bat zeukan eskuan".
"–Kendu mozorroak–, esan zuen larderiaz".
"Ezkerreko eskuez, bi mojek burukoa erantzi zuten.
"Eta gorroto-garrasi bana itzuri zen haien ezpainetatik".
"–Juve! –Fantomas!"
Zer dugu?
Jauna, mutiko batek…
Lotsagabea!
Cocantin detektibe jauna, mesedez.
Ni naiz, mutiko. Zer esan nahi didazu?
Emakume hau da Aliceren ama bahitu zuena…
…anbulantzian.
Benetako erizaina herrira etorri zenean, zalaparta handia zegoen.
Alicek esan zuen hura bere irakaslea zela…
…eta Marie-Jeannek bazekiela zu zer zinen…
-Zer zara zu? -Detektibea naiz.
Detektibea zarela esan zuen…
…eta Aliceren amaren jauregian egon zinela bera aberatsa zenean.
Ez dizut tutik ere ulertu.
Hau Aubry andrea da eta hau Verdier andrea.
-Utz gaitzazu, mesedez. -Bai, ospa.
Saia zaitez argiago hitz egiten.
Zer lotura dago Verdier andrearen eta bahiketa horren artean?
Aliceren irakaslea zen. Marie-Jeanneren apalean zegoen.
Anbulantziako mojak bahitu zuen Aliceren ama, hura ito ondoren.
Zer da mojen kontu hori?
Helbideaz ziur zaude?
Hori esan dit Marie-Jeannek.
Poz-pozik nengoen zurekin.
Kontu honek zergatik hondatu behar zuen dena?
Nik maite zaitut, hala ere. Niretzat ez da ezer aldatu.
Ez, bukatu da.
Ezingo naiz zutaz gehiago fio.
Berriz has gaitezke. Hau dena ahaz dezakegu.
Utz nazazu!
Ez duzu ikusten triste nagoela eta ez zaitudala berriz ikusi nahi?
Utz nazazu eta joan zaitez.
Aurki ezazu zure aita, garrantzi handia baitu zuretzat.
Aitaren bidez dakit non dagoen Favraux.
Eta badakit berarengana nola iritsi.
Hori da emakumea.
Bihar arte. Côte des Moines-en.
Bihartik aurrera, segika ibiliko natzaizu, laztana.
-Ni ere bai. -Ez, zu nire etxean geratuko zara.
Arriskutsua izan liteke. Goazen.
Kontuz! Norbait segika datorkit.
Ez dut ulertzen!
Cocantin jauna da eta!
Detektibea kuxkuxean dabil. Gurekin eramango dugu.
Zaindu ezazu, Mora. Autoa ezkutatuko dut.
Atera.
Arrats hartan, JUDEXi esker…
…JACQUELINE bere aitarekin bilduko zen.
Ez esan ezer, alferrik da. Ez dezagun denborarik gal.
Zoaz Loisyra eta bildu gizonak. Egon han nire aginduen zain.
Zatoz, Cocantin.
Zure aita bahitu dute.
Aita emango nizula hitzeman dizut, eta hitza beteko dizut.
-Ez duzu besterik entzun? -Herriaren izena baizik ez.
Botatzeko zorian zegoen etxe bat aipatu dute.
Hor izan behar du.
Nondik atera da hau?
-Hara! -Zer zabiltza zu hemen?
Gaizkileekin etorri naiz. Badakit non dauden.
-Sartu. -Maletategian ezkutatu naiz.
Hor daude.
Barrutik itxi dute.
Deitu ezazu Loisyko 3.era eta esaiezu non gauden.
Loisyko 3.era.
Ezkutatu egingo gara bolada batean.
Eta Judexek zure aztarna galtzean, berriz agertuko zara.
Zure izena eta ondasunak berreskuratuko dituzu.
Anaiak eta nik lagunduko dizugu.
Aberatsa eta boteretsua izango zara berriz.
Ez, Marie maitea, hori ezinezkoa da.
Nire ustezko heriotza jende askori komeni zaio.
Goi mailako jendeari.
Lotsa ematen dit hau aitortzeak…
…baina gorroto ninduten.
Itzuliko banintz, ez nuke luzaroan bizirik iraungo.
Garrantzi handi-handiko interesak jokoan daude.
Hau besterik ez dut eskatzen:
Libre eta ahaztua bizitzea, alabarekin eta bilobarekin.
Favraux jauna, zurekin ezkontzeko eskatu zenidan.
Zure dirutza izan zen zalantzan egoteko arrazoi bakarra.
Orain, baietz erantzun diezazuket.
Marie! Marie!
Judex!
Ez zen bakarrik etorriko.
Besteak barruan edo teilatuan egongo dira. Zoaz ikustera.
Baliteke gaua gogorra izatea.
Atseden har ezazu, ohe bat duzu hor.
Eta zu, Marie?
Lasai egon. Zelatan geldituko naiz anaiarekin.
Nekatzen naizenean, zatoz ni ordezkatzera.
Morales koldarra da.
Aukera izango duen orduko, bertan behera utziko nau.
Ez dut bera nahi.
Zu bezalako gizon bat behar dut.
Favrauxek dakizkien gauza batzuek dirutza balio dute.
Badakit hari nola hitz eginarazi.
Gauza asko egin ditzakegu elkarrekin.
Zuk eta nik.
Zuretzat okerrago, ergela!
Horrela ez du oihu egingo. Zatoz ondoko gelara.
Daisy!
Cocantin!
Geldi!
-Pozten naiz zu berriz ikusteaz. -Etorri hona.
Nire osaba piztia-hezlea, zoriontsu egin nahi omen ninduena…
…lehoiek jan egin zuten.
-Orain libre nago. -O, Daisy!
Zer zabiltza zu hemen?
Lagun baten zain nago; han goian dago, arriskuan.
Lagundu egin behar zaio!
Ezin dut. Ez naiz akrobata.
Zorionekoa, lo egin dezake eta.
Alde egin behar dugu berehala.
Baliteke bere gizonak une batetik bestera hemen agertzea.
Ez diegu utziko gu zulo honetan harrapatzen, ezta?
Arrazoi izango duzu, beharbada.
Ekarri autoa atzealdeko atera.
Judex!
Geldi!
Altxatu eskuak eta ez mugitu.
Egizu keinu bat, eta akabatuko zaitut.
Sekula ez nauzu berriz harrapatuko, Judex, sekula ez.
Azken aldiz, Favraux, errendi zaitez.
Bestela, atea botako dut.
LOUIS FEUILLADEren omenez.
Zoriontsua izan ez zen garai bat gogoan. 1914.
AZPITITULUAK: Jon Muñoz