Ipar Irlanda, 1981
2.187 lagun hil dituzte istiluetan, 1969. urteaz geroztik.
Britainiar gobernuak estatus politikoa kendu die…
…preso paramilitar guztiei.
Maze-ko espetxeko irlandar errepublikarrak…
…"Mantak" eta "Garbiketarik gabeko" protestan ari dira.
GOSEA
"Mantak" eta "Garbiketarik gabeko" protestak aspaldikoak dira.
Eskaera bera lortu nahi dute: estatus politikoa.
Krimen izugarrien egileentzat tratu desberdina, alegia.
Arrazoi politikoengatik ari omen direlakoan.
Eta horixe da gobernuak eman nahi ez diena.
Ordubete barru, oinazezko oihu bat entzuten da amonaren gelatik.
Gelan, mutil gazte bat ikusten du aitak amonarekin txortan.
Mutilak aitari: "Ez du graziarik zure amarekin larrua jotzeak".
Ez dago hilketa politikorik, bonba politikorik…
…edo indarkeria politikorik.
Hilketa kriminala, bonba kriminala…
…eta indarkeria kriminala, horra zer dagoen.
Ez dugu horretan amore emango. Ez da estatus politikorik izango.
Ez dut kriminalen uniformea jantziko.
Neure arropa janztea eskatzen dut.
Konforme ez dagoen presoa 1980-12-08
"Zein da zure abizena?" (Gaelikoz)
Zer?
Berriz ere: "Zein da zure abizena?"
-Gillen. -Gillen?
Bai.
Fancy Quinn.
Falls Road, Fancy Quin. Ezagutzen dituk?
-Ez. -Ez?
Zenbat urteko kondena?
12 urtekoa.
Hik?
Sei urtekoa. Sei urte.
-Sei? -Bai.
Zorionekoa hi, putakumea.
Davey Gillen - 6 urte Gerry Campbel - 12 urte
-Zer moduz zaude? -Ondo.
Bertsio ofiziala gezurtatuz, Rees-ek dio…
… handitu egin dela telefonozko entzuketen kopurua.
Baina parlamentuak ez daki benetan zenbat diren…
…lehen ministroak ez duelako epailearen agindurik behar…
…inoren telefono-deia entzuteko.
"Prest egon". (Gaelikoz)
Zer?
Prest egon.
Goraintziak beraren partetik.
-Ondo al zaude, Bobby? -Primeran, ama.
-Sendatzen ari al zaizkizu hori? -Bai, tratamenduan nago.
Zer moduz txikia?
Bihurria, esan nizun.
-Ondo jaten ari al zara? -Primeran nago, ama.
-Ondo ematen dizute jaten? -Ez kezkatu nitaz.
Bost minutu.
-Ondo jaten ari al zara? -Bai.
-Kaka-zaporea du, ezta? -Ohitu egiten zara.
Itxura ona duzue.
Zuk ere bai, seme. Zuk ere bai.
Jainkoak gizon zuzenei begiratzen die.
Eta Haren belarriek erne entzuten dituzte haien oihuak.
Jainkoak beltzuri egiten die gaizkia egiten dutenei.
Zuzenek oihu egin, eta Jainkoak aditu.
Beren kezketatik libratzen ditu.
Jainkoa etsituen ondoan dago, eta dohakabeak salbatzen ditu.
Jainkoak bere estualditik libratzen du gizon zuzena.
Bere hezur guztiak babesten dizkio…
…eta bat bera ere ez zaio hautsiko.
Gaizkiak gaiztoa hilko du.
Zuzenen etsaiak kondenatu egingo dira.
Jainkoak bere zerbitzariak berrerosten ditu.
Berarengan gerizatzen den hura ez da kondenatuko.
Egin dezagun otoitz.
KALEKO ARROPAK JANTZI. NEGOZIATU!
Putakume aluak!
Putakumeak!
I… I… IRA! I… I… IRA!
Kaka putza!
-Dena ordenan? -Bai. Dena, jauna.
Oso ondo.
Kaixo, ama.
Zer ari zara hemen eserita?
Bitxiloreak.
Nahi duzunean, eseri.
Apaiz-protokoloa. Ez eseri norbaitek esan arte.
Eseri, ba.
-Ez dut zakarra izan nahi. -Nahiago duzu atean geratu?
Horixe ikasten da apaizgaitegiko lehen astean.
-Zigarro bat? -Ekatzu.
Nekatuta egongo zara Biblia erretzeaz.
Bai horixe.
Zein liburu da erretzeko onena?
Deitoreak bakarrik erretzen ditugu. Zigarro ziztrina!
Gela polita. Txukun-txukuna.
-Nongoa zara, Dom? -Non jaioa?
-"Bally" auskalo non. -Hara! Kalekumea!
Ballyroberts-en.
Ballymoneyren hegoaldeko herritxo batean: Kilrea-n.
Behin mezetan egin zenuen sermoi batez gogoratzen naiz.
Entzun zenuen?
-Hango jendeak oso begiko zaitu. -Zirika sumatzen dizut.
-Oso bizkorra zara. -Hala naiz.
Badakizu errespetatzen zaituztela.
Gustatzen zaizkit, ordea, baserri giroko zure kontu horiek.
Ume garaiko sagar-lapurretak eta ganadu-uxatzeak.
-Heziketa polita apaizarentzat! -Belfasten ari den apaizarentzat.
Ganadua uxatzea primeran datorkio Falls Road kaleari.
-Ulsterreko poliziak gorroto dit. -Faltan botatzen duzu, ordea.
-Zer? -Landaldea.
Hilero joaten naiz etxera anaia gaztea bisitatzera.
Baina betikoaren falta nabari dut: aire garbia, paisaia… Hori dena.
-Sorterriaren gertutasuna, alegia. -Bai, hala da, inondik ere.
Arraina uretatik kanpo bezala nago ni Belfast bezain hiri handian.
Lana da, ordea.
Berehala uzten diozu inguruan begiratzeari…
…arimaren negozioan zabiltzala konturatzen zaren orduko.
-Arimaren negozioa? -Badakizu zertaz ari naizen.
-Hori ere apaizgaitegian ikasia? -Bai, eta erabil dezakezu, debalde.
-Segi. -Aurrera jarraitu beharraz ari naiz.
Kilreak itxarongo du zahartzen naizen arte.
Bestela ere, Belfasten zital pila dago salbatzeko.
Lan mordoa. Bai.
-Jainkoak zeruan sarituko zaitu. -Eta nik hari eskerrak emango…
…tartean ardoa baldin badago.
Zer ari da jaioterrian zure anaia gaztea?
Parrokoa da.
Zital maltzurra da. Badakizu zer tankerakoa, Bobby.
-Legez kanpoko ehizan jarraitzen du? -Lanen ehizan.
-Eta ni baino 8 urte gazteagoa da. -Segi.
Kilrea inguruko parrokia txiki batean ari nintzen ni lanean.
Gogotik lanean: zaharren bisitak, aitortza ibiltariak…
-Glamourra, zera! -Bai horixe.
Tira… Kontua da Kilreako parrokia hutsik geratu zela.
Ez ninduten ni deitu, auskalo zergatik. Inolako arrazoirik gabe.
-Tarta gehiegi jango zenien atsoei. -Baliteke.
Beraz…
Handik bost urtera, hutsik geratu zen berriz Kilreako parrokia.
Eta nire anaia Michaelek eskuratu zuen.
Jode!
28 urterekin lortu zuen parroko izatea.
Espiritualagoa izango da. Ez da zu bezain lotsagabea izango.
Losintxa egin zion apezpizkuari. Golfean jokatzen du.
Mozolo galanta da!
-Ez zaude garraztuta, behintzat. -Ez. Ezingo nuke.
Parrokoa 28 urterekin? Bejondeiola!
Bi auto ditu.
Eta etxe handi-handi batean bizi da. Neskamea eta sukaldaria ditu.
Ni, berriz, etxezulo batean Kerryko gizon lodi batekin…
…futbol gaelikoari buruzko haren marmarra entzuten.
-Utziko al dugu gai hau? -Ene! Zu ari zara-eta gelditu gabe.
-Zer moduzko zigarroa? -Aparta.
-Bizio gaiztoa da. Nazkagarria. -Bai, txarra, baina zoragarria.
Bai. Aintza jaunari!
-28 urte! Demontre! -Uztazu kontu hori.
-Zer gertatu zaizu begian, Bobby? -Zer?
-Zartako bat? Begian? -Iritzi-desadostasun bat.
-Nola dago beste kidea? -Askoz okerrago, sinetsidazu.
-Zertarako deitu didazu? -Zer, bukatu al dira berriketak?
Apaiz-protokoloa: gai arinekin hasi.
Asko ari naiz ikasten apaizgoaz.
-Apaiz ona izango zinateke. -O, bai.
Hizlari ona, printzipio-gizona, gizonen liderra.
-Terrorista politikoa. -Lapur zintzotuak maite ditu elizak.
Bai.
Beti uste izan dut Jesusen ondoko lapurrari aise barkatu ziotela dena.
-Baina bere bekatuak aitortu zituen. -Ez esan?
Bai, nonbait.
Gurutzean iltzatua dagoenak edozer gauza esan lezake.
Jesusek leku bat eskaini zion aitaren ondoan, paradisuan-edo.
Edonork altxatuko luke eskua hori lortzearren.
Bai. Gurutzean iltzatua egon arren.
-Ene! Hori sakrilegioa da! -Sakrilegioa?
Ez, ez. Hura lapur zikina zen.
Hortaz, zer esan nahi didazu?
Zer duzu?
Erotuta al zauzka espetxeburuak?
Negoziazioa txantxa da. Itxura hutsa.
Musutruk kontatzen dizut.
Baina horren premia ulertzen duzu, ez?
Ez garelako jadanik propaganda ona.
Nork dio hori? Buruzagiek?
Iritsi da garaia. Erabaki bat hartu beharra dago.
Hori uste duzu dela buruzagien iritzia?
-Baliteke. Ez dakit. -Paranoiko samar zabiltza, Bobby.
10.000 lagun manifestatu ziren urrian gose-grebalarien alde.
-Nazioartea britainiarrak estutzen. -Garai latzak.
Aita Santua ere tartean sartu zen.
Mundu osoa ahaleginean Thatcherrek gure eskariak betetzeko.
-Baina, azkenean, ezer ez. -Hori da.
Gose-grebak porrot egin zuen. Gu lehenengo lerroan gaude.
Protesta guk sortu genuen. Gure erantzukizuna da.
Buruzagiek garbi utzi didate, Dom.
Lau urteko Protesta Zikinak indartu egin du errepublikanismoa.
Baina ahuldu egin du aldi berean erakundearen garapena.
-Zuen premiak bereziak direlako. -Jakina.
West Belfasten hiru ume dituzten emakumeek ez lukete kezkatu behar…
…jantzi zibilak omen diren pailazo-arropa horiez.
-Badakit. -Zin dagizut.
Geure arropa eman behar omen ziguten. Ume-trikimailua da hori.
Beraz, nazkatuta dauzkazue buruzagiak.
Mundu ideal batean, geure kasa ariko ginateke borrokan…
…baina lotuta gaude.
Hemen ez da ezer aldatu. Ez dugu aurreratu.
Zama hutsa gara buruzagientzat, estatus politikoa lortu artean.
Hori da egia garratza.
Ezin naiz tximu gezurti horiekin negoziatzen ibili.
Ez dute ezer mahairatzen. Kaka putza da.
Ez naiz zuzendariarekin hizketa zentzugabean alferrik hasiko…
…putakume harroputz horren bulegoan.
-Miresmen handia dizu. -Tontolapiko hutsa da, Dom.
Espetxeburu izendatu zuten, ba! Hori gizadia iraintzea da.
Ama Birjina laztana! Nondik ateratzen duzu indar hori?
Kros-korrikalaria nintzen txikitan.
Asmatu ez nik! Zuk duzu zuk hauspoa! Kros-korrikalaria!
-Asko esaten du horrek zutaz. -Zer ba? Gustatu, eta egin!
Hori da landaldea niretzat.
Helmugan heldu egin behar ninduten korrika ez segitzeko.
Gaztetxoak ginen, hiri bazterreko txakur galduak.
Ganaduak ikara ematen zigun. Garai politak haiek.
-Ganaduak ikara ematen zizuen? -Izugarrizko beldurra!
Munstro haiek esnea eta haragia ematen zutela pentsatzea! Ene!
Nire hurrengo bizitzan baserrialdean jaioko naiz. Ziur.
Natura. Txoriak. Hori gustatzen zait. Paradisua.
Lasaitzen ere ikasi behar zenuke.
Bai. Beharbada. Auskalo. Ez naiz sekula saiatu.
Martxoaren lehenean gose-greban hasiko naiz.
Horregatik zaude hemen. Hori esan nahi nizun.
Bai. Entzuna neukan.
-Zure familiak ba al daki? -Jakinarazi diet.
-Hitz egin duzu haiekin? -Bi aste barru etortzekoak dira.
Nola uste duzu hartuko dutela?
-Zuk zer uste duzu, Dom? -Eta zure mutikoak?
Zer alde dago oraingoaren eta azken aldikoaren artean?
Azken gose-grebak porrot egin zuen. Emozionala bihurtu zen.
Zazpi gizon batera hasi ziren.
Ahuldu zirenean, ezin zioten ahulenari hiltzen utzi…
…eta, hala, britainiarrek ziria sartu ziguten.
Oraingoan, bi asteko aldearekin ekingo diote gizonek.
Hiltzen dena beste gizon batek ordezkatuko du.
Ez gabiltza eskasian. 75 gizon prest dauzkagu.
Jainko Jauna!
Gaur jakinarazi da berria.
Hiltzeko prest zaudelako da, beraz, desberdina protesta hau?
Baliteke horrela bukatzea.
Sinesten duzunagatik protestatzeko da gose-greba.
Ez zara hiltzeko asmoz hasiko greban, ezta? Edo oker nago?
Haien esku dago. Gure mezua argia da. Erabakita gaude.
Pare bat hildako kostako da, ezta? Bospasei gizon, beharbada.
-Baina, tira, 75 zarete. -Ez da horraino iritsiko.
20 gizon hil ondoren, baliteke britainiarrek amore ematea.
Baina zertarako kezkatu, zu hilda egongo zara-eta, ezta?
Bururatu zaizu zer pasaraziko diezun mutil horiei?
Mutil gizajo horien familiei gertatuko zaiena alde batera utzita.
Aurre egingo diozu britainiar gobernuari…
…errepublikanismoa gutxietsi eta tinko eutsiko dion gobernuari…
…bost axolako baitzaizkio terroristatzat dauzkanen heriotzak.
-Hau askoz erronka handiagoa da. -Badakit.
Ez duzu negoziatu nahi, errendarazi egin nahi dituzu.
-Ezta? -Hala da.
Porrotaren ondorioz, gizon hilak, familia porrokatuak…
…eta Errepublikar Mugimendu osoa bihozgabetua.
Bai. Okerrenera jota, hori dena gerta liteke. Baina epe laburrean…
-…errautsetatik berpiztuta… -Tira!
…sortuko da belaunaldi berri bat indartsuagoa, deliberatuagoa…
-Begira norekin ari zaren. -Gerra martxan dago.
Ulertuko zenuela uste nuen. Arrotz bat bezala ari zara.
Arrotzari bezala hitz egiten didazu. Ez al dut Ipar Irlanda ezagutzen?
-Ni hemen bizi naiz. -Eutsiguzu, ba!
Lehen gose-greban eutsi nizuen hura protesta zelako…
…heriotzarik gabeko asmoa, eta ez negoziaziorako oztopoa…
…ezta Tatcher errendiarazteko saioa.
Hau erokeria da, Bobby. Erabateko hondamena.
Zer gertatu da hemen azken lau urteetan?
Zapalketa, umiliazioa, gure giza eskubideak deseginak…
-Bada hori dena bukatzeko garaia. -Elkarrizketaren bidez.
Orduan, zer? Haien eskaintza onartu, eta uniformea jantziko dugu?
Azken lau urteek ez dutelako ezertarako balio izan?
Hori egin dezakegu, edo ustez garen armada gisa ari gaitezke…
…gure bizitzak gure kideen alde sakrifikatuz.
Berriz negoziatzeko aurrerapen baten itxaropen izpirik ez duzu?
-Hori ez da gertatuko. -Utz dezagun hori dena.
Suizidatzeko asmoa ote duzun jakin nahi dut.
Moralitateaz eztabaidatu nahi duzu nirekin?
Egin behar dudana suizidioa ote den edo ez argitzeko?
Zuk suizidioa deitzen diozu; nik, ordea, hilketa.
Eta hori gu bion arteko beste alde txiki bat baizik ez da.
Biok katolikoak gara. Biok errepublikarrak.
Baina zu zure Kilrea maitean izokina harrapatzen ari zinen artean…
…guri Rathcoole-ko gure etxea kiskali ziguten.
Gauza askotan antzekoak gara…
…baina sineste desberdinetara eraman gaitu bizitzak.
-Ulertzen? -Ulertzen dizut.
Nik badut neure sinestea. Sinplea izanik ere, indar handikoa.
Hortaz, hilez egin nahi duzu zeure aldarrikapena?
Britainiarren intrantsigentzia erakusteko? Zer arraio!
Mundu guztiak daki nolakoak diren britainiarrak.
-Ederki. -Horrek ez du zerikusirik zurekin.
Britainiarrek mende asko daramatzate dena izorratzen!
Gorrotoa sumatzen dizut.
-Martiria izan nahi duzu? -Ez.
-Ziur? -Bai.
Wolftone, Connolly eta McSwiney goraipatzen entzun izan dizut.
Haien historiako liburuetan idazten ari al zara zure izena?
-Zer uste duzu, horrek axola didala? -Badakit baietz.
Oker zaude.
Soldaduak omen zarete, askatasunaren aldekoak, nonbait.
Baina ez duzue bizitza estimatzen, Bobby.
Igarri ere ez diozue egiten bizitzari.
4 urtez horrela bizi ondoren, ez du inork uste normalak zaretenik.
Ez dago ezer normalik zuengan.
Errepublikar mugimendua bazter batean dago orain.
Eta zuek, IRAkoak, bazter horretara begira zaudete.
Gizon-emakume pila hilik, eta zuek, hala ere, ezer ikusten ez.
Zuen erantzuna denak hiltzea denez, itsututa zaudete…
…eta gelditzeko beldur zarete.
Bizitzeko beldur. Hizketaren eta bakearen beldur.
Zer litzateke Ulster mila puskatan hausten ez balego?
Eta oraingo egoera hau…
Errepublikar mugimenduaren etorkizuna zuen esku dago…
…errealitatearen zentzua zeharo galdua duzuenon esku.
Burua ondo dabilkizula uste duzu?
24 orduz giltzapetuta, pixa eta kaka artean…
…eta gizon asko hil ditzaketen erabakiak hartzen ari zara!
Eraiki estatua bat Bobby Sandsi!
Adarra jotzen didazu. Askatasunaren borrokalaria?
Hor kanpoan bada jendea komunitatearentzat lanean.
Eta horrelakoa izan zinen zu garai batean, ezta?
Twinbrook-en egin zenuen lan guztia…
Hor behar zaitugu, Bobby. Eta badakizu arrazoi dudala.
Zer nahi duzu erantzutea, neure burua engainatzen dudala?
Joka ari zaizkizue. Haien eskuetan ari zarete jolasean.
-Martxan dago estrategia. -Geldi ezazu, ba. Gelditzeko esan.
-Ez duzu ezer ulertzen. -Ez zara dei hori egiteko gai!
Egina dago. Ezin da gelditu.
Hor konpon! Zuretzat bizitza ez da ezer.
Jainkoak zigortu egingo nau?
Suizidioagatik ez bada, ergelkeriagatik zigortuko zaitu.
Bai. Eta zu, zeure harrokeriagatik.
Nire bizitza benetakoa delako, ez ariketa teologiko huts bat…
…bizitzarekin zerikusia duen guztia izorratu behar duen zerbait.
Jesukristok bazuen ardatz bat, baina begira haren dizipuluei…
Erretorikan eta alferrikako semantikan murgilduta zabiltzate.
Iraultzaileak behar dituzue, soldadu kultural eta politikoak…
…bizitzari bultzada emateko, bizitzari norabidea emateko.
-Hitz ergelak. Engainatuta zaude. -Bai, zuk hala diozu eta.
-Zer esango du zure seme txikiak? -Zoaz pikutara!
Berdin zaizu?
Sentimenduen aldetik erasoko didazu? Apaiz-jokabidea, alajaina!
-Zer esaten dizu bihotzak? -Aise asmatuko duzu.
Zer dio zure bihotzak? Esadazu!
Bizitza dena da niretzat. Askatasuna dena da.
Badakit ez didazula barre egin nahi, beraz ahaztu egingo dut.
Geldialdi bat egin beharreko unea da hau.
Nork bere sinesteak garbi edukitzeko garaia da hau.
Sinesten dut Irlanda bateratua gauza zuzena eta bidezkoa dela.
Baliteke zu bezalako gizonarentzat zaila izatea hori ulertzea…
…baina askatasun-egarriak, nire bizitza errespetatzeak…
…eta sineste hori zorrotz maitatzeak esan nahi du…
…gauza naizela nire zalantza guztien gainetik ikusteko.
Ez dut bizia arriskatuko nire irtenbide bakarra delako…
…zuzen jokatzea delako baizik.
Horregatik deitu didazu?
Bozgorailu bat behar duzu? Ez zaude zeure buruaz erabat ziur?
-Zalantzan zaude? -Bai. Gizaki soil bat naiz.
Zalantzak argitu dizkizut, beraz?
Gidaria zara, Dom, "arimaren negozioa".
Egon al zara Gweedore-n, Donegal-en?
Bai.
Ni 12 urterekin joan nintzen.
Landako kros-lasterketa bat zegoen mutikoentzat…
…eta Derryra gindoazen goiz batez autobusaren atzealdean.
Gertaera handia zen.
Nazioarteko atleta modukoak ginen…
…Hegoaldeko mutilen kontra lehiatzekoak ginelako…
…eta harro geunden Belfastekoak ginelako.
Bi mutil protestanteak ziren, eta gainerakoak katolikoak ginen.
Komunitateen arteko ekitaldi bat zen.
Hegoaldeko jende zintzoarentzat gauza handia izango zen hura…
…Belfasteko taldetxo xume bat errukikeriaz tratatu ahal izatea.
Nolanahi ere, muga zeharkatzen ari ginen.
Mutilak pop kantuak kantatzen ari ziren.
Ni, berriz, atzealdean nengoen leihotik begira.
Mendi artean gindoazen, Mount Errigal inguruko bazterretan.
Bazter zoragarriak dira haiek.
Donegalek izan behar du Irlanda osoko lekurik politena.
Bai.
Tira ba… Gweedore-ra iritsi ginen.
A zer lekua! Baziren han berrehun bat mutil…
…arropaz aldatzen eta beroketak egiten.
Anaia kristauak ziren lehiaketa haren antolatzaileak…
…eta belarrondoka zebiltzan mutikoekin, ordena ezarri nahian.
Zangoak luzatzeko, korrika egitera atera zen gure taldea.
Garagar-soroz inguratuta geunden.
Erreka batek eta baso batek zeharkatutako haran batean.
Debekatuta geneukan basora eta errekara hurbiltzea…
…beraz, gu, Belfasteko mutikoak, hara joan ginen miatzera.
Basoa eta erreka, Dom. Guretzat, hura Amazonas zen.
Cork-eko mutiko batzuekin topo egin genuen han.
Zirikatzen aritu zitzaizkigun gure ahoskera zela eta…
…baina ia ezin zuten hitz egin, eta ez genien ezer ulertzen.
Konturatuko zarenez, nagusikeriaz tratatzen gintuzten.
Goitik behera begiratzen zigutela iruditu zitzaidan.
Ibaira arrain bila joatea bururatu zitzaigun.
Ibaira jaitsi ginen, ba, eta 15 zentimetro ur zegoen han.
Zilar koloreko arraintxo batzuk zeuden han: gauza handirik ez.
Bat-batean, haietako bat deika hasi zitzaigun beheragotik.
Uretan, moxal bat zegoen, lauzpabost egunekoa.
Mehe-mehea zen, grisa, eta odoletan zegoen…
…ebaki latzak egin baitzituen harri zorrotzetan.
Hanka hautsita zeukala ikusi genion.
Arnasa hartzen ari zen, baina ozta-ozta zegoen bizirik.
Zer egin behar zen erabaki nahian, hizketa handian hasi ziren…
…beren buruak bat-batean gidaritzat ikusi zituzten mutilak.
Buruan harrikada bat jotzeko esan zuen batek.
Baina aurpegietan ezagun zuten beldur zirela edo ez zirela gauza.
Dena harropuzkeria zen. Eta zaldia asko sufritzen ari zen.
Berriketa hark guztiak ez zuen ezertarako balio.
Orduan, apaizetako batek gu ikusi gintuen, moxala ikusi zuen…
…eta handik ez mugitzeko agindu zigun. Akabo!
Mutil talde batek zauritua behar zuen moxala.
Belfasteko mutiko talde batek egurra mereziko zuen.
Bat-batean garbi ikusi nuen: belaunikatu…
…moxalari burutik heldu, eta ur azpian sartu nion.
Ostikoka hasi zen, eta nik gehiago estutu nuen, ito nuen arte.
Apaiza iritsi zen, Dom.
Iletik tiraka, basora eraman ninduen, jipoituko ninduela eta.
Nik banekien, ordea, zintzo jokatu nuela moxalarekin.
Eta gauza nintzen, beraz, denen izenean zigorra hartzeko.
Banekien irabazita neukala beste mutil guztien errespetua.
Garbi ditut arrazoiak, Dom.
Garbi ditut ondorio guztiak.
Ekin egingo diot, eta ez naiz zain geratuko, ezer egin gabe.
Utz itzazu hor, nahi baduzu.
Ez duzu nahiko "San Joanen Gutunak" erretzea, ezta?
Ez, nire kontzientziak ezingo luke hori jasan.
Ez dut uste berriz ikusiko zaitudanik, Bobby.
Ez da beharrezkoa, Dom.
Beren kausaren ospea galduta, indarkeriaren gizonek…
…azken hilabeteotan erabaki dute…
…beren azken karta izan litekeena jokatzea.
Beren buruen aurkako indarkerian ari dira…
…hiltzerainoko gose-greba baten bitartez.
Giza zirrararik oinarrizkoenaz baliatu dira, errukiaz,…
…tentsioa sortzeko eta gorrotoaren sua harrotzeko.
Lehenengo astetik…
…hondatuz joan zaizkio gibela, giltzurrunak eta pankreasa.
Hezurrek ere dentsitate gutxiago dute, kaltzio eta bitamina faltaz.
Gaizki elikatuta egoteak hondamena eragin du baita ere…
…bihotzeko giharrean, eta bihotzaren hutsegite bat sor lezake.
Baliteke ezkerreko bentrikuluak %70 txikitzea bere ohiko tamaina.
Azukre-gorabeherak odolean, energia gutxi eta gihar-ahuldura.
Ultzera gastrointestinalak izango ditu hesteetako horma estutzean…
…eta hemorragiak izango ditu muki-mintzaren azpian.
Aldaketa degeneratiboak izango ditu hesteetako muki-mintzean…
…eta gorputzeko beste organo guztietan, jakina.
ULSTERREN DEFENTSA ELKARTEA
-Izena? -Rosaleen Sands.
-Izena? -John Sands.
Jendea galdezka aritzen zaigu ea nor garen.
-Ea nor garen. -Bobby! Bobby!
Eta ea nongoak garen. Ea nongoak garen.
Eta hau erantzuten diegu:
Belfastekoak gara, Belfastekoak gara.
Belfast indartsua, Belfast indartsua.
Eta ezin badigute entzun, ezin badigute entzun…
…ozenago oihukatuko dugu, ozenago oihukatuko dugu.
Bobby Sands 66 eguneko gose-grebaren ondoren hil zen.
Tarte horretan, britainiar legebiltzarrerako hautatu zuten…
…Fermanagh eta South Tyrone barrutien ordezkari.
Gose-grebak 7 hilabete iraun zuen. 9 gizon gehiago hil ziren.
Paramilitarrek 16 espetxezain hil zituzten…
…"Mantak" eta "Garbiketarik gabeko" protestek iraun zuten artean.
Hurrengo hilabeteetan…
…eskatutako guztia eman zien britainiar gobernuak presoei…
…estatus politikoa formalki aitortu gabe, ordea.
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz