ABUZTUA Latinoamerikan, negua da…
-Zazpi auto. Zortzigarrena badoa. -Garibaldi plaza. Ezer ez.
Hartu dut.
379. Entzuten naukazu.
Oraindik ezer ez.
93 patruila.
-Bukatu da. -Baieztatuta. Bukatu da.
Hemen 52 autoa.
7 sektorea kontrolatuta.
-Ordutegia eskatzen dut. Banoa. -Konfirmatuta. Bukatu da.
Ahaztu ordutegia! Segi!
Kontrolatu ibilgailu guztiak, banan-banan!
75.
Kuartel nagusira deika.
-25 patruila kuartel nagusira deika. -Hemen kuartel nagusia.
Kuartel nagusia 25 patruilari. Hitz egizu.
50 urte inguru. Begi marroiak. Gizon sendoa.
Philip Michael Santore estatubatuarra delakoan nago.
Gai koloragarri batez zipriztinduak ditu ile txuriak.
Atzo lapurtutako autoan dago.
251-798 matrikuladun Cadillacean.
Anthony.
Aurkitu egin al dute?
Bai.
Hilik?
Hilik.
Gobernuari eman behar diot berria.
Deitu enbaxadoreari, Jerry.
Bigarren jaurtigaia: 9 milimetro, kobrezko bala-zorroduna.
Sarrerako zuloa: abdomena, ezkerraldean.
Ibilbidea: goranzkoa eta zertxobait zeiharra.
Ukitu ditu hestea, urdaila…
…diafragma, bihotza, eskuin bentrikulua eta aorta.
Badu zauri bat, heriotza aurrekoa, baina oso duela gutxikoa.
Arma txiki baten zauria, erabat sendatua.
Aurreratua du orbaintzea.
Urgentziazko prozeduraz egin zaio legebiltzarrari biltzeko deia…
…luto nazionala dekretatuko duen lege-proiektua erabakitzeko.
Aretoan dauden diputatuak: 103.
Etorri ez diren diputatu justifikaziodunak: 12.
Etorri ez diren diputatu justifikazio gabeak: 32.
Quoruma badagoenez, bilera hastera doa.
Gobernuak dekretu hau proposatzen dio legebiltzarrari:
1. artikulua: Luto nazionala dekretatu da gaurko…
…Philip Michael Santoreren heriotza dela eta.
AIDko funtzionarioa eta Estatu Batuetako herritarra.
Horren ondorioz…
…zerbitzu publikoek, eskolek…
…bankuek eta burtsak jarduera oro etengo dute.
2. artikulua:
Hileta estatuaren kontura izango da.
Nork botatuko du kontra?
Nork botatuko du alde?
Aho batez.
Lehendakaritzak gonbidatzen du legebiltzarra isilune bat egitera…
…Philip Michael Santoreren omenez.
…bat-batean, zuriz jantzitako bi gizon haiengana etorri, eta esan:
"Galileatarrok, zergatik zaudete zeruari begira?"
"Zuen artetik eraman berria duten Jesus hori…
…joaten ikusi duzuen modu berean itzuliko da".
Jaun-andreok, katedraletik zuzenean hizketan ari gatzaizkizue…
…non hileta-elizkizuna egiten ari baitira…
…Philip Michael Santoreren heriotzagatik.
Seme-alaba zaharrenek inguratuta dago Santore andrea, oinazeak jota.
Gazteenek ez dakite oraindik aita hil zaienik.
Hileta honetan daude ministro-kontseilua…
…herrialdeko indar armatu guztien buruzagiak…
…eta diplomatiko guztiak.
Ez da atsegina azpimarratzea ezen…
…unibertsitateko errektoreen lekuak hutsik geratu direla.
Espero genuen artzapezpikuak egingo zuela hileta-otoitza…
…baina orain ikusten dugu nuntzio apostolikoa ari dela haren ordez.
Artzapezpikua ez dago zeremonia honetan.
Arren eskatzen dugu betiereko atsedena…
…senar eta aita maitagarri bat izan zenarentzat.
Arren eskatzen dugu betiereko saria…
…biktima errugabe eta sakrifikatu bat izan zenarentzat.
Philip Michael Santorek miseria ezagutzen zuen…
…eta hura borrokatzeari eskaini zion bere bizia.
Eta lortu zuen gazte asko salbatzea…
…eta haiek herritar zintzo bihurtzea.
Giza odolean dauden substantziak jaten ditu harrak.
Hortzekin, eta hestea urratzen du…
…eta hemorragia etengabe bat sortzen.
Gaixo ahula, beste edozein eritasunaren arriskuan geratzen da.
Ezinbestean, hil egiten da.
Tira, ez duzue zertan kezkaturik.
Bizkarroi horren eragina izateko oso aukera gutxi daude eta.
Malnutrizioa da, noski, kausa nagusia.
Hiri handitan biziko zarete…
…janari on, osasuntsu eta elikatzailea jango duzue…
…botilako ura edango duzue, eta abar.
Eta denda militarretan erostea aholkatzen dizuet.
Oso pribilegiatuak izango zarete.
Guk, eta gure senarrok, gure zibilizazioa ordezkatzen dugu…
…eta gure idealak eta gure biziera.
Ez da beti erraza izaten.
Horietako herri asko zailak dira, eta etsaiak, askotan.
Hala, terrorismoaren eta indarkeriaren biktima izan zen…
…indarkeriaren bat-bateko lehertze hiltzaile horrena…
…sumin itsu eta eraile horrena…
…zeinak, berriro, astelehenaz geroztik…
…gure komunitatea astindu baitu.
ASTELEHENA
Autoko giltzak, mesedez.
-Eskerrik asko. -Zatoz gurekin. Azkar.
Andrea, mesedez.
Bai?
Baina… Zer ari zara?
-Tupamaros. -Zure autoa behar dugu.
Armatuta gaude.
Ireki atea.
Desjabetze bat da. Baztertu zaitez.
Ez da egia! Berriz?
-Egin dizute dagoeneko…? -Bai, egin didate dagoeneko…
Chase Manhattan bankuaren lapurretarako.
Desjabetzea.
Gaur zertarako da?
Bihar jakingo duzu egunkarietan.
Guk ere bai.
-Polizia. Zure autoa behar dugu. -Ondo, jauna.
Furgoneta behar dugu lantxo baterako.
Istilurik ez, eta segi.
Tupamaros?
Nirekin ez duzue horren beharrik.
Baina zuek gauza bat jakitea nahi dut.
Ez nago inola ere konforme zuen metodoekin.
Politikoki hitz eginez.
Eta praktikan? Orain?
Nondik joango gara?
-Hemendik edo hortik? -Hortik.
Kaixo.
Armatuta gaude.
Zer nahi duzue orain?
Ordu erdi bateko tartea. Ezagutzen dituzu bazter hauek?
-Poliziari salatuko diozu lapurreta. -Eta furgoneta?
Poliziak gaur edo bihar aurkituko du, badakizu.
-Paseo bat emango dugu. -Badakit.
Ordu erdiko paseoa, eta gero poliziari salatuko diot.
Kontuz frenoekin. Ponpatu egin behar da.
Eta bigarrena ez dago ondo.
Agur, aita.
Giltzak!
Kaka!
-Zer dugu? -Telefono-enpresa.
BRASILGO KONTSULA
Hor dago.
-Zer egingo dugu? -Zoaz ikustera.
Aurre-aurrean daude.
Etzan.
-Ez da beharrezkoa. -Bai da.
-Ibiltzeko gai naiz. -Nahiago dugu ezetz.
-Zuen segurtasunerako da, ezta? -Hala da.
Ministro jauna, zer iritzi duzu bahiketa horretaz?
Zein da Estatu Batuen erreakzioa?
Esan zerbait gure herriarentzat lotsagarria den ekintza honetaz.
Terroristek erreskate bat eskatuko dutela uste al duzu?
Edo, Brasilen bezala, preso politikoak askatzea?
Ez dago preso politikorik gure herrian!
Zuzenbide arrunteko kriminalak besterik ez daude.
Bankuak eta autoak lapurtu, poliziak hil…
…eta jende zintzoa bahitzen dutenak.
Argazki bat.
Ez duzu uste terroristek konplizitate handia izan dutela?
Egia al da Brasil mugan tropak pilatzen ari dela?
Kointzidentzia al da?
Komunikatu ofizial batek erantzungo die galdera horiei guztiei.
…eta goiza amaieran bahitu dituzte…
…Fernando Campos jauna, Brasilgo kontsula…
…Anthony Lee, Estatu Batuetako enbaxadako idazkaria…
…eta Philip Michael Santore, estatubatuar herritarra…
…eta AIDren funtzionarioa gure herrian.
Anthony Lee jaunak ihes egitea lortu du.
Baduzue galderarik?
Uste duzu ezen gobernuak…
…eta, bereziki, barne-ministerioak…
…beharrezko neurriak hartuko dituela…
…dagoeneko sei urte iraun duen egoera bati aurre egiteko…
…jasanezina bihurtu baita?
-Jasanezina gobernuarentzat. -Jasanezina herrialdearentzat!
Gobernua da herrialdearentzat jasanezina.
Salbuespenezko botereen legea hor dago.
Legebiltzarrak botatu zuen…
…konstituzioaren 168 artikuluaren arabera.
60 egun iraungo zuelako baldintzapean botatu zen.
Badira ia bi urte 60 egunak igaro zirela.
Gobernua lege hori ari da oraindik ere tresnatzat erabiltzen…
…egoerari erantzukizunez aurre egiteko.
Zuen komunikatuaren arabera, badirudi tupamaros…
Legeak debekatuta dauka hitz hori erabiltzea.
Gure herriak abegi ona egiten dizu.
Errespeta itzazu haren legeak.
-Guk "izendaezinak" esaten diegu. -Terroristak dira!
Barkaidazu.
Hau besterik ez dut esan nahi: zure komunikatuaren arabera…
…ehun bat "izendaezin"ek parte hartu omen dute operazioan.
Baina informazio eta lekukotasun guztiek diotenez…
…ez dira hamar baino gehiago izan bahiketa bakoitzean.
Hamar bider hiru berdin hogeita hamar.
Zein zen beste 70en zeregina?
Ez da kontu tekniko huts bat.
Erakundearen zabalkundeari edo eragin politikoari ere badagokio.
Zer eragin politiko ote dute hiltzaile arrunt batzuek?
Mesedez, Ducas jauna.
"Terrorista" horiek saiatu dira…
…Estatu Batuetako enbaxadako bigarren idazkaria bahitzen.
Eta horrek zentzua du, haien ikuspegitik, jakina.
Era berean, Brasilgo kontsularen bahiketak badu halako logika bat…
…baina Santore jaun hori…
…Philip Michael Santore…
Zergatik?
Ez da pertsona ofizial ezaguna…
…inork ez lioke erantzukizun zuzen edo zeharkakorik egotziko…
…gure arteko inork ez zekien existitzen zenik.
Nor da, beraz, mister Santore hori?
Eta zer ari zen gure herrian?
Philip Michael Santore gure agentziako funtzionario bat da.
-Zein da zehatz haren zeregina? -Jarduera asko ditugu guk.
Industriako sektoreetan esku hartzen dugu, industria badagoenean.
Interesa dugu nekazaritzan, meatzaritzan, hezkuntzan…
…basogintzan eta ikerketa zientifikoan.
Aurrerabidearen Itunaren barruan dihardugu Latinoamerikan…
…baina mundu libreko herrialde guztietan ere esku hartzen dugu…
…Estatu Batuen laguntza ekonomikoa eta teknikoa nahi izanez gero.
Ipar Amerikako teknikariak, noski.
Gehienak, bai, beharrezko gaitasunak dituztelako.
Baina bertakoen prestakuntza ere gure programaren barne dago.
Horri esker atzerriko gobernu batek nonahi jarria du begia…
…haren baliabideak eta aberastasunak ezagutzeko eran.
Espezialisten laguntza gabe, zuen arazoak nola ezagutu?
Eta, arazoak ezagutzen ez baditugu, nola lagundu haiek konpontzen?
-Nik kontrakoa esango nuke. -Alegia?
Zertzelada bat da…
…baina laguntza Estatu Batuek behar dute…
…beste herriek baino gehiago.
Horrela ikusten ditut nik gauzak.
-Paradoxa zalea zara? -Zehaztasun zalea.
Garagardo bat edaten edo aspirina bat hartzen…
…hortzak garbitzen…
…jatekoa aluminiozko eltze batean prestatzen…
…hozkailua erabiltzen edo gela bat berotzen…
…egunero, nire herritar bakoitzak laguntzen du…
…zuen ekonomia garatzen.
Laguntza horrek bere esanahi osoa hartzen du…
…alor militarrean sartzen garenean.
Baina alferrik ari naiz zuri denbora galarazten.
Hitz egigun mister Santore horretaz.
Egunen batean itzuli beharko dugu laguntzaren kontu horretara…
…hura behin betiko erabakitzeko.
Bat nator zurekin.
Hortaz, mister Santore hori…
Zein dira…?
Zein ziren haren eginkizunak AIDen?
Zer-nolako jardueretan espezializatuta zegoen?
Komunikazioetan. Espezialista bat zen, aditu bat.
-Hori da? -Hori da.
Aurrerabidearen Itunak poliziari 300 auto eman zizkionekoa da, ezta?
Bai.
Beraz, gure poliziaz ere arduratzen zarete horrela?
Badago…
…hitzarmen ofizial bat gure bi gobernuen artean.
Bai noski.
Eta mister Santorek hemen lan egiten zuen, eraikin honetan?
Ez.
AIDk badu… lokal bat polizia-prefekturan.
AID elkarlanean ari da gure poliziarekin…
…ordena publikoko hainbat sektore hobetzeko:
…zirkulazioaren segurtasunean…
…larrialdietako komunikazioetan eta beste arazo administratiboetan.
Eta mister Santore horrek…
…urtebete darama hemen lanean, ezta?
Bai, gutxi gorabehera.
Eta lehenago? Estatu Batuetatik etorri zen?
Ez, Latinoamerikako beste herrialde batzuetan egon zen.
AIDren kontura betiere?
Bai, komunikazioetako aditu gisa.
-Herri horiek ezagutzen dituzu? -Zer diozu?
Ezagutzen al dituzu Latinoamerikako herrialde horiek?
Uste dut, besteak beste, Santo Domingo eta Brasil direla.
Beraz, Santore jauna…
…gure herrira iritsi aurretik Brasilen ere egon zinen…
…estatu-kolpe militarraren garaian.
Ez naiz hain balio handikoa.
Bi urte lehenago iritsi nintzen, 62an.
-Astia behar da kolpea prestatzeko. -Latinoamerikan, ez.
Estatu Batuetan azkarragoak zarete.
Segundo gutxi batzuetan lehendakari bat hiltzen duzue.
Aholkulari gisa egon zinen, beraz, Brasilen…
…estatu-kolpea baino lehenago, bitartean eta gero.
Hala da.
Nire gobernuaren eta Brasilgoaren arteko akordio ofizial bategatik.
-Goularten gobernu demokratikoa? -Bai.
64an, militarrek Goulart bota zuten.
Militarrek desegin egin zituzten legebiltzarra, alderdiak…
…prentsa-askatasuna, sindikatuak.
Zu han gelditu zinen.
-Akordioak ez ziren aldatu. -Badakit.
Kolpea baino ordu batzuk lehenago eman zizkien Johnsonek zorionak.
Premia politikoa.
Spellman kardinalak ziurtatu zuen alde morala, bedeinkazioa bidaliz.
Jainkoa estatubatuarra eta kolpista da.
Eta zu?
Ni ez naiz politikaria. Teknikaria naiz.
-Poliziaren teknikari bat. -Hori da.
Eta ordena defendatzea da poliziaren zeregina.
Hori da.
Ordena demokratikoa edo diktadurarena?
Ulertzen dizut, eta ikusten dut kontraesan bat dagoela…
…baina saia zaitez nire lekuan jartzen.
Zirkulazio eta komunikazio teknikaria naiz…
…eta arazo horiek berdinak dira, demokrazian eta diktaduran.
Arazo teknikoak, jakina.
Jakina.
Galdeketa ere, zure ustez, arazo tekniko bat da.
-Horretan ari zara zu. -Eta ez bada ondo ateratzen?
Tortura teknika bat izan daiteke, galdeketaren arazoak konpontzeko.
Brasilen ez al zenuen torturaren aditzerik izan?
"Pau de Arara"ren aditzerik?
"Hidraulica" metodoaren aditzerik?
Shock elektrikoen aditzerik?
-Ezagutzen dituzu metodo horiek? -Ez. Ez dakit zer diren.
Teknikak.
Baina badakizu tortura existitzen dela Brasilen?
Brasil herrialde handi-handi bat da, desoreka handiak dituena…
…eta indarkeria-tradizio zahar batekoa.
Baliteke gehiegikeriak edo kasu bakartuak egotea han-hemen.
Gurasoei hitz eginarazteko, umea torturatzen direneko kasu bakartuak?
Ni ere horrelako kontuak irakurria naiz egunkari komunistetan.
Torturak salatu dituzten brasildar apezpikuak ere komunistak dira?
Auskalo…
Sao Paulon…
…Belo Horizonten, Guanabaran, Pernambucon…
…tortura-eskolak ematen dira…
…pertsona bizidunengan ariketa praktikoak eginez.
Eta zuk ez duzu inoiz ezer jakin, brasildar poliziaren aholkulariak.
Ez.
"Brasilen, Estatu Batuek, 10 urte baino gutxiagotan…
…100.000 poliziatik gora prestatu dituzte han bertan".
"Beste 600 ofizial Estatu Batuetan prestatu dituzte".
Brasilgo ia polizia guztiak zuk eta zure kideek prestatu dituzue.
"New York Times"ek dio hori, eta ez komunistek.
Ohiko nahasketa. Nik ez dut zerikusirik horretan.
Ezagutzen dituzu tipo hauek?
Ez dut uste.
Eta hau?
Ez dut uste.
Brasildarrak al dira?
Honi dagokionez, ez zenuke zalantzarik izan behar.
Hala da.
Jabetzen ari al zara orain?
Bai noski. Duela bizpahiru urte izan zen.
Ordularia orain duzun hori izango da.
"Bere brasildar adiskideen oroitzapenez".
Haiek dira?
Ez, AIDko funtzionarioen opari bat da.
Horiek gonbidatuta zeuden, buruzagitza militarraren ordezkari.
Polizia militarrarena, alegia.
Seguru asko.
-Ez dira nire lagunak. -Torturatzailetzat salatu dituzte.
Apezpikuek?
Haien biktimek, eta apezpikuek ere bai.
Kointzidentzia mordoa da hori.
-Kontzidentzietan sinesten duzu? -Gehienetan, ez.
Nahikoa da gaurkoz.
Erretzen duzu?
Eskerrik asko.
Zerbait edan nahi duzu?
-Whiskia? -Ura besterik ez dugu hemen.
Hori ere ondo, hala ere.
-Zertan ari dira? -Alerta orokorra jo dute.
Zer moduz zauria? Min ematen dizu?
Pixka bat.
-Bitxia da, jasangarria da. -Istripu bat izan da.
Bai.
Urduritasun gehiegitxo, eta eskarmentu handirik ez.
Gazteegiak, beharbada…
Arnasa hartu.
Sakonago.
Sendaketa egin zidan mediku gazteak uste du birika ez dagoela ukituta.
Erradiografiak egin behar dira. Ziur-ziur egoteko.
Ez zaitez kezkatu. Geroago ulertuko duzu.
Ez nago kezkatuta. Arrazoi onak ditut horretarako.
Zuen bizkortasunaz fio naiz.
Zuk ere zure lana ezagutzen duzula uste dut nik ere.
Ez nago hain ziur, egoera ikusita.
Dolosal da.
Zu lokarrarazteko da.
Zatoz.
Kontuz, estal zaitezte.
Gizon berriak materialismotik atera beharra dauka…
…espiritualtasunera itzultzeko.
Leon XII aita santuak "Rerum Novarum" entziklikan…
…liberalismo ekonomikoa kondenatu zuen iraultza industriala ekarri…
…eta diruaren anbizioa bultzatu zuelako.
Ez dut ezer kondenatzen.
Eskatzen dut zibilizazio kristaura itzultzea…
…Ebanjelioaren printzipioetara…
…hurkoaren maitasuna aurkitzea, materialismoa eta dirua ahaztea.
Gure helburuak ia komunak dira, kontsul jauna.
Ez didazu erantzun nire galdera.
Estremistak eta brasildar polizia elkarlanean ari al dira…
…gure poliziarekin "Heriotzaren Eskuadroiak" sortzen?
Ez dakit ezer aipatzen ari zaren horretaz.
"Tradizioa, Familia eta Jabetza" elkarteko kidea zara, ezta?
Hemen ez, Brasilen! Hemen ez nago politikan sartuta.
Bere herrian faxista dena…
…nonahi da faxista, kontsul jauna.
Hemen ez…
Nire gobernuaren interesak besterik ez ditut ordezkatzen.
Berez, ez dago kontraesanik.
Zer egin dizute? Zer nahi zuten?
Hitz egin.
Torturatu egin zaituzte?
Hitz egin dugu, besterik gabe.
Zer esan dute?
Hil… egin nahi gaituzte, ezta?
Ez dut uste.
Ez dira haien metodoak.
Eta kontu handiz dabiltza.
-Zu ere andetan eraman zaituzte? -Bai, bai.
Ikusten duzu.
Andak, egunkariz estalitako hormak, kaputxak…
Ez dute nahi guk haiek ezagutu ahal izatea.
Eta leku hau ere ez.
Etorkizun bat duzu. Argi dago.
Ez da egia.
Badakit. Aditzera eman didate.
Akabatu egin nahi naute. Ez dakit zergatik.
Ez dut sekula… ezer txarrik egin.
Krimen bat al da brasildar diplomatikoa izatea?
Nire lanaz arduratzen naiz, nire familiaz…
Zer leporatu diezadakete?
Zuri, beharbada, ez.
-Nori, ba? -Zure gobernuari.
Nire gobernuari leporatu, zer?
Torturak, adibidez.
Paperak, mesedez.
Gaixoarena eta andereñoarena ere bai.
-Zu al zara Sanchez doktorea? -Bai.
-Zer du? -Bihotzekoa.
Larri dago.
Salba dezakegu, garaiz iristen bagara.
Sentitzen dut, aginduak betetzen ditut.
-Zein ospitalera daramazue? -Santa Mariara.
-Gabon. -Gabon, Francia doktorea.
Larria da. Intoxikazioa.
Jaun-andreok, komunikatu hau jaso berria dugu…
…atzo goizean bahitutako bi diplomatikoei dagokiena.
Askapen Mugimendu Nazionalaren komunikatu bat da hau.
Liber Arce komandoa.
Gure erakundeak harrapatu dituen atzerriko pertsona goi mailakoak…
…Fernando Campos jauna, Brasilgo kontsula…
…eta Philip Michael Santore jauna…
…Estatu Batuetako herritarra eta AIDko funtzionarioa…
…poliziak eta armadak alferrik bilatuko dituena…
…preso daude orain herriaren espetxean.
Brasilgo kontsularen osasun egoera ona da.
Estatubatuar funtzionarioa su-arma batez zauritu zen ekintzan.
Hau da gure osasun-zerbitzuaren diagnostikoa:
Bala-zauria: bularrezurraren eskuinaldean du sarrera-zuloa…
…eta ezkerreko gune axilarrean, berriz, irteera-zuloa.
Pleura-birikak, normal.
Ez dago pneumo-hemotorax aztarnarik.
Ez dago kalte kardiobaskularrik.
Bihotza eta pultsua, normalak.
Beste komunikatu batzuk zabalduko ditugu gerora.
Bitartean, presoen galdeketak aurrera darrai.
Brasiletik Santo Domingora joan zinen, 1965ean.
Ondo informatuta zaude.
65eko apirilean…
…marineek uhartea inbaditu zuten.
Eta zu?
Ez nator bat "inbaditu" hitzarekin.
Nolanahi ere, gero iritsi nintzen, maiatzean.
-AIDren kontura betiere? -Bai.
Komunikazioak, zirkulazioa…
Hala da.
Santore jauna…
…65eko maiatzean…
…Santo Domingoko Errepublika gerra zibil egoeran zegoen.
Alde batetik, konstituzionalistak.
Bestetik, junta zibil eta militarra…
…CIAk sortua, armatua eta finantzatua…
…eta zuen 40.000 marineek eutsia.
Eta zirkulazioaz arduratzera joan zinen zu hara?
-Hala da. -Zer zirkulazio mota?
Tankeak?
AIDren presentzia nazioarteko hitzarmenek aurreikusita zegoen.
Polizia berrantolatzea eta ordena berrezartzea zen gure lana.
-Zer-nolako ordena? -Ordena zibila!
Kaosaren, lapurretaren eta harrapakeriaren kontrakoa baita.
Hitz egin nahi duzu United Fruit Companyren ordenaz…
…eta beste enpresa yankiek Latinoamerikan duten zereginaz?
Azkenean politikaz hitz egiten dugu, ezinbestean.
Ezinbestean.
Bi urte geratu zinen han, ezta?
Bai, 65etik 67ra.
Aldi hartan ehunka demokrata hil eta desagertu ziren.
Buruzagi politikoak, buruzagi sindikalak.
Nazioarteko legelari-batzorde batek poliziari egotzi zizkion hilketak.
Eta zu han zeunden hura berrantolatzeko.
Nazioarteko batzorde asko zeuden orduan Santo Domingon.
-Kointzidentzia. -Zuk ez duzu horretan sinesten.
Errepikatzen direnean, sinesten dugu horretan.
Gertaera objektibotzat aztertzen ditugu.
Zerbait edan nahi duzu?
-Bai, ur pixka bat. -Esnea ere badago, nahi baduzu.
Nire haserre guztia adierazten dut, herritar eta legebiltzarkide gisa.
Eta eskatzen dut gobernuak garbi esan diezagula…
…nork eskatu dituen atzerritar funtzionario horren zerbitzuak.
Oso ondo!
Nork ordaintzen dion…
…nork eman dion baimena gure poliziaren zereginetan aritzeko…
…eta zein diren, zehatz-mehatz, zeregin horiek.
Suminduta zaude, beraz, Martinez jauna.
Erakunde aipaezin horren metodoek zerbaiterako balio dute, nonbait.
Argi dago. Hemen mundu osoa sumintzen duen indarkeria hori…
…zuk defendatzen omen duzun demokrazia baino baliagarriagoa da.
Indarkeria horri esker galdetu duzu, gaur bakarrik…
…gure herriaren independentziaren auziaz.
Zuk bezalako gizon batek ez dit erakutsiko zer den independentzia…
…eta zer herritartasuna.
Ez noski.
Gure herriaren independentziaren arazoaz ari zarenez, bada…
…ikerketa bat egizu!…
…estatubatuar eskuzabal eta desinteresatu mordo horretaz…
…espezialistak, teknikariak, hizlariak, aholkulariak…
…egunero iristen baitira, talde desberdinen izenean…
…"International Monetary Found"…
…"EEUU Information Service"…
…"Interamerican Developing Bank"…
…"American Health Organization"…
…"American Institute for Free Labor Development"…
…"United Nation…"
Aski da!
…"Agriculture Development Assistance"…
…"Peace Corp"…
Gure herria jendeztatu duen mordo hori…
…eta Latinoamerika osoa ere bai…
…zuen oniritziarekin…
-Nork ibilarazten ditu fabrikak? -Langileek!
Galdetu zure langileei ea langabezia nahiago duten!
Estatubatuarrek zergatik emango ligukete beren dirua musutruk?
Fabbri jauna, zure errusiar lagunez hitz egin beharko zeniguke.
Ez dizuet eskatzen ideologiak ulertzeko, geografia baizik!
Sobiet Batasuna urrun dago…
…yankiak nonahi daude, baita prefekturan ere.
-Prefekturan! -Propaganda boltxebikea!
Prefekturan! Eta 62an agertu ziren.
Inork ez zekien ez nor ziren ez zer egiten zuten…
…baina dagoeneko bulego bat zeukaten laugarren solairuan…
…atean plakarik gabe…
…eta harremanak zituzten goi mailako ofizialekin.
68an, ofiziala egiten da haien presentzia…
…eta orduan iristen da ofizialki haien buruzagia.
Robert Bain, indar berezien teniente koronela.
Gure prefekturak agente bat jarri zuen haren esanetara. Bardez…
…txoferra edo bizkarzaina edo polizia arrunta baino gehiago zena…
…maiz egiten baitzuen sartu-atera, lasai asko…
…berez polizia arruntak onartzen ez dituzten leku batean…
…Estatu Batuen enbaxadan, alegia.
Nola jakin duzu?
Zein bidetik jakin duzu hori guztia?
Ez gara zuek bezain arretagalduak.
Edo ez dugu batere interesik, zuetako gehienek ez bezala…
…arretagalduak izaten.
66an, beraz, Robert Bain hori iritsi da.
Eta bera ere Nazioarteko Garapen Agentziaren (AID) aditua da.
Zertan izan daiteke aditua indar berezien teniente koronel bat?
Eta zer-nolako garapena ekar dezake?
Baldin eta teniente koronel hori hona etorri bada…
…nik badakidan hori, eta zuek ere badakizutena, egitera…
…baldin eta hori egitera etorri bada…
…ez dut uste lan on bat egin duenik.
Existitzen gara oraindik. Lehen baino hobeak gara.
Tamalez zuentzat.
Eta haiek ere existitzen dira eta garatzen ari dira…
…haien izena ezin esan den jende hori…
…baina ordezkatzen dute…
…indar bat…
…zeinaren metodoak ez baititugu onartzen…
…baina indar iraultzaile bat ordezkatzen duena, hala ere.
Indar iraultzaile bat…
…eta zapalketari, ustelkeriari eta pribilegioei aurre egiten die.
Ixo! Isiltasuna eskatzen dut!
Aski da, lehendakari jauna!
Bain teniente koronelak ez zuen lan ona egin.
Eta horregatik ekarri zuten Philip Michael Santore jauna haren ordez…
…Martinez jaunak aipatu duen hura, hain zuzen.
Santore jauna polizia-burua zen bere herrian.
Gero asko bidaiatu zuen Latinoamerikan zehar…
…gure herrira iritsi aurretik.
69an iritsi zinen gure herrira.
Bai, uztailean.
Bulego bat duzu prefekturan.
Bai. AIDren laguntza teknikoaren bulegoa.
Eta beste bulego bat enbaxadan.
Hala da.
Berez, han baizik ez dut lan egiten.
Hamabostean behin joaten nintzen prefekturara.
Ikusten duzunez, ez naiz inoiz gehiegi sartu…
…zuen poliziaren kontuetan.
Hura zuzentzearekin aski zenuen.
-Ez naiz hain garrantzitsua. -Bazara.
Bazara, eta askoz maizago joaten zinen prefekturara.
Leku bat gordea zeneukan patioan, polizia-buruenen ondoan.
8,45ak eta 9,00ak artean iristen zinen egunero.
Eta zure bulegoa haienaren solairu berean dago.
Ezagutzen dituzu Lopez eta Romero kapitainak?
Nahiko ondo. Laguntza teknikoaren bulegoarekin harremanetan daude.
Noiztik ezagutzen dituzu?
Hona etorri nintzenetik, urtebete inguru.
Ez.
67an ezagutu zenituen…
…Washingtonen, Nazioarteko Polizia Akademian.
Teknikaren aurrerabideak ilargira iristeko aukera eman dio gizakiari.
Baina aurrerabide hori gorabehera…
…agintariek ez dute arrakastarik izan…
…krimena prebenitzeko eta ikertzeko alorrean…
…eta ez dira egon…
…mundu librea mehatxatzen duten jarduera antisozialen mailan.
Ekintza gaizto asko arduragabe hutsek eginak dira…
…beren buruak iraultzailetzat dauzkaten arren.
Haien jarduera subertsiboak eta intsurrekzio-helburuak…
…trebetasun handiz daude nazionalismoz zipriztinduak.
Gizadiari egiten zaion errespetu falta hori dela eta…
…munduko nazio arduratsuak…
…jabetu dira terrorismoari amaiera emateko premiaz…
…legea eta ordena berriz nagusitu daitezen.
Poliziako funtzionarioek…
…gizartea defendatzeko lehenengo lerroan daudenez…
…arazoak hobeto ezagutu beharra daukate…
…haiek konpondu edo borrokatu ahal izateko.
Helburu nagusi horrekin sortu zen gure akademia.
Mundu libreko polizia guztien ordezkari bikainenek…
…elkar harturik, beren ideiak eta esperientziak trukatzeko…
…eta begirada sakonago eta globalago batez begiratzeko…
…gizarteak gaur egun dituen arazo larriei.
Bai, baliteke Lopez eta Romero akademiara joan izana.
Baliteke. Asko joaten dira akademiara.
-Zuen herriko 30 bat. -67, lau urtetan.
Ez omen zenituen Lopez eta Romero Washingtonen ezagutu.
Baina zure ikasleak ziren, zure gelan.
Zure ikuspegia, zure esperientziak.
Ez saiatu bizkorregia izaten.
Lagunei edo emazteari hitz egingo bazenie bezala hitz egizu.
Ez nago ezkonduta.
Hori informazio bat da jadanik.
Egia esanez eta inhibiziorik gabe.
Gure artean ez dugu sekreturik izan behar.
Gure gobernuez pentsatzen dugun guztia esan beharra dago.
Are gehiago, gobernuak igaro egiten baitira…
…eta polizia geratu egiten baita.
Hauek dira landu beharreko gaiak, zuk ondo ezagutzen dituzunak:
Egoera politikoa, egoera ekonomikoa…
…alderdi komunista, sindikatuak…
…ikasle-mugimendua, gerrilla…
…hiri-gerrilla zure herrian.
Nire herria…
Nire herria herri txiki bat da, arazo handiak dituena.
Horra zein den zu espezialista zaituen komunikazio-sarea…
…gehiago da informazio-sare bat.
Informazioan aditua zu zaitugu.
Oso zaila da, baita polizia batentzat ere, akademian sartzea.
Polizia bat iraultzaile bihur daiteke, eta alderantziz.
-Benetako polizia bat, ez. -Espezie berezi batekoa al zara?
Nolabait, bai.
Nire lankide sobietarrak eta txinatarrak bezala.
Horiek ez ditugu ezagutzen, zuk gure herrian diharduzu.
Nolanahi ere, ordenaren bokazioa dugu…
…eta, beraz, ez ditugu aldaketak asko maite.
Kontserbadoreak gara.
Hemengo jende asko polizia egiten da gose delako, ez bokazioa duelako.
Bai, baina polizia egiten dira…
Beste batzuk, berriz, gosez, lapur egiten dira.
Goseak ematen al du, zure ustez, hautatzeko aukera?
Nire ustez, gizonak, benetako gizonak…
…hautatu egiten du beti.
-Ez al duzu uste? -Ez.
Ez dugu benetako gizonengan sinesten.
Gizonengan sinesten dugu, Santore jauna.
Berdinak izateko duten eskubidean…
…gizarte bidezko eta zoriontsuago batean antolatzeko duten aukeran.
-Nik ere sinesten dut hori guztia. -Ez, ez duzu sinesten.
Desberdintasuna onartzen duzu, pribilegioak defendatzen dituzu.
Azken batean, jabetzan sinesten duzu.
Gutxiengoak gehiengoa esplotatzea da zure ordena morala.
Esplotazioa! Hitz handia!
Zergatik?
Zer irabaziko dut nik neuk?
Zu ere nagusia zarelako ilusioa, zarena izan ordez:
Mandatu-mutila.
OSTEGUNA
2. komunikatua.
Askapen Mugimendu Nazionala. Liber Arce komandoa.
Lehenik, Fernando Camposek osasunez ondo jarraitzen du…
…eta Philip Michael Santoreri azkar sendatzen ari zaio zauria.
Bigarrenik, galdeketek aurrera darraite…
…bi presoen erruduntasuna baieztatzeko.
Hirugarrenik, Askapen Mugimendu Nazionala…
…Brasilgo kontsula edo estatubatuar funtzionarioa askatzeko prest dago…
…baldin eta haien truke askatzen badira…
…delitu politikoengatik kondenatu edo akusatutako preso guztiak…
…edo delitu politikoekin lotuak…
…hiriburuan eta Uruguai barrualdeko espetxeetan atxilotuta daudenak.
Laugarrenik…
…presoak bidali beharreko herrialdeak…
…Mexiko, Peru edo Algeria izan litezke.
Plazaratu den komunikatuaren testua…
…eta egindako bahiketei dagokiena…
…delitu horien egileen aldetik da…
…ordena ezarriari eginiko beste eraso bat…
…eta, larriagoa, botere zilegiari egiten zaion estortsio-saio bat da.
Bigarrenik.
Testu horren egileek eskatu nahi diote botere betearazleari…
…zer eta akusatuak eta kondenatuak lege-prozeduretatik ateratzea.
Bestela esanda…
…nahi lukete konstituzioa bortxa dezala…
…hura errespetarazteko zeregina eta betebeharra daukan botereak berak.
Ministro jauna, zer iruditzen zaizu barne-ministerioaren komunikatua?
Barne-ministerioaren komunikatu bat dela.
Zure ministerioak ez du jarrera bera?
Nire ministerioak ez du oraindik jarrerarik hartu.
Beste ezein erreferentzia-punturik ez dagoenez…
…barne-ministerioaren komunikatuak gobernuaren jarrera adierazten du.
Ezingo da gobernuaren jarreraz hitz egin…
…ministerio guztien arteko kontsulta guztiak egin arte.
Iruditzen zait hori dela demokrazia baten jokabide normala.
Ez al zara iritzi berekoa, Ducas jauna?
Bai, demokrazia batean!
Utzi pasatzen.
Egun on. Erretorea zain daukazu.
Zuek ere bai, jaunok.
Unibertsitatea miatu nahi dute.
Erretoreak ezetz esan die, baina miatu egingo dute, hala ere.
-Horregatik etorri al zara? -Ez.
Gobernuak arazo konstituzionalak ditu.
Bai zera!
Legez kanpo jarri dituzte hiru mugimendu politiko.
Ateak ixtera behartu dituzte bederatzi egunkari.
Milaka herritar atxilotu dituzte, greba egin izanaz errudun jota.
Enplegatuak eta langileak indarka behartu dituzte lanera itzultzera.
Eta horren guztiaren ondoren…
…horra non konstituzioaz hitz egitera etorri zareten hona.
Ondo ulertu badizut…
…konstituzioaren arabera, ez lehendakariak, ez gobernuak…
…dute presoak askatzeko eskubidea.
Hala da.
Baina Estatu Batuek, Brasilek, elizak…
…iritzi publiko nazionalak eta nazioartekoak…
…objektiboki behartzen dute lehendakaria eta gobernua…
…trukea onartzera…
…eta preso politiko guztiak askatzera.
Hortaz, zer egin dezake lehendakariak?
Legebiltzarrari amnistia-dekretu bat aurkeztea da aukera bakarra…
…hura bakarrik baita gai kondena bat konstituzionalki ezeztatzeko.
Oso ondo.
Baina ezker-eskuineko arrazoi eta interes desberdinengatik…
…mundu guztiak suntsitu nahi du lehendakari hau.
Nire iritzian, legebiltzarreko gehiengoak…
…horretaz baliaturik, amnistia dekretuaren kontra botatuko du.
Zer gertatuko da orduan?
Ez da trukerik izango.
-Lehendakaria behartuta dagoenez… -Orduan dimititu egin behar du.
Horra! Ikusten?
Auzi honetan guztian, hori da gauzarik garrantzitsuena.
Gerta daitekeela uste al duzu?
Horren aldeko kontraesan guztiak bilduta daude.
Eta haren ordezkoak nahitaez onartuko du trukea.
Zergatik tematzen dira hainbeste gazte horiek?
Unibertsitatearen autonomia defendatzen dute gazte horiek.
Eserita egon. Alfredo!
Non daude? Bastian, zoaz ikustera.
-Non daude? -Hor. Auzoa inguratu dute.
Hemen. Oso gertu daude.
Presta ezazue kontsula.
Zer auto polita!
Ez da oso gaztea, baina ondo dabil oraindik.
Baina azken egunotan ikusiko zenituzten halakoak.
Ez hain politak, garaje pilan egon garen arren.
-Asko miatuko zenituzten, ezta? -Bai. Garajeak, etxeak…
Sarjentu, zatoz hau ikustera.
Atzean hutsik dirudi.
Entzun: hutsune-hotsa du.
Apal hauek aurrean jarrita, hormaz estali dutela dirudi.
Hormaz estalita badago, hormaz estalita dago.
Ez al da aspergarri samarra horrela miatzen ibiltzea?
Hasieran, dibertigarria da, baina gero…
Solairu gora eta behera ibili, etxe sail osoak lau egunetan…
…nazkatu egiten zara.
Jakina. Eta okerragoa da norbera miatua izatea.
Dena ikusi dugu, ba. Bagoaz.
Itxaron!
Geratu egingo gara.
Itxi.
Gure gainean zeuden, ezta?
Gertu-gertu zeuden.
-A zer ezgauza kuadrilla! -Informazio falta.
Hala da.
Badauzkate, ordea, informazioa lortzeko baliabideak.
Teknika egokia…
…material egokia…
Erotu egin al zara?
Tortura-tresnak behin eta berriz erabili izana frogatu du…
…ikerketa-batzordeak, lehendakari jauna.
Batzorde hori, gogorarazten dizut…
…legebiltzarreko alderdi politiko guztien ordezkariek osatzen dute.
Haren ondorioak, aho batez botatuak, hauek dira:
"Lehenik, frogatu da ezen gure herrian…
…tortura sistema sarria, ohikoa, bihurtu dela".
"Bigarrenik: tortura hori erabili izan da…
…errugabea zenez, lege-prozesu bat ere egin ez zaion jendearekin".
"Eta, lege-prozesu bat bideratu zaien arren,…
…errugabetzat aitortutako jendearekin".
"Hirugarrenik: metodo horien biktima nagusiak…
…ikasleak eta buruzagi sindikalak dira".
"Laugarrenik:
"Erantzukizuna duten agintarien azalpenak…
…gertaera horiek ukatuz edo ezagutzen ez dituztela esanez…
…onartezinak dira".
"Zeren eta onartzen badira…
…onartzen baita ezen gure poliziaren barruan badaudela…
…erakunde paraleloak…
…autonomoak eta kontrolaezinak".
Horra, lehendakari jauna.
Jaunok…
…hori dena gure herrian gertatu da.
Hori dena egunero gertatzen da gure herrian.
Horrek denak bukatu egin behar du gure herrian.
Gobernuko jaunok…
…ez dakit honen guztiaren jakitun zeundeten…
…baina bi kasuetan…
…ez duzue jadanik gure herria gobernatzeko eskubiderik.
Hauteskundeak aurreratzea eska dezagun!
Horixe da gure asmoa!
Torturek jarraitu egin dute. Badakizu, Santore jauna…
…polizia aholkatzeko baitzaude gure artean.
Ez dagozkidan kontuetan ni tartean sartzen jarraitzen duzu…
…batere ezagutzen ez ditudan arren.
Hala ere, akademiako zure ikasleak torturatzailetzat salatu dituzte.
-Horrek ez du ezer frogatzen. -Bai.
Kointzidentzia hutsa. Horra beste bat.
Zenbat bidali dituzu akademiara, iritsi zinen ezkero?
Azkenaldian, zortzi, uste dut.
Baina ez ditut nik bidaltzen, zure gobernuak baizik.
37, zehatz-mehatz.
Zeuk hautatuak eta gomendatuak.
Hona akademiaren egitaraua.
Bost asteko ikastaroan…
…ia ez da komunikazioaz eta zirkulazioaz hitz egiten.
Alferrik dira, hala ere, komunikazioa eta zirkulazioa…
…ezta, Santore jauna?
Ederki. Ez dezagun gehiago aipatu.
Gerra iraultzailea asko aipatzen da, ordea, egitarau honetan…
…Algerian, Kuban eta Vietnamen.
Asko aipatzen dira, baita ere, grebak, manifestazioak…
…sindikalismoa, lehergailuak…
Ikusi nahi duzu?
Ezagutzen dut.
Lehergailuei dagokionez…
…Washingtongo jardunaren ondoren, ikastaro espezializatu bat dago…
…Texasen, herri abandonatu batean, Mexikoko mugatik hurbil.
Zortzi polizia joan ziren lehergailuetan espezializatzera.
Fontana komisario albokoa.
Piñatores kapitaina.
Suarez komisario albokoa.
Garcia komisarioa.
Panizolo komisario albokoa.
Torresi komisarioa.
Bordez kapitaina.
Probokazio-atentatu bat, jendetzak erreakzionatu, poliziak esku hartu.
Benitez komisarioa.
Probokazio eta intimidazio atentatua.
Horra, gutxi gorabehera, espezializazio horren egitaraua.
Bai, ezagutzen dut.
Zer dela eta lehergailuen zaletasun hori?
Terroristen armak dira.
Haiek ezagutzen ikasi beharra dago.
Ez duzue irakasten bonbetatik nola defendatu, nola erabili baizik.
Argi dago zuek behar dituzuela terroristak.
Zergatik? Zer egin nahi duzue horrekin?
Egun on, errektore jauna.
Larria al da?
Ezagutzen duzu Enrique Macchi?
Ezagutzen duzu.
Ia astero elkartzen zineten haren diskotekatako batean.
Primeran ezagutzen duzu, eta guk ere bai.
Ekonomia-zientzietako ikasle ohia…
…ez zuen sekula gradua lortu…
…baina unibertsitateko lehen talde faxista eratu zuen.
Hiru diskoteka ireki zituen…
…eta Johanna delako batekin dabil, Wolskwagen gorri bat duen neska…
…eta Estatu Batuetako enbaxadako agregatu kulturalaren idazkaria.
Ni baino askoz ere gehiago dakizute gizon horretaz.
Ez da posible.
Enbaxadan, Uruguaiko fitxategirik osatuena daukazu.
Hori ere mito hutsa.
Badakizu, ordea, faxista dela.
-Ez dugu politikaz inoiz hitz egin. -Hara!
Zertaz hitz egiten zenuten astero?
Emakumeez?
Zergatik ez?
Horretarako ordaintzen zenion?
Ez da oso atsegina zahartzen hasia den ni bezalako gizon batentzat.
Nolanahi ere, sekula ez diot ordaindu.
Enrique Macchi eta haren erakunde faxista oso garestiak dira.
Haren kideak, sinestunak diren ergel batzuk izan ezik…
…jipoitzaileak, gaizkileak, indarkeriaren kriminalak dira.
Oso garesti ordaindu behar dira haien zerbitzuak.
Baliteke. Baina nik ez diet sekula ordaindu.
Macchi jauna arduratzen da, ordea, autoak salerosteaz…
…Estatu Batuetako enbaxadako funtzionarioentzat.
Ez didazu polizia-nobela bat egingo atzerriko autoen salerosketarekin!
Probokatzaile bat finantzatzeko beste baliabide bat da.
Zergatik, Santore jauna?
Zertarako balio dizu jende horrek?
Polizia bat diskoteka batera sarri joateak ez du ezer frogatzen.
Eta ni ere sarri joan izanak ez du ezertxo ere frogatzen.
Jakina.
Ez argazki-laborategi batera sarri joateak baino gehiago.
Ezagutzen duzu Bardez agentea?
Oso ondo ezagutzen duzu. Eta guk ere bai.
Bardez agente ohia.
Lapurretagatik poliziatik botea. Egunkari guztiek aipatu zuten.
Argazkilari bihurturik, lehen egiten zuena egiten segi dezake…
…poliziaren laguntzaz beti, baina sekula hura konprometitu gabe.
Heriotzaren Eskuadroien printzipioa da, Santore jauna.
Aurkarien suntsipen fisikoa…
…konstituzio, lege edo auzitegi arazorik gabe.
Lopez kapitaina poliziatik, Fontana lagun.
Ridggi kapitaina, itsas armadatik.
Gonzalez koronela, armadatik.
Piñatores komandantea, aire-armadatik.
Eta Bardez, zure aitzindariaren konfiantzazko gizona…
…Robert Bain koronelarena.
Zertarako da estatu nagusi klandestino hori?
Zerbitzutik kanpoko hiltzaile erakunde hori?
Zer egin nahi duzu horiekin?
Zer egingo dute etorkizunean?
Zure semea hor dago?
-Zer nahi duzue? -Polizia. Etorri.
Ez du ezer egin. Ez dabil jadanik politikan.
Astebete besterik ez da kartzelatik atera zutela!
Hain zuzen ere, ez gatoz bat.
Ezagutzen duzu?
Ez, ez dut ezagutzen.
-Ez duzu ezagutzen? -Ez.
Baina ezagutzen duzu zeure burua?
Ez!
-Ez duzu ezagutzen? -Ez!
Badakigu horiek Tupamaros direla.
Segi.
-Martineratarrak zarete? -Bai.
Nahi baduzue…
Irten zaitezte denok, egiaztatze soil bat da.
Mundu guztia irten dadila.
Erne, berriz diot…
"Seccional 20" barruan dauden guztiak…
…irten daitezela berehala.
Zu ez zara nolanahiko funtzionarioa.
Ez zara ez enplegatu xume bat, ez espezialista soil bat.
Buruzagi bat zara.
Brasilgo Belo Horizonteko polizia-burua izan zinen…
…Santo Domingokoa eta gurea.
Zuzenean egiten duzu hori…
…eta, baita ere, Washingtonera bidaltzen dituzun gizonen bidez…
…non, besteak beste, beren herriari traizio egiten ikasten baitute.
Askatasuna eta demokrazia defendatzen omen dituzu.
Gerra, faxismoa eta tortura dira zure metodoak.
Bat zatoz horrekin, Santore jauna?
Subertsiboak zarete, komunistak!
Gizartearen oinarriak suntsitu nahi dituzue…
…gure zibilizazio kristauaren funtsezko balioak…
…mundu librearen existentzia bera.
Borrokatu beharreko etsaia zarete, baliabide guztiekin!
-Ez dugu beste ezer elkarri esateko. -Hala uste dut nik ere.
Baina esadazu, jakin egin nahi nuke…
Zer-nolako zibilizazioaren alde uste duzue ari zaretela borrokan?
Benetan?
Ahulezia bat da.
Zu bezalako jendea existitzeak zentzurik ez lukeen zibilizazioa.
3. komunikatua.
Fernando Campos jauna, Brasilgo kontsula…
…Brasilgo diktadura odolzalearen ordezkari duina da eta izan da.
Philip Michael Santore jauna…
…Estatu Batuetako herritarra eta AIDeko funtzionarioa da…
…eta galdeketetan onartu du erantzulea dela eta izan dela…
…bai gurean eta bai Latinoamerikako beste herri batzuetan…
…erakunde batena…
…zeinak polizia nazionalaren paraleloan eta haren estalkipean…
…espioitza eta errepresio lanetan diharduen…
…hilketa politikoa eta tortura erabilirik metodotzat.
Gobernuak erabakiko balu gure proposamenari uko egitea…
…preso politiko guztiak berehala askatzeari, alegia…
…atxilotuak nahiz akusatuak askatzeari…
…justizia egingo da.
Etxe hori da.
-Ziur zaude? -Bai.
Barkatu, lehendakari jauna, baina berriz hasi beharko da…
…"Nahi nuke nire herriak ulertzea" esalditik.
Gero hitz egingo dugu.
Nahi nuke nire herriak ulertzea hartzen dudan erantzukizuna.
Zinez espero dut egoera estugarri honek amaiera tragikorik ez izatea.
Baina auzia, nazioartean dituen inplikazioak alde batera utzita,…
…biktimak ez baitira gure herrialdekoak…
…bete-betean dagokio poliziari.
Errepublikako lehendakaria naizenez…
…legea defendatzeko zeregin gorena dut…
…instituzioak defendatzekoa…
…justizia zilegia defendatzekoa…
…hura baita epaitzeko eta kondenatzeko gai den bakarra.
LARUNBAT GOIZA
Zer egingo dut, jauna?
Autoan itxarongo dizut?
Bazkalorduan itzul zaitez.
-Snow jauna? -Bai?
Polizia.
-Zer? -Polizia.
Márquez jauna, mesedez.
Bai? Zer gertatzen da?
Snow jaunak ez daki gure hizkuntza.
-Zer gertatzen da? -Poliziak gara.
Snow jaunaz arduratzeko aginduak ditugu.
Komisariara lagundu behar digu.
-Formalitate hutsa. -Ondo da.
Hobe haren idazkariari deitzea. Interprete gisa ariko zaio.
Hobe inori ez deitzea. Obeditu.
Giltzak!
Hobe 10 minutuz lasai egoten bazara, arazorik nahi ez baduzu.
Hau guztia barregarria ere ez da.
Penagarria besterik ez da.
Gobernuak ez du jadanik gobernatzen.
Indarkeriaz erantzuten die krisian dagoen gizarte baten arazoei.
Baina beste indarkeria, berak askatu duen hura,…
…askoz ere bizkorragoa da.
Gaur goizean…
…nekazaritzako ministroak beste bahiketa baten berri eman dionean…
…erabateko urgentziaz deitu ditu bere ministroak…
…diputatuak, jabe handiak.
Ekonomia-ministroa: diputatua, bankaria…
…eta lau enpresen lehendakaria, haietatik bi estatubatuarrak.
Kanpo arazoetako ministroa:
Diputatua, bankaria, 70 enpresa kontrolatzen ditu…
…Rockefeller enpresaren ordezkaria da gurean.
Haren enpresek 200.000 hektarea dauzkate.
Enbaxadorea Vatikanon:
85 enpresa kontrolatzen dituen talde baten burua…
…horietako 19, atzerritarrak.
Ministroa…
…bi egunkariren jabea.
Ministro ohia, diputatua, bi banku…
…sei enpresa, horietatik bi estatubatuarrak.
Herbert klana, bankariak.
300.000 hektarea kontrolatzen dituzte…
…zazpi enpresa, horietatik hiru estatubatuarrak.
Diputatu bat, ministro bat, ministro ohi bat.
Beste bankari batzuk.
Ministro izandako beste industrialari batzuk.
Bankariak edo industrialariak diren ministroak.
Goiz edo berandu ministro izango diren bankari eta industrialariak.
Eta, azkenean, barne-ministroa.
Bankaria edo besterik gabe aberatsa ez den bakarra…
…eta aberatsak eta bankariak defendatzeko zeregina duena.
Gizon horiek guztiak biltzeko…
…erabaki garrantzitsu bat hartu nahi da.
Oso garrantzitsua.
Eta gauzak dauden lekuan daudela, erabaki posible bakarra…
…lehendakariaren dimisioa da…
…eta lehendakari berriak trukea negoziatzea.
Hau lehen orrialderako.
Primeran! Lehendakaria da.
-Non aurkitu duzu? -Begiratu argazki-oinari.
-Boxeolaria al zen? -Boxeolari kaskarra.
Tarteko pisukoa.
Kazetari kaskar bihurtu zen…
…eta, gero, legebiltzarkide kaskarra.
Nork usteko zuen sekula lehendakari kaskar bat izango zenik?
Mundu guztiak.
Erretorika hutsezko galdera da.
-Biografia prest dago? -Hemen dago.
Dimisioaren komunikatu ofiziala itxaron besterik ez dago.
-Zu al zara, Hugo? -Bai.
Nor da?
Ravallo inspektorea…
…8 de octubre hiribideko 106an bizi zara oraindik…
…anaiaren familiarekin?
Zuen presoak gara. Behar bezala porta zaitezte!
Lopez, ez omen dizute oraindik garondotik bala hori atera.
Eskuburdinak.
Eta orain Hugoren zain egongo gara.
Nola aurkitu gaituzte?
Oso kolpe ona, Lopez.
Nor zara zu?
Besteen zain egongo gara bilerarako.
Hau zaharreko zahar bat da, kapitaina.
Hala uste dut.
Zatoz gurekin, berriketa pixka bat egingo dugu…
…besteak etorri artean.
-Polizia izango da. -Atzera egin!
Ezer esaten ez badigute, nola idatzi artikulurik?
Zer da hobea, artikulu bat idaztea edo ulertzen saiatzea?
Jaun-andreok, poliziako komandantearen ondoan nago…
…eta Lopez kapitainarenean, hark atxilotu baititu sediziosoak.
Galdera batzuk egingo dizkiet zuretzat.
Atxilotze honek ondoriorik ote du hiru bahituen egoeran?
-Hala espero dut. -Nola?
Goiz samar da oraindik hori jakiteko.
Bistan denez, ez dut uste atseginez jakinaraziko digutenik…
…bahituak gordeta dauzkaten lekua edo lekuak.
Nolanahi ere, galdetu egingo diegu.
Esan nahi nizuke…
…leku horiek ezagutuko dituztela uste al duzu?
Erakundea zuzentzen duen taldea dela pentsatzeko arrazoiak ditugu.
Nola lortu duzue horrelako sarekada?
Nola lortu dugu, kapitain?
Pazientziarekin…
-Suerte pixka batekin ere bai? -Ez!
Suerteak ez du zerikusirik izan.
Bahituta dauzkaten lekua edo lekuak zein diren jakiteko…
…nola ariko zarete?
Terrorista guztiek al dakite bahituak non gordeta dauden?
Presta zaitezte! Bagoaz hemendik!
Aski da hau! Azkar!
-Presta zaitez, bagoaz, Snow jauna. -Zer?
-Bagoaz! -Oso ondo.
-Hor daude? -Bai.
-Zu al zara Santore? -Bai.
Presta zaitez. Joatekoak gara.
-Zer gertatzen da? -Presta zaitez zu ere.
LARUNBAT GAUA
4. komunikatua.
Lehenik, gure kide atxilotuak salatu…
…indarka aitorrarazi, torturatu edo hiltzen badituzue…
…errepresalia-neurri zorrotzak hartuko dira.
Errepresio-indarren eta oligarkiaren arduradunek…
…pertsonalki erantzungo dute gure kideen ongitasunaz.
Bigarrenik, emandako epea amaitu da…
…baina gobernuak ez dio erantzun gure truke-eskaintzari.
Askapen Mugimendu Nazionalak, beraz…
…erabaki du Philip Michael Santore exekutatzea.
Hirugarrenik:
Komunikatu hau zabaldu eta handik 24 ordura egingo da exekuzioa…
…eta gobernuak ez badio gure truke-proposamenari erantzuten.
Askatasuna eta demokrazia defendatzen omen dituzu.
IGANDEA
Gerra, faxismoa eta tortura dira zure metodoak.
Bat zatoz horrekin, Santore jauna?
Subertsiboak zarete, komunistak!
Gizartearen oinarriak suntsitu nahi dituzue…
…gure zibilizazio kristauaren funtsezko balioak…
…mundu librearen existentzia bera.
Borrokatu beharreko etsaia zarete, baliabide guztiekin!
-Ez dugu beste ezer elkarri esateko. -Hala uste dut nik ere.
Hotz pixka bat izango zenuen gaur gauean?
Pixka bat.
Eta zauri hori?
Hobeto dago.
Nolanahi ere, bi ordu barru abiatuko gara.
-Beste aldaketa bat? -Bai.
Eta zure kidea, nitaz arduratzen zena?
Ni naiz orain zutaz arduratuko dena.
Nahi baduzu, zeure familiari idatz diezaiokezu.
Nahi dut.
Baduzu berririk?
Ondo daude.
Itxaron.
Victor. Mahaitxo bat, mesedez.
Eskerrik asko.
Bihar beharbada exekutatu egingo zaitugula jakinarazi dugu.
Ez genuen hori egiteko asmorik, eta nahiago dugu ez egin.
Ez heriotza merezi ez duzulako…
…beste irtenbide bat nahiago genukeelako baizik.
Truke baterako erabili nahi nauzue?
Bai. Oraindik ere bai.
Itxaron, ez joan.
Hitz egigun pixka bat. Baliagarria izan nakizueke.
-Nola? -Ez zuk uste duzun eran.
Baina besteen pentsaera ezagutzen dut…
…izango dituzten erreakzioak.
Oso garrantzitsua da transakzio batean.
Eraginen bat izan badezakezu, idatzi.
Zure enbaxadoreari ere idatz diezaiokezu, behar baduzu.
Bai, idatziko diot, baina esadazu kontuak zertan diren…
…eta zer gertatu den.
Zerbait gertatu baita, ezta?
Eseri, mesedez.
Atzo arte, egoera orekatu samar zegoen.
Atzo, AIDko beste funtzionario bat harrapatu genuen.
-Nor? -Agronomo bat.
Egoera gure alde jarri zen.
Trukea onartzera edo dimititzera behartuta zegoen gobernua.
Dimititzeko zorian zegoen, izan ere.
Eta horra non poliziak gure kide batzuk atxilotu zituen.
-Zenbat? -Batzuk.
-Garrantzitsuak? -Guretzat denak dira garrantzitsuak.
Garrantzitsuenak direla dio poliziak.
Egia al da?
Zentzu batean, bai.
-Gobernuak ez du dimitituko. -Ez, jadanik ez.
Gurekin hasiak zituen negoziazio sekretuak eten ditu.
Barne-ministerioak garaipen-komunikatu bat zabaldu du.
-Eta zuek ultimatum bat eman duzue. -Bai.
-Niri bakarrik dagokit? -Bai, zu zara erantzuleena.
24 ordu ditugu oraindik.
Zerbait egin dezakezula uste duzu?
Ez. Ez dut uste.
Zure gobernuak ez duela esku hartuko uste duzu?
Egoera ikusita, ez.
Baliagarriagotzat zauzkate hilik bizirik baino.
Bai.
Baietz uste dut.
Zuek krisian zaudetenez, baliatu egingo dira haiek.
Zuei erremateko kolpea ematen saiatuko dira.
Eta zuek egingo duzuenari etekina atera besterik ez dute.
Ez dakite benetan zer egingo dugun.
Ez dakit azkenean zer egingo duzuen…
…baina badakit haiek zer egingo duten.
Nik haien lekuan egingo nukeen gauza bera egingo baitute:
Alegia, ezer ez.
FBIko 100 agente ekarri dituzte Estatu Batuetatik.
Enbaxada eta estatubatuarrak babesteko izango da.
Zuen polizia ez da jadanik fidagarria.
Zuek, berriz, ez duzue aukerarik.
Hiltzen banauzue…
…krudelkeria eta ezintasun keinu bat izango da.
Hiltzen ez banauzue…
…ahulezia-froga bat izango da.
Ezintasun-froga, beraz.
Ez dugu asti askorik. Idatzi nahi baduzu…
Bai, idatziko dut.
Enbaxadoreari, ez.
Emazteari idatziko diot.
-Enbaxadore jauna! -Utzi pasatzen!
Zein da zure gobernuaren jarrera?
Zuk hartu al duzu Aita Santuaren mezua?
24 ordu daramatza gobernuak berririk eman gabe!
Zergatik elkarrizketatu zara kanpo arazoetako ministroarekin?
Ba al dago itxaropenik Camposentzat eta Santorerentzat?
-Adierazpen bat, ministro jauna! -Jaunok, mesedez!
Badakizue gobernua eztabaidatzen ari dela.
Estatu Batuetako enbaxadorearekin hitz egiteko atera naiz bileratik.
Lehendakari jauna!
Pazientzia pixka bat!
Gero, bilera bukatutakoan, prentsaurreko bat egongo da…
…edo komunikatu bat.
-Benetan salbatu nahi dituzu? -Kontu serioa da!
Hor daude!
Ikusten duzuenez, hitza betetzen dut.
Saia gaitezen gehiegi ez luzatzen.
Esango dizuet, bada, gobernuak ez duela bere jarrera aldatu.
Barne-ministroaren lehengo eguneko komunikatuak balio du oraindik?
Hori da.
Barne-ministroaren komunikatuak gobernuaren ikuspegia islatzen du.
Bere burua halakotzat daukaten demokrazia guztietan bezala.
Horixe da.
Zein da zure ikuspegi pertsonala, ministro jauna?
Uste dut gobernuak har zezakeen jarrera posible bakarra hartu duela…
…bere subiranotasuna defendatzeko…
…eta tartean dauden beste herrialdeena ere bai.
Hitz egin al duzu enbaxadorearekin sediziosoen ultimatumaz?
Zer uste duzu zuk?
Baietz uste dut.
Zein izan da enbaxadorearen erreakzioa?
Hobeto adierazi behar zenuen zeure galdera.
Nolanahi ere, Estatu Batuetako enbaxadorearen jarrera…
…eta Brasilgo enbaxadorearena…
…gure subiranotasuna ulertzeko eta errespetatzeko jarrera izan da.
Gogorarazten dizuet izan litekeen bakarra dela gobernuaren erabakia.
Ultimatuma 12 bat ordu barru amaituko da.
Ultimatum horren baldintzen arabera…
…Philip Michael Santore exekutatu egingo dute.
Zein da galdera?
Ezer ez. Ez dago galderarik.
Txostena jaso dut.
Baduzu, beraz, egoeraren berri.
Ez da sentimendu-arazo bat.
Berak sekula ez du halakorik izan. Arazo politiko bat da.
Bai edo ez?
Ez dakit, ba.
Gizona bost axola zait…
…baina ez dakit zer den guretzat onena.
Ez gaude gu bakarrik Latinoamerikan.
Ulertzen duzu?
Exekutatzen badugu…
Prentsa, telebista eta irrati guztiek…
…haren 7 umeez hitz egingo dute.
Exekutatzen ez badugu, gobernuak indartu egingo dira…
…eta mugimendu iraultzaileak, ahuldu.
…mekanismo iraultzaile bat jarri baitugu abian…
…hura amaiera arte errespetarazteko…
…eta gure buruak ere errespetatzeko gauza izan gabe.
Lehenago pentsatu beharra zegoen hori.
Pentsatu dugulako kontsultatzen zaituztegu kamarada guztiok.
Bai edo ez?
Bai.
Txostena jaso dut.
Baduzu egoeraren berri.
Ez da sentimendu-arazo bat. Berak sekula ez du halakorik izan.
Arazo politiko bat da.
Bai edo ez?
Bai.
Txostena jaso dut.
Baduzu egoeraren berri.
Ez da sentimendu-arazo bat.
Berak sekula ez du halakorik izan.
Arazo politiko bat da.
Bai edo ez?
-Pentsatu dut… -Txostenean argi dago egoera!
-Bai edo ez? -Bai.
Txostena jaso dut.
Baduzu egoeraren berri.
Ez da sentimendu-arazo bat.
Berak sekula ez du halakorik izan.
Arazo politiko bat da.
Bai edo ez?
Ez.
Txostena jaso dut.
Baduzu egoeraren berri. Ez da sentimendu-arazo bat.
Berak sekula ez du halakorik izan. Arazo politiko bat da.
-Bai edo ez? -Bai.
Eta beste bi presoak, zer?
Ez dute erantzukizun zuzenik; agronomoak, bereziki.
Benetako agronomoa da, eta gizon zintzoa.
Biak askatuko ditugu hemendik puska batera.
-Gehienek "bai". -Gurean ere bai.
Gurean ere bai.
"Bai" aho batez.
-Eta zuenean? -Gehiengoa.
Mugi gaitezen. Ez dugu asti handirik.
SETIO-EGOERA
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz