BADOA ITSASONTZIA
Hau esan didate: "Bilatu albistea. Kontatu gertatzen dena".
Baina nork daki zer gertatzen den?
"1914ko uztaileko goiz batean ustekabean 10. kaian zegoenak…
…hau ikusiko zukeen…"
Hona hemen Edmea Tetuaren errautsak.
Partexano jauna!
Edmea Tetuaren errautsak ontzira igotzeko baimena eskatzen dut.
Baimena ematen dizut.
Erne, albokoak!
Monica, zer ari zara?
Bero-bero dago, ama!
Hoztu arte itxoin ezazu.
Senarrak baietz esan arren, horrek ez du ezer esan nahi.
Nire senarra artista handi bat da…
…baina, ez haserretu, ume hutsa da negozioetarako.
Ez nator bat horretan. Bere interesak babestu behar ditut.
Ez da egia. Kontratu horretan, ez.
Eta esango dizut zergatik.
1: Publizitatea ez da bere aldekoa izan.
Sopranoa aldatu egin behar da, nire senarra baino altuagoa baita.
Ongintza edo ez, ez naiz mukitsuen aurrean ariko.
Ni Ricotin naiz! Komiko sofistikatu bat!
Ez da egia umeak direla nire ikusle bakarrak.
Lasaitu zaitez. Azken kritikak desastre hutsa izan dira.
-Frantzian, Gilbert kritikariak… -Egizu kontratuak dioena.
Nire filmaren publizitatea egiteko balio duzu, ez beste ezertarako.
Bombay inguruko hinduek diotenez…
…ez dakit egia den ala ez, baina haiek diotenez…
…tigre bati begietara begiratzen badiozu…
-…tigreak ez dizu erasoko. -Posible ote da, Sir Reginald?
-Zer? -Ea erraza den galdetu dizut.
Ez, aitzitik.
Baliteke hori izatea munduko gauzarik zailena.
Batez ere, tigreak ere zuri begiratzen badizu…
…zuzenean begietara.
Nora ote doa jende eder hau?
Zergatik ote daude denak bilduta ontzi bikain…?
Orlando jauna, barkatu moztea…
…baina leku honetan traba egiten diezu zerbitzariei.
Axola dizu bazter horretan jartzeak?
Eskerrik asko.
Oso atsegina zara. Estimatuta dago. Barkatu.
Esaten ari nintzaizuen bezala…
…nora ote doaz pertsona gailen hauek guztiak?
Haiek ordezkatzen dituzte baliorik gorenenak…
…ikuskizunen eta artearen mundu liluragarrian.
Orain esango dizuet nor diren.
Milango Scalako zuzendari aparta…
…eta Erromako Operako bere kide agurgarria.
Arratoien eskandaluan nahasita egon zen.
Bere bigarren emaztea, errumaniar kantari ohia…
…eta bere lehen ezkontzako alaba.
Gizon xelebre hori idazkaria da.
Ahalmen handiko medium bat omen da.
Leihoaren ondoan, zuzendari ospetsu bat:
Von Rupert.
"L'enfant prodige!"
Gehiago da "enfant" "prodige" baino.
Amaren gonapean dago beti.
Gabiraiak orkestra-zuzendariak bezala mugitzen ditu hegalak.
Eman beharreko informazio zail eta zehatzak zeregina korapilatzen dit.
Ikusagun… Hemen dago…
Aureliano Fuciletto tenore ospetsua.
Gabiraiari jaten ematen ari zaiona.
Ez duzu nahi?
-Zer txantxazalea! -Neuk jango dut!
Vienako eta Varsoviako operako bi zuzendariak.
Atseginez agurtzen gaituzte. Eskerrik asko.
Brenda Hilton zutabegile beldurgarria.
Kaixo, Ziloev.
Munduko baxurik sakonena da.
Valegnani mezzosopranoa eta Ines Ruffo Saltini atsegina.
Ribetti anaiak, kantu-maisuak.
Eta bukatzeko, Tetua hil ondoren…
…gure garaiko sopranorik onena: Hildebranda Cuffari.
Nola duzu izena?
David Fitzmeier.
Zertan lan egiten duzu?
Orkestra-zuzendaria naiz.
-Orkestra-zuzendaria? -Hori da.
Eskerrik asko. Eta andre hori?
-Dantzari ospetsu bat da. -Jakina.
Nola du izena?
Svetlana! Denek ezagutzen dute.
Eskerrik asko.
Sartu egin da!
Zoaz biltegira eskailera baten bila.
-Partexano! Sarea… -Zer?
Nire kamaroteko sarea!
Hau ez da inoiz gertatu. Istripu ergel bat da.
Lotsatuta nago.
Ez, beldur naiz!
Orain harrapatuko dute!
-Eramazue horra. -Hara! Hara!
Hor, mahai ondoan.
-Tonino! -Bizkor ibili.
Komandante, saiatu egingo gara.
Horrela gehiago beldurtuko dute.
Tori sarea.
Tonino, kontuz lanpararekin.
Eta txoria libre abiatu zen…
…bere kaiolaren bila.
Ezagutzen al zaitut, jauna?
Orlando dut izena. Elkarrizketa bat egin nahi nizuke.
Gauza horietarako, hitz egizu nire idazkariarekin.
Ondo da. Gero arte ba.
Zatoz hona! Hemendik atera!
Harrapatu dute? Harrapatu dute?
-Atera! -Hegan egin!
-Adio, ederra! -Itxi leihoa!
Bihar lekuz aldatuko naiz.
Gabiraiak alde egin digu. Ez zitzaion menua gustatuko!
Mahaia aldatu behar ligukete.
Ama, luma bat erori zaizu lepora!
Ateraidazu, mesedez!
Lasai, maitea.
Hildebranda, suertea dakar!
-Ez dut ezer ikusten. -Suertea ekarriko dizu.
Hemen dago!
Ez dut ikusi nahi.
-Maisu. -Bat, bi…
Duke handia!
Kazetari bat naiz. Duke handia elkarrizketatu nahi dut.
Jaun gailen hura Herzogeko Duke Handia zen.
Zenbat urte ditu?
Bere gaitasun politikoa ikusita, 8 urte dituela dirudi.
Lerinia arreba dioakio atzetik; umetatik itsua da.
Hala ere, erreparatu diozue?
Segurtasun osoz doa lehen ministroaren ondoan.
Ez du errukirik nahi.
Ez du inork laguntzea nahi. Ikusiko balu bezala.
Atzoko krema goxo-goxoa eska daiteke?
Maitre, gogoratzen al zara?
Hauxe! Antzar betea.
Bidaia honen zergatia jakin nahi duzue?
Hileta bat da.
"Hileta bat?", esango didazue.
Bai, jaun-andreok, hileta bat da.
Pertsona ospetsu horiek guztiak hileta batera etorriak dira.
Bere testamentuan berariaz adierazitako azken borondatea da.
"Erraustea eta errautsak barreiatzea, egunsentian…
…ni jaio nintzen uhartearen parean".
Hemen dago. Erimo uhartea.
Edmea Tetua jaio zen uhartea.
Eta bere arimak hara joan nahi du.
Edmea Tetua: garai guztietako kantaririk onena.
Mirarizko ahots bat. Jainkosa baten ahotsa.
Zeru-kolorea.
Zeru-kolorea eta txuria.
Urdin iluna.
Urdin argia. Urdin iluna.
Berdea.
Esmeralda.
Berdea. Urdin argia.
Musikak koloretako ortzadarra balitz bezala ikusarazten dio.
Txuria, txuria, txuria.
Nire arrebaren ustez, nota bakoitzari kolore bat dagokio.
La Sotierre zientzialariak aurkitu zuen pertsona batzuk gai direla…
…hotsen ikuspegi kromatikoa antzemateko.
Tartean sartzen uzten badidazue…
Ez dut uste inork hori froga dezakeenik.
Edonork esan lezake margoak ikusten dituela.
Begien bistako kontua da mundu guztiak ez duela arima…
…hain sentibera.
Ez nuke hori zalantzan jarriko.
Baina zientziak ezin du hori frogatu.
Denok antzeman ditzakegu musikaren koloreak.
Eta ez musika bakarrik. Ahotsek ere margoak dituzte.
Nire ahotsa dotorea dela esaten duzu. Beti al da dotorea?
Beti ez. Kezkatuta zaudenean…
…zure ahotsak oxidoaren margoa du: Gorri iluna.
Polizia buruaren ahotsak, berriz, kolore bera izaten du beti:
Hori iluna.
Opakoa. Ez da garbia.
Eta gure jeneralaren ahotsak zer kolore du?
Entzun egin behar nuke.
Ez diot kolorea ikusten. Kolorerik gabeko ahotsa du.
Hutsune batena bezalakoa. Ausentzia batena…
Armadaren buru ausentzia bat egotea kezkagarri samarra da.
Hemen daude. Haren errauts guztiak hemen daude.
Kutxatxo honengatik…
…kutxa txiki baina hain handi honengatik…
…mundu osoko adiskide eta miresleek…
…trasatlantiko luxuzkoenetako bat alokatu dute…
…eta ontziaren buru, kapitain heroiko hau…
-…Genoa garaitezinean jaioa. -La Spezia.
-Bai? -La Spezia.
La Spezia!
La Spezia garaitezinean jaioa…
…Leonardo De Robertis komandantea.
-Alderantziz: Roberto De Leonardis. -Eta zer esan dut nik?
Roberto De Leonardis.
Eta berak eramango gaitu Erimo uhartera…
…guk guztiok solemnitatez bete dezagun…
…errautsak sakabanatzeko hileta-erritu…
Sir Reginald!
Barkatu.
Sir Reginald! Sir Reginald!
Barkatu.
Galdera pare bat besterik ez.
Egia da zure bitartez…
…debutatu zuela gure kantari jainkozkoak Londresen?
Bai horixe! Barkatu.
Eskerrik asko.
Begira, haren bila dabil…
Hau bigarren lema da, goiko gainaldekoa ordezkatzen du.
Honekin maniobra eginez gero, bestea baztertzen da.
-Eta hau noiz erabiltzen duzue? -Esan dizut: larrialdietan.
-Eta hor azpian zer dago? -Mesedez, igo hona.
Egiptoar bat da. Gure artista handiaren maitalea izan omen zen.
Bere herriko burdinbide guztien jabea omen da.
Zakil izugarri bat omen du: morea.
Entzunez ari naiz, noski.
Hemen dago. Ez du emaztea aurkitu.
Zurrumurru asko dabil emaztearekin duen harremanaz.
Ikusi duzue? Aztoratuta zegoen.
Aztoratuta eta irrikaz.
Ez dago tonu egokian.
Ez zara konturatu desafinatuta zegoela?
-Desafinatuta? Oso ondo dago! -Ez!
-Ez da kontu larria. -Ur pixka bat atera behar zaio.
-Ez da larria. -Ez dituzu belarriak ondo…
Honela jo behar da: pa-pa…
Bai zoragarria! Artifiziala dirudi.
Begira, Olivia! Eguzkia eta ilargia elkarrekin!
"Sevillako bizargilea"k, adibidez, oilo-ipurdia jartzen dit…
Hori Andromeda da. Eta Orionetik hurbil dagoen hura…
…duela 50 bat urte aurkitu zuten.
Benetan? Astronomia erakusten ari zaigu.
Izar hori Cauda Pavolis deitzen da; zilar urdinkara du margoa.
Orain esmeralda da. Orain, berriz, laranja distiratsua.
Badakizue nork aurkitu zuen?
Kirurgialari ospetsu batek. Astronomo amateur batek.
Ezetz asmatu nola zuen izena: Reginald!
Kantari handiaren mitoaz harago…
…neska sentibera eta bakarti bat zegoen. Lagundu egin behar zenion.
Edmearen bizitzako pasadizo bat interesatuko zaizu, beharbada.
Emakume hau bere lehengusina da, galdetuiozu berari.
Kantatzea bazeukan!
-Komandantea. -Orlando jauna.
Zer moduz, aita?
-Zer agerpena! -Batetik, ilargiaren hotza…
-Gabon. -Ezin ederragoa!
…bestetik, eguzkiaren beroa. Txit ederra!
Argitasunaren eta ilunpeen artean, suaren eta izotzaren artean…
-…hor zaude zu, Hildebranda. -Eskerrik asko, oso poetikoa.
-Nire lagunartea nahi duzu? -Hezetasun handia dago hemen.
30 urte joan dira. Ez dut harrezkero ikusi.
Ez naiz oroitzen. Barkatu. Txiki-txikiak ginen.
Mila esker, andrea. Zerbait esan didazu.
Ez du gauez lan egiten, ilargiak nerbioetan eragiten diolako.
Kaixo! Nork ezagutzen zaitu, adiskidea?
Zutaz ere idatzi behar nuke, ordea.
Eta gizon horretaz ere bai, noski.
Agurtzen ari zaidan potolo horretaz.
Ez dut inoiz ikusi. Lanbide bitxia da nirea, ezta?
Ez zituen kontratuak irakurri nahi. Eta are gutxiago, sinatu.
Bere lanbidearen alderdi praktikoak iraingarriak iruditzen zitzaizkion.
Ondo ezagutzen zituen kontratuko klausulak…
…bere abokatuak harritzeraino.
Behin, antzoki aurrean, hau esan zidan:
"Atera dezakezue nire izena iragarkitik?"
Bazekien nortasun handia zeukala.
Hurbiltzen zitzaion guztia bereganatzen zuen.
Irudipen hutsa da hori. Ez zuen batere ziurtasunik.
Beldur handia zion ezagutzen ez zuen jendeari.
Ez tratatu Edmea neskato bat bezala. Beraren errespetuz.
Zer neskato eta neskatondo! Beldur ematen zuen!
-Niri, ez. -Agresiboa zela diozu?
Eskuan zeukana botatzen zizun!
-Ekarriko al didazu kopa bat ardo? -Bai, jauna.
-Lambrusco. -Lambrusco.
Kide bikaina zen. Oso begiko ninduen.
Eta horri esker… nola esan? Elkarrekin lan egitea aparta zen.
Italiar tenorerik onena ni nintzela esaten zuen beti.
Egia da. Tetuak hau esaten zidan beti:
"Sabatino Leporirekin kantatzea atsegin handia da".
Zirrara handia egin zion nire etxeko margolan batek.
Honela esan zidan: "Andrea, honek negar eginarazten dit".
Malkoz beteta zeuzkan begiak.
Eta zuk ez al duzu ezer kontatu behar?
Hona zein izan zen berak egindako gauzarik txundigarriena:
"La Traviata"ren azken ekitaldian sukarra izan zuen benetan.
Erabateko identifikazioa izan zuen Violetaren pertsonaiarekin.
Ama… Zuk maite al zenuen Tetua?
Gabon, jauna.
Gabon pasa, jauna.
Ez da gaualdirik zoriontsuenetako bat izan, ezta?
Kamarotetik ateratzen ikusi dut.
Gogobeterik zirudien. Kontatu! Merezi izan du?
Violet! Erantzun!
Gaur gauean berehala oheratuko naiz.
Logalez amorratzen nago.
Eta? Dena jakin nahi dut. Zertzelada guztiak.
Kaian begiratzen zenuen hura da, ezta?
Tira, Reginald, txintxoa izan. Logale naiz.
Esajerazio bat izan da?
Lanpara konpontzera etorri da. Ez zebilen ondo.
Violet, hori baino hobeto egin dezakezu.
Ilunpeari beldur diot.
Zer puta! Miresten zaitut.
Esadazu hori zure ahots goxoaz.
"Bai, Reginald, puta handi bat naiz".
Baina ez dut orban zikin hori onartuko! Ezin dut jasan!
Utikan hartz ergel hori!
Nirea da! Emadazu!
Erotuta zaude!
Zergatik? Zergatik tratatzen nauzu horrela?
Bai, merezi dut. Egizu nahi duzuna.
Zuk premia duzu.
Nire erregina zara.
Nire neska ugazabak premia du.
Erregutzen dizut. Egizu.
Violet. Beti… egizu…
Horrela, horrela! Berriz!
"Ahots paregabea."
"Jainkozko ahotsa."
"Ehun kantari bakarrarengan".
Zenbat definizio! Zenbat hitz!
Zenbat gauza idatzi diren zutaz!
Baina inork ez du esan zu benetan nor zinen.
Zure lorerik maiteena!
Ez zaizu sekula faltako.
Inork ez du zure sekretua aurkitu, maitea.
Nik bakarrik dakit nor zaren.
Itsasotik etorritako neska bat zara.
Gogoratzen duzu idatzi nizun poema?
"Itsasotik jaioa, jainkosa bat bezala".
Nor da?
Idazlea?
Gorentasun hori, kazetari soil bat naiz.
Barkatu.
Gabon.
Eskerrik asko.
Ez horregatik.
Bassanoko kondea.
Gizon erromantikoa, oso erromantikoa.
Urte askoan, gauero lore bitxi-bitxi bat ekartzen zion:
"Rubens pistiloa".
Bere kamarotean ikusi duzue.
Baina nik diot bera ez dela emakume horretaz maiteminduta egon.
Ez bada hura hil ondoren maitemindu!
Gizon anbiguoa da.
Oso anbiguoa.
Museo bat sortzeko aitzakian…
…urte askoan mantendua izatea lortu du.
Ez, ez da ezer.
Ohar batzuk besterik ez.
Nire egunkarirako.
"Idazten dut, kontatzen dut".
"Baina zer kontatu nahi dut?"
"Itsas bidaia bat?"
"Bizitzako bidaia?"
"Baina hori ez da kontatzen. Egin egiten da eta asko da".
Hutsala da, ezta?
Hori kontatuta dago. Eta askoz hobeto!
Dena esana dago, ordea! Eta dena egina!
Makina-gela ospetsuan gaude.
Zenbat ordu pasatzen dituzte hemen barruan?
Hemendik ateratzen baditugu, gaizkitu egiten dira.
Kapitaina, eskari bat dugu!
Zer esan duzu?
-Cuffari andreak kanta dezala! -Ozenago!
Cuffari andreak kantatzea nahi dugu!
Eskari zentzugabea da hori. Nola eskatzen duzue hori?
Andrea, kantaiguzu zerbait!
Zaindaria turkiarra da. Asko maite du piztia.
-Zer usaina! -Zer esan du?
Ontziratu dugun ezkero, piztiak ez omen du belar izpirik jan.
-Ez du jaten. -Eta aire pixka bat behar du.
Eramango al dugu ontzigainera?
Lehengo egunean, piztia maiteminduta zegoela esan zigun.
-Makalduta dago. -Zer izena du?
Ez al duzue inoiz garbitzen?
Gaizki pasatzen ari zara, ezta?
-Ez, eman diogu… -Oka usaina honaino heldu da.
Animalia guztiek sufritzen dute bidaietan.
Beste animalietatik bereizita egoteak ere…
-Barkatu… -Bai?
Kanpora laguinduguzu.
Itxoidazu. Nik lagunduko diot.
Kontatzen ari nintzen piztia Genoan ontziratu dugula…
…eta Amsterdamera daramagula.
Pakidermo horiek lan handia ematen dute beti.
Gogoratzen al zara elefante bat ontziratu genuen bidaiaz?
Ez.
-Ni nintzen ontzi burua? -Ez dakit ba…
Ez, ez! "Brescia hiria".
Bidaian, sagu txiki batek elefantea bisitatzeko…
…burutazio okerra izan zuen.
Piztiak, izututa, kateak hautsi…
…eta bi marinel uretara bota zituen.
Hemen ere badaude arratoiak?
Tamalez, arratoiak saihetsezinak dira.
Itsasoz bidaiatzea gustatzen zaie.
Maiteminduta? Eta horrela dago?
-Maitasunak ahuleria sor dezake. -Nork esaten du hori?
Ni, maitemintzean, indartu egiten naiz, gizendu.
Maitasuna osasuna da!
Nor da neska hori?
Maiteminduta dago.
Erne, jauna. Ukituta!
Eta orain…
Zer gertatzen da hemen? Lagundu!
Aska nazazue! Min ematen didazue!
Orain argituko dizuet. Kazetari bat naiz.
Dukearekin egoteko baliatu naiz trikimailu honetaz.
Elkarrizketa bat egin nahi diot.
Lagunduko al didazue?
Aizu, ni bidaiari eta kazetari agurgarri bat naiz…
…bere lanbidearen betebeharrak ohoratzen dituena.
Munduan gertatzen dena kontatzen diet neure irakurleei.
Gorentasun hori!
-Barkatu. -Ez horregatik.
Duke Handiak elkarrizketa egingo dizu, itzultzailearen bitartez.
Zuk galdetu, eta nik itzuliko diot.
-Eskerrik asko. -Has zaitezke.
Badakigu asko miresten zenuela gure artista gorena.
Eta bera ohoratzera zu etorri izanak denok hunkitu gaitu.
Zure gizatasun bikain horren izenean…
…itxaropen hitz bat eskatzen dizut…
…halabeharrek zer gordetzen dien ezjakinean gauden guztiontzat…
…nazioarteko egoerak mehatxatuta sentitzen baikara.
Eskerrik asko.
Zein da zure galdera?
Nola ikusten du Duke Handiak nazioarteko egoera?
Mila esker.
Duke Handiaren erantzuna hau da:
"Mendi baten ertzean eserita gaude".
Krunz kondea zuzentzen ari zait.
Dukeak hau esan omen du: "Mendi baten 'ahoan'".
Niri "ertza" iruditu zait.
Zein "aho"?
Duke Handiak metafora bat erabili omen du.
Eta arazoa ez omen da "ertza" edo "ahoa".
Niretzat, "ertza" esan du.
Zer esan nahi du?
Uste dut esapide horrekin Gorentasun horrek esan nahi duela…
Aliantza Hirukoitzak ez duela bere zeregina egin nahi?
Bere halabehar tragikoan abandonatu nahi duzue Italia?
Duke handiak hau esan du: "Pun! Pun!"
Pun, pun, pun…
Mendi baten ahoa!
Sumendi baten kraterra da!
Sumendi baten ahoan eserita gaude!
Perfektua da hori! Orain ulertu dut!
Tragedia bat da! Mila esker!
"Mendi baten ahoa". Jakina. Hondamen hutsa!
Elkarrizketa bukatu da, jauna.
Jakina. Eskerrak eman bere gorentasunari.
Begiratu amari!
Begiraiozu!
Entsaiatu dezagun, maisu.
Orlando jauna.
Ene bada! Eskerrik asko.
Bidaiako bigarren egunean gaude. Eta dena ondo doa.
Une gogoangarri hauek gogoratzeko…
-Bi dira! Ez, hiru! -…argazkiak ateratzen ari dira.
4 dira! Han, han! Begira nola saltatzen duten!
Gure tenore Fucilettok izurde izan nahi zuen.
Eta bi kantu-maisuek, berriz, baleazale.
Itsas bidaldiek horrelako gauza bitxiak izaten dituzte…
Gaizki ateratzen naiz beti.
…bi egun igaro ondoren, luze-luzea iruditzen zaizu bidaia!
Eta inguruko jendea betidanik ezagutzen duzula uste duzu.
Kapitaina!
Minutu bat, mesedez! Prest!
Aitonari asko gustatzen zitzaizkion erretratuak.
Pintoreentzat posatzen pasatu zuen bizitza erdia.
Hau baino saio luzeagoak.
-Dena ondo, Gorentasun hori? -Ondo nago horrela?
Zenbatez zoriontsuagoa ez ote zen izango gure herria…
…boterea esku delikatu hauetan balego.
Denok egun horren zain gaude.
Irribarre egizu, aita.
Konturatu al zara? Galdu egiten dugu beti.
Orlando jauna! Prentsa behar dugu.
Gure errusiarraren ahots sakonak trantzean jartzen omen du jendea.
-Egun on. -Baita zuri ere.
Oilo bat.
-Mesedez. -Zer?
Oilo bat bizirik.
Oilo bat nahi du, bizirik.
Barkatu zuen sukalde-lan bikainean traba egiteagatik…
…baina oilo bat behar dugu, bizirik.
Esperimentu bat egin behar dugu…
-Hemen jarri behar dut. -…oso garrantzitsua.
Denok ikusi ahal izango duzue.
Komandantearen baimena dugu.
Ezin dizuet aurreratu zer egingo duen.
Lortu ezkero, ezusteko handia izango da!
Chefa ados dago?
Mila esker. Mila esker guztioi.
Zatozte. Gertaera dokumentatu behar da.
Jar ezazu hor. Marmolaren gainean.
Ez. Burua niganantz jarria.
Orain isilune bat eskatzen dizuet.
Arrautza bat jarriko du.
Begiraiozue.
Lo dago.
Sinestezina da! Oilasko gaixoa!
Egia da! Begiak itxi ditu!
-Erori egin da! -Gaizkitu egin da!
-Mediku bat! -Urrun ezazue berotik!
Deitu mediku bati!
-Ur pixka bat. -Ez duzue gatzik?
Zurbil zegoela iruditu zait.
-Ura botaiozue aurpegira! -Jauna, arnasa hartu!
Gogorra da hemen barruan egotea.
Lehengo egunean Gasparonek ere kordea galdu zuen.
Hobeto dago. Pasatu da dena.
Oiloa lo dago.
Begira. Lo dago. Lortu du. Lo dago!
Egia da. Hipnotizatu egin du!
Zu ere bai!
Ezingo zarete pozik egon atzoko saioarekin…
…"Oratorio in Memoria"ren entsaioarekin.
Edmearen omenez kantatuz…
…zuen talentuaz eta teknikaz gainera…
…esker ona adierazi behar diozue artista maite horri.
Garai guztietako onena, inondik ere.
Prest zaude, Hildebranda?
Zer da usain bitxi hori?
Zenbat urte ditut?
Nola?
-Ez dizut ulertu. -Zenbat urte?
Ez dakit ba.
Ez dut inoiz adina asmatzen.
Ez beldurrik izan. Saiatu.
Esan, gutxienez, zenbat urteko itxura dudan.
Ez dakit.
Nire aitak bezala.
Eta zenbat urte ditu zure aitak?
Niretzat, aita gaztea da beti.
Barkatu. Ama…
Laztana… Non zeunden?
-Zoaz zerbait janztera. -Ez nago hotzak.
Eguzkia jaisten denean, airea hezea izaten da.
Kolore horiek ikustera gonbidatzen zaituztet.
Iluntze bakoitzak Jainkoaren sinadura du.
Orlando jauna, margotzen pasatzen ditut nik larunbatak.
Zer ez nuke emango horrelako koadro bat sortzeko!
Sortzaile Handiarekin, ordea, nola lehia naiteke?
Orain "Domine Deus" entsaiatuko dugu.
Entsaiatzen ari dira.
Barkaidazue.
Fucilettok kantatuko du lehenengo.
"Oratorioa" da.
Komandantea, betiko kexa bera.
Gaur gauean ere atakako kolpetxoekin esnatu naiz.
Posible ote da?
Bai, badakit. Gure gabiraia da, Ikaro.
Horrela deitu genion, behin hegal bat hautsi zitzaiolako.
Ez duzu usain txarra sumatzen?
Zer da kirats hori? Ez al duzu usaintzen?
Ama, nondik dator kirats izugarri hau?
-Bai, arrainak. -Ezin da arnasa hartu.
Zer da kirats hau?
-Niri begiratzen didazu? -Ez. Baina usain txarra dago.
Usaindu, eta niri begiratzen dit. Nik ez dut usain txarrik.
-Baboa! -Baboa zu!
Muturra txikituko dizut!
Zer ari zarete? Kirats hau kanpotik dator!
Horretaz ari ginen hizketan.
Kirats hau ez da atsegina, baina jasan egin behar da.
La Mela doktoreak ziurtatzen du ez dagoela infekzio arriskurik.
Inolaz ere. Lasai egon.
Bota dituzte ia hondakin guztiak. Iluntzean, bukatuko dute.
Doktorearen aholkuz…
…pakidermoa mugitzen saiatuko gara.
Lanak abian dira, komandantea.
Marinel pare batek balantza batean jarriko du errinozeroa.
Eta garabi batek ontzigainera altxatuko du.
Laster eta ondo bukatuko da dena.
Hemen dago!
Prestatu ponpak!
Eduki sokak ondo tenkatuta!
Presioa handitu!
Itsasoko ondoeza al du?
Medikuak dio haize pixka bat hartu behar duela.
Hori da!
-Kiratsa… -Sendatzen ari da.
-Herensugea hegan. -Dutxatu zaitez.
Denak begira dauzkazu. Altxa zaitez.
Pentagrama azpiko la naturaletik pasatu zen…
…mi bemol akutura… mi naturalera…
-…fa gainakutura! -Ez, eskerrik asko.
Mirari bat!
Orkestrak jotzeari utzi zion. Entzuleek ez zuten arnasa hartzen.
Ni mugitu ezinik geratu nintzen, hari begira.
Bizitza osoan gogoratuko dut.
Barkatu, maisu. Nola egiten zuen?
Ia hiru oktabako tartea ia ahaleginik egin gabe!
-Hori ez da gizatiarra. -Edmea emakume normala al zen?
Zenbat jendek burua hautsi zuen hari ulertu nahian!
Nolanahi ere, sekretu bat edukiko zuen.
Gauza bat…
Gauza bat galdetu nahi dizut, nire aita bazina bezala.
Zer egin nezake nik…
Barkatu, gau batean Edmeak gauza bat esan zidan.
Kantatzen zuenean itsas-barakuilu bat ikusten omen zuen.
Barakuilu bat?
Horrelaxe esan zidan.
"Itsas-barakuilu bat ikusten dut".
"Begiez segitzen diot espiralari, biraz bira…"
"…gero eta gorago eta ahotsa ahaleginik gabe ateratzen zait".
Ulertzen, laztana?
Ez zen bakarrik birika, diafragma eta ahots-harien kontu bat.
Energia-katalizatzeko fenomeno bat zen.
Edmea beste guztiengandik desberdina zen.
Paregabea zen!
Ez da bera bezalako abeslari gehiago existituko.
Bai.
Sar naiteke?
Zergatik isiltasun hau?
Egiptoko esfinge zoragarri bat dirudizu.
Zoragarria zara!
Bidaiako hirugarren gauean gauzak aldatzen hasi ziren.
Dena harrigarriagoa bihurtu zen.
Esnea garraztu didazue.
Bere errua! Ez zuen etorri nahi.
Ez egin zaratarik. Trantzean dago jadanik.
-Gaizki dago. -Hurbildu zaitezte.
Eman eskua elkarri. Maisu, eman eskua madameri.
-Nik ere bai? -Bai.
-Ez zara gurekin eseriko? -Eskerrik asko.
Nahiago dut kanpoan geratu.
Arreba Angelak jakiten badu, astebete jan gabe edukiko nau.
Tira, egizue galdera bat.
Edmea, barkatu, beti galdetu nahi izan dizut hau…
…zein da gehien sufriarazi zizun opera?
Zer galdera ergela egin dudan!
Ez, zeren eta behin…
-Zer erori da? -Ez dakit.
Ez puskatu katea. Arriskutsua da.
Liburu bat! Eta ireki egin da!
Begira!
Gioconda da.
Giocondan zabaldu da.
Begira! Gioconda da!
Ezin naiz hemen egon! Izugarria da!
Ezin dut!
Galdera bat egin dezaket?
Ezetz esan du beldur delako.
Sumatu du galdera zorrotz bat egingo niola.
Begira. Horrela ematen zituen eskerrak.
-Zer da hori? -Nor da?
Argia piztuko dut!
-Txorakeriak dira! -Nor da? Nor da?
Esadazu nor zen.
-Esadazu nor zen. -Txantxa bat egin digute.
Zer duzu? Esnatu! Tira, Ines.
Zu zara! Begiraiozue!
-Utz nazazu! -Zatoz, txantxazale hori!
Begira nor den gure mamua!
Utz nazazue bakean!
Txalo egin behar zaio!
-Profanazio bat da! -Une batez sinetsi egin dut!
Denak ikaratu dituzu!
Madarikatzen zaitut!
Maisu, barkatu…
…orain dardarka ari zarela uste dut.
Ez hitz egin, arnasketa blokeatu egiten baita.
-Nondik dator neska hau? -Ez dut inoiz ikusi.
Zer ari zara hemen ordu hauetan?
Nor zara zu?
-Polita da. -Bai, oso polita.
Badakizu oso polita zarela?
Begira zer txirikordak dituen!
Zoragarria da!
Wolfgang, uztazu bakean.
Nola duzu izena?
Hondamen bat gertatzea nahi duzue?
Ez dizut ulertzen.
Ontzigainean ez piztu surik!
Indar handiagoz!
Indarrez!
Egun on.
Non zeundeten?
-Illia, nor dira horiek? -Ez dakit, Hildebranda.
Serbiarrak dira.
Serbiarrak? Ea zer esaten diguten. Goazen.
…zamalekuan leku bat prestatzen ari gara…
…ontziaren jardueran trabarik egin ez dezaten…
…eta bidaiaren pribatutasuna eragotz ez dezaten.
Baina, kapitaina…
…nola igo da jende hori ontzira?
Austriako artxidukea Sarajevon erail ondoren…
…Austriak gerra deklaratu dio Serbiari.
Soldaduen errepresalien beldurrez…
…Italiara doan edozein ontzitan sartzen da jendea.
-Zer hizkuntza hitz egiten duzue? -Serbiarrak gara.
-Nondik dator jende hau? -Gaur gauean jaso ditugu.
Iheslariak dira. Hori esaten dute, behintzat.
Egun on, andereño.
Lotan oraindik?
Gure medikua banan-banan aztertzen ari da.
Nire ofizialek eta nik neuk interpreteen bitartez…
…gizon gehienekin hitz egin dugu.
Artzainak, nekazariak eta ijitoak dira.
Gauez itsasoan jaso ditugu.
Ikasleak ere badaude, poliziak bidegabeki jazarriak.
Baina, kapitaina…
…inork ezin gaitu behartu jende honekin bidaiatzera…
…auskalo nondik etorriak diren.
Arrazoi du.
-Baltsak hondoratzen ari ziren. -Nik uste dut…
-Jende hau jasotzea… -Ez gaituzu behartu behar…
…saihestu ezineko betebeharra zen niretzat.
Bart gaueko xanpaina ez zen onenetakoa.
Ardo txuri bat iradokiko diet emazteari eta adiskideei.
Chablis bat. Proba dezagun.
Nik, berriz, nire xanpainarekin jarraituko dut.
Ospa! Ospa!
-Begiradazu! -Ez zara espagetiak jateko duin.
Monica, eser zaitez.
-Aureliano, jira zaitez. -Umezain kroata bat izan nuen.
Zer nahi du mairu eder horrek?
Ederra da, ez?
Basatiak ditu begiak!
Lotsa ematen dit begirada horien pean jateak.
Jainkoaren Probidentzia arduratuko da haietaz.
Zer pentsatzen ariko ote dira?
Azkenean erabaki dute.
Zergatik?
Zure ahoagatik!
Ez! Zer ari zara?
Nire andregaia ikusi nahi dut.
Violet… Mesedez.
Andrew, zer uste duzu egingo duela?
Janaria eraman nahiko dio ontzigaineko jende horri.
Violet, mesedez…
…zure ekintza filantropikoa txalogarria da baina gehiegizkoa.
Jauna…
-Saiatuko naiz, jauna. -Violet!
Geldi ezazu. Mahaira etor dadila.
Milady, mesedez, Sir Reginaldek nahi du…
Ez dut laguntzarik behar. Zerbitzari, lagundu nahi didazu?
Dongby andrea, jantoki bat prestatu dugu kanpoan.
Hobeto. Horrela gehiago jango dute.
-Berriz esango dizut… -Ireki atea, mesedez.
Barkatu.
-Mila esker. -Milady, mesedez…
Ama, zopa eraman diezaieket?
Neuk ere eraman behar al diot?
Ez, Hildebranda. Ezta pentsatu ere.
-Ama, utzidazu eramaten. -Ixo!
Jauna, emadazu erretilua. Nik eramango dut.
Lagundu egingo dizut.
Marinelak, esan jende honi atzean gelditzeko.
Jar gaitezen hemen.
Ea abeslaria zaren. Egin: Aaaa!
Ireki ahoa. Ireki!
Atzera! Badago denentzat!
-Barkatu… -Nik zerbitzatuko dizuet!
Andrea, mesedez, zoaz jangelara.
Zenbat jan nahi dituzu?
Ofiziala, banatu itzazu umeen artean, denen artean.
Bai?
Zeri egiten diozu barre?
Zer ikusi duzu?
Zeri egiten diozu barre?
Onartezina da serbiar anarkista batzuek ontzi hau abordatzea…
…eta komandanteak hori eragozteko ezer ez egitea.
Mesedez.
Komandanteak naufragoei lagundu behar die…
Itsas kodearen oinarrizko arau bat da: "Laguntza ematea".
Jakingo duzunez, zuk "iheslari" deitzen diezun horien artean…
…hilketaren profesionalak ere badaude.
Ondo esana!
Oso larria da. Duke Handiaren segurtasuna arriskuan dago.
Protesta egingo diogu zure gobernuari!
Neu naiz dukearen segurtasunaren erantzulea!
Naufragoak ontziratu ditugunean…
…kontrol bat egiteko agindu diet neure ofizialei…
…arriskutsuak izan daitezkeenak bakartzeko.
Oso kontrol biguna da, komandantea.
Zure "iheslariak" ontzi osoan dabiltza.
Ontzigainean, tabernan, pasilloan, egongelan…
Zuk haien hizkuntza dakizunez…
…esaiezu ezin direla hemen egon. Komandantearen aginduz!
Kaixo. Gailetak nahi ditut. Onak.
Txokolatezko hauek ditugu.
-Gustatzen zaizkizu? -Bai, eskerrik asko.
Eraman itzazue ontzigainera.
Zenbat da? Tori.
Ez gaitzazue behartu indarra erabiltzera!
Ontzigainera itzuli behar duzue!
Marinelak, ilaran jar zaitezte!
Esaiezue ontzigainaren azpian egon beharko dutela!
Ezin dituzte soka hauek zeharkatu zaindariaren baimena gabe!
-Itzul ezazu. -Bai.
Zintzilikatu zure arropa beste nonbait!
Ulertu duzue? Ez duzue…
Zatoz hona, polita.
Gailetatxoak gustatzen zaizkizu? Tori, polita. Zuretzat.
Jan. Sar itzazu ahora. Zer soineko polita!
Zure alaba al da? Oso polita.
Gailetatxo batzuk eman dizkiot. Hartu, polita.
Honek baieztatzen digu italiarrak ez direla fidagarriak.
Berorren gorentasunak egiaztatu ahal izan duen bezala…
…arrazoi nuen bidaia hau desegokia zela esatean.
-Ez al duzu mugitu behar? -Utzi pentsatzen. Dorrea mugituz…
Berorren gorentasuna…
…segurtasun arrazoiengatik eskatu behar dizuet…
…ez zaiteztela kamarote honetatik atera…
…ontzigaineko egoera normalizatzen ez den arte.
Ez al da gehiegizko neurria? Nolanahi ere, eskerrik asko.
Barkatu.
Nik ez dut arriskurik sumatzen.
Ikusagun…
Xake matea!
Ezin dut zurekin jokatu. Beti irabazten didazu.
Ez ikustearen aitzakian, pieza guztiak mugitzen dituzu.
Zer duzu?
-Beldur naiz. -Zeren beldur?
Ez dakit. Dena oso konplikatua da.
Ez da konplikatua.
Gogoratzen zara?
Serbiarrak V. mendean iritsi ziren Balkanetara.
Epiro eta Tesalia inbaditu zituzten.
Egizu kontu txopan geratu izan balira!
Termometroa begiratu: 40ko sukarra.
Zer egin? Ez kantatu? Entzuleak nigatik joanak ziren.
-Gaiz aldatu. -7 bis eskatu zizkidaten!
Nortasunaren indarrak eta emakumezko graziak…
…bihurtzen dute emakume ingelesa…
Ez da astirik galdu behar atariko kontuekin.
Ez al zaude ados?
Esaten duena ia ulertzen zaio, hain da adierazkorra!
Nire anaia lo dago. Lo zerraldo dago.
Ezin dugu erabakia atzeratu. Bidaia amaitzen ari da.
Schaffnerreko kondea susmotan dago.
Ez. Dena gure alde konponduko da…
…guk ezer egin gabe.
Nola egon zaitezke hain ziur, printzesa?
Amets bat izan dut. Lorategi batean nengoen anaiarekin.
Zerutik arrano bat jaitsi da…
…nire anaia hartu eta bere hegal handiekin hegan joan da.
Baina nire anaia hain da astuna…
…non arranoak anaia askatu, eta zulo batean erori baita.
Ni baretzeko ahalmena duzu.
Zuk esandako guztia sinesten dizut.
-Zer ahots-kolore ederrak! -Nor ari zen kantari?
Akrobatak dira. Tximuak!
Ikusten? Denak dantzan! Zaharrak ere bai.
Ez dakizu ezer.
Antzinako dantza pagano bat da. Aztertuta daukat hori.
Dantza horrek hungariar "czarda"ren antza du.
Erritu-dantza bat da. Ereinaldiko erritua.
Limcistkaia baino hobea zara!
Haiek baino hobea zara.
Jaitsi. Erakutsiezu nola dantzatu behar den.
Bejondeizula, irakasle!
Entzun! Hona hemen bi dantza-maisu handi!
Haiek erakutsiko dizuete nola dantzatu!
Landan euria egin zezan dantzatzen zuten dantza hau.
Besoa gora, ura jasotzeko…
Gizonek oinez lurra jotzen dute…
…dantzei hasiera emateko…
…eta ahoa irekitzen dute euria jasotzeko.
Horrela! Horrela! Horrela!
Ez daukat ezer inori erakusteko.
Baina neska beltzaran horrek niri zerbait erakuts diezadake…
Zuen baimenarekin.
Zuri sekretu bat esateko zorian nago beti, baina gero…
Eugenio! Zer ari zara?
Ez ni beldurtu! Erantzun zure lehengusuari!
Eugenio! Eugenio!
Pasatu zaizu?
Oinarrizko espirituekin adiskidetzeko da dantza hau.
Espiritu horiek hazien hazkundea errazten dute.
Ez gezurrik esan! Ez izan ume bat bezain barregarria!
-Ez dut kontratatu. Zin dagizut. -Ez zin egin!
Ez dut neska hori babesten. Ez zait axola.
Axola dizu, bai!
Ez ditut zure gustuak kritikatzen.
Jendea harrituta dago zu bezain gizon ederra nirekin dagoelako.
Dongby andrea, dantzatuko al zara nirekin?
Sentipen sakon bat izan dut! Nahi dudana egin nahi dut!
Pizgailu bat oparitu nahi diot nahi dudanari!
Marinel horrek nire lehengusua gogorarazten dit.
Ez dut nire sentimenduengatik epaitua izan nahi!
Egun osoan kontrolatuta nago, ume bat banintz bezala!
40 urte ditut! Utz nazazue bakean!
-Dorothea! -Gabon.
Andereñoaren aita zaren horrek, utziko al didazu…?
Ez!
Mesedez!
Eskerrik asko.
Ama, nahikoa da! Eser zaitez!
Zer diote?
Austrohungariar ontzidiko almirantea da.
Erreskatatutako serbiarrak eskatzen dizkigute.
Zoaz telegrafora.
Austrohungariar korazatukoek serbiarrak eramango dituzte.
Zergatik zaudete beldurtuta? Austrohungariar korazatu bat da.
Zer dio gazte honek?
Preso eramango gaituztela…
…eta gu guztiok haien eskuetan jarriko gaituzuela.
Barkatu, orain ikusiko dugu.
Kapitaina!
Austrohungariar korazatuarekin komunikatzen ari gara.
-Eta zer diote? -Ez dakit. Ez naiz horretan ari.
Baina dena ondo dago.
Horiek zergatik daude beldurrez?
Itxoiteko esan didate Erroman. Inork ez du gaztelutik irten behar.
Komunikazioan daude, baina ez dakit zer dioten mezuek.
Jende hori lasaitu behar litzateke.
Komandanteak nahikoa lasai zirudien, ezta?
Nola intepretatzen duzu gertatzen ari dena?
Misteriotsuarena egiten duzu zuk ere?
Begiratu hara. Seinalatzailearen banderen mugimendua ikusten da.
"Ezin dizkizuet naufragoak eman. Transmititu".
"Emaizkiguzue berehala".
Duke Handia!
Komandantea gazteluan zain daukazu.
Serbiar naufragoak berehala ematea eskatzen du austriar korazatuak.
Bidaiaren helmuga jakinaraziezu.
Esaiozu korazatuari Erimo uhartera goazela.
Ikusi nahi dut.
Uharteraino joaten utziko digute eta goraintziak Duke Handiari.
Uhartera abiatuko gara.
Gerraontzi horretan ere ezagutzen eta maite zuten Edmea.
Duke Handiak su-eten bat lortu zuen austriarrengandik…
…geure hileta-erritua egin genezan.
Aurki ikusiko genuen Erimo uhartea.
-Kendu margarita hori. -Zer du horrek txarra?
Behin hau esan zidan:
"Nire ahotsa aipatzen duzue beti…
…baina batzuetan ziur naiz berez ez dela nire ahotsa".
"Ni ubula bat naiz, diafragma bat, arnasaldi bat".
"Ez dakit nondik datorkidan ahotsa".
"Ni tresna bat besterik ez naiz…
…neskatxa soil bat…
…ahots horri beldur diona…
…berak nahi zuena egitera behartu baitit bizitza osoan".
Eskuadroia, geldi!
Barkatu, Dongby jauna, zeremonia hasi da.
Partexano jauna, ekin.
Atseden hartu.
Irmo!
Kapelak erantzi!
Dabiden salmoa.
"Jauna dut artzain, ez dit sekula huts egingo".
"Larre oparoetan hartuko dut berari esker atseden".
"Ur suspergarrietara eramango nau".
"Arima goxatu dit horrela".
"Justiziako bideetatik narama bere izenaren maitasunez".
"Jauna, entzun nire otoitza".
"Zuk badakizu gizakia hautsa eta errautsa baizik ez dela".
"Hautsa hautsera, errautsa errautsera".
"Jainkoak babestuko du nire irteera eta nire sarrera".
"Oraindanik eternitateraino".
-Ekin. -Erne, albokoak!
Marinela…
Zatoz, andrea.
Sakabana itzazu errautsak kuxinean.
Kapelak jantzi!
Eskuinetara!
Ilaran, ezkerretara! Aurrera!
Von Ruppenbach kondea…
…zoaz zure kamarotera…
…eta gera zaitez han besterik agindu arte.
Zer esan nahi duzu?
Herzogeko printzesaren aginduz atxilotuta zaude.
Egia esan, egoera honetan…
…ederra litzateke zirrarak austriarrak hunkitu izan balitu.
Eta korazatua urrundu egingo zatekeen…
…guri agur hunkigarri bat eginik.
Baina hori ez da gertatu.
Serbiar horiek nahi zituzten.
Horixe nahi zituztela!
Eta ederragoa zatekeen…
…baldin eta guk, hainbesteko harrokeriaren aurrean…
…esan izan bagenie: "Ez! Ez dizkizuegu emango!"
Ez! Ez! Ez dizkiegu emango!
Baina korazatu horrek serbiarrak atxilotu behar zituen.
Austrohungariar poliziaren agindu bat zen.
Eta ontzian Herzogeko Duke Handia zegoen…
…austrohungariar inperioaren ordezkari.
Mirko!
Esaten ari nintzaizuen bezala…
Ezin da gertatutakoaren ordena zehatza berregin.
Badirudi hori dena sortu zela…
…serbiar terrorista gaztearen keinu txoriburuagatik…
…bonba bat bota baitzion korazatuari.
Posible ote da nola-halako esku-bonba batek…
…hondamen historiko bat eragin ahal izatea?
Ziur gaude mutil gazteak bonba bota zuela?
Maiteminduta bazegoen, zertarako bere burua suntsitu?
Bai, nonbait.
Korazatura botatako bonba kanoi-buru batean lehertu omen zen.
Eta horrek sutea eragin omen zuen.
Beste batzuek diotenez… automatikoki, ulertzen?
…lehenengo kanoiaren tiroak…
…korazatu osoko kanoi guztien tiroak eragin omen zituen.
Beste batzuek diotenez, ez zegoen ez terroristarik ez bonbarik…
…eta korazatuak nahita sortu nahi izan zuen nazioarteko istilu bat.
Badago laugarren bertsio bat, kontatzen ausartzen ez naizena.
Badirudi…
Lasai egon, eta gure aginduak bete!
Pare bat hitz bukatu baino lehen.
Ezagutu dituzuen pertsona asko salbatu egin dira.
Hidrohegazkin batek "Aurora" txalupa erreskatatu zuen.
"Iparreko izarra" txalupa onik iritsi zen Anconara.
Besteetaz ez dakit ezer.
Niri dagokidanez…
…berri handi bat eman behar dizuet.
Bazenekiten errinozeroak esne bikaina ematen duela?
AZPITITULUAK: Jon Muñoz