Baina, Hannah, nola defenda dezakezu?
Ez naiz bera defendatzen ari.
Ez duzu ahaztuko zure senarra zuregatik dela nire laguna.
Ez ditut lagunak hain erraz uzten.
Jim hegazkin istripu batean hilko balitz ere…
…sekula ez nintzateke Bowdenen ondora itzuliko.
Hori garbi dago.
Bowden gaixoak badaki ezin dizula beste gizon bat maitatzea eragotzi.
Ez da ergela.
Zergatik eragotzi nahi du, ba, gure dibortzioa?
Zeren eta egoera horretan erabat naturala baita…
…jendeak imajinatzea edo espero izatea, gutxienez…
…boterea izateko aukeraren bat baduela.
Hans Jonas telefonoan.
Orain, ez. Gero deituko diot.
O, Mary, ederrak dira. Eskerrik asko.
Ez dakit nola sinesten diozun berak gaur egun esandako ezer.
Fidatuko zinen berataz, 15 urtez berarekin ezkonduta egoteko.
Sekula ez naiz berataz fidatu.
Miller irakaslea Connecticutetik. Presakakoa omen da.
-Zure ikasketa-programaz da. -Jarri hitzordu bat telefonoz.
Biharko.
Eta deskonektatu telefono hori!
Ez badituzu gizonak diren bezala hartzen, bakarrik geratuko zara.
-Jim ere ez duzu aldatuko. -Ez dut aldatu nahi. Perfektua da.
Perfektua?
Zure nobeletako gizonak ez dira perfektuak.
Benetako gizonak zergatik ote dira hobeak?
-Hori Heinrich zen. -O, ez!
Hori da erantzungo nukeen dei bakarra.
Ez zintuen traba egin nahi, zure Mary maitea hemen egonda.
-Noiz etorriko da etxera? -Han pasatuko du gaua.
Goizean goiz bilera bat du ikasle batekin.
Mila esker, Lotte.
Ez dago inon goizean goiz bilduko den ikaslerik.
Mary, ez hasi.
Ni jeloskorregia nintzateke zure Heinrich xarmantarentzat.
Ondo da.
Denok ezin gara zu bezalako berlindar basatiak izan.
Basatiak, gure maitaleekin ezkontzen ez garelako?
Ni ez naiz denekin ezkondu.
Baina ia-ia.
"Israelek buruzagi nazi bat harrapatu du".
Ez dut gau osoan lo egin.
Ez dugu horretaz oraintxe hitz egin beharrik.
Egunkaria irakurri duzu?
Hasieratik bukaeraraino, irakasle andrea.
Jerusalemen egin nahi diote epaiketa!
Bestela zertarako bahituko zuen Mossadek?
Ondo iruditzen zaizu?
Hobe Buenos Airesen bertan tiroka hil balute.
-Baina, orduan… -Kaixo esatea ahaztu zaizu.
Kaixo.
Ikerketen arabera…
…Adolf Eichmannek Hego Amerikara ihes egin ahal izan zuen…
…Vatikanok emandako Gurutze Gorriaren pasaporte batekin.
Ez! Aita Santuak inoiz ez lioke nazi bati ihes egiten lagunduko.
Ez, katoliko ona zelako lagundu zion.
Baina Jainkoak ez dio ihes egiten utzi.
Jainkoak, ez. Baina alemanek, bai.
Ikusiko duzu. Ez dira hura estraditatzen saiatuko.
SSko ofizial ohia…
…Arratoi Lerroan zehar joan zen, hala deitzen zaio espioien giroan.
Eichmannek Genoan hartu zuen pasaporte faltsua…
…eta han italiar ontzi batean ontziratu zen Buenos Airesera.
"Ulertuko didazue zergatik joan nahi dudan Eichmannen epaiketara".
"1933an irten nintzen Alemaniatik eta Nuremberg galdu nuen".
"Ez dut sekula nazirik ikusi…
Ez, itxaron.
"Ez dut inoiz jende hori hezur eta mami ikusi".
"Jende hori hezur eta mami."
-Hori hobeto dago. -Hobeto, bai.
Hara! Hannah Arendt bera guretzat kazetari lanak egin nahian!
A zer pribilegioa goi mailako aleman-judu emigratu bat epaiketan!
-Horretan ez dago zalantzarik. -Nor ari da bere burua eskaintzen?
Berak ere arren eskatu behar luke "New Yorker"en idaztea.
"Totalitarismoaren jatorriak" idatzi zuen, Frances.
Zarata handiko izenburua!
XX. mendeko libururik garrantzitsuenetako bat da.
Irakur ezazu.
Ez da europar filosofo horietako bat izango, ezta?
III. Reichaz berak idatzi zuen aurrenik.
Lan bikaina zen, baina abstraktua.
Ulertzen dut zergatik joan nahi duen hara.
Filosofoek ez dituzte epeak betetzen.
Deituiozu orain.
Nahitaez egin behar duzu hori?
Gogoratzen duzu zer-nolako zirrara eragin zigun…
…Europako albiste ikaragarriak jakiteak?
Zer-nolako hondamena eragin zizun?
Neure buruari ez diot inoiz barkatuko aukera hau ez baliatzea.
Gursetik ihes eginik bizkorra eta ausarta nintzela esan zenien denei.
Eta hala izan zinen, laztana.
Emakume asko han geratu ziren, senarrek aurkituko ez zituztelako…
…kanpamentutik ihes egiten bazuten.
Nik nonahi aurkituko zintudan.
Beharbada, ez.
Uda beroa zen artean…
…itxaropena genuen hura laster bukatuko zela.
Baina gero…
…itxaronaldia…
Gero eta emakume gehiago utzikerian erori ziren, orrazteari utzita…
…beren buruak garbitzeari utzita.
Lasto zakuen gainean etzanda zeuden.
Kemena eman nahi izan nien.
Batzuetan, zorrotz; besteetan, adiskidetsu.
Baina, arratsalde batean…
…euria egin zuen egun osoan, eta lasto zakuak desegiten ari ziren.
Bat-batean kemen guztia galdu nuen.
Neka-neka eginda nengoen.
Hain jota nengoen…
…non alde egin nahi nuen…
…mundutik…
…hura hainbeste maite nuen arren.
Eta orduan…
…nire aurrean ikusi zintudan.
Nire bila ibiliko zinen…
…eta ez ninduzun aurkituko.
Orain ulertzen duzu zergatik ez dudan zu joatea nahi?
"Summis cum gratulationibus".
Hannah… primeran! Galdetu egin diezu?
Eta baietz esan dizute?
Bai. Horra zer sinplea.
Dena sinplea da jenio batentzat.
Ez esajeratu.
Irakasten jarraituko ahal duzu!
Izango duzue horren berri tribua etortzen denean.
Bidaia horrek beldurtuta nauka.
Zurekin joan nahi nuke.
O, Hans, hori zoragarria litzateke!
Sua nahi duzu, Arendt andrea?
-Mila esker. -Ez horregatik.
Nixon zakur amorratu bat zen, baina kemena galdu du.
Eskola ume bat dirudi, besteen begiko izan nahian.
Kennedyren onarpena ere nahi du.
Nixon gezurtia da. Estrategia da. Bere karrerak bakarrik axola dio.
Horregatik irabaziko du.
Ez. Nixon kalkulatzailea da, baina Kennedy gaztea eta argia da.
Eta horrexek axola du babak etxetik ateratzerakoan.
"Babak eltzetik", Hannah, ez "babak etxetik".
Hans eta Lore izango dira.
Ondo da: "Babak eltzetik".
Ingelesa bigarren mailako biolina da guretzat.
Hannah Stradivariusa jotzen entzun nahi baduzu, alemana ikas ezazu.
-Zuzentzeko eskatu dit. -Ez da posible.
Beste norbaitek eskatuko zizun.
-Trena berandu iritsi da. -Jakina.
Aitzakia ezaguna da hori.
Denak hemen daude.
Pozten naiz zuek etorri izanaz!
Hona tribuko azken kidea. Miller irakaslea, Hans eta Lore Jonas.
-Atsegin handia da zu ezagutzea. -Miller irakaslea, ohore handia da.
Hannahek dio zu omen zarela bere lagunik zaharrena eta maiteena.
Zaharrena, bai, baina maiteena, ez.
-Heinrich ni baino zaharragoa da. -Eta itxura hobea du.
Elkarren ezagunak zineten Alemanian?
Europan "lagun zaharra" duela 10 minutuko laguna da.
1920ko urteetan, Heideggeren ikasle zirenean ezagutu zuten elkar.
Ez esan nire izena nazi horrenarekin batera.
Hemen, ez, Hans.
Martin Heidegger nahasgarriaren ikasleak izan zineten denak?
Ni institutuan nengoen oraindik.
Ez al zinen irakaslea Barden?
Pentsalari originalek ez dute titulurik behar, Miller ikaslea.
Hannahi, Jerusalemera egingo duen bidaiaren ohorez.
Eskerrik asko, Hans.
Ez dira oporrak, Hans.
Lotte, xanpaina.
Gauza asko entzun ditut zutaz.
Ohore handia da niretzat nire unibertsitateko lankide batek…
…historiaren lekuko izateko aukera handi hau izan dezan.
-Faltan botako zaitugu. -Eskerrik asko.
Zoragarria da, Hannah, zu…
…gutako bat, epaiketa handi horretan egotea.
Ez da epaiketa handi bat. Ilegala da.
Israeldar zerbitzu sekretuen bahiketa ilegala izan da!
Israelek naziak epaitzeko betebehar sakratua du.
Betebehar sakratua? Hans, "meshugga" zaude.
Bizirik atera ziren judu gehienak han bizi dira, ordea.
Eta aurrez aurre ikusi nahi dute kriminal hori.
-Aurrez aurre! -Barkatu.
Arrastaka joango dira denak epaiketara!
Lekuko izango dira.
-Urteak beharko dira. -Epaiketa hori…
Zenbat ke!
-Ez duzu ezer ulertzen? -Alemana bazenekiela uste nuen.
Primeran irakurtzen dut, baina azkarregi hitz egiten ari dira.
Israelgo estatua existitu ere ez zen egiten.
Zoritxarrez.
Gerra deklaratuko zion Hitlerri, Ingalaterrak eta Frantziak bezala.
Gu, ordea, han egon ginen!
Nazien aurka boluntario borrokatu ginen britainiar armadan.
1944an Brigada Juduan geunden.
-Ni eta israeldar kementsu asko. -Badakite hori.
Heinrichek ez daki zer den sinesteak armen bidez defendatzea.
Emigratu egin behar izan zuen horiengatik!
Beste askok bezala. Ez da hainbesterako.
Inork ez du zure kemena zalantzan jartzen, Hans.
Hannahek beti dioenez, soldadu gisa miresmen handia zizun.
Ez bakarrik soldadu gisa.
Lotte!
Eichmann Nurembergen epaitu behar zuten, baina ihes egin zuen.
-Horrela pirata bihurtu zen. -Esaiguzu zer esaten ari diren.
Ziur nago nahiago duzula Hannahrengandik entzun.
Nazioarteko auzitegi batek epaitu behar luke, beraz.
-Hori ez da existitzen. -Hain zuzen!
Epaiketa zuk diozun bezala egiten bada…
Berlingo komunista ohi sutsu horietako bat da.
-Judua? -Ez.
Baina amaieraraino izan zen Rosa Luxemburgen jarraitzailea.
Hori filosofia-doktoretza bat baino hobea da.
Ezin da historia epaitu, gizon bakar bat bakarrik epaitu daiteke.
Izan ere. Gizon bat epaituko dute. Hilketagatik.
Bikote bitxia.
Zoragarriak dira. Munduko bikoterik zoriontsuena.
Eta hori frogatu egin behar da…
Zernahi ere esaten ari zaretela, bat nator zuekin.
Orain, denok ingelesez, mesedez.
Barkatu, Mary.
Osasuna.
Laster arte.
-Adieu, Charlotte. -Adieu.
-Mila esker, laztana. -Laster arte.
Oso gogorrak izan gara Hansekin. Barkamena eskaiozu nire partetik.
-Beti esaten duzu hori. -Badakit.
-Campusean ikusiko zaitut. -Mila esker etortzeagatik. Agur.
Kontuz ibili ekaitzarekin.
Izugarria da.
Oso dibertigarria da…
…gure Hans txit argia zirikatzea.
Zu infernura bidaltzeak asko pozten duelako, bereziki.
Zu zara zu!
Hannah!
Hemen jartzen du:
Inaugurazio hitzaldian, eskerrak eman zizkion Führerari.
HEIDEGGER, ALDERDIKO KIDEA
Gero, "Horst-Wessel-Lied" kantatu zuten.
Kaixo, "Klaps".
Kaixo, "Stups".
Nirekin etorriko al zara?
Hannah! Nire Hannah!
Jerusalem…
-…zure maitea. -Bai.
Zer moduz dago Heinrich?
-Zintzoa da zurekin? -Bai.
Zintzoegia, batzuetan.
Faltan botatzen dut berarekin eztabaidatzea.
Laster ez dut nire bidea ikusiko bizitza modernoaren labirintoan.
Liskarra izan dut berarekin bidaia hau dela eta.
Beldur da hona etortzeak ez ote nauen "garai ilunetara" eramango.
Epaiketa hau oso garrantzitsua da guretzat.
Eta zu indartsua zara, nire Hannah. Hala izan zara beti.
Eta kementsua. Oso kementsua.
Zer moduz zaude zu?
-Zer moduz daukazu bihotza? -Petral samar.
Ez da inoiz ohitu bizi garen mundura.
Israel zu baino azkarrago zahartu da, nire Hannah txikia.
Seme-alaba asko edukiko zenituela pentsatu izan dut beti.
O, Jenny! Hasteko, behartsuegiak ginen…
…eta dirua eduki genuenean…
…zaharregiak ginen.
Hemengo jende asko behartsua da, baina umeak edukitzen dituzte.
Umeak garrantzitsuak dira. Nazio gazte bat gara.
Bazenuen gu bisitatzeko ordua.
-Ez da bisitan etorri. -Ikusten?
Etxetik bota nahi nau!
Zu piztia horregatik etorri izanak ematen dit pena.
Horregatik daukate kaiola batean.
-Kaiola batean? -Kristalezkoa da.
Bera gugandik babesteko.
Auzitegi gorena!
Hemen zuen aurrean nagoelarik, Israelgo epaileok…
…Adolf Eichmann salatzeko…
…ez nago bakarrik.
Sei milioi salatzaile dauzkat nirekin.
Baina haiek ezin dira hemen egon…
…eta ezin dute bera hatzaz seinalatu.
Ezin dute oihu egin: "Salatzen zaitut!"
Haien errautsak Auschwitzeko muinoetan barreiatuta baitaude…
…eta Treblinkako zelaietan…
…eta Poloniako ibaietara boteak.
Haien hilobiak Europa osoan zehar daude.
Haien odolak zerura egiten du deiadar…
…baina ez ditugu haien ahotsak entzuten.
Eta Hausner harropuztuta dabil…
…Eichmannekin lehian ariko balitz bezala, aktore nagusia nor izango.
Espero izatekoa zen bere lehen hitzaldia dramatikoa izatea.
Ben Gurionen estiloan?
Bera dago atzean, ezta?
Israelek kontuz ibili behar du epaiketa ikuskari ez bihurtzeko.
Horra nire Hannah! Itxaron pixka bat.
Eta saiatu Ben Gurioni ulertzen.
Gure gazteek ez diote aurre egin nahi "garai ilun" delako horiei.
Edo gurasoez lotsatzen dira, ez zirelako borrokatu edo babestu…
…edo modu desohoragarrian jokatu izana aurpegiratzen diete.
Nonbait, han kriminalek edo putek iraun ahal izan zuten bizirik.
Eta uste duzu Hausnerrek ulertaraziko diela…
…beren gurasoek zenbat sufritu duten?
Pazientzia pixka bat izan gurekin.
Hemen irakurtzen dudanez, garraioan 15 lagun hil omen ziren.
Nik gauza bakarra esan dezaket:
Txosten horiek ez ziren 4B-4 departamentuaren ardurakoak.
Tokiko agintarienak ziren, eta haien jarraibideen araberakoak.
Hemen jartzen duenez, agindua Reichsführerrena zen.
Zergatik eman zioten agindua beste ofizial bati?
Zergatik Eichmanni?
Reichsführerek ez zuen beste kontakturik, Eichmann izan ezik?
Dokumentuak argi dioenez…
…udal poliziak edo haien egoitzak…
…egin zion eskaria 4B-4 departamentuari.
Beraz, hura bideratzen jarrai nezan eman zidaten kontu hori…
…eta hala egin nuen, bitartekari gisa.
Hala agindu zidaten. Aginduak bete behar izan nituen.
Hala ere, zuk erabaki zenuen…
…zenbat jende sartu beharra zegoen bagoi bakoitzean, ezta?
Niri aginduak ematen zizkidaten.
Jendea hiltzen bazuten edo ez, aginduak bete egin behar ziren.
Prozedura administratiboen arabera.
Ni hango zati txiki baten erantzulea baizik ez nintzen.
Tren haiek abiarazteko behar ziren gainerako atalak…
…beste departamentu bati zegozkion.
Iruditzen zait zartaginean erretzen naukazutela xerra frijitu arte.
Zuen salaketa horiek erabat frogatu ezinak dira eta.
Azkenean entzun diozu harrapakariari.
Ondo al zaude?
Bai, ondo nago.
Ederki.
Eta?
Nik irudikatutakoaren oso desberdina da.
SSkoa izan zen. Horiek beldurgarriak dira.
Bera ez, ordea.
Hori da, hain zuzen.
Hor dago, kristalezko kaiolan eserita…
…mamu bat bezala…
…eta mamuak hotzeria du, izan ere.
Ez du ikararik ematen.
Gizagaixo bat da.
Hizkera burokratiko zatar horretan hitz egiten du.
Eta, bat-batean, honelako gauzak esaten ditu:
"Zartaginean erretako xerra bat bezala sentitzen naiz…"
Sinestezina!
Zerbitzari! Ez duzu xerra nahiko, ezta?
Adoretu egin nahi nauzu?
"Asmoa sumatu orduko, etsia hartzen du norberak".
"Asmoa sentitu orduko, etsia hartzen du norberak".
"Gustatzen zaizun guztia zilegi da…"
-Tassorena hori ere. -"Zuri dagokizuna zilegi da".
"Zer dagokizun ikasi nahi baduzu…
…dama noble bati galdetu besterik ez duzu".
Gure aita jostuna zen Berlinen.
Fausto aipatzen zuen beti bizarra egiten ziotenean.
Mefisto zen bere kuttunena.
"Odola oso zuku berezia da".
Eichmann.
Eichmann ez da Mefisto.
Aitak 58 urte zituen. Amak, berriz, 43.
Anaiak, 22. Nik, 21.
Arrebak, 19.
Anaiak 16 zituen.
Eta beste anaiak, 14.
Arrebak, 8. Eta anaia gazteenak, 5.
Elkarrekin errepidean aurrera egiten saiatu ginen…
…SS kementsuek esan ziguten bezala.
Eta zure familiatik nor dago bizirik?
Ni bakarrik.
Geroago zenbatu gintuztenean…
…200 edo 210 geratzen ginen…
…hara eramandako 1.200 lagunetik.
Hurrengoko guztiak gaseztatu egin zituzten.
Gure ondoren iritsitako haiek gaseztatu egin zituzten denak.
Hura…
Barkatu…
Mesedez, saiatu…
Indar batek…
…naturaz gaindiko indar batek…
…eutsi ninduen.
Auschwitzen pasatu nuen aldia eta gero…
…2 urte Auschwitzen, musulmana nintzenean…
De-Nur jauna, mesedez. Entzun Hausner jaunari.
Lasai, mesedez.
Gera zaitezte zaudeten lekuan.
Zaudeten lekuan gera zaitezte.
Estatu Batuetarako zure deia prest daukazu.
Mila esker.
Ikusiko bazenu nola saiatzen diren lasaitzen lekukotasuna emateko…
Kontakizun gehienek ez dute zerikusirik Eichmann pertsonarekin.
Biok genekien hasieratik…
…epaiketak historia epaituko zuela gizon bakar baten ekintzak baino.
Ikaragarria da, hala ere.
Ai, nire txikia, hain urruti zaude.
Bukatu dira 3 minutuak.
Pasatu dira 3 minutu!
Honek dirutza balio du. Agur esango dizut.
Bai.
Laster arte.
Erakunde zentral bat nahi zuten…
…hungariar juduen bozeramailea izan zedin.
Ez du axola zer bileran sortu zen…
…baina esan al zuten zenbat kide zituen batzorde hark…
…alemanen ardurapean?
Esan ziguten…
…4 edo 5 lagunek osatuko zutela ordezkaritza nagusia.
Ez zioten "Judenrat" deitu.
Horrek lasaitu egin gintuen…
…bai baikenekien "Judenrat"en helburua zein zen.
Zenbateraino esan zenien…
…komunitate eta probintzietako egoera zein zen…
…deportatu beharrean zeudenei?
Ez zegoen aukera hori.
Zeren eta informazio hori lortu nuen garaian…
…eta Auschwitz zer zen ulertu genuen garaian…
…Hungariako ekialdea eta ipar-ekialdea…
…300.000 lagun guztira…
…gure berri izan baitzuten.
Beren halabeharra ezagutzen zuten, baina zer egin genezakeen?
Zer egin genezakeen?
Atera ezazue! Berehala!
Koldar hutsa zara! Zakurra!
Hemen egon nahi ezkero, eserita egon behar duzue.
Polizia batek leial izatea zin egiten du.
Zin hori hausten badu…
…zital hutsa da.
Iritzi berekoa naiz orain ere.
Egia esango dudala zin egin dut hemen.
Orduan ere iritzi berekoa nintzen.
Zina zina da.
Zure ustez, leiala izatea zin egin zuen norbait…
…leialtasun zin horretatik libre geratu zen Hitler hil ondoren?
Hitler hil ondoren?
Jakina. Automatikoki libre geratuko litzateke mundu guztia.
Poliziak galdekatu zintuenean zuk hau esan zenien:
Führerak esan balizu zure aita traidore bat zela…
…zerorrek tiro egingo omen zenion aitari.
-Aita traidorea balitz… -Ez. Führerrek hori esan balizu!
-Zeure aita hilko zenukeen? -Frogak izan banitu, bai.
Frogak izan banitu, zinak horretara behartuko nindukeen.
Frogatu al zizuten juduak suntsitu egin behar zirela?
Nik ez nituen suntsitu.
Ez zenuen inoiz barne-gatazkarik sentitu…
…betebeharraren eta kontzientziaren artean?
Zatituta bezala nengoen.
-Zatituta? -Bai.
Kontzienteki zatituta…
…alde batetik bestera ihes eginez.
Kontzientziari uko egin behar zitzaion?
Zer?
Norberaren kontzientziari uko egin behar zitzaion?
Horrela esan dezakezu.
Kemen zibil handiagoarekin, gauzak desberdinak ziratekeen.
-Arrazoi dut? Erantzun… -Baldin eta kemen zibila…
…hierarkikoki antolatu izan balitz, orduan, bai, jakina.
Beraz, ez zen halabeharrez izan.
Ez zen ezinbestean gertatu.
Hura giza jokabideari zegokion.
Giza jokabideari zegokion kontua.
Gerra garaian gertatu zen, nahasmen aldian…
Denok hau pentsatu genuen: "Alferrik da aurre egitea…"
Harri beroan lurruntzen den ur tanta bat…
…helbururik gabe, arrakastarik gabe…
…porrotik gabe, edo dena dela.
Horrek zerikusia du…
…garaiekin, nire ustez.
Garai haietan umeak hezteko moduarekin…
…ideologikoki hezi baitzituzten, diziplina gogor batean… Horrela.
Eichmann ez dela antisemita? A zer txorakeria!
Entzun diozu. Legea obeditzen ari zen.
Edozein lege obedituko zuen.
Mesedez! Alderdiko edonor…
…SSak ez aipatzearren, antisemita amorratua zen.
Zin dagi ez diola inoiz judu bati minik eman.
Berak dio hori!
Ez al da interesgarria…
…sistema hiltzaile batek eskatutako guztia egin zuen gizonak…
…eta bere lan finaz zehatz-mehatz mintzatzeko irrikaz dirudien arren…
…gizon horrek behin eta berriz esatea ez duela ezer juduen aurka?
-Gezurretan ari da! -Ez, ez da gezurretan ari.
Ez al zara horrekin itsutzen ari?
Ez omen zekien trenak nora zihoazen.
-Hori ere sinesten diozu? -Horri ez zion garrantzirik ematen.
Heriotzara eramaten zuen jendea…
…baina ez zen horren erantzule sentitzen.
Trena martxan zegoen orduko, berak egina zuen bere lana.
Beraz, berak inolako errurik ez duela esan dezake…
…garraiatu zuen jendeari gertatu zitzaiona kontuan hartu gabe?
Bai. Berak horrela ikusten du. Burokrata bat da.
Miresgarria da nola bilatzen duzun egia, baina jo eta pasa egin duzu!
Baina, Kurt, ezin duzu ukatu zer alde handia dagoen…
…gertaera izugarri haien eta gizonaren mediokritatearen artean.
Ez kezkatu, Rahel.
Hannahek eta nik horrela eztabaidatzen dugu beti.
Jende asko haserrearaziko ote duen beldur naiz.
Horrelakoxea da eta.
-Gure duelu odoltsuen ondoren… -Adiskidetu egiten ginen beti.
Ez, Kurt!
Zeure bihotza kontuan har ezazu.
Badakit. Ez naiz jadanik gaztea.
Horregatik ez dut nahi zu nire ondotik berehala joatea.
Inoiz ez naiz egoten zugandik urruti.
Inoiz ez.
Zer daukazu hor?
Epaiketako transkripzioak.
Eichmannen galdeketaren sei grabazio.
New Yorkera itsasontziz bidaliko nizkizun.
Berehala irakurri beharra daukat.
Hurrengoan, ekar ezazu Heinrich.
Etxean zaude!
Eta zure eskolak?
Ezeztatu egin ditut! Larrialdi bat dela esan diet.
Eskerrik asko, Freddy.
Mila esker.
-Zer ederra etxean egotea! -Ia 2 kilo.
Ez didazu sumatzen?
Gosea pasatu dut zugatik.
Begira hor ditudan etxeko lanak.
Egun batzuk jai hartuko dituzu.
2.000 orrialde irakurri behar ditut sei hilabetekoa hasi baino lehen.
Ez esajeratu, irakasle andrea.
Maryk bidaliak?
Ez.
Nik.
Hori okerreko multzoa da!
Millerrek eskatu dit beste eskola batzuk emateko.
Norbait gaixotu edo dibortziatu, edo amerikar txorakeria horiek.
Jiraka daukat burua.
Ezetz esaten ikasi behar duzu. Besteei, noski.
Hannah.
Bai?
Bai.
Kaixo, Shawn jauna.
Orain ez dago. Laster etorriko da.
Bai, noski. Mezua emango diot.
Zer?
Shawn jaun ondo heziak ez du gauza handirik esan…
…baina artikulua noiz bidaliko diozun jakin nahi duela uste dut.
Epaia ez dute eman eta!
Bai…
Nola ausartu da Shawn jauna zuri deitzen?
Uste dut ez zaiola bururatu ere egiten…
…zu bezain idazle ospetsua…
…paperekin borrokan ari dela, hitz bakar bat ere idatzi gabe.
Monsieur honek aspaldi bukatua zukeen artikulua, ordea!
Zalantzarik gabe.
-Eskerrik asko. -Irakasle andrea.
Nire bulegoa ere erabil dezakezu.
Zu bai atsegina, jauna!
Nire piparen euskarria kendu besterik ez duzu.
Zure medikua poztuko da.
Zozoak beleari ipurbeltz.
Ba al zoaz ni horrela utzirik? Besarkadarik gabe, musurik gabe?
Filosofo handia pentsatzen ari denean, ez zaio traba egin behar.
Musurik gabe, ezin pentsatu, ordea.
Jar ezazu hemen.
-Mila esker, Freddy. -Ez horregatik.
Israeldik.
Epaiketako 500 orrialde berri, gutxienez.
Gero antolatuko dizkizut.
Pozten naiz zu edukitzeaz, Lotte.
Neure alabarekin ez nuke hain harreman ona izango.
Aitak beti esaten du Jainkoak familia eman digula…
…baina lagunak guk aukeratzen ditugula, Jainkoari eskerrak.
Tira…
Teoria interesgarria.
-Nik Charlotte aukeratuko nukeen? -Ahaztu zait. Lehen deitu dizu.
Heinrichen Bardeko zenbaki berria nahi zuen.
Eman egin diozu?
Zoritxarrez, ezin izan dut aurkitu.
Kontuz ibili. Psikoanalista da, eta pentsamenduak irakurriko dizkizu…
-Eraman egingo ditut? -Bai.
Eskerrik asko.
Lo zeuden, hildakoak bezala.
Baten bat sartu, eta hau esan zuen:
Azkar, SSak badatoz berriz.
Bi lagun neuzkan ondoan.
Astean behin Mengele doktore zitalaren aukeraketa egiten zen.
Aski zen Mengele doktorea iritsia zelako zurrumurrua…
…zigor-eremu osoan ikara eta izua zabaltzeko.
…erruduna dela aitortu…
…nik herritar kemena deitzen diodan hori zabalduago egon balitz…
…gauza batzuk beste era batera gertatuko ziratekeen.
FILOSOFIA FAKULTATEA M. Heidegger irakasle doktorea
Arendt andereñoa.
Nik zuri pentsatzen irakastea nahi omen duzu.
Pentsatzea…
…bakarkako jarduna da.
Sexu eszena bat idazten dudanean, zu zauzkat nire kontzientzian.
Niri sorbaldan jo eta "geldi hor" esango bazenit bezala.
Ez dut arazorik sexuarekin.
-Esibizionista naizela usteko duzu. -Hala zara eta.
Kutsu autobiografikorik gabeko lehen liburua idatzi duzu, ordea.
Fikzio hutsa da, ezta?
Zer da hori, zeharkako konplimendua edo erabateko kritika?
Oso esaldi orekatuak idatzi dituzu…
…eta, tarteka, ikaragarri dibertigarria da.
Ez zara inoiz hain positiboa izan.
Ez zaizkizu nire beste liburuak gustatu?
Ez dakizu konplimendurik onartzen.
Hannah!
Nire heroi andrea zara. Eskerrik asko.
Alemaneko departamentuak eskerrak ematen dizkizu.
Denok eskertuta gaude.
Soldata igoera eskatu.
Ikusiko duzue…
…mendebaldeko tradizioak…
…oker uste du…
…gizadiaren gaiztakeriarik okerrenak…
…egoismoak eragiten dituela.
Baina gure mendean gaiztakeria guk uste baino erradikalagoa izan da.
Eta gaur badakigu…
…gaiztakeria erradikalak ez duela zerikusirik…
…egoismoarekin edo edozein arrazoi ulergarri eta bekaturik gabearekin.
Horren ordez, fenomeno honetan oinarrituta dago:
Gizakiak gizaki gisa ez beharrezkoak bihurtzea.
Kontzentrazio esparruen sistema osoa pentsatua izan da…
…presoak konbentzitzeko…
…berak ez zirela beharrezkoak…
…haiek hil aurretik.
Kontzentrazio eremuetan gizonek ikasi behar zuten…
…zigorrak ez zuela berez zerikusirik krimenarekin.
Ikasi behar zuten zapalketak ez diola etekinik ematen inori…
…eta lan horrek ez duela emaitzarik.
Kontzentrazio esparruan…
…giza jarduera eta bulkada bakoitzak ez du batere zentzurik.
Bestela esanda, zentzugabekeria egunero berriz ekoizten da.
Laburbilduz:
Egia baldin bada totalitarismoaren azken aldian…
…gaizkia absolutua agertzen dela…
…absolutua da ez duelako giza arrazoiekin zerikusirik…
…eta egia da, baita ere…
…totalitarismoa gabe…
…ez genukeela inoiz ezagutuko gaizkiaren izate guztiz erradikala.
Zer ordu da?
Bigarren ordua hasi da. Badakizue zer esan nahi duen.
Eskerrik asko.
Galdera pertsonal bat egin diezazuket?
Saia zaitezke.
Egon al zara kontzentrazio esparru batean?
Frantziako Gurs atxilotze esparruan egoteko aukera izan nuen.
Frantsesak ez al zeuden zure alde berean?
Hasieran harrera ona egin ziguten.
1940ko maiatzaren 10ean alemanek Frantzia inbaditu zutenean, ordea…
…gure frantses adiskideek atxilotze eremutan sartu gintuzten.
Gizaki mota berri bat bihurtu ginen…
…etsaiek kontzentrazio esparrutan sartzen baikinuzten…
…eta adiskideek, beriz, atxilotze esparrutan.
Nola ihes egin zenuen?
Senarrak eta nik Estatu Batuetako bisa bat lortu genuen, zorionez.
Bisa, eta ez pasaportea. Aberrigabeak izan gara 18 urtez.
Zein izan zen Estatu Batuetako zure lehen irudipena?
Paradisua.
Ulertu duzu?
Hannah!
Itxaron pixka bat.
Nola aurkitu duzu…?
-Nork aurkitu du? -Charlottek.
Ikasleak zain dauzkat.
Ni arduratuko naiz.
Ez, baina, Mary…
Eskola goi mailako alemanez da.
Gustura hitz egingo dute berriz ingelesez. Zoaz.
Laztana.
Ez negar egin.
Medikuarekin hitz egin dut.
%50eko portzentajea omen duzu.
Ez ahaztu beste %50az.
Zertaz hitz egin diezu ikasleei?
Gutaz.
Ulertzen dizut.
Eskerrik asko mezuagatik.
Bai.
-Hannah? -Bai.
Eichmann urkatu egingo dute.
-Hala behar du. -Hala behar du?
Baina ez da bidezkoa.
Zigorra ez da nahikoa?
Zigorra justiziaren itxura hutsa izan daiteke.
Ekintza horietarako ez dago benetako zigorrik.
Horregatik litzateke erabaki ausartagoa Heichmann bizirik uztea.
Orain epaia eman dutenez…
…eziezu gehiago ihes egin "New Yorker"eko adiskideei.
Zu suspertu arte, ez.
Ez duzu lerro bakar bat idatzi nire ondoezaz geroztik.
Oker zaude. Oharrak hartu ditut.
Garuneko aneurisma ez da "ondoez" huts bat.
Hil zintezkeen.
Baina Eichmann munstro bat da.
Eta "munstro" esaten dudanean, ez naiz Satanez ari.
Ez duzu bizkorra edo boteretsua izan behar munstro gisa jokatzeko.
Sinplistegia zara.
Bera bezalako asko daude, hori du berritik Eichmann fenomenoak.
Pertsona izugarri arrunta da.
Jende arrunt guztia ez zen 4B-4 departamentuaren burua izan…
…Reicheko Segurtasun Bulegoan…
…Europako juduak suntsitzeko betebeharrez.
Arrazoi duzu.
Baina berak Alemaniaren zerbitzari leialtzat zeukan bere burua…
…Führerren aginduen obeditzailetzat.
"Nire leialtasuna da nire ohorea".
Führerren aginduak lege bihurtu ziren.
Bera ez zen errudun sentitzen, akusazioaren zentzu berean.
Berak legearen arabera jardun zuen.
Frogatuta dago Eichmannek Azken Irtenbidea ezartzen segitu zuela…
…Himmlerrek berari hori debekatu eta askoz geroago ere.
Eta zergatik? Bere lana bukatu nahi zuelako.
Ez duzu ikusten lege eta agindu bakoitza alderantziz jarri zela?
"Ez inor hil" agindu ordez, "jendea hil behar duzu" agintzea!
Betebeharra betetzeko, ongiaren tentazioari eutsi behar zitzaion.
Ederki. Beraz, inor ez da ez arduraduna eta ez erruduna.
Edozein pertsona zuhurrak badaki hilketa oker jokatzea dela.
Europar gehienak, gure lagun asko ere bai, bat-batean erotu ziren.
Heidegger zure laguna zen.
-Hans! -Ez da gure dezepzio bakarra izan.
Ezin duzu "New Yorker"entzat horrela idatzi.
-Ezin duzu! -Hans, kristalezko atea!
Abstraktuegia da. Nahasgarria da.
Ez dute filosofia-eskolarik nahi.
Eichmann naziak zer egin zuen jakin behar dute.
Hemingway anbulantzia-gidaria zen, Thomas!
Idazle gisa, berriz, XX. mendeko eiakulatzaile goiztiarrena zen!
Benetako gizon batek bezala idazten zuelako gorroto diozu zuk.
-Barkatu egin nahi diozu? -A zer txorakeria!
Pozten naiz urkatu egingo dutelako.
Heinrichen suspertzeari!
Heinrichi!
-Zatozte. -Heinrichen osasunari topa!
-Oso ideia ona. -Heinrichi.
Topa!
Stups, zuri.
Musu gehiagorik, ez. Niri bakarrik.
Hans zergatik haserretu da hainbeste nirekin?
Zutaz maiteminduta dago ikasle garaietatik.
Txorakeriak!
Gehiago gorroto du Heidegger zuri bihotza lapurtu zizulako…
…alderdian sartu zelako baino.
Orduan, gehiago gorrotatuko zaitu zu.
Baliteke.
Nire suspertzea ospatzea nekagarria da.
Ohera noa.
Pentsatzeak…
…ez du jakintza ematen…
…zientziek ematen duten bezala.
Pentsatzeak…
…ez du jakinduria erabilgarri-praktikorik eragiten.
Pentsatzeak ez ditu unibertsoaren enigmak argitzen.
Pentsatzeak ez gaitu hornitzen ekiteko ahalmenaz.
Bizi gara…
…bizirik gaudelako.
Eta pentsatzen dugu…
…izaki pentsalariak garelako.
Hain ohituta geunden…
…arrazoia eta grina elkarren kontrakotzat hartzen…
…non pentsamendu grinatsu baten ideia…
…pentsatzea eta bizirik egotea zera berean elkartzen dituena…
…beldurgarria baita niretzat.
-Barkatu. -Ez. Hannah!
Tolstoik denbora gutxiagoan idatzi zuen "Gerra eta bakea".
Esan?
Arendt andrea? Bill Shawn naiz.
Une egokia da hitz egiteko? Alegia, lanpetuta zaude?
Bai. Zer ba?
-Lagundu diezazuket? -Nola?
Lehenengo artikulua bukatu baduzu, begirada bat bota niezaioke.
Lanak ez ditut zatika ematen.
Badakit, noski, zer-nolako lan ikaragarria den…
…eta irrikaz zain gauzkazu emaitzak ikusteko.
Orduan, lanean jarraitu behar nuke, telefonoz hitz egiten aritu ordez.
Edo epemugarekin estutu egin nahi ninduzun?
Ez, noski. Behar duzun denbora har ezazu.
Mila esker.
Agur.
Zer gertatzen zaizu? Emakume horrez maitemindu zara edo?
Ene, ez!
Zu ez omen zinen agindu hartzaile normal bat.
Ondo omen zenekien zertan ari zinen.
Ez al duzu hori esan?
-Ez dut uste. -Ez zenekien zertan ari zinen?
-Nola? -Ez zenekien zertan ari zinen?
Ergela zinen?
-Ez zenuen horretan pentsatu? -Pentsatu?
-Bai. -Egiten nuena pentsatuta neukan.
Ez zinen ergela?
Ziur zaude joan zaitezkeela?
Jendea hainbeste kezkatu duzunez, gurpildun aulkian eseriko naute.
Emakume polit asko egongo da han, zu eramateko prest.
Inork ezin nau zuk bezain ondo eraman.
Lotte…
Ondo zaindu ezazu.
Eskerrik asko.
Entzun hau.
Paragrafoa aldatu dut.
"Gaizkiak deabru kutsua du, nonbait".
"Satanek gorpuzten du".
"Eichmannek ez du, ordea, Satanen 'handitasunaren' aztarnarik".
"Bera ez zen pentsatzeko gauza, horra".
-Bikaina da. -Hobe, ezta?
Bai…
Voilà, monsieur.
"Garrantzirik gabeko biziera betiberdin batetik…
…haizeak historiara ekarri zuen Adolf Eichmann".
Aukera zoragarria hain poetikoki hastea.
Gehiegitxo da.
"Hosto bat denboraren zurrunbiloan…
…1.000. Reicheko zutabe ibiltarien erdira jausi zen".
-Haizearen metafora bigarren aldiz? -Entzun hau.
"Begirunerik eza zen hura".
"Baina horrek ez du esan nahi ergelkeria zenik".
"Begirunerik ezagatik bihurtu zen XX. mendeko kriminalik handiena".
"Bera ez zen pentsatzeko gauza, horra".
Hori originala da.
Hau ere original samarra da.
Burua moztuko digute honengatik.
"Juduak bizi ziren leku guztietan buruzagi juduak onartu zituzten…
…eta buruzagi horiek, ia salbuespenik gabe…
…modu batera edo bestera, arrazoi batengatik edo besteagatik…
…elkarlanean aritu ziren naziekin".
"Hona egia biribila:"
"Judu herria antolatu gabe eta buruzagirik gabe egon balitz…
…kaosa eta ezbehar handia egongo zen…
…baina biktima kopurua guztira nekez izango zen…
…4,5 milioitik 6 milioira bitartekoa".
Buruzagi juduak lekuko izan ziren epaiketan. Aipatu beharra zegoen.
-Biktimak gaitzesten ditu. -Hori ez da egia, Fran.
Argi bereizten ditu biktimen ezintasuna…
…eta haien buruzagi batzuen aukera zalantzazkoak.
"Argi"? Ez esajeratu.
10 orri besterik ez dira ia 300 orrien artean.
Gaitzespen-hitzak dira, Bill.
Ziurta ezazu berak esandakoa zuzena dela…
…edo bizkarzainak beharko ditugu…
…berak eta guk.
Ez zait iruditzen gertaeretan huts egiten duenik.
Baina gramatikari dagokionez…
Idatzi duzuna bikaina-bikaina da.
Nik 5 artikulutan banatuko nuke.
-5? -Hainbeste leku ematen badiot…
…oso aldaketa gutxi egingo dira.
Liburua artikuluen ondoren argitaratuko omen dizute.
-Zorionak. -Eskerrik asko.
-Ekingo diogu? -Noski.
Hau grekoa da, ezta?
"Einai". "Izan" esan nahi du, existentziaren zentzuan.
Gure irakurle gehienek, ordea, ez dakite grekoa.
Ikasi behar lukete.
Berez, atal bakarra dago…
…zertxobait kezkatzen gaituena.
Gaur, "gaituena" diozu eta ez "nauena"?
Zure armadaren laguntza eske?
Bai… Beharbada, bai.
Buruzagi juduen deskribapenean dago koxka.
Eichmannen bulegoarekin zuten harremana garrantzitsua izan zen.
-Hori garbi utzi dut. -Bai, noski.
Baina zeure gisako interpretazio mota bat eskaintzen duzu…
-…eta horrek norbait mindu dezake. -Oker zaude.
Haien jokabidea ez dut nahita ez aztertu, ez azaldu.
"Judu batentzat…
…buruzagi juduek beren herriaren suntsipenean jokatu zuten rol hori…
…historia ilun osoaren kapitulurik ilunena da, inondik ere".
Hori interpretaziotzat har liteke.
Gertaera bat da, ordea.
-Azkenean! -Ezin dut irakurri arte itxaron!
Zer iruditzen zaizu?
"Iruditu" uste hutsa da. Galdetu "ea" gustatzen zaidan.
Ez duzue hori plazaratzeko eskubiderik. Ez dakizue ezer!
"10 orrialde besterik ez".
100 dei orrialdeko.
Orain arte.
Zaborra da!
Ez kasurik egin, eta kitto.
Erotu egingo zarete.
Shawnek "New Yorker"en emandako erantzuna oso sinesgarria da.
-Bidaliko al dizut? -Zer erantzun?
"The New York Times"eko artikulu latz baten erantzuna.
Horretaz ari zinen! Ahaztu ezazu.
Zer moduz dago Heinrich?
Charlottek arratsero egiten dio afaria.
Esaiozu Heinrichek astean bitan bakarrik jan dezakeela okela.
Bai.
Kaixo, laztana.
-Arrakasta handia izan duzu hemen. -Kaixo, Stups.
Ez dezagun horretan denborarik galdu.
Israelgo fiskala New Yorkera dator hegazkinez…
…bizirik irten zirenekin hitz egitera.
"Daily News"en titular hau atera da:
"Fiskalak erantzun egin dio…
…Hannah Arendten Eichmannen defentsa bitxiari".
-Lehen orrialdean! -Sasiekaitza besterik ez.
Hau ez da ekaitza, urakana baizik.
Zer afaldu behar duzu?
Espinakak, ogi osoa eta ura.
Eskerrak ez zauden hemen, New Yorken.
Eichmann defendatu izanaz salatzen ari zaizkizu den-denak.
Aldizkari bateko artikulu sorta bat besterik ez da.
Maitea…
…benetan inozoa zara.
Bere sarkasmoak babestuko duela uste du Hannahek.
Bere zaurigarritasuna jartzen dit niri agerian.
Bere burua historiatik aldendu nahian, erakarri egiten du azkenik.
Erabat oker zaude.
-Ez da Hannahi buruz. -Baina non dago bera…
…nazi horrez eta bere krimenez idazten ari den bitartean?
Eskubidea du mina sentitzeko eta adierazteko.
Hori lotsagarria litzateke. Eta bera ez da horrelakoa.
Kontuan har ezazu Hannahek oinaze hori guztia itotzen badu…
…azkenean oinazeak bera azpian zapalduko duela.
Eta zu ere bai.
Heidegger irakaslea zutaz galdezka ari da.
Eskerrik asko.
Denbora misterio bat da:
Itzuli, eta dena alda dezake.
Soineko eder hori jantzita, zu berriz ikusi zintudanean…
…berehala jakin nuen zerbait berria hasiko zela guretzat.
Gera zaitez horrela.
Ez nengoen ziur etorri behar ote nuen.
Maitatzeko gonbit handiagorik ez dago, inor lehenik maitatzea baino.
"Nulla est enim maior ad amorem invitatio quam prevenire amando".
San Agustin.
Zure azken gutunak tristatu egin nau.
Nola sinetsi dituzu kalumnia horiek guztiak?
Zure lehen errektore hitzaldia irakurrita, ondoeza izan nuen.
Ezin nuen hura sinetsi.
Pentsatzen irakatsi zidan gizona ergelki jokatzen ari zen.
Badakit urte garratzak izan zirela zuretzat…
…oinazez, estutasunez eta ezintasunez beteak.
Baina niretzat ere ez ziren errazak izan.
Martin, ulertu nahi dudalako etorri naiz hona.
Hannah…
…zertan ari den ez dakiela ametsetan dagoen mutila naiz.
Ez nuen politikarako ez dohainik, ez eskarmenturik…
…baina orain ikasi dut…
…eta gerora gehiago ikasi nahi dut…
…ezein pentsamendurik bazterrean ez uzteko.
Hortaz, zergatik ez duzu jendaurrean dena argitzen?
Denen ahotan zaude!
Mary, kaixo.
Ene! Hau poza zu ikustea! Tori.
-Zer ederrak! -Jimek bidaliak dira.
Goraintziak haren partetik. Zu ezagutzeko irrikaz dago.
-Noiz ezagutuko dut? -Zerbait antolatuko dugu.
-Zer moduz bidaia? -Ondo, baina goseak akabatzen nago.
Hitzaldira etorri behar zenuke.
Ezin duzu hori egin.
-Arauak bete behar dituzu. -Zergatik? Inork ez du hori egiten.
Zertaz hitz egitea nahi duzu?
Berez idatzi dudanaz kritika bakar bat ere ez dago.
Ez zitzaizun bururatu ere egin hain erreakzio latza egongo zenik?
Zertxobait ere ez?
Tonu jakin bat erabili duzu, ohikoa ez dena.
Ez da egia. Tonu hori normala da niretzat.
Zuretzat, bai, baina inor ez da ausartu egoeraz ironiaz mintzatzen.
-Arreta galarazi nahi didazu. -Bai zera!
Ikusten?
Esaten dizut alferrik dela.
Ziur nago haien arteko erdiak ere ez duela liburua irakurri.
Horregatik hitz egin behar zenuke jendaurrean horretaz.
-Ez. -Agerian uztazu haien hipokrisia.
Behartu itzazu benetan eztabaidatzera.
Ez diet babo horiei esplikaziorik eman nahi.
Bakarrik nago nire buruarekiko elkarrizketa isilean.
-Oroimen ona duzu. -"Ja".
Eta doinu penagarria.
Irabazten badizut, galdera latz bat erantzungo didazu?
Ez duzu irabaziko.
Beraz, edozer gauza hitzemango dizut.
Beraz…
Bera izan al zen zure bizitzako gizonik maiteena?
-Nor? -Badakizu nor.
Pentsamenduaren zure errege sekretua.
Ez. Ez zen bera izan.
Heinrich da.
Ederki, hutsuneak bete itzazu.
"Heidegger izan zen … handiena…
…nire bizitza osoan".
Tira! Ez diot inori esango.
Gauza batzuk gizaki soil bat baino indartsuagoak dira.
Liburua irakurri duzu? Emakume hori lotsatu ere ez zen egingo!
Akatsik larriena juduak kritikatzea izan da…
…masa-hiltzailea han eserita zegoen artean.
Eta hiltzaile hori pailazotzat agertzea ere bai.
Hitlerren morroi ergela, pentsatzeko ere gauza ez zena.
Eta gizon normala dela esaten du.
Horrelakoa da Hannah Arendt: dena adimena eta sentimendurik ez.
Asko gustatzen zait zure artikuluko esaldi hori, Norman.
Denek irakurriko zenuten Normanen gezurtamen zorrotza.
-Nola du izena? -"Bikaintasunaren makurkeria".
Berak merezi baino askoz zintzoagoa izan zara.
Orain aztoratuta dago, noski.
Bai zera! Horrelako zirrara intelektualetarako bizi da eta.
Ondotxo zekien buruzagi juduei erasoz sortuko zuen eskandalua.
Zu ez zintzaizkion erreguka aritu zure departamentuan irakats zezan?
Ez dut hutsegite hori berriz egingo.
Poliziaren aurreko susmagarritzat tratatzen ari zarete Hannah Arendt…
…pentsalari politiko agurgarritzat tratatu ordez.
Inork ez dio Hannah Eichmannen nortasunari eraso.
Hannahren lanaren zure iruzkinak frogatzen duenez…
…histerikoegia zara esaldi koherente bakar bat idazteko.
Eta mihi-hutsegite horrek frogatzen du ez zarela hizketarako ere gai.
Arendten europar harrokeriak kutsatuta zauzka.
Himmler bera defendatuko balu ere, zu haren alde.
Lasai, Norman. Letaginak ikusten zaizkizu.
Ia hemengo inork ez ditu artikuluak irakurri.
Batzuk saiatu ginen, baina ez genuen bukatzea lortu.
Ez, noski. Hannahek ez du telenobelarik idazten.
Gehiegi espero izatea da Arendt andreak…
…Eichmannen epaiketaren berri soilik ematea?
Hori baino zera interesgarriago bat eskaini behar izan digu.
Nor uste du dela? Aristoteles?
Zuek denok ez bezala, Hannahek erbesteratu egin behar izan zuen.
Atxilotze esparru gogor batean eduki zuten.
Bera da damu-negarrik gabe gai honetaz hitz egin dezakeen bakarra.
Zergatik ote da hori? Sentimentudun jendea baino bizkorragoa delako?
Zure kasuan, Norman, bizkorragoa izatea erraza da.
Bera zu baino kementsuagoa da.
Jaun-andreok:
Izango dugu eztabaidarako astia gure hizlariak aurkeztu ondoren.
Eser zaitezte hasi ahal izan gaitezen.
Arendt andereñoa?
Siegfried!
-Nitaz oroitzen zara? -Jakina.
Kurt Blumenfelden talde sionistan egon zinen, Berlinen.
Nekeza da sinestea zu inoiz sionista izan zinenik.
Israelgo zerbitzu sekretuak ez zaitu hona bidali…
…nire gaztaro eroaz hitz egitera.
Eichmannen liburua ez argitaratzeko eskatzera etorri nauzu.
Israelgo estatuak niri hori esateko bidali ditu 4 gizon hegazkinez?
Dirua sobran edukiko duzue…
…horrela xahutzeko.
Ezin ulertuzkoa da zuk, judua izanik…
…horrelako gezurrak idaztea zure herriaz.
Nik sekula idatzi ez dudan liburu bat deskribatzen ari zara.
Israelen sekula baimenik emango ez zaion liburua.
Ez litzateke beste inon argitaratu behar, zuk lotsa pixka bat bazenu.
Liburuak debekatzen dituzue…
…eta lotsarik ez dudalako errieta egiten didazu!
-Hau abisu bat da. -Ez. Mehatxu bat da.
Zurekin argudiatzeko eskatu nahi genion Kurt Blumenfeldi…
…baina hilzorian dagoela esan digu bere medikuak.
Eta ez genuen hain krudelak izan nahi.
Bazenekiela uste nuen.
Rivka, zergatik ez didazue lehenago abisatu?
Kurtek ez zuen nahi.
Kurt.
Zer egiten didazu, laztana!
Oraingoan jo eta pasa egin duzu.
Gaur ez dezagun eztabaidatu.
Erakutsi duzun krudelkeria eta zakarkeria…
Irakurtzen duzunean ez duzu hori pentsatuko.
Saiatu naiz.
Noiztik egiten diezu besteei kasu nitaz ari badira?
Ez duzu Israel maite?
Ez duzu zeure herria maite?
Ezin dut jadanik zurekin batera barre egin.
Kurt, ezagutzen nauzu. Ez dut inoiz herririk maite izan.
Zergatik maitatu behar ditut juduak?
Nire lagunak baizik ez ditut maite.
Hori da sentitzeko gai naizen maitasun bakarra.
Kurt…
Zu maite zaitut.
Hauei apartak iruditzen zaizkie zure artikuluak.
Hauen ustez, erabat oker zaude eta ez zenukeen hitzik idatzi behar.
Nire ezagunik badago?
Bai. Adiskide batzuk.
Eta hauek hilik nahi zaituzte.
Batzuk oso bitxiak dira.
Nik irekiko dut.
-O, Lotte… -Sartu.
-Beranduegi etorri naiz? -Ez.
O, Hannah, ez nekien…
Lore, pozten naiz zu ikusteaz.
Lotteri laguntzera etorri naiz.
Ez, lehenengo eseri nire ondoan.
Tori.
Atzo hemen egon zinen?
Ez nuen Lotte bakarrik utzi nahi.
-Mila esker. -Ez dago esan beharrik.
-Zer moduz dago Hans? -Zera…
Zergatik ez da etorri?
Ondoezik dago.
Ai, Jauna!
-Zer dio? -Ezer ez.
Zatoz, Lotte. Irakurriguzu hori.
"Zure aurpegia arroka bezain gogorra da…
…eta Ipar Poloa bezain izoztua.
Mespretxua darie zure ezpainei, eta basakeria ageri zaizu begietan.
Zure argazkia ageri den orriak…
…aldizkari osoa kutsatu du.
Eskularrua jantzi dut. Nazka ematen zidan orria esku biluziaz ukitzeak.
Orria aldizkaritik erauzi dut…
…ez bainion hari eman nahi…
…erretzeko duintasuna, eta zakarrontzira bota dut.
Ez dut gorrotorik bihotzean…
…eta ez dut mendekuaz gozatu nahi…
…baina badakit hau:
…zuk profanatutako 6 milioi martirien arimak…
…gau eta egun ibiliko zaizkizu zirika…
…zuri bakerik eman gabe.
Ezin du bestela izan".
Estimatzen dizut…
…arrats honetan nire ondoan egotea.
Egun izugarria izan duzu gaur.
Txikia nintzenean, aita oso gaixorik zegoen.
Aita nik 7 urte nituenean hil zen.
Borroka luze baten ondoren.
Aita gaixorik baizik ez nuen ezagutu.
Eta ametsetan agertzen zaidanean…
…osasuntsu dago.
Lerdena da.
Niri begiratu, eta maite zaitut esaten dit.
-Zer ari zara gutunekin? -Erantzun egingo diet.
Ezta pentsatu ere.
Hasten bazara, hau ez da inoiz bukatuko.
Min handia eman diot jende honi. Serio hartu behar dut kontu hau.
20 urte daramatzagu hemen eta ez ditut maletak berriz egingo.
Ez zaituzte artikulu batzuengatik ostikoka botako!
Ziur zaude horretaz?
10. solairuko agure atseginak zuri hau emateko esan dit.
Eskerrik asko, Freddy.
ZOAZ INFERNURA, PUTA NAZI HORI.
Luzaroan eztabaidatu ondoren, aho batez erabaki bat hartu dugu.
Errespetuz eskatzen dizugu irakasle-zereginak uztea.
Ez ditut eskolak inolaz ere utziko.
Ez duzu izango zurekin ikasi nahi duen nahikoa ikaslerik, beharbada.
Beharbada, ez zarete harremanetan egongo zuen ikasleekin…
…baina izugarrizko ikasle eskaria dut une honetan.
Eta ikasleen babes apartagatik…
…haien gonbita onartu dut eta jendaurrean hitz egingo dut…
…nire txostenaren erreakzio histerikoez.
Horra Hannah Arendt, harrokeria hutsa eta sentimendurik eza.
Gaur emango didazute, beharbada, berehala erretzeko baimena.
"New Yorker" aldizkariak eskatu zidanean…
…Adolf Eichmannen epaiketaren berri ematea…
…auzitegiak interes bakarra zuela uste nuen:
Justizia eskaria betetzea.
Hura ez zen lan erraza…
…zeren eta Eichmann epaituko zuen auzitegiak aurre egin behar zion…
…lege-liburuetan ez zegoen krimen bati…
…eta Nurembergeko epaiketez gero ikusi ez zen kriminal mota bati.
Hala ere…
…epaitegiak bere ekintzengatik epaitu behar izan zuen Eichmann.
Han ez zen sistemarik epaitzen…
…ez historia, ez edozein "ismo"rik…
Ezta antisemitismoa ere.
Pertsona besterik ez.
Eichmann bezalako kriminal nazi batek arazo bat sortzen zuen:
Temaz uko egin zien bere ezaugarri pertsonal guztiei…
…zigortua edo barkatua izateko inor geratuko ez balitz bezala.
Protesta egiten zuen behin eta berriz…
…fiskalaren baieztapenen aurka…
…berak ez omen zuela inoiz bere kabuz ezer egin…
…berak ez omen zuela asmorik izan, ez onik eta ez txarrik…
…berak ordenak obeditu besterik ez zituela egin.
Nazien ohiko argudio horrek…
…garbi erakusten du munduko gaiztakeriarik handiena…
…gizagaixoek egindako gaiztakeria dela…
…motiborik gabeko jendeak egindakoa…
…sinesterik, bihotz gaiztorik edo deabruzko nahirik gabeko jendeak…
…pertsona izateari uko egin dioten gizakiek egindakoa dela.
Eta fenomeno horri deitu diot nik…
…gaizkiaren hutsalkeria.
Arendt andrea.
Eztabaidaren zatirik garrantzitsuena saihesten ari zara.
Esana duzu judu gutxiago hilko ziratekeela…
…haien buruzagiek kooperatu ez balute.
Auzi hori epaiketan agertu zen. Haren berri eman dut…
…eta argitu behar izan dut zein izan zen…
…Eichmannen jardueran parte hartu zuten buruzagi juduen rola.
Bere suntsipenagatik gaitzesten duzu zuk judu herria.
Ez dut sekula judu herria gaitzetsi!
Erresistentzia ezinezkoa zen.
Baina beharbada…
…badago zerbait erresistentziaren…
…eta kooperazioaren artean.
Eta zentzu horretan bakarrik diot…
…buruzagi judu batzuek beste era batera jokatu beharko zuketela.
Izugarri garrantzitsua da…
…galdera hauek egitea…
…zeren eta buruzagi juduen rolak…
…pertzepzio nabarmen bat ematen baitigu…
…naziek Europako gizarte agurgarrian eragin zuten…
…suntsitze moral erabatekoaz.
Eta ez bakarrik Alemanian, ia herrialde guztietan baizik.
Ez bakarrik zapaltzaileen artean.
Baita biktimen artean ere.
Bai?
Pertsekuzioa juduen aurkakoa izan zen.
Zergatik deskribatzen dituzu Eichmannen delituak…
…gizadiaren aurkako krimentzat?
Juduak gizakiak direlako.
Eta naziak juduei estatus hori ukatzen saiatu ziren.
Juduen aurkako krimena definizioz da gizadiaren aurkako krimena.
Judua naiz, noski, denek dakizutenez.
Eta neure burua gorrotatzen dudan judutzat eraso didate…
…naziak defendatu eta neure herria mespretxatu omen dudalako.
Hori ez da arrazoibide bat.
Nortasun-hilketa bat da hori!
Ez dut Eichmannen defentsarik idatzi.
Baina adosten saiatu naiz…
…gizonaren erdipurdikotasun harrigarria…
…eta haren ekintza txundigarriak.
Ulertzen saiatzea eta barkatzea ez da gauza bera.
Ulertzeko nire erantzukizuntzat ikusten dut nik hori.
Gaiaz idazten ausartzen den edonoren erantzukizuna da hori.
Sokratesen eta Platonen garaietatik…
…pentsatzea esaten diogu…
…"nire eta nire buruaren artean elkarrizketa isilean jarduteari".
Pertsona izateari uko eginez, Eichmannek zeharo arbuiatu zuen…
…gizakia tankeratzen duen ezaugarririk behinena:
Pentsatzeko gauza izatea.
Beraz, harrezkero ez zen gai judizio moralik egiteko.
Pentsatzeko ezgaitasun horrek…
…sortu zien gizon arrunt askori…
…gaiztakeriak eskala erraldoi batean egiteko aukera…
…inork ordu arte ikusi gabeko eran.
Egia da.
Modu filosofikoan aztertu ditut auzi hauek.
Pentsamenduaren haizearen agerpena…
…ez da jakinduria…
…zuzena eta okerra bereizteko gaitasuna baizik…
…ederra eta itsusia bereizteko gaitasuna.
Eta espero dut…
…pentsatzeak indarra emango diola jendeari…
…hondamenak saihesteko…
…une erabakigarria iristen den aldi bakanetan.
Eskerrik asko.
Hans, hor zeundela jakin izan banu…
Etorri naiz…
…zu arrazoira ekartzeko itxaropen eroaz.
Baina zu ez zara inoiz aldatuko.
Hannah, zure harrokeriaren…
…eta juduen auziaz duzun ezjakintasun erabatekoaren artean…
…filosofia-eskola bihurtu duzu epaiketa bat.
Hans, orain, ez. Leher eginda nago.
Intelektual aleman goragoko bat bezala jokatzen duzu…
…eta goitik behera begiratzen diguzu juduoi.
Eta Shoahen konplize izateaz salatzen gaituzu.
Ez duzu inoiz onartu alemanek lotsagarriro traditu zintuztela.
Bota egin zintuzten eta hil egingo zintuzten, ahal izan balute.
Zure lagun Eichmannek zuen Gurseko garraioen erantzukizuna.
Zorionez garaiz ihes egiteko aukera izan ez bazenu…
…han geratutako emakumeen halabehar bera izango zenukeen.
Nahikoa da!
Denak deportatu zituzten…
Nahikoa da, Hans.
Gaurtik aurrera…
…bukatu dut Heideggerren ikasle maiteenarekiko adiskidetasuna.
Oker nagoela frogatu nahian dabiltza denak.
Baina inor ez da nire benetako hutsegite bakarraz ohartu.
Gaizkiak ezin du aldi berean hutsala eta erradikala izan.
Gaizkia muturrekoa bakarrik izan daiteke.
Ez da inoiz erradikala.
Ongia baizik ezin daiteke izan sakona eta erradikala.
Zer gertatuko zen jakin izan bazenu epaiketaz idatziko zenukeen?
Bai.
Epaiketaz idatziko nukeen.
Nire benetako lagunak nor ziren jakin beharra neukan, beharbada.
Kurt zure laguna zen. Eta lagun segituko zuen.
Kurt nire familia zen.
Gaizkiaren arazoa Hannah Arendten gai nagusia bihurtu zen.
Behin eta berriz landu zuen gai hura…
…eta harekin lehian segitzen zuen bere heriotzako orduan.
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz