…7-0, 54 naiz…
…1-8-1-9 eta 2-0-2-1 posizioak…
…eta 2-2 eta 2-3 osatuta daude orain.
24a dago…
…zera…
…bost bat minutu barru osatuta egongo da.
Pozten naiz zuek ikusteaz. Zer moduz?
Jaun-andreok, Ford jenerala.
Manifestatu egingo gara, zeren Irlanda zatitu zutenez geroztik…
…Iparraldeko katolikooi bereizkeria egin zaigulako.
Horregatik manifestatuko gara.
Segurtasunaren egoera latza ikusirik…
…kale agerraldi, prozesio eta manifestazio guztiak…
…debekatuta daude.
Manifestatu egingo gara zeren eta britainiar gobernuak…
…erreformak agindu baitzizkigun…
…eta ez baitizkigu eman aitzakiak eta etxeratze-aginduak baizik.
Eta epaitu gabe espetxeratzen du jendea, eskubide zibilak hautsiz.
Horregatik manifestatuko gara.
Horrelako ekintza batean parte hartu edo antolatzen duena…
…berehala atxilotua izateko arriskuan dago.
Legea legea da, eta errespetatu egin behar da.
Esaten diogu britainiar gobernuari…
…bakean manifestatuko garela igande honetan…
…eta manifestatzen segituko dugula…
…harik eta unionisten nagusitasuna bukatuko den arte…
…eta denontzat eskubide zibilak lortuko ditugun arte.
DERRY Eskubide zibilen elkartea
Jakinarazten diet eskubide zibilen buruzagiei…
…indarkeriarik baldin badago…
…erantzukizun osoa berena izango dela.
Eskerrik asko.
Garaituko dugu…
…noizbait garaituko dugu…
Eskerrik asko, gero arte.
…bihotz-bihotzez…
IGANDE ODOLTSUA
1972ko urtarrilak 30
Derry hiria, Ipar Irlanda
O, ez, berriz ez!
-Ondo dago. -Zer gertatzen zaio?
Ohean bueltaka dabil.
Gerry, banoa umea hartzera.
Lasaitu egingo dut.
Badator bere amatxo.
Ene, a zer gaua!
Ondo pasatu duzu umea zaintzen?
-Oso ondo. -Ondo portatu da?
Kaixo, txikitxo.
-Ondo moldatu zara? -Primeran portatu da.
Ikusiko duzu nola jarriko den orain nirekin.
-Non egon zarete? -Stardust-en, beti bezala.
Tragoak hartzen, larunbatero bezala.
-Hesterri laguntzera noa. -Erne ibili.
-Txintxoa izango naiz. -Ez zaitzatela berriz atxilotu.
Ez zait ezer gertatuko.
-Ederki -Gero arte.
-Goiz itzuliko zara? -Bai, badaezpada ere.
-Ondo pasa. -Bai.
-Ea ez diren horiek etortzen. -Bai.
Ez diet utziko.
Zer zabiltza?
Protestantea?
-Istilua dago, nonbait. -Bai. Utz nazazu hemen.
-Kontuz ibili bihar. -Manifestazio bat besterik ez da.
-Eta istilua baldin badago? -Ez da istilurik egongo.
Bakezko manifestazio bat da, eskubide zibilen alde.
Jakina.
-Bihar hemen, seietan. -Ederki.
Bihar arte.
Agur.
Eskuadroia ez dago oraindik prest.
BRITAINIARRAK KANPORA
Bat-Zazpi. Bat Alfa naiz.
Aurreragoko hesikoek mugimenduak ikusi dituzte.
Hiru lagun Volkswagen Variant 1500 berde batean.
Erregistro zenbakia hau da: GUL 2155.
-Neska begiaz kliska ari zitzaion. -Badaki horrek.
Erregistro zenbakia hau da: GUL 2155.
Bildu taldeburuak berehala.
Mugi!
Azkar ibili hau dena babestu arte.
Agindu galdezka joan da.
Jarri kuartel nagusiarekin harremanetan berehala.
Kendu autoak hortik. Begiraleak hor daude?
Tiro egitekotan, hortik egingo dute. Babestu alde hori.
Bai, koronel. Behatzaileak jarriko ditugu William kalean.
Han egon orduko, abisatuko dizut.
Bai, baina ezkuta daitezela.
Ez dut horiek konturatzea nahi.
Konpainia oso barruan dago?
Geure posizioan gaude.
Zuk aginduak berretsi zain gaude.
Oso ondo.
Mugi, Mary! Mezetara joan behar dugu.
Mugi, Mary, ireki atea.
-Baxuago hitz egin. -Txikia lo dago?
Britainiarrak hemen daude.
-Txakurrez josita dago dena. -Pila daude.
Banoa.
Dozena bat kontatu ditut. Ikusten horiek?
Rossville kalean gehiago daude.
Craivagon Zubian ere bai. Nonahi daude.
-Irratiz entzun dut gaur goizean. -Mugi!
Ene! Galtzak estuegiak edo potroak handiegiak?
Inbidia, hi!
-Barkatu. Ondo zaude, txiki? -Ez zaigu ezer gertatuko, Mary.
Handitzen denean, harri-jaurtitzaile ona izango da.
-Nora zoaz? -Mezetara. Gero etorriko naiz.
Gerry!
-Baten bat ikusten? -O, bai!
Begira horri.
Britainiarrak kanpora! Alde hemendik!
Britainiar kakatiak! Alde hemendik! Gero elkartuko gara udaletxean!
Ez gaituzte geldituko, ez gomazko balekin ez burdin hesiekin.
Britainiarrak kanpora!
Soldadu gehiago etorri dira, eta paraxutista-erregimentu bat.
Kaka!
Soldaduek manifestazioa geldiaraziko dute.
Baliteke tarte handi samarra egotea…
Ama, hartuko al duzu?
Bogsideko auzo nazionalista eremu mugatua izan da 6 hilabetez.
Bizilagunek kaleak oztopatu dituzte.
Manifestazioaren antolatzaileek esan dute…
Egun on. Zer moduz?
Unetxo bat besterik ez. Bai, badakit.
Ama, orain ezin dut inor hartu.
Ez, han egongo naiz. Sar naiteke? Telefonoa hartzera noa.
Bai, manifestaziorako prest gaude.
Bai?
Zenbat?
Paraxutisten arrastorik bai? Bai.
Eta plazan?
Aggro Corner-en elkartuko gara.
Lagunok, zuekin egongo naiz. Ulertzen dut.
Manifestaziorako prestatzen ari naiz.
Badakit. Konponduko dut.
Ordubete inguru daramate zain, Ivan.
Esaiezu bilera dudala apezpikuarekin.
-Ez, kardinalarekin. -Bai, aita santuarekin.
Ez dizute sinetsiko, baina badaezpada ere.
-Zer moduz, aita? -Ondo, eta zu?
Primeran.
Igandeko paseo bat besterik ez da. Ez kezkatu.
-Berokirik gabe? -Ez, ondo noa horrela.
-Gero arte. -Kontuz ibili.
-Bai, ez kezkatu. -Erne ibili.
-Baduzu une bat? -Gaur ez dago kontsultarik.
Nire telebistagatik da.
Eskubide zibilen alde ari gara, ez telebisten alde.
-Ondo lo egin duzu? -Bai. Mezetara etorriko zara?
Ni bezalako protestantea? Espetxeratzeen aurka!
Kaixo. Espetxeratzeen aurkako manifestazioa.
Tori, motel.
Eliza hemen dago; gu hemen gaude, patio honetan.
Manifestazioa hemendik joango da.
-Eta gero kale honetatik. -Bai, ikusten dut.
Guk eta C konpainiak zalapartari guztiak inguratu behar ditugu.
Hesiaren ondotik, kalean behera bidea moztuko diegu.
William kalea horma horren paraleloa da.
Metrailadore-pelotoiak tarte bat zabalduko du.
Gu atzetik joango gara, oinez.
Orubeak 150 bat metro ditu, eta etxe hondatuz inguratuta dago.
Atzetik harrapatuko ditugu.
Eta Bogsiden dauden IRAkoak, zer?
-Tira, han daude… -Aterako al dira gaur?
Bai, ziur, hantxe egongo dira, eta guk prest egon behar dugu.
200 edo 300 bazter-nahasle harrapatzea da helburu nagusia.
Esaiezu mutilei gogor ekiteko. Atxilotu asko nahi ditut.
Eta tiroka hasten bazaizkigu, bala mordoa jaurtiko diegu.
Kaixo, andreak. Tori.
Zer moduz, andreak? Gero arte.
Mutilok, banatu hau mezetan. Ez kezkatu. Ez kikildu.
Barkatu. Ez da ezer. Lasai. Ezagutzen dut.
Bakezko manifestazioa izango da. Ea zuek ere bakez zabiltzaten.
Ezagutzen dut! Lasai! Mozkortuta dago. Nik eramango dut. Goazen!
Mila esker. Baketsua da manifestazioa.
Zoaz lotara. Gero arte.
Zer moduz? Ez kezkatu. Baketsua da manifestazioa.
Istilurik ez gaur. Ez kikildu. Gero arte.
Eskerrik asko. Tori.
Bogside zulo zikin bat da.
Han sartu, eta kontrola hartuko dugu.
Lezio bat emango diogu jende horri.
Ziur jakin dezatela nork agintzen dion kakajende horri.
Ja ta egurra eman.
Ondo gogoan har itzazue buruzagi hauek.
Gaur atera nahi ditut kaletik. Harrapatu egin behar ditugu.
Horretarako gaude hemen. Jakin dezatela.
Giltzapean nahi ditut denak. Argi dago?
Hemen amaituko da gure saioa. Lezio gogor bat emango diegu!
Lan txukuna egingo dugu, nagusiak gutaz harro egon daitezen.
Paraxutistok zer ezpalekoak garen erakutsi nahi diot brigadari. Aitu?
-Ondo da. -Galderaren bat?
Bakarrik joango gara? Ez gaitu inork babestuko?
Charlie konpainia izango da gure babes-konpainia.
Dena ondo? Babes taldea!
Ene!
-Hau irakiten dago. -Kevin!
-Barkatu. -Zer dugu?
Hiria itxita dago. Ezin da ez sartu ez atera.
Hau da lekurik okerrena. Beraz, han bilduko ditut denak.
Manifestazioa hona iritsiko da. Horiek hemen egongo dira.
Hemendik ez da inor pasatuko.
-Babes talderik badago? -Jende nahikoa dugu.
Michael, esaiezu besteei etortzeko lehenbailehen.
-Horiek al dira IRAkoak? -Bai.
-Zer dabiltza hemen? -Usainka, besterik gabe.
Britainiarrek inbaditu gaituztela usteko dute.
Behean egon naiz. Hitz egin duzu haiekin?
-Orain joango naiz ofizialarengana. -Neu joango naiz.
Hor behean elkartuko gara.
Esaiezu kontrolatuta daukagula hau.
Ivan Cooper naiz, legebiltzarkidea.
Zoaz atzera, jauna.
Zergatik ez duzu hau mugitzen? Manifestazioa hastera…
Manifestazioa ilegala da. Kendu hesitik.
Zergatik ez diguzue manifestatzen uzten?
-Manifestazioa ilegala da. -Nork dio hori?
Manifestatu beharra daukagu eskubide zibilak lortzeko.
Demokraziaren oinarri bat da.
-Gobernuak debekatu egin du. -Mila esker.
Ene!
Ez didate kasurik egiten.
Hegarty andrea, etorriko al zara? Aitzakiarik ez, e!
Ezin dut. Osaba John botaka aritu da.
-Garagardoagatik, ezta? -Ez, gaixo dago.
Ederki, Hegarty andrea.
-Zer egingo dugu? -Manifestatu.
-Ziur zaude? -Manifestatu egin behar dugu.
Bestela, akabo eskubide zibilak. Akabo mugimendua.
Manifestatu beharra daukagu. IRArekin hitz egitera noa.
Eutsi!
Soldadu pila dago. Inguratuta gauzkate.
Zaindu, mutilak. Eta kontuz ibili.
Soldadu asko daude; beraz, kontuz ibili.
Esker mila.
Gerry, zurekin hitz egin nahi dut.
Itxoin. Berehala joango naiz.
-Luzaroan egon zara kanpoan? -Hiru aste, aita.
Zer asmo duzu?
Lan bila nabil, baina zaila da, fitxatuta egonda.
Gauzak konponduko dira, baina kontuz ibili.
-Ezin zaituzte berriz harrapatu. -Ez naiz istilutan sartzen.
Gazte asko ibiltzen da larunbatetan iskanbila sortzen.
Harriak besterik ez dira. Ez da hain txarra.
-Ezin zaituzte berriz harrapatu. -Ulertzen dizut.
Nola sentitu zara zeure burua entregatu ondoren?
Luzarora hobe dela uste dut.
-Egun izugarria izango dugu. -Zaindu mutilak, eta joan etxera.
Ez nau kezkatzen atxilotua izateak. Ez dakit zer egin nire bizitzan.
Zuzen jokatu duzu, baina ez zaituzte berriz harrapatu behar.
Ez dut hara bueltatu nahi. Ez dut iskanbilarik sortuko.
-Manifestaziora joango zara? -Bai, lagunekin.
Kontuz ibili. Han ikusiko zaituztet.
-Zaindu, aita. Gero arte. -Zaindu zu. Bedeinkatua zu!
-Zer esan dizu, Gerry? -Ea zer moduz nagoen.
Gora IRA!
Entzun, mutilok. Ez dugu arazorik nahi.
Manifestazioan emakumeak eta umeak joango dira.
Ez. Entzun! Tira!
Gauzak okertuko dituzue, horiekin sartzen bazarete.
Utz itzazue bakean. Etorri gurekin. Gaur egun handia da guretzat.
Emakumeak eta umeak babestu behar ditugu.
Ez egin txorakeriarik. Lasai egon.
Armarik ez daukazuela ziurtatu nahi dut.
Ez da zure kontua, Ivan.
Hitza eman zenidan.
Aintzat har ezazu, ba.
Manifestazio baketsua nahi dugu. Gure eguna da.
Jendea kokoteraino dago tiroez.
Konboi bat Craigavan Zubian, eta barrikadak daude William kalean.
-Paraxutisten arrastorik? -Oraindik ez.
Zerbait ikusi orduko, abisatu, e?
Zuri oso ondo dohakizu Westminsterreko soldatatxoarekin.
Hau ez du manifestazio batek konponduko.
Guri begiratu.
-Ongi etorri 8. Brigadara. -Mila esker.
-Non dago Maurice? -Steele teniente koronela.
-Zer moduz, Pat? -Oso ondo.
-Pozten naiz zu ikusteaz. -Baita ni ere.
Txosten bat jaso dut Downing Streetetik.
Lehen ministroa nazkatuta dago Londonderryko errebuelta honetaz.
-Sartuko al gara? -Mesedez.
Zutik.
-Sarjentu nagusi, zer moduz? -Ondo, eta zu?
-Tea edo kafea, jauna? -Bai, mesedez.
-Dena prest dago. -Ederki.
Gizonak asko adoretu dira bagenetozela jakin dutenean.
Pozten naiz hori entzuteaz.
-Dena prest gaurko? -Baietz uste dut.
William kale osoa zeharkatu, eta erdialdera joan nahi dute.
Gero udaletxera joango dira, eta han egingo dute mitina.
14. hesian gelditu behar ditugu, Kasaka Berdeen bitartez.
-Eta "Coldstream"? -Hirietako harresietan daude.
Eta "King's Own" William kalearen iparraldean daude.
Paraxutistak hemen daude, eliza presbiterianoan.
Eta Hirugarren Konpainia 14. hesiaren atzean dago.
Arazorik baldin badago…
Egongo dira, bai horixe.
Orduan, konpainia lagungarriak harresia inguratuko du…
…orube hau eta horma hau zeharkatu…
…eta bazter-nahasleen atzean irtengo da, Aggro Corneren.
Bitartean, Hirugarren konpainiak 14. hesia zeharkatuko du…
…eta bazter-nahasleak inguratu eta harrapatuko ditugu.
Paraxutistek esku hartuko dute, soilik indarkeria hasten bada…
…eta zeharo bereizita baldin badaude manifestariak eta bazter-nahasleak.
Badakigu noren bila gabiltzan?
Bai, leku estrategikoetan behatzaileak jarri ditugu.
Eta badakite nor diren ekintzaile ezagunenak.
-Argazkiak ikusi dituzte? -Bai, jauna.
Frankotiratzaile lerro bat ipini dugu hemen, IRA agertzen bada.
Agertuko dira. Non egongo dira?
-Michael? -Bai, jauna.
Etxebizitza multzo hauen gainean egongo direla uste dugu.
Eta Glenfada parkean ere bai, agian.
-Banatu dituzue gomazko balak? -Bai, jauna.
Maurice, zerbait ahaztu al zait?
Prentsaren kokalekua oso garrantzitsua izango da gaur.
Propaganda-gerra nahitaezkoa da. Nor arduratuko da horretaz?
Hector tenientea da gure prentsa-arduraduna.
Zuk hala eskatuta, hiriko eta nazioko prentsa egongo da.
Hiru formatoetan: prentsa idatzia, telebista eta irratia.
Konponduidazu hori Tugwell koronelarekin.
-Mila esker. Lan bikaina. -Mila esker.
Prentsa 12. hesian bilduko da.
Bai, hori da haientzat leku egokiena.
-Ikuspegi ona izango dute. -Orokorra, batik bat.
Gogor aritu beharko dugu gaur, Pat.
Gogor-gogor.
Arazorik sortzen bada, paraxutistek kontraerasoa joko dute.
-Argi ulertu duzu? -Jakina, Robert.
Eta, zera…
Nire babes osoa duzu.
Mila esker, jauna.
Kaixo, John, Jimmy.
Tea hartzera etorriko ziren.
Kaixo.
-Ivan, zer moduz? -Zer dugu?
Errepidea oztopatu dute, eta 10 autobus geldituta dauzkagu.
Prest, mutilok? Zorroztu arkatzak.
10 autobus bide bazterrean geldirik. Itxoin pixka bat, Declan.
-Nola ekarriko dituzue? -Jimmy bidali dut konpontzera.
-Ezin ditugu hor geldirik eduki. -Ez kezkatu.
-Eta babes taldeak? -Hori konponduta dago.
-Fenner Brockway etorri zaigu. -Berri ona da.
Bi minutu behar ditut. Francesekin hitz egin behar dut.
Ulertzen dizut, baina hau dena bizkortu behar dugu.
Itxaron pixka bat. Ondo da.
Azkar, mesedez.
Itxaron pixka bat.
Orain joango naiz. Bitartean, zoaz 306.era.
Non zeunden? Zer gertatu zaizu?
Bilerak izan ditut. Barkatu. Hau amesgaizto bat da.
Kevinek ez daki zer gertatzen den. Nik konpondu behar dut. Barkatu.
Aldatu diskoa, Ivan. Nazkatuta nago.
Itxaron, Frances. Emaizkidazu bi minutu.
-Lanpetuta nago. Ez dut astirik. -Badakit, baina…
-Ez dut astirik. -8etan bukatuko dut.
Zer potroak! Gauerdian tabernan egongo zara zure ahotsa entzuten.
-Zuk badakizu hori, eta nik ere bai. -Itxaron.
Etorriko al da norbait gaur arratsaldean?
Bai. Beti etorri izan dira, eta gaurkoa bultzada handia da guretzat.
Bakearen eta eskubide zibilen aldeko manifestazio bat da.
-Zenbat jende espero duzu? -Barkatu.
-Hori ez da zuzena. -Niri ez hitz egin zuzentasunaz.
Cecilia, hartuko duzu?
Neska katoliko bat naiz. Aurpegira begiradazu, eta esan hori berriz.
Badakit katolikoa zarela. Hor dago koxka.
Lanpetuta nago. Zu ez zara bakarra. Munduko prentsa osoa daukat hemen.
-303, mesedez. -Tira, Frances, laztana!
Badakit gogorra dela, baina azken bultzada. Tira!
Itxaron. Zuk hartuko duzu?
Berandutzen ari zaizu.
Armadak inguratuta dauka hiri osoa.
Gaur hemen esan nahi duguna mehatxutzat hartzen dute, nonbait.
Espetxeratzearen kontra eta eskubide zibilen alde ari gara.
Liskarra sortzen ari omen zarete.
Zer espero duzu haiek esatea?
-Zatitu behar da… -Barkatu.
Hau Fort George da, eta hau polizia-etxea.
Hau Rosemonten dago.
Bide desberdinak erabili behar ditugu.
Hegoaldetik etorriko dira Rosemonteraino.
-Ideia ona. -Ez da ondo aterako.
-Indarrak zatiaraziko dizkie. -Nik ezetz diot.
-Zer diozu, ba? -Ahaztu udaletxea.
Han egon naiz goizean. Soldaduz beteta dago.
Milaka lagun hara eramaten baditugu, ezingo gara iritsi.
Hutsegite bat da. Ez da zentzuzkoa desioak eta errealitatea nahastea.
Errealitateari begiratu behar diogu, sakabanatzeko arazo larria baitugu.
Ez dut ibilbidea aldatuko.
Ez dut ibilbidea aldatuko, eta ez dut neure burua salduko.
-Zer esaten ari zara? -Ez da saldukeria.
Itxaron, Kevin.
Zer esan duzu? Ez duzula zeure burua salduko?
Bernadette, zuk bezainbat denbora daramat hemen manifestatzen…
…sekula inor saldu gabe.
Hor 3.000 soldadu daude; eta ez dut jendea kanoi-bazkatzat erabiliko.
Beraz, ibilbidea aldatzen ez badugu eta Rossville kaletik ez bagoaz…
…nik alde egingo dut, eta nire hautesleek ere bai.
Zer? Alferrik galdu behar al dugu orain arteko lan guztia?
Zer proposatzen duzu?
Bi ordezkari, Bridget eta Eammon, sinbolikoki udaletxera bidaltzea.
Irtenbide ona. Eta denek jakin dezatela.
Jakingo dute.
-Ondo da. -Konpondu hori.
Lagan hor al dago? Cooper naiz.
Alde batean katolikoak daude, erreformak eskatzen…
…IRA atzean dutela.
Eta, beste aldean, protestanteek ez dute amore eman nahi.
Egun on, jauna.
Ezin dugu gehiengo protestantea iraindu…
…haiek baitauzkate arma guztiak, noski.
Barkatu, jauna. Tea.
Jeneralarengana eramango zaitut.
Lagan superintendentea.
-Kaixo, Frank. -Kaixo, Patrick.
Ezagutzen duzu Ford jenerala? Lurreko armadako buruzagia.
Lagan superintendentea, Londonderryko sailekoa.
Maiz entzun diot zure izena zure poliziaburuari.
Jende batzuei bostekoa ematera joan behar dugu orain.
Manifestazioaren antolatzaileekin hitz egin dut gaur goizean.
Eskubide zibilen aldeko buruekin hitz egin dut gaur goizean.
Ez dute liskarrik nahi. Ez dira udaletxera joango.
Bogsiden geratuko omen dira.
Asko balio du kontaktuak edukitzeak!
Maurice.
Katolikoak ez badira, noski.
Zer gertatzen da hemen, Patrick?
Patrick?
Zer da hau guztia?
Neurrizkoa izango da.
Neurrizkoa? Paraxutistak neurriz?
Bai, badakit.
Dei-seinale guztiak, prest. Eta paraxutistak ere bai.
Mila esker, Charles.
Paraxutistak ez dira erregimentu neurritsua.
Haiek dira onenak gaurko atxilotze masiboak egiteko.
Entzuidazu.
Ezagutzen ditut derrytarrak.
Eta hiru urte daramatzat hemengo gatazkak baretu nahian.
Ez didazu hori esan beharrik!
Zergatik debekatu behar zen manifestazio hau?
Politiko protestante batzuek botereari helduta jarraitzeko?
Haien erruz gaude istilu honetan.
Zergatik ez zaio baimena eman manifestazioari?
Epaiketak nahi badituzue, argazkiak atera buruzagiei.
Jenerala badoa, eta zurekin hitz egin nahi du.
Mila esker, sarjentu nagusi.
Sentitzen dut. Ez dago nire esku.
Gerra bat da. Hildakoak izaten ditugu astero.
43 soldadu galdu ditugu. Gutun gehiegi idatzi behar izan ditut.
Muga bat jarri behar da.
-Jenerala urduritzen hasia dago. -Bai, mila esker.
Nazkatuta nago tirokatua eta listukatua izateaz.
Bada garaia alu horiei erakusteko.
Nahi dutena egiten dute beti, baina gaur, ez.
Eman egin behar zaie, gogor eta aurrenik.
Belfasten bezala.
-Baina eskubide zibilengatik da. -Bazter-nahasleak dira denak.
-Den-denak. -Nahasita daude denak.
Mutikoak dira.
-Mutikoekin nahasten dira. -Eta gaur hil den ofiziala?
Eta joan den asteko biak? Non daude haien eskubide zibilak?
Harrika ari diren mutikoak direla besterik ez dut esan.
-Edo gure alde zaude edo kontra. -Zuen alde nago.
Hobe duzu, bai.
Zuen alde nago, jakina.
Horma honen bestaldean dauden guztiak etsaiak dira niretzat.
-Mutikoa ezin etsaia izan. -Ez daitezela erdian jarri.
-Elkartuta egon behar dugu. -Hala nago.
Zernahi gertatuta ere, geure artean konponduko dugu.
Horma lehertzen dugunean, kaka egingo dute.
Ipurdiko ederrak emango dizkiegu horra ateratakoan.
-Joan al zara gaur mezetara? -Bai.
-Nork eman du meza? -Aita Ballyk.
-Gizon ona da. -Hala da, bai.
Kartzelatik atera ondoren zer moduz nagoen galdetu dit.
-Lanean ari zinen galdetu dizu? -Ez.
Istilutan sartuko duzu neska hori.
-Zertaz ari zara? -Badakizu zertaz.
Aizu, zu ez zara nire ama.
Bai, baina daukazun guztia naiz.
Ezta neska horrek adarrak balitu ere!
Irish kalekoa da, eta zu, Bogsidekoa.
Protestantea da, alegia.
Ez dut ezer haren kontra, neska jatorra da.
Baina ez dut nahi zuek biok istilutan sartzea.
Ezkontzeko asmotan zabiltza?
-Bai. -Zer esango lukete zure gurasoek?
Ez itzazu gurasoak tartean sartu.
-Arrebak zaindu egin nahi zaitu. -Zu ez sartu.
Kezkatuta naukazu, horra.
Kezkatuta egoten naiz kalera joaten zaren bakoitzean.
Ez dut zuri ezer gertatzea nahi.
Etxe guztietakoak kezkatzen dira umeak gauez kalera irten orduko.
Ez zait ezer gertatuko. Umea eta zu babestu nahi zaituztet…
…eta leku hau horkoengandik defendatu.
-Ni bezalakoez ari al zara? -Britainiarrentzat lan egiten duzu.
-Lan zintzoa irudituko zaizu! -Horri esker jaten dugu. Ez kexatu.
Ez hitz egin horretaz mahaian.
Harrika ibiltzeak zerbait konponduko al du?
Urrun eduki ditu, behintzat.
Gu gabe, ez zinateke hemen biziko.
Ez ahaztu.
-Hori benetan sinesten duzu? -Bai horixe.
Nahikoa da.
-Kalera noa. Gero arte. -Ederki.
-Ez zait ezer gertatuko. Lasai. -Kontuz ibili.
Ez nuke nahi zuk kartzelan bukatzea, han ezingo baitzara ezkondu.
Ez zait ezer gertatuko, lasai. Gero hitz egingo dugu.
Bai?
A, bai! Kaixo.
Meg, ez dakit. Hamarretik milioi batera.
Gero hitz egingo dugu.
Ondo?
-Tori tea. -Mila esker.
-Ondo zaude? -Bai.
-Zer ordutan abiatuko zara? -Ez dakit. Ordubete barru. Eta zu?
14:30etan bukatuko dut. Prentsak zurekin hitz egin nahi du.
-Orain? -Ez. Pixka batean itxarongo dute.
Entzun. Badakit…
Badakit zaila dela.
Horregatik haserretu nintzen zurekin bart arratsean.
-Badakit. Barkatu. -Ondo da.
-Ederki.
Bai?
Frank, bai.
Paraxutistak?
Nor arraio ari da aginduak ematen?
Lagan zen.
Armada oso gogor omen dago; bertan behera utzi behar omen genuke.
Ez, Ivan. Ezin duzu.
Ezin duzu bertan behera utzi.
Ez.
Badakizu zenbat aldiz pentsatu dudan hau uztea?
Egunero pentsatzen dut: "Zinemara eraman behar nuke Frances".
Eta gero pentsatzen dut: "Eta ikusten bagaituzte?".
"Eta norbaitek kalte egiten badizu neska katoliko hori zarelako?"
-Noiz etorriko dira babes taldeak? -Kevinekin hitz egin behar dut.
Ziur jakin nahi dut badakitela zer egin.
Badakitela nor doan aurrean eta nor atzean.
Kevini deituko diot, eta berarekin hitz egingo duzue.
Ondo da.
Kevin, Laganekin hitz egin dut.
Paraxutistak hirian daude. Gure babes taldea erne egon dadila.
Bai.
Benetan, Kevin. Hau zure kontu.
Ez dakit zer egin.
Neska katolikoa, protestanteen eskubide zibilak, "fenian" maitalea.
Horrexegatik joaten naiz bileretara eta manifestazioetara.
Manifestatzeak merezi duela uste dut.
Bai?
Ordubete barru joango naiz. Bridgetek egin dezala.
Bai, emaiezu te bat. Edo, hobeto, trago bat.
Badakizu nire aita EVA taldean ibili zela.
Unionista horien flauta taldeen manifestazioetara joaten nintzen.
RUCeko unionistek hil zuten zure anaia.
Horregatik ez zaitut kalera eramaten.
Ez gara zinemara joaten, baina ni manifestazioetara joaten naiz.
Eta beti pentsatzen dut: "Hau konpon banezake…"
"Agian egun batean, laster… normalak izango gara".
Eta ez dugu kezkatu beharko.
Badakit.
Manifestazioaren atzealdekoen segurtasuna zaindu behar duzue.
Eta ez diezue utzi behar inguru hesitura hurbiltzen.
Gaur ez dugu inor arriskuan jarri nahi.
Alde hori antolatu.
Mesedez, lagunok.
Manifestazioek hasiera eta bukaera dute.
Hau hasiera dela uste baduzue, oker zaudete.
Babes taldeak, atzealdean behar zaituztet.
Dena ondo, lagunok?
Zer iruditzen zaizue hau?
ESKUBIDE ZIBILEN ELKARTEA
-Willie, filmatu hau. -Filmatzen ari naiz.
Zer moduz, lagunok?
-Ivan, sinatuko al didazu hau? -Bai, andrea.
-Maitasunez, musu handi bat. -Zer moduz zaude, Ivan?
Une honetantxe, Martin Luther King bezala.
Katolikoa al da?
Hauek denak katolikoak dira, ni izan ezik…
…baina Aita Santuaren dispentsa dut.
E, mutilok!
Barney, etorri zara.
-Hemen egon gabe, ezin etsi! -Badakit.
-Jim, manifestaziorako prest? -Bai noski.
Ivan, hau handia da!
-Denak prest? -Bai.
-Ez al zenuen atzera egin behar? -Eta jende hau zapuztu?
-Sasikumea zu! -Ez. Politikaria besterik ez.
-Ene bada! -A zer giroa! Zenbat jende!
-Manifestatzera etorriko zarete? -Hemen geratuko gara, badaezpada ere.
-Gero joango gara. -Ordurako boteak izango ditugu.
-Zerbait gehiago egin behar lukete. -Bai.
-Guk egiten dugu dena. -Bai, McGilliganenaz geroztik.
-Prest zaude, Jimmy? -Lehenengo lerroan egongo naiz.
Britainiarrak kanpora!
Denok batera britainiarrak botako ditugu.
Garaituko dugu…
Noizbait garaituko dugu…
Ene, ezin gaituzte gelditu!
Bihotz-bihotzez sinesten dut…
…garaituko dugula.
Mugitzen ari dira.
Yankee 0. Jendetza ibiltzen hasi da.
Ederki, jaunok.
Jendea mugitzen hasi da. Esaiezu.
Esaiezu mugitzen ari direla. Prest egoteko esan.
Bagoaz.
Den-denek jakin dezatela manifestazioa hasi dela.
-Zer nahi dugu? -Eskubideak!
-Noiz nahi ditugu? -Oraintxe!
-Zer nahi dugu? -Eskubideak!
-Noiz nahi ditugu? -Oraintxe!
Nork esango zuen!
Lekua egin kamioiaren aurrean.
Willie, zatoz hona.
-Hartu osorik jendearen emana. -Ez ditut ikusten.
Ez dut bukaera ikusten.
Kontuan hartu maldan behera goazela.
Ez dago informaziorik.
Jendetza William kalean zehar doa.
Iristeko zorian daude.
Kantuan eta zalapartaka datoz, baina indarkeriarik gabe.
Ezin direla manifestatu esan, eta milaka etorriko zaizkizu.
Britainiarrengandik gertu gaude. Egon lasai.
61 Yankee naiz. Jendetza hurbiltzen ari da.
56 Bravo, 59 Sunray naiz.
Ezin al dugu tanke batez horma zeharkatu?
Ondo da. Kaka!
Koronela.
Begira aritu dira hormaren bestaldean.
Metro bateko malda dago hemen aurrean.
Ezingo omen dugu tanke batez hori zeharkatu.
Moztu egin beharko dira, ba. Gainetik egingo dugu salto.
Hala beharko du.
Egon prest alanbrea mozteko eta horma gainetik saltatzeko.
-Prest egon orain. -Sarjentu nagusi!
-Zer nahi dugu? -Eskubideak!
-Noiz nahi ditugu? -Oraintxe bertan!
Zer uste duzu, Jim? Istilua izango dugu gaur?
-Istilua izango al dugu gaur? -Ez.
Liskar ederra izango dugu, soldaduz josita dago eta.
-Harrapatuko zaituzten beldur zara? -Bai, ez dut zulora bueltatu nahi.
Ez zenuke Hesterrekin ibili behar.
Utzi bakean.
-Zaindu zeure burua. -Gozatu eskubide zibilen egunaz.
Lagundu eskailerekin!
Ene, jende pila dago!
Mugi! Mugi!
Izkina horretara ailegatzerakoan, eskuinera!
Lasai egon daitezela.
Begiraiezue. Hori ez al da probokatzea?
-Zer arraio da hori, mutilok? -Paraxutistak!
Britainiarrak kanpora!
065, hemendik pasatzen ari dira, eta harri batzuk bota dituzte.
Paraxutistei harrika ari zaizkie hemen.
Zergatik daude agerian paraxutistak?
Hormako alanbrea mozten ari dira pasatu ahal izateko.
Jendeak paraxutistak ikusten baditu, okertu egingo dira gauzak.
Mila esker, Frank.
Manifestazioaren burua Aggro Corneretik gertu dago.
-Ea hor jiratzen diren. -Hori esan dute.
Erne, izkinan eskuinera jiratuko gara!
Ez segitu hortik.
Eskuinera jiratuko gara! Eskuinera!
Eskuinetik segituko dugu!
Okerreko bidetik doaz!
Udaletxera joan behar dugu!
Bidea zabaldu. Goazen, Gerry!
Egurra emango diegu!
Talde txiki bat manifestaziotik bereizten ari da.
Korrika doaz 14. hesira.
Manifestazioa eskuinetik doa!
Hemendik!
Eskuinera jiratu!
Segi hemendik!
Kamioia Free Derry Cornerera badoa, jendea atzetik etorriko da.
Gelditu hemen. Hesira noa.
Goazen kamioiaren atzetik!
Entzun!
Elkartuta egon! Ez bereizi! Ez dugu istilurik nahi!
Ez gara udaletxera joango!
Kamioiaren atzetik! Denok elkartuta!
Hemendik ez, lagunok!
Free Derry Cornerera itzuliko gara!
Utzi pasatzen!
12. hesia zeharkatu dute. Gugana datoz.
Horixe da iragarri duguna.
Presta itzazu gizonak.
Hori ez da manifestazioa.
Handik bereizitako talde bat da. 14. hesira doa.
Udaletxera iritsi nahi dute.
Ganberro horiek istiluak sortu nahi dituzte.
Pikutara, britainiar putakumeak!
Atzera, mutilak, atzera!
Cooper da, mutilok!
-Baduzue harririk? -Nik, bai.
Atzera bota mutil horiek!
Ivan Cooper naiz, diputatua. Emadazue asti pixka bat.
Legez kanpoko bilera da hau!
Sakabanatu zaitezte!
Bota.
Nik botako diet.
90 Alfa naiz. 014n borrokan hasi dira.
Harrika ari dira.
Zenbat bazter-nahasle dihoaz hesirantz?
Orain ekiten badiogu zenbat harrapa ditzakegun galdetuko dut.
12. eta 14. hesiekin hitz egin, eta prest egoteko esaiezu…
…hesiak mugitzeko, behar izanez gero.
Mutilok, hurbildu.
14. hesiari eraso diote. Berehala ekingo diogu.
Harriak gelditu behar ditugu.
Botere berezien legearen 6. artikuluaren arabera…
…kale agerraldiak eta manifestazioak debekatuta daude.
Legea betearaziko dugu.
Manifestaldi bat antolatu edo hartan parte hartzen duena…
…atxilotu egingo dugu.
-Harrika ari zaizkigu oraindik? -Bai, jauna.
-Polizia bat hizketan ari zaie. -Erabili Neptuno.
Ahaztu udaletxea! Ura dakarte!
Kontuz, Jim!
Harriak behar ditugu!
Gauzak okertzen ari zarete! Atzera!
Goazen denok!
Goazen poliki eta lasai.
Askoz hobeto.
Goazen Free Derry Cornerera.
Atera hemendik!
Saia gaitezen.
Neptunok libre utzi du kalea. Ia denak Rossvilletik doaz.
Baina bazter-nahasle talde bat 12.era eta 13.era doa.
Eta beste batzuk, 14.era.
-Okerragotzen ari da. -Bai.
Gomazko balak, barra-barra.
-Goazen, Gerry! -Ez naute harrapatu behar!
Ez zaituzte harrapatuko!
Bai, iristerakoan emango dut egoeraren berri.
Istilua dago, nonbait, 12. hesian eta William eta Rossville kaleetan.
Goazen hara, ea zer gertatzen den.
Bonbardatzen ari zaizkigu.
Negar-gasa, barra-barra!
Gure posizioari erasoan ari zaizkio.
-Zer ari zara? -Gutxieneko indarra erabiltzen.
Bereizten zaren orduko, jakinarazidazu.
Alferrik da. Ez dira mugitzen!
-Ez, goazen hemendik! -Ez, ez!
Beste aldetik joango gara udaletxera!
Udaletxetik gertu gaude. Hemendik.
Zenbat bazter-nahasle?
300 edo 400.
-Ederki. -Hurbiltzen ari gara.
-Emadazu irratia. -Sarjentu nagusi…
…datozela sarjentuak.
Kaixo, Zero. 65 Sunray naiz.
Prest gaude. Eraso nahi diegu.
Orain jo nahi dugu erasoa.
-Ondo zaude? -Itotzen ari naiz.
Geratu hor.
Hiltzen ari naiz.
Argazkiak ateratzen ari dira.
Zergatik ari dira argazkiak ateratzen?
400 edo 500 mutil ari dira istilutan.
Erasoa jotzeko prest gaude.
Seinalea entzun orduko, mugitzeko prest gaude. Joan gaitezke?
6-5, ez daitezela joan. Gera daitezela hor.
…015 bidegurutzean, harrika ari dira…
Ez bagara gogor jartzen, damutu egingo zaigu.
Gogoberotu gizonak. Errepikatu aginduak.
-Ez digute joaten uzten. -Ene bada!
Kanpora, kanpora, kanpora!
Frances, Frances! Hona!
-Jainko Jauna! -A zer katramila!
Mutil batzuek lerroa hautsi dute. Eta britainiarrek…
Zergatik oldartu zaizkigu? Bakean gindoazen!
Beldurtuta daudelako.
Eta hau Manchesterren edo Londres gertatuko balitz?
Probokazio hutsa da, baina ondo gaudela uste dut.
Moztu burdin hesia!
Irlandar aluak!
Kontaktua!
Zer izan da hori?
Haiek ere tiroka.
Horiek ez ziren gomazko balak. Beste gauza bat zen.
Johni eman diote! Hilda dago!
Norbait hil omen dute!
Zer gertatu da?
Soldaduek tiro egin diote.
-Nork egin du? -Soldaduek tiro egin diote.
Agure bat hil dute.
Entzuten didazu, Damien?
Putakumeek nire lehengusua hil dute!
Nire lehengusua hil dute.
Agurea hil dute!
56 Bravo, baieztatu zure posizioa.
Zer izan dira tiro horiek?
Behatzaileek bost aldiz tiro egin dute.
Bi lagun hil dituzte.
Negar-bonbak edo tiroak zirela iruditu zait.
Eraso gogorra da. Jende asko dago.
Gomazko balak ere jaurtitzen ari dira.
Badator bat!
Jaitsi hormatik. Deskarga bakarra egin dugu.
-Zer arraio ari zara? -Zaharra hil dute!
Ez duzu baimenik! Ekarri autoa!
Bakean utz nazazue!
Zaharra hil dute!
-Emakumeak eta umeak daude. -Askatu nire arma!
Putakumeak!
Putakumeak, nire lehengusua hil duzue!
Putakumeak!
Putakumeak, nire lehengusua hil duzue!
Britainiarrak kanpora! Britainiarrak kanpora!
Eraso dezatela paraxutistek.
Oso gogor dabiltza bestaldean. Mutikoak jo eta ke ari dira.
Jaitsi daitezela hormatik. Ez dugu hortik zeharkatuko.
Hemendik atera behar dugu. Ezin dugu kalea onik zeharkatu.
Operazioa ezeztatuko dugu.
Ezeztatu egingo dugu? Ez gara horman barrena joango?
Ez, ibilgailuetan joango gara. A eta C konpainiak, oinez.
Aldatu egin dira planak. Ez dugu hormatik salto egingo.
James kalean barrena joango gara, 12. hesirantz.
Aireko Defentsa Erregimentua dagoen tokira…
…eta C konpainiarekin karga bat egingo dugu Aggro Corneren.
Bi minutu barru abiatuko gara.
Jakinarazi behatzaileei plana aldatu dugula.
Konpainia osoa joango gara.
Kaixo, Zero. 65 Sunray naiz.
Orain erasotzen ez badiegu, ihes egingo digute. Txanda.
-Gizonek eraso nahi dute. -Itxaron.
-Nor da? -Paraxutisten 65.a.
65.a. Ez, itxaron.
Bazter-nahasle batzuk harrapa omen ditzake.
Ez, itxarongo dugu.
65, itxaron. Eutsi posizio horri.
Buruzagi aluak!
1 eta 3 aurreratu hesietara, oinez.
Gu ibilgailuan joango gara 12.era.
-Orain mugituko gara. -Ederki.
Goazen!
Kaixo, Zero, 65 Sunray naiz.
Orain joango gara hesietara.
Joan egin behar dugu.
Tira, goazen.
Goazen!
Mugi! Barrura!
Kaskoak jantzi!
Goazen!
65 naiz. Gure unitateak zertxobait hedatu ditugu.
Noren baimenaz?
…zure aginduak prestatzeko.
-Zergatik mugitu dira paraxutistak? -Eutsi zuen posizioari.
Agindu hori nork eman duen jakin nahi dut.
Sunrayk berak aginduko zuen. Hesietan itxaroteko esango diot.
Gasa bota dute etxeetatik 100 bat metrora.
Haruntza noa. Gero hitz egingo dugu.
Igo, goian elkartuko gara.
Goazen, ba.
Jaun-andreok, txalo bero bat…
Ene bada!
Goazen, Sigs.
Mike, hesira joan, eta mugitzeko esaiezu.
65 naiz. Prest gaude ekiteko. Txanda.
-Goazen! -Goazen!
Kaka! Mugi!
Zeren zain gaude? Mugi, ba!
Txalo bero bat ongietorri gisa Eamon McCannentzat…
Bridget Bondentzat…
Sakabanatzen ari dira. Joan beharra daukagu.
…Bernadette Devlinentzat…
…eta aurkezpenik behar ez duen gizon batentzat:
Ivan Cooperentzat.
Bide luzea egin dugu elkarrekin. Hasteko garaia da.
Ene, zenbat jende!
Irteteko prest, mutilok.
Egun zaila izan arren, aintzaz betetako eguna da Derryrentzat.
Gu guztiok elkarrekin ibilian.
Gizonak, emakumeak eta umeak manifestazioan.
Hammer andrea, 68 ezkero ez zaitut manifestatzen ikusi.
Baina…
…nahaspila honetan ez dezagun ahaztu…
…gizarte gisa aukera bat egin behar dugula.
Ondo dakigu zer nahi dugun: erabateko aldaketa!
Stormont suntsitu, eta unionisten nagusitasunari amaiera eman.
Galdetu ea 1 eta 3 mugitzeko prest dauden.
Zuen posizioan gelditu. Ez daukagu garbi.
Hori nola lortu aukeratu behar dugu:
Indarkeriarekin edo gabe.
Non? 12. hesian? Aggro Corneren.
Gure seme-alaben etorkizuna ziurtatu nahi badugu…
Horko mutil horiek…
…zalapartaka ari dira. Egunero egiten dute hori.
Etorkizun egokia eman nahi badiegu…
…frogatu behar diegu indarkeriarik ezak balio duela.
Ospa, kabroiak!
Goazen behingoz!
Bestela, harriak baino zerbait gehiago jaurtiko dituzte.
Eskubide zibilak ez dira aukera biguna.
Ez, harriak hegan eta armada eta polizia erasoan dabiltzanean.
Indarkeriarik eza ez da kontu erraza batzuek esaten dutenean:
"Honela ezin da. Har ditzagun armak".
Nire lehengusua hil dute!
Baina eskubide zibiletan sinesten baduzue…
…bihotz-bihotzez, nik sinesten dudan bezala…
Zergatik ez dute erasotzen?
65 naiz. Ez badugu orain erasotzen, ihes egingo digute.
Gandhik eta Luther Kingek sinesten zutena sinesten baduzue…
…sutsu, nik bezala, orduan, azkenean…
…manifestazio bakarrean denok elkartuta, garaituko dugu.
Mila esker.
Erasoa jo beharko dugu.
Nahiko bereizita daude, jauna.
Bai, mila esker, Charles.
Ezin dituzu horra bidali. Milaka manifestari daude.
Irabazi duzu. Manifestazioa geldiarazi duzu.
Ez ezazu hori egin, Patrick.
Kargatu fusila, txo!
Sartuiezu gomazko bala bat irten orduko.
Mugi, mugi!
-65ek berehala ekin nahi dio. -Bai, mila esker.
Michael…
Jaun-andreok, Bernadette Devlin.
Askatasun zibilen aldeko mugimendu baten barruan gaude.
Jendea espetxeratzearen kontra protestatzen ari gara.
Esaiozu Wilfordi konpainia bakarrak harrapatu behar dituela gaizkileak.
Eta ez dut Rossvillen gudurik nahi.
-14. hesitik? -Bai.
-Entzun didazu? -Segurtasun linea erabiliko dut.
65, Zero naiz. Aurrera.
65, Wilco. Moztu.
Tira, goazen!
59 naiz. Esku hartzeko prest.
Goazen, goazen, goazen!
Goazen, ba, mutilok!
Goazen, goazen, goazen!
Bagoaz!
Ez izorratu, e, mutilok?
Gogor zanpatuko ditugu! Badakigu nor aukeratu.
Aurrera, paraxutistak! Emaiezue, eta suerte ona izan.
Kabroiak!
Hemen daude!
…jende honen aurka.
-Zer gertatzen da hor? -Gera zaitezte hor.
Gera zaitezte hor! Hemen egoteko eskubidea dugu!
Ze ostia!
Putakumeak!
Begiraiezu. Milaka dira.
-Derry askatuta? -Erne!
Derry askatuta, baita zera ere!
Goazen!
Bilaketa taldea!
Goazen haiengana!
Sarjentu, bilaketa talde bat bidali!
Ene, paraxutistak!
Putakume horiek!
Geldi! Geldi!
Makurtu! Makurtu!
Kontuz, mutilok!
Makurtu!
Ja ta gogor eman!
-Geratu alde honetan! -Ez mugitu!
Gomazko balak dira, eta goitik! Ez gaituzte mugituko!
Balaz ari dira tiroka!
Makurtu! Babestu!
Kamioi atzean babestu zaitezte!
Ospa, protestante aluak!
Ez esan nire amari!
Tiro egidazue!
Makurtu!
-Kontaktua ezkerraldean! -Non?
Ez dut ondo entzuten!
Makurtu burua, demontre!
Zer arraio ari zara?
Datorrela norbait hona!
Atzera, atzera!
Lerro artetik! Atzera!
Segi, segi, segi!
Barrikadetatik atera behar ditugu mutilak!
Makurtu, mutilok!
Barrikada atzean! Arma bat du!
Gizon bat hil dute! Hil egin dute!
Balak tiratzen ari dira! Makurtu!
Arma bat dute!
Ez dago tiratzailerik barrikadan! Ez dago ezer!
Ez dago helbururik!
Mutilei tiroka ari zaizkie!
Baina zer ari dira? Nahikoa da, Jainkoarren!
Atzetik ari zaizkie tiroka!
Apuntatu tiroa!
Zeri ari gara tiroka?
Ez dut helbururik ikusten!
Mutiko hari eman diote!
Putakumeak!
Hemendik atera behar dugu!
Atera barrikadatik!
Barrikadara tiratzen ari dira!
Nola du izena?
Michael Kelly.
Hemendik atera behar dugu!
Nire bila etorriko dira, Hamish!
Badoaz barrikadatik!
Patiorantz doaz. Goazen!
Goazen!
Ez tiro egin! Ez tiro egin!
Ez tiro egin!
Goazen hemendik!
Ez tiro egiteko agindu dute!
Ihes egin behar dugu!
Nire bila datoz, Hamish! Nire bila datoz!
Ez tiro egiteko agindu dute!
Jendeari tiroka ari dira!
Joan egin behar dut! Ezin naiz hemen geratu!
-Joan beharra daukat! -Itxaron!
Ez tiro egin!
Goazen hemendik! Dave, ni banoa!
Eman didate! Eman didate!
Eman didate!
Deitu anbulantziari!
-Begira babes taldeko horri! -Ez!
-Tiro egin diote! -Ezaugarri bat zuen besoan!
Ez, Barney! Zatoz hona!
Barney, ez!
Ez, Ivan! Tiroka ari dira!
-Berarengana joan behar dut! -Ez, mesedez!
Ivan, zatoz hona!
Zatoz hona!
Ez, ez! Atzera, Barney, Jainkoarren!
Jainko jauna!
Ai, Jauna!
Ene, Barney!
Barney!
Ivan!
Zero, 94 naiz, William kaletik 16:15etan berri ematen.
65ek zazpi lagun harrapatu ditu Rossville kalean.
Tankeak inguru honetan daude.
Berriz diot: bi tiro gure patruila bati 16:14etan.
Bide oso-osoa egin dute.
65, Zero naiz. Informatu berehala.
Zero, 65 naiz. Bi azpiunitate tiroketa batean nahastu dira.
Tiroak Rossvilleko etxeetatik zetozen.
Bi azpiunitateek babespean daukate eremu hori.
Bi zibil lurrean daude, zaurituta edo hilda.
Oraindik ez gaude ziur. Chamberlain kalean.
Ez dakigu nork egin dien tiro.
Altxatu dezagun!
Hilzorian dago!
Helduiozu!
Kontuz, odoletan dago! Tiro gaizto bat du!
Ba al dago medikurik?
Ez mugitu!
Eskuak gora!
Gelditu!
Eskuak buruan!
Hauek eramango ditugu! Eskuak buruan!
Nola du honek izena? A, bai!, Willy, Willy!
Medikua naiz. Zer moduz zaude?
Sendatuko zara, Willy. Lasai.
Barkatzeko esaiozue nire amari.
Hemen eman diote.
-Ezagutzen duzue izkinako gizona? -Jim du izena.
Entzuten didazu, Jim?
-Ama, barkatu. -Ez du arnasarik hartzen.
Barney!
Semea hil didate!
Barney!
Atera gorpu horiek hortik!
Goazen, mutilok!
Mugi, jode!
Mugi! Zergatik ez zarete mugitzen?
Sarjentu nagusi!
A zer putakeria!
-Zenbat tiro bota dituzu? -Kargadorea aldatu behar izan dut.
Bati kabinan eman diot. Eta arrastaka zihoan bati ere bai.
Primeran! Nik tiro pare bat bota dut aurrena, eta gero lau-bost.
-Zenbat bota dituzu zuk? -Kargadore osoa.
Zer ostia egin duzue?
-Adrenalinak gainezka egin digu. -Zibilei tiroka ikusi zaituztet.
-Ikusi duzu zer egin dugun, Lom. -Zibil guztiak terroristak ziren.
Terroristak? Nik ez dut tiratzailerik ikusi.
Teilatuetatik tiro egin digute. Ikusi duzu, gurekin zeunden.
-Bai, gertatu dena ikusi dut. -Aizu, isilik egon.
Hona iritsi, eta jende pila zegoen. Tiratzaile bat ikusi dugu.
Tiratzailea ikusi, ezker-eskuin hedatu, eta akabatu egin ditugu.
Gertatu dena zuzen kontatu, behin eta berriz aipatuko digutelako.
15 minutu barru agertuko naiz.
Zergatik ez duzu komunikaziorik? Ez dago irrati-operadorerik?
BBCk, ITNk, denek orain elkarrizketatu nahi zaituzte.
15 minutu barru joango naiz.
Hiru hildako daude gutxienez barrikadan.
Pistoladun batek tiro egin digu.
-Arma badaukazue? -Ez, jauna.
Bidali patruila bat leku hori garbitzera.
Barrikadako tiratzaileen armak behar ditugu.
Sarjentu nagusi.
Jeneralarengana eta telebistakoengana joan behar dut.
Munizio pila bat jaurti dugu.
Zergatik jakin behar dugu, eta armak aurkitu behar ditugu.
Bai, jauna.
Zer egoera dago hesian?
Hiru gorpu jaso ditugu. Oso itxura txarrean.
-Hiru hil baieztatuta, beraz? -Bai, hiru.
Polizia baieztatzera joango da.
-Armarik aurkitu duzue? -Ez, batere ez.
-Barrikadan bilatu duzue? -Bai, segituan. Poltsikoetan.
-Ez armarik eta ez kartutxorik? -Ez, ezer ez.
Hiru tiro bota ditugu.
-Nori egin diozue tiro? -Inori ez. Nik…
"Inori ez"? Zer esan nahi duzu?
Bazetozen. Ez neukan laguntzarik. Gelditu egin behar nituen.
C eskuadroia jendea atxilotzen ari zen, atzerago.
Gugana zetozen. Atzerarazi behar nituen.
-Jendeari abisatzeko tiratu duzue? -Jendea mugiarazteko.
Geroago hitz egingo dugu.
Armadak inor bereizi gabe egin omen du tiro Bogsiden.
Garbi gera dadila hau.
Paraxutistek ez dute tiro egin haiei tiro egin dieten arte.
Hiru tiro egin ditugu, hamar edo hogei jaso ondoren.
Hiru tiro? Oso gutxi dirudite.
Nik neuk hiru gorpu ikusi ditut han.
Beharbada, ez zituzten gure soldaduek hilko.
Hiru hildako ditugu. Eta hiru hildako gehiago, morteroek hilak.
Ondo da.
Ford jeneralak berehala hitz egin nahi du zurekin 12. hesian.
-Armadun gehienak hor goian daude. -Jeneralarengana noa.
-Justifikazio bat bila ezazu. -Horretan ari gara.
Argazkilariak ikusten ditut Rossvilleko etxebizitzetan.
Odolez blaitutako pankarta bati argazkiak ateratzen ari dira.
-Michael. -Jauna.
Atera itzazu Bogsidetik.
Oraintxe bertan atera itzazu.
65, Zero naiz. Atzera egizue berehala.
Berriz diot: atzera egizue berehala.
Horri deitzen diozu gutxieneko indarra?
Armadarekin konpondu izan duzue hau orain arte. Zertarako paraxutistak?
Londonderryko egoera zeharo kontrolik gabe zegoelako.
Bi polizia hilik ostegunean, 81 istilu azken asteetan…
Legea eta ordena berrezarri behar ziren.
Baina zergatik erabili dituzue benetako balak?
Elementu inkontrolatu batzuek gure gizonei eraso diete hesietan.
Oraindik ez dago soldadu zauriturik.
Beharrezkoa al zen zibil errugabeak hiltzea?
Paraxutistei tiro egin diete, eta haiek erantzun egin dute.
Bi motako balak erabili dira.
-Soldaduren bat zauritu dute? -Ez, nik dakidala.
-Noiz emango diguzue deklarazio bat? -Ahal bezain laster.
Tugwell koronela. 59.
Bogsidetik aterako gaituzte.
Simon!
Hemendik aterako gaituzte! Segi!
Mugi!
Biktima asko daude, nonbait, Wilford koronela.
Operazio hau bukatu berria dugu.
Ez dakigu zehatz-mehatz zer gertatu den, baina hiru hildako ziur daude.
Ez al duzue indar gehiegi erabili?
Zer da indarra horrelako egoera batean?
Tiro egiten badigute, guk erantzun egiten dugu, badakitenez.
-Operazioa justifikatuta dago? -Jakina.
-Ez zaizu gaurko operazioa damutzen? -Ez, batere ez.
-Batere ez? -Batere ez.
Mesedez.
-…barkatzeko esaiozue. -Horiek egin dute hau.
Bagoaz.
Goazen hemendik.
Tira! Sar ezazue barruan.
-Gerry! -Segi, segi!
Eutsi. Sendatuko zara. Entzuten didazu?
Lasai egon, motel. Sendatuko zara.
Kaka, kontrol bat!
Lasai egon.
Atera hortik!
Zauritu bat daramagu ospitalera!
Jai daukazue! Paretara! Mugi!
Hau hilzorian dago!
Bat gutxiago!
Ez dauka armarik, sarjentu!
Segi, segi!
Tira!
Sar naiteke?
Ivan Cooper naiz, barruti honetako legebiltzarkidea.
Sartu beharra daukat. Familiengana noa.
-Nora zoaz? -Cooper naiz, legebiltzarkidea.
-Hitz egin dut zure nagusiekin. -Ezin zara sartu.
Hitz egin dut zure nagusiekin. Legebiltzarreko kidea naiz.
Ez dugu zerrendarik.
Oraindik ez dakizue biktimen kopurua?
Ene bada!
Barkatu.
Zuek al zarete…?
-Zenbat daude hor, aita? -Hemen sei daude.
-Jainko Jauna! -Hemen sei daude.
Ezin dituzue lurrean botata utzi, haragia balira bezala!
Ez dago gelarik!
Frances, hor sei gorpu daude.
Ez dakit nor diren, baina Barney ez dago.
Lehen egona naiz, legebiltzarkidea naiz.
Sei horien artean, ez daude ez Paddy Doherty, ez Barney McGuigan.
Horrela, zortzi. Ez dakit zenbat dauden.
-Badakizu ezer Michael Kellyz? -Saiatuko naiz jakiten.
-Bila ezazu nire anaia Jacky. -Jacky zer gehiago?
-Jacky Duddy. -Jacky Duddy, Michael Kelly…
…Michael McDaid. Galdetuko dut.
Putakume zikinak!
Oraindik ez dugu zerrendarik?
Hamahiru.
13 hil daude.
Eta 14 zauritu.
Zenbat? Gizonak edo emakumeak?
Zerrenda daukat.
Gizonak edo emakumeak dira?
Esan egin behar zaio jendeari. Bakoitzak familia bati.
Non daude Duddytar neskak?
Hiltzaile putakumeak!
Sentitzen dut. Sentitzen dut.
Sentitzen dut.
Zaindu itzazue Duddytar neskak.
Non dago gizon hori?
Sentitzen dut. Michael Kelly hil da.
Sentitzen dut.
Atzera! Errespetatu hilak.
Sentitzen dut.
Ivan, zer egingo dugu? Nire emaztea…
Begira horri! Putakumeak alaenak!
Aita hil didate!
Hau amesgaizto bat da! Non ostia zaudete?
Brigada Glenfada Parkeraino eraman, eta bidea moztu diogu jendetzari.
Jende asko zegoen han. Ehundik gora.
Gizon bat ikusi dut, niri bonba bat botatzeko zorian zirudien.
-Ziur zaude horretaz? -Erabat.
Berehala erantzun diot. Belaunikatu egin naiz…
…eta tiro egin diot, sorbaldara apuntatuz.
Eta sorbaldan eman diot bonba bota behar zigunari.
Izkina jiratzerakoan, bi gizonek tiro egin didate.
M1 karabina motz bat zeukatela iruditu zait.
Belaunikatu naiz, apuntatu, eta hiru tiro egin ditut.
Molotov koktel bat bota digute gugandik 10-15 metrora.
Ez du inor zauritu. Beste bat bat zeukaten piztuta.
Geldirik egoteko oihukatu diot, lurrera botatzeko bonba.
Tiro pare bat bota, eta erori egin da. Ez dakit…
Pare bat tiro? Zenbat tiro?
-Lau, jauna. -Eta eman egin diozu?
Nik dakidala, bai.
-Zenbat tiro bota dituzu? -22, jauna.
-22 tiro? -Bai, jauna.
Nola da posible? Eman dizkizuten balak baino gehiago da.
Azkar, mugi!
Alde honetatik.
Zintaz itxi.
Bizkor, inork ikusi baino lehen.
Bizkor, bizkor!
Lehergaietan aditu bat etor daiteke?
41 Alfa naiz. Bonba bat daukagu, ustez.
Bidal ezazue Felix.
Hildako bat aurkitu dute, patrikan bonba bat daukana.
Bidali Felix.
Tiro bat erantzun digute handik, baina ez dago zauriturik.
Lomas, aurrera!
Itxi atea.
Hartu atseden, soldadu. Eseri.
Norton tenientea naiz. Hau Bridge sarjentua da.
Deklarazioa hartuko dizugu. Sarjentua zuri laguntzeko dago.
Zure hitzetan, gertatutakoa kontatuko al didazu?
Tanketik hondakin-barrikada bat ikusi dut, aurrez aurre…
…Rossville kalearen bukaeran.
Milaka pertsona zeuden han, denak oihuka.
Hesiaren beste aldean jaitsi gara.
Ni eskuinerantz joan naiz…
…Rossville etxebizitzen parez pare.
Eskuinerantz igotzen ari ginenean…
…halakoxe astinaldi bat izan da ezkerraldean.
Eta kontaktu bat zela iruditu zaigu.
Barrikadan frankotiratzaile bat zegoela oihukatu du saileko buruak.
Eta… zera… tiroka erantzun dio.
Lomas soldadua, helburua ikusi al duzu?
Nik… fusila zintzilikatu dut izkinan jiratzeko.
Eta orduantxe iruditu zait gizon bat tiroka ari zela…
…guri apuntatzen.
Saileko buruak esan du 50 bat tiratzaile ikusi dituela barrikadan…
…Glenfada parkerantz korrika.
Eta hara joateko agindu digu, haiei bidea mozteko.
Parkera iritsi garenean nahaspila handia zegoen.
Jende asko ikusi dugu…
Nik ez dut tiroketaren hasiera ikusi.
Noiz eman da sua gelditzeko agindua?
Tiro egin baino lehen edo gero?
Tiro ez egiteko agindua eman da…
…Glenfada parkean azken tiroak bota ondoren.
Lomas soldadua, zure iritzian…
…tiro guztiak aginduen araberakoak izan dira?
Bai, jauna.
Jakina, bizia galtzea negargarria da…
…baina oso egoera zailari egin behar izan diogu aurre.
Eta Londonderryk lasai dirudi gaur gauean…
…beraz, urrats bat egin dugu legea eta ordena berrezartzeko bidean.
Garrantzitsuena hau da: gaur ez dut ezer ikusi…
…gure soldaduen izen ona zikindu dezakeenik.
Zuzentasunez eta profesionaltasunez jokatu baitute, beti bezala.
Emaiezu nire esker ona gizonei, Pat.
Zuk ikertuko dituzu…
…paraxutisten ekinaldiaren ordutegi-kontuak.
Nire gaurko zeregina behatzaile hutsarena izan da.
Beste ezer esan nahi duzu?
Ez, jauna. Ez.
Zorionak.
IRAren aurkako gerrak jarraituko du. Mila esker, jaunok.
Behar banauzu, kanpoan egongo naiz.
Mila esker, Michael.
Mesedez.
Mesedez, itxoin pixka bat.
Eseri. Deklarazio bat egingo dizuegu.
Eta gero galderak egiteko aukera izango duzue.
Gaur arratsaldean, 27 lagun tiroz zauritu dituzte.
Horietako 13 hil egin dira.
Errugabeak ziren. Gu han geunden.
Hau gure Sharpeville da.
Hau Amritsako gure sarraskia da.
Egia-une bat…
…eta lotsa-une bat.
Hau esan nahi diot britainiar gobernuari:
Badakizue zer egin duzuen?
Eskubide zibilen mugimendua suntsitu duzue.
Eta sekula izan duen garaipenik handiena eman diozue IRAri.
Gaur gauean, hiri honetan…
…gazteak, mutil koskorrak…
…IRAn sartuko dira.
Eta zurrunbilo bat bilduko duzue.
Mila esker.
Ba al duzu mezuren bat IRAn sartuko omen diren horientzat?
Gaurkoaren ondoren ez naiz haiei sermoirik egiteko gai.
Igande Odoltsua eta handik bi egunera…
…britainiar gobernuak ikerketa bat agindu zion…
…Auzitegi Goreneko lehendakariari.
Hauek dira hildakoen izenak:
Patrick Joseph Doherty, 31 urte.
Gerard Vincent Donaghy, 17 urte.
Ikertzaileak armadaren bertsioa onartu zuen.
Alegia, IRAren tiroei erantzuteko sartu zirela soldaduak Bogsiden.
John Francis Duddy, 17 urte.
Hugh Pius Gilmore, 17 urte.
Susmo guztien arabera, biktima batzuek armak erabili zituzten.
Eta, beraz, armadaren ekintza justifikatuta zegoen.
James Gerard McKinney, 35 urte.
William Anthony McKinney, 26 urte.
Kevin Gerard McElhinney, 17 urte.
Igande Odoltsuan tiro egin zuten soldadu bat bera ez zuten zigortu.
Bernard McGuigan, 41 urte.
Michael Martin McDaid, 20 urte.
Michael Gerald Kelly, 17 urte.
Erreginak dominak eman zizkien…
…eraso hura pentsatu eta zuzendu zuten ofizialei.
William Noel Nash, 19 urte.
James Patrick Wray, 22 urte.
John Pius Young, 17 urte.
-Familiak jakitun daude? -Bai, jakinarazi zaie.
Hobe dugu hau bertan behera uztea oraingoz.
Jendea oso nahigabetuta dago. Bihozberak izan gaitezen.
-Uste dut… -Itxaron kanpora irten arte.
-"Non dago Jack?" esan dit. -Itxaron kalera irten arte.
Itxaron dezakezu pixka bat?
Zer esango diot Barneyren familiari?
Ezin diezu ezer esan.
Ezin dizuegu ezer esan. Denok ikusi duzue.
Esan nahi nieke britainiar kazetariei:
Zoazte zuen jendearengana, zuen gobernuarengana…
…eta kontaiezue zer egin duten beren izenean, gaur Derryn.
Paraxutistak bart iritsi ziren, eta zain egon dira kaleetan…
…gu akabatzeko.
Eta hau esan nahi nuke, gure izenean…
…biktimen familienean eta biktimenean:
Ez dugu atseden hartuko justizia egin arte.
Hau kantu bat da…
…sekula gehiago kantatu nahi ez nukeen kantu bat.
Ezin ditut gaurko albisteak sinetsi.
Albisteak uxatzeko, ezin ditut begiak itxi.
Noiz arte kantatu beharko dugu kantu hau?
Noiz arte? Noiz arte?
Gaur gauean.
Bat egin dezakegu, gaur gauean.
Botila hautsiak umeen oinen azpian.
Gorputz sakabanatuak irteerarik gabeko kalezulo batean.
Baina ez diot kasurik egingo borroka-deiari.
Paretaren kontra jarrarazten dit bizkarra.
Igandea, Igande Odoltsua.
Eta gudua hasi besterik ez da egin.
Askok galdu dute, baina nork irabazi du?
Lubakia zulatu digute bihotzetan.
Eta amak, umeak, anaiak, arrebak, porrokatuak denak.
Igandea, Igande Odoltsua.
Noiz arte, noiz arte kantatu beharko dugu kantu hau?
Noiz arte? Noiz arte?
Gaur gauean.
Bat egin dezakegu, gaur gauean.
Gaur gauean, gaur gauean.
Zer moduz?
Ezagutzen duzue "Nazioarteko Amnistia"?
Ba, haiek bai zuek.
Eta haiek badakite.
Dena dakite zuetaz.
Kantatu…
…Belfasti, Derryri…
…Beiruti, Nikaraguari…
Kantatu nirekin…
Aski da!
Gerrarik ez!
Gerrarik ez! Aski da!
Lehortu malkoak.
Lehortu malko odolez beteak.
Lehortu malkoak.
Igandea, Igande Odoltsua.
Kantatu denok!
Inmuneak gara, egia da.
Gertatua fikzioa baita, eta telebista, berriz, errealitatea.
Eta gaur milioika lagun negar batean.
Eta gu janean eta edanean, haiek bihar hil artean.
Benetako gudua hasi besterik ez da egin.
Jesusek irabazitako garaipena aldarrika dadin.
Igandea, Igande Odoltsua.
Mila esker.
Igandea, Igande Odoltsua.
ITZULPENA - AZPITITULUAK: Jon Muñoz