EUSKALDUNAK
Espainia iparraldeko pelikula bat Dan Grenholmen eta Lennart Olsonen eskutik
Inauteria da Zubietan.
Zubietako herri txikia Espainia Iparraldean dago, Pirinioetan, euskaldunen herrian.
Gizonezko gehienak egurginak dira. Udaberri hasierako egun batean, beren lana utzi eta
inauterirako mozorrotzen dira, ardi-larruak eta koloretako begiztadun kapelak erabiliz.
Zubietan inork ez daki inauteriaren esanahia azaltzen;
uzta-errituak ote diren, ala gaur arte iraun duten Erdi Aroko guda-dantzak.
Herri-sinesmenaren arabera, zaldi-zurdazko zartailuek espiritu gaiztoak uxatzen dituzte,
eta joareek mendietako hartz eta otsoak izutzen.
Sinbolismoa galdu egin da, baina superstizioak indar handia dauka oraindik.
Haurrak pilota-jokoan ari dira. Berentzat denbora-pasa hutsa bada ere, bizimodua ateratzeko bide bat da jokalari nagusientzat.
Pilota-jokalari on bat maiz herriaren heroi bilakatzen da, toreatzaileak bezalaxe.
Akademia bat ere existitzen da, non joko xume eta aldi berean zeharo zorrotz honetarako talentuak garatzen diren.
Euskaldunek oso gogoko dituzte apustuak.
Iñaki nekazariak 10.000 pezetako apostua egin du, bere idiak
4.000 kiloko harriaz baietz plaza 15 aldiz zeharkatu, 20 minuturen buruan.
Jose Migel Zabaleta harri-jasotzaileak bere indarra erakusten du plazako beste txoko batean.
Bere harriak 125 kiloko pisua du,eta Jose Migelek «Errekartetxo» errementariak
1935ean egindako marka gainditu nahi du, hark pisu berbereko harria 31 aldiz altxatu baitzuen 10 minutuan.
Andaluzian oilarren arteko borrokak ditugu; euskaldunen herrian, aharien arteko borrokak.
Aharietako bat Bizkaiko Golkotik dator;
besteak, mendi-herrixka batetik datorrenak, bere jarraitzaileak dakartza.
Oilar-borroketan ez bezala, borrokalariek bizirik diraute hemen.
Aharien arteko borrokak garai paganoetan du jatorria, eta antzinakoa da txalaparta ere;
Afrikako danborrak gogora dakarzkigun erritmozko komunikabidea.
Sagarrak bilduta eta zapalduta daudenean, nekazariak, makilekin ohol gainean joaz, auzokideei jakinarazten die
sagardoa dastatzeko prest dagoela.
Jaian zehar, abeslariek borroka moduko bat egiten dute. Bertsolari deritze.
Hitzak zera esan nahi du: «poesia egiten duena, kantuak egiten dituena».
Bi abeslariren arteko elkarrekintza da, maiz elementu satiriko eta barregarriak dituena,
baina poesia sofistikatuz ere osa daitekeena.
Badira bertsolari profesionalak, publikoa dibertitzeko jaira gonbidatu dituztenak.
Baina horrek ez du ekiditen beste batzuk, modu espontaneoan eta inspirazioak gidatuta, baita ere lehian hastea,
hitz kantatuen bitartez beren pentsaerak trukatuz.
Neurri batean, bertsolariek flamenkoa gogorarazten dute.
Gaiak maitasunetik, politikatik, naturatik nahiz eguneroko arazo sozialetatik datoz.
Melodia beti da berdina, eta, horregatik, hitzek musika jarraitu behar dute, nahiz eta errimak inprobisatuak izan.
Euskaldunak ospetsuak dira beren abesbatzengatik.
Hauek Ondarroako arrantzaleak dira, modu espontaneoan abesten hasten direnak.
Fotografia eta edizioa: Lennart Olson/TIO Testua eta lokuzioa: Dan Grenholm