Kamisetak atentzioa eman zidan, Black is Beltza izenak.
Historia pixka bat ezagutzeaz gain, nik uste leloak piztu zidala interesa,
kamisetaren estetikak.
Nik uste niretzat hartu nuela biran. Birako nire kamiseta izan zen.
Etorriko zen zerbaiten iragarki antzeko bat izan zen,
benetan zer etorriko zen jakin gabe.
Dena dela, Fermin Muguruzaz ari zarenean,
beti espero duzu nolabaiteko olatu bat.
Berehala ohartu nintzen anbizio handiko proiektua zela,
adar asko zituen proiektu bat.
Eta horixe zen nire beldurra. Baina banekien bide luzea izango zuela ere.
Historiaren ibilbidea gorabeheratsua izaten ari da,
lehenengo zinemarako gidoia idatzi baikenuen,
helduentzako animazio film batentzat.
Nire erronka nagusia adar guztiak kontrolatzea zen,
Fermin Muguruza den sormen sumendia,
binetetan sartzen saiatzea.
Bere sukaldean lau eskuetara lan egin genuenean, berak Internet zuen, baina nik ez
eta uste dut hori ez zela ideia ona,
bera etengabe ari zen kointzidentzia zoriontsuak topatzen,
datu berriak,
baina egun hartan Alik borroka zuen... Hau sartu behar dugu...
Olinpiar Jokoetako domina hartu zuen eta errekara bota zuen...
Hau ere sartu beharko genuke...
Kontatu zidan lanean ari zela, nobela hau idatzi zutela,
nire lana ikusi zuela eta interesa zuela ni proiektura batzeko,
eta ni, automatikoki, pentsatzen hasi nintzen,
Fermini ezin niola ezetz esan.
Oso azkar irakurri nuen, eta asko gozatu nuenez,
harrituta gelditu nintzen, egia esan.
Nire emazteari eman nion irakurtzeko
eta esan nion: "begira, hau iritsi da".
Pentsatzen ari nintzen ez nuela egingo, baina gauza asko topatu nituen hor.
Nik irudikatzeko idatzita zegoen, elkar ezagutzen ez bagenuen ere.
Musika erreferentzia guztiak,
garaia... nire lanean dagoeneko existitzen diren erreferente asko daude.
Bakarrik dekantatzen zela zirudien.
Orduan emazteari eman nion irakurtzeko, eta bera izan zen Ferminen aliatu nagusia.
Emazteak esan zidan: "Nobela grafiko bat egiteko gidoi baten zain bazinen
iritsi berria da, hau da”.
Ezinezkoa da Fermini ezetz esatea.
Nik ez dut inor ezagutzen.
Diotenez, norbaitek lortu du inoiz, baina nik ez dut ezagutzen.
Errazagoa da dragoi bati ezetz esatea, Fermin Muguruzari baino.
Utzi esaten ez dagoela planetan tokirik
non nahiago nukeen egon orain, Euskal Herrian baino,
Bilbon,
hemen, antzoki honetan, artista zoragarri hauekin,
Ferminekin eta zuekin guztiekin.
Gauza bat gehiago,
badago Nina Simoneren kanta bat
izena duena "Jakin nahi nuke zer sentitzen den libre izatean".
Eta gaur arratsaldean esan nahi dizuedana da
elkarrekin konpartitu ditugun momentu hauek,
musika zoragarri hau sentitzen,
badirudi denok dugula sentsazio bat
askatasuna nola sentituko litzatekeen sentiarazten diguna.
Zoritxarrez ez dakit euskaraz hitz egiten,
baina maite dut hizkuntza
eta etxera itzul naiteke esanez badakidala euskaraz hitz bat esaten,
esan dezaket "black” "beltza" dela.
Eskerrik asko.
Fermin, zure musika eta zure "mundua",
zuretzat bezain garrantzitsua da guretzat.
Zuk zure unibertsoan sartzen gaituzu,
baina guk ere gure unibertsoan sartzen zaitugu.
Norabide biko kalea.
Black is Beltzak Bartzelonan lur hartu zuen
Bilbon egindako erakusketaren bidez,
Alhondigakoaren bidez.
Antzeko zerbait ekarri nahi genuen Bartzelonara.
Topatu genuen espazio egokia.
Ramblei begira, beirazko arrainontzi bat dago,
espazio txiki bat,
eta bertan grabaketa estudio bat muntatzea erabaki genuen,
eta egunero gauzak egiten joatea estudio horretan.
Grabatzen joan, pilulak sarean eseki,
Black is Beltza erakusketaren inguruan egunero zeuden jarduerak.
Iruñean genuen emanaldia
eta egun hartan Bartzelonara itzuli behar genuen, eguna libre genuen,
eta esan zigun kalejira egin nahi zuela Bartzelonan, New Orleansko estilora,
baina San Fermin eguna ospatzeko.
Kalea hartzea bioi asko motibatzen gaituen zerbait da.
Katalunian kalejira guztiei "cercavilas" deitzen diegu
pertsonaiak dituzte, erraldoiak eta buruhandiak,
baina badago erraldoi berezi bat, Sallent herrikoa,
eta erraldoi politiko bakarra da Katalunian, maki bat,
gerrillari antifrankista bat.
Orduan esan nion Fermini, zerbaitek motibatzen baninduen kalejiratik harago,
zela maki erraldoia desfilatzen jartzea Bartzelonako Rambletatik.
Oso ongi pasatu genuen ordena iraultzen.
- Gora Black Fermin. - Gora.
Fermin Muguruzak lan egiten du modu batera, non gauza bat egingo duen,
eta bat-batean, x inplikatzen duen gauza hori,
biderkatzen hasten da, zibota bat bezala bueltaka,
kiribil efektua egiten hasten da eta 50.000 jarduera bihurtzen da.
10 urte pasatu dira eta atzo balitz bezala gogoratzen naiz,
Fermin gogoberotuta etorri zen,
orri batekin bakarrik, bertan argazki bat eta azpian testu txiki bat zeuden.
Eta esaten duzu:
arranopola, horren gauza gutxirekin, zenbat esaten zuen paper horrek!
Eta gero etorri den abentura guztia, 10 urte iraun du abenturak,
eta hain gutxirekin, zein istorio handia zuen orri bakar batek.
Asko eztabaidatu dugu, baina niri beti iruditu zait 2D film bat.
Azkenean horrela izan da.
Momentu batean bazirudien dena 3Dra pasatuko genuela
eta ni, egia esan, ez nengoen batere konbentzituta,
eta asko pozten naiz 2Dan egin izana, horrela izan behar baitzuen.
Denbora honetan guztian,
ekoitzi ahal izateko aukerak begiratzeaz gain,
taldeak egin ahal izatekoak,
beste film batzuk aztertu ditugu.
Ferminek gustatzen zitzaizkion filmeen zerrenda luzeak bidaltzen zizkidan
eta bat baino gehiago ikusi dugu, adibidez '5 cm segundoko',
planoz plano aztertuz ikusi genuen,
eta bilatzen zer zen berari animazioaz gustatzen zitzaiona,
teknikoki guk ere hori egin genezakeela ikusten ote zuen.
Eta, egian esan, 10 urteko prozesu bizia izan da
baina oso azkar pasatu dira, ezer, hasperen batean.
2015eko apirilaren 22an ezagutu nuen Fermin Muguruza.
Bartzelonan liburuak sinatzen ari zela baliatuta,
Beñatek eta Ricardok, laneko bi kidek,
proposatu zidaten harekin biltzea Black is Beltzari buruz hitz egiteko,
Ferminek dagoeneko editatu zuen komikiari buruz.
Eta esango dizuet, komikia irakurrita nuela,
eta nire interesa erakutsi nion proiektuarekin bat egiteko.
Gertakizun historikoei buruz aritzea gustatzen zitzaidan,
askotan historiak berak ezkutatu baititu,
edo gordetzen saiatu da.
Alderdi aldarrikatzaile hori zuen,
eta, era berean, abaniko bat proposatzen zuen, road-movie batekin,
gertakizun historiko interesgarrien ingurukoak guztiak.
Horrekin guztiarekin, Fermini nire proposamena helarazi nion,
gidoia gehiago lantzea, zinema ez baita komikiaren berdina,
gidoia komikiaren oso antzekoa zen.
Komikiak ondo eusten zion, baina pantaila handira pasatzeko
beharrezkoa zen ukitu batzuk ematea.
Bitxia da, Oriolek deitu ninduenean,
astebete zen ni hitz egiten aritu nintzela
lagun batzuekin Black is Beltza komikiari buruz.
Ferminek erabat kalkulatuta zuen dena.
Gertatzen zena zen, pieza bat kenduz gero,
gainontzeko pieza guztiak
turrustan erortzen zirela.
Silogismo moduko bat zen,
eta ni berria nintzenez, ez nuen kontrolatzen
silogismo hori beharrezkoa zela,
baina Ferminek dena kontrolpean zuen.
Eta pixkanaka biak jarri ginen bisturiarekin.
Niri pixka bat kostatu zait
ez nengoelako bisturiaren mailan, ni aizkorarekin ari nintzen.
Iruditzen zait filmean emozioa biziagoa dela,
tentsio gehiago dago, akzio gehiago,
eta, bereziki, inpaktu emozional gehiago.
Pertsonaiek beraien azalean sufritzen dituzte
gauza gehiago,
eta horrek egiten du filmak
komikiak baino intentsitate handiagoa izatea.
Proiektu korapilatsua zen eta anbizio handikoa,
askotan hitz egin dugu.
Oso film korala da.
Pertsonaia asko daude, filmean protagonismo handia ez duten arren,
baina pilula txikiak dira eta ekarpen handia egiten diote garaiari,
eta beharrezkoak eta ezinbestekoak dira.
Trikimailua zen zirriborro txiki batzuk
nik bidaltzen nizkionak pertsonaia guztiz diseinatu aurretik,
baina blokean egindako zirriborroak ziren,
momentuan argazkia atera eta bidalitakoak.
Hainbeste pertsonaia izanik,
eta Ferminek hain ideia argia izanik
filmari eman nahi zion estiloaz,
bestela ez dut uste sistema hau topatuko genuenik...
baina ez zen lan gogorra, zirriborro horiek,
egin genituen 65etatik ia guztiak,
horregatik onartzen genituen ia lehen momentutik.
Hala izan ez balitz, izugarria litzateke eta lan amaiezina,
edo ezingo genuen jarraitu honekin pertsonaiak asko zirelako.
Niri erronka bat iruditu zitzaidan, eta gozatzeko aukera bat, bi gauzak.
Asko motibatu ninduen.
Asko motibatu ninduen Josep Homsek, gustatzen zait.
Istorio txikiekin egiten duen lana asko gustatzen zait.
Eta ikusi nituenean egin zituen pertsonaia nagusiak, esan nuen, au-au!,
ia oparia da horri jarraipena ematea.
Esan nahi dut ezaguna egiten zitzaidala Josep Homsen estiloa,
marrazkiaren malkarra, izan ere batek toki askotatik jo dezake,
baina Josep Homsek lantzen duen eremua
bertan ni erabat gustura nago.
Hala, ez zitzaidan batere kostatu, kontrakoa.
Istorioa gertatzen den urtean, 1967an,
zazpi urte nituen.
Munduari buruzko lehen inpresioak ia momentu horretakoak ditut.
Kontua ez da gauza magikoa zela, ez zen,
baina ez zitzaidan kostatzen aske uztea, eta ateratzen zitzaidanarekin asmatzen nuen.
Birsortu behar ziren, dokumentu historikoak direlako,
COINTELPROren dokumentuak, FBIaren kontraespioitza zerbitzuarenak,
duela 40 urte desklasifikatu zituztenak.
Fisikoki sortzea erabaki genuen, errealismo gehien lortzeko.
Saltsa mehea egin dugu.
Zigilu-markak ziren bezala erreproduzitu,
idazmakinen tipoen tipografia berdina,
paper mota, gramajea, kolorea...
Hori izango zen gakoa zen papera,
ezkutuko agenteak ditugun tokia,
infiltratuen izenak eta filmeko pertsonaia guztiak.
Gure lana zen argazkietan islatzea estilo bat
animazioaren estiloarekin bat etorriko zena,
eta proba asko egin genituen, estilo asko egin genituen hasieran,
animazioarekin bat etor zitezkeenak,
eta orduan Ferminek aukeratu zuen bat ikatz-marrazkia zirudiena.
Gero, irudiei mugimendua emateko,
silueta hauek mozten genituen plano ezberdinak lortzeko
eta beste programa batean plano askotako mugimendua sortzen genuen,
irudiak sakontasuna izateko.
Egia esan, prozesu digitala izan da dena,
nahiz eta ditugun erremintek benetako ikatz-marrazkia irudikatu,
digitalak dira.
Gustatzen zitzaidan proiektua, komikia ongi zegoen.
Gustatzen zitzaidan tratatzen zuen garaia, gaia eta ikuspuntua.
Eta gero, Ferminekin hitz egiten, eta hain gogotsua iruditu zitzaidan
egiteko ilusio handia transmititu zidala.
Irunen gelditu ginen pare bat alditan egon ginen,
eta berak pendrive bat eman zidan, Internetetik ere argazkiak pasatu zizkidan,
testuak, eta pelikulak, eta denetarik.
Egia esan, Fermin nekagarria da
hainbeste sartzen zaio gaia buruan, bonbardatu egiten zaituela.
Lehen asteetan etengabe deitzen zuen zituen ideiak komentatzeko,
ekarpen berriak.
Komunikazioa oso ona izan da, bera ez baita nekatzen.
Jorratzen duen garaia asko interesatzen zitzaidan,
unibertsoaren historian erabakigarria den unea baita,
eta uste dut orduan hasi zirela gauzak aldatzen.
Kaixo, ni Brenda Navarrete naiz
eta hau orishentzat kantu bat da, bereziki Eleguarentzat,
Fermin Muguruzaren pelikularako,
Black is Beltza.
Ferminek esan zidanean: "Soinu banda Fabra i Coats-en egin behar dugu
egonaldi bat dudalako han", eta esan nion: "Baina Fermin, hor ez dago ezer".
Proposatu nuen, goazen zertxobait intsonorizatzera...
Aparra jarri genuen eta nahiko polita gelditu zen.
Gainera Ferminek bere egin zuen eta hori niretzat ezinbestekoa izan zen.
Inguruan argazkiak jarri zituen, Black is Beltzaren gauzak eseki zituen,
bere oroigarriak, erakusketakoak.
Mugi zitekeen estudio bat muntatzeko irtenbide onena pentsatu nuen.
Hasieran ez zitzaidan ideia ona iruditu.
Estudio batean ez grabatzean, galduko genuela uste genuen.
Eta azkenean, nik uste irabazi genuela, toki berezia baitzen,
eta bizitza berezia zuen ere.
Soinu bandan parte hartzeko artistak aukeratzean,
nik ez nuen parte hartu, Ferminek esan zidalako:
"Artista hauekin hitz egin dut musikan parte hartzeko",
Ferminek oso argi zuelako zein musika mota nahi zuen toki bakoitzean.
Lan egiten genuen, honela: "Raul hemen gustatuko litzaidake hau egitea,
jazarpena gehiago transmititzen duen musika bat egitea...".
Orduan nik esaten nuen, hemendik joko dugu eta konposatzen hasten nintzen.
Soinu bandaren kontzeptua erabat argi zuen Ferminek.
Bat, bi, hiru...
Eta kolaboratuko zuen jendea, ere bai.
Batzuekin lan egin izan dut edo ezagutzen nituen;
Anari ezagutzen nuen, egin izan dugu lan elkarrekin,
bere oso zalea naiz, eta laguna.
Maikarekin mila aldiz gurutzatu naiz, baina ez genuen elkar ezagutzen,
eta gogo handia nuen ezagutzeko eta berarekin lan egiteko.
Gero, Iseo aurkikuntza bat izan zen.
Eta Amel, Yacinerekin kantatu zuena, ez nuen ezagutzen, egia esan.
Oso argi nuen abestiak emakumearen irudia aldarrikatu behar zuela,
kasu honetan Rimittirena,
Rimitti baino belaunaldi gazteago batek egindakoa,
zoritxarrez 10 urte baino gehiago dira hilko zela,
beraz, Aljeriako emakumearen berritzea bezala da,
eta Aljeriako emakumearen borrokaren jarraipena
bere eskubideak aldarrikatzeko.
The Sey Sisters ere ez nituen ezagutzen, eta oso polita izan zen.
Egia esan zoragarria izan da soinu banda hau egitea.
Konektatu ahal izatea eta gure historia azaltzea,
gertatzen ari dena, nahasketa hau, eta batu ahal izatea
Black is Beltza bezalako proiektuetara,
horretan saiatzen ari gara, eta guretzat zoragarria da.
Fermin ezagutu genuenean, soinu bandari buruz hitz egin zigun,
eta esan genuen: Hara, zein ongi!
Filma ikusteko gogo handia,
benetan energia oso bat sortzen baitu
eta gauza asko alda daitezkeela itxaropena sortzen du,
eta horren zain gaude.
Ni Tanzaniakoa eta euskalduna naiz, eta zuek Ghanakoak eta kataluniarrak,
nola azalduko zeniokete zuen identitatea munduari?
Oso erraza da, gure gurasoak Ghanakoak dira eta ni Katalunian jaio naiz.
Erro afrikarrak dituen kataluniarra naiz.
Egia esan oso erraza da.
- Zein lantegi? - San Fermin lantegia.
Pasaporteak!
Miatu furgoneta!
Haurrentzako animazioa egitetik gatoz gu.
Dena den, mota honetako helduentzako filmak asko gustatzen zitzaizkigun.
Gainera, Ferminen ikuspegiak,
iruditzen zaigu oso ondo funtzionarazten duela filma.
Zuzenean ekoizpeneko Bearekin hitz egiten genuen,
Manurekin hitz egin nuen, barneko animazioaren zuzendariarekin,
eta pentsatzen hasi ginen nola muntatu talde hau.
Alexek deitu eta istorio zoro hau kontatu zidanean,
esku artean genuen hau,
beldur pixka batekin hartu genuen, esanez bezala: ea!,
ni beti naiz Alex lasaitzen duena, eta esaten diot nola egingo dugun hau,
nola egin denbora horretan.
Baina lehen marrazkiak ikustera joan zen, lehen fotogramak,
Ferminek zuen ideia, bilatzen ari zen estiloa
eta horrek dagoeneko mugitzen du.
Proiektua kontatzen joaten garen heinean, jendeari gustatzen joan zaio
eta ekoizpen normal batean baino zertxobait gehiago inplikatu dira
inplika daitezke, lanez topera daudelako,
plano asko egiten dituzte egunean zehar...
Hampako lan taldeak ditugu, Madrilen sortu duguna,
Galizian, pintatzen ari direnak,
eta estatu mailan eta nazioartean banatuak.
Hau dena aurrera atera ahal izateko, ekoizpen sail on bat behar da
makineria hori guztia kudeatu ahal izateko,
izan ere, kontrolatu behar dugun, ferrari bat dugu,
bestela ihes egingo digu.
Kontua da jende asko koordinatu behar dela,
eta askotan
pertsona batekin hitz egin behar duzu, eta bere lanaren arabera
funtzionatzen dute gainontzekoek.
Beraz, kasu honetan, adibidez,
plano guztiak berrikusten dituen norbait dugu
eta pertsona horrek planoak berrikustean, gainontzekoak lanean has daitezke.
Borroka etengabea da,
pertsona bati prisa sartzen, gero gainontzekoei,
azken finean, 30 pertsona baino gehiago koordinatzea da
eta talde handia da, horregatik da konplikatua askotan.
Film bat hasteko, lehenengo story batekin lan egin behar dugu,
oinarrizko lerroekin, planoa planteatzen da eta gertatzen ari dena.
Ondoren, storyaren ondoren, layoutera pasatu behar dugu,
marrazkia bukatzera,
marra askoz ere garbiagoekin,
pertsonaien diseinatzaileak sortutako eredura egokitutako pertsonaiak,
eta filmerako izan behar duen fokuratzearekin.
Layoutetik pasatzen gara...
animazioaren atalera.
Hemen lan egiten ari dira artistak,
pertsonaien mugimenduaren azterketa egiten.
Nire iritziz hau da zati garrantzitsuena, pertsonaiei bizitza ematen zaien tokia baita.
Hemen clean-upa egiten dugu,
hau da, lerroa garbitzen ari gara
pertsonaia guztiak animatu ondoren.
Prozesu honetan marrak perfektu geratu behar du,
filma horrela ikusiko baita,
eta marrak itxi behar dira, eta prozesu hori erraztu hurrengo faserako.
Eta azken fasea,
animazioaren zatiarena,
tartekatzea da,
marrazki gehiago txertatzen dizkiegu
artisten animazioei,
arintasun gehiago izateko
mugimendu osoak eta sinesgarriagoa izan dadin.
Eta gero ja, bukatzeko,
kolorearen arlora gatoz,
eta kolorearen artistak dira
zenbait arazo betetzen edo konpontzen hasten direnak
lerro eta orbain batzuetan.
Behin fase hori bukatuta,
konposiziora pasatzen gara, hau da,
animazio horren geruza guztiak esportatzen ditugu
sartzeko
ediziora zuzenean pasatuko den konposizio batera.
Plano bat ikus dezakegu hemen,
konposizioan erabilitako geruza guztiek osatutakoa.
Eta hemen, Aljerian?
Pixkanaka, bagoaz.
Argentinako talde batekin lanean aritu ginen,
herrikideak justu,
animazioaren zati baten ardura izan dute.
Orduan makineria ezberdina jarri genuen martxan,
guk planoen hasiera lantzen dugu, layoutak,
eta hori bidaltzen genuen Argentinara, haiek animazioak egiten zizkiguten,
eta gero plano horiek gure estudiora itzultzen ziren
tartekatzen bukatu eta kolorea jartzeko.
Black is Beltza proiektuan parte hartzeko jarri ziren gurekin harremanetan,
hasieratik piztu zuen gure interesa eta asko erakarri gintuen,
gure lanbidearen erroetara itzuliko baikiginen,
ohiko marrazki animatuarekin hasi ginenekora.
Hain jariakorra ez den animazio bat bilatzen genuen,
gizakiak diren pertsonaiak direnez,
marrazki zail samarra da,
ideia ez da mugimendu handia sortzea,
eta pertsonaiaren eredua mantentzen saiatzea.
Hori da ideia nagusia proiektu honetan.
Akzio eszenak izan arren,
horietan animazio handiagoa ikusi behar dugu,
animazio jariakorragoa.
3D departamentuan lanean ari den jendea ere badugu,
ibilgailuak ukitzen ari dira,
testuren zatian sartzen, render probak egiten...
Hori guztia 2D pelikula batera integratzeko,
3D hori 2D antzeko batera eramatea,
pertsonaiekin fusionatu ahal izatea
eta pantailan ez dadila jauzi bat nabaritu.
Niretzat garrantzitsuena kontatzen duena da, eta nola kontatzen duen.
Uste dut Manex Unanueren abentura, 1960. hamarkadako kulturan barrena,
pertsonaia ezberdinak ezagutzeko bidaia kulturala da,
ez bakarrik Black Pantherrekin dituen abenturak,
The Factory ere bisitatzen du, Andy Warholen estudioa,
Che ezagutzen du, Aljeria...
Gure historian hain garrantzitsuak diren momentu horiek guztiak.
Egia esan, Manex Unanue den pertsonaia nagusia,
nik ahotsa jartzen diot, eta alde batetik bestera doa
eta ikuslea bideratzen du.
Ni honetan parte hartzen ari naiz Ferminen laguna naizelako,
duela urte asko ezagutzen dut,
eta lehen aldia da elkarlanean gabiltzala, ilusio handia egiten dit.
Badakit bera oso konprometituta dagoela politikoki,
eta ideia ona iruditzen zait laguntzea, nolabait,
Black is Beltza izena duen iraultza honetan.
Laia pertsonaia erresistente kultural bat da,
Mexikon bizi den kataluniar bat, errefuxiatua,
eta indar handiko emakumea da.
Laster Bartzelonara itzuliko naiz klandestinoki
borroka antifrankistarekin bat egiteko.
Fede handia eduki behar da horretarako.
Bihozkadekin funtzionatzen dut.
Orduan, bat-batean proiektua,
hasteko Ferminena delako, eta beti miretsi izan dut modu berezian
eta gero, proiektua memoria-jolasa ere badelako,
gertakizunekin osatutako jolasa,
herrialdeen arteko nahasketa, komiki nahasketa horrekin ere bai.
Espainiak polizia handiak izan ditu,
eta oso kabroiak ere bai.
Baina ez kabroia tarteka, kabroia etengabe,
kabroia kimikoki.
Bere lanean sinisten duen polizia horrekin jolastea da
garai hartan brigada politiko-sozialeko kidea izatea
sekulako sinadura zen.
Beno, denok barruan eraman behar dugun polizia da dirudienez,
gutxienez memorian,
kanpora ateratzeko aukera da.
Esan diezu mesede bat beste mesede batekin ordaintzen dela?
Proiektu hau iruditzen zait, Ferminen guztiak bezala,
anbizio handikoa, baina beti sartzen da horrelako saltsetan.
Artearen historia edo produktu edo obsesio baten historia da,
eta berak hartzen du, bidea ematen dio, eta pun, pun, pun, atera arte,
metodikoa da, langilea,
eta historia hau zoragarria iruditzen zait.
Orain nire ametsa da Ruth pertsonaiak benetako bizitza izatea,
eta zineman interpretatu ahal izatea, ez bakarrik animazioan.
Pabiloi honen argazkiak ezin dituzu atera!
Nire pertsonaia, Warren Philips, oso tipo maitekorra da, pertsona ona,
oso gozoa da, oso...
Gorputzeko zatiak galduko ditu,
tipo bat...
Desastre bat,
ustel bat, boterearen estoldekin harremana duena,
pertsonaia bat... kezkagarria, oso kezkagarria,
oso zinikoa, badakigu horrelakoak existitzen direla
eta ezagutuz gero, hotzikarak sortzen dituzte.
Zaindu putoak!
Pertsonaia prestatzeko, Muguruzak Youtubeko lotura bat bidali zidan
non John Wayne ateratzen zen hitz egiten,
amerikar-chicano azentua egiten saiatzeko,
baina kontuan eduki behar da egiten dudan guztiak
Vilanova i la Geltrúko azentua duela pixka bat.
- Baina, zein hizkuntza da hau? - Cherokeea?
Kodifikatutako hizkuntza bat?
Kubako kontsulatuan Madrilen lan egiten duen bat naiz.
Denborekin jolasten duen gizon bat da.
Ezin jakin ziur erregimenaren alde dagoen,
Kuban egiten ari den borrokaren alde,
baina, bestetik, identifikatuta sentitzen da Che-ren heriotza narratzean.
Suabe, suabe, suabe,
ez jarri urduri, hauek hemen daude gu laguntzeko,
egia, Ramiro?
Kubako marrazki bizidunek duten lexikoaren eragina dugu.
Eta ahotsaren testura horiek
landu ziren ahotsak fabrikatu ahal izateko,
pertsonaiak fabrikatzeko eta parte-hartzeak.
Aizu! Ez esan galiziarrari frantziarra dela,
berak dio euskalduna dela,
eta oldartu egiten da, e?
Fermin ezagutu nuen lehen Nazioarteko Zinema Jaialdian,
errefuxiatu sahararren kanpamentuetan, 2003. urtean.
Topaketa eta jaialdi ahaztezinak izan ziren,
Espainiako, Latinoamerikako... artista talde bat batu ginen
ez bakarrik zinemakoak, talde handia zen.
Esperientzia ahaztezina izan zen
eta elkar ezagutzeko zortea izan genuen, bera Rock&Roll bandarekin zegoen
eta kontzertu bat eman zuten, nire bizitzako politenetakoa,
haimez betetako basamortu hartan,
basamortu hartako bakardade eta isiltasunean,
bat-batean, kanpamentuko jangela zen hartan,
Rock&Roll banda hura jotzen hasi zen
eta hain zoriontsu ikusi genituen jaialdiko pertsona guztiak,
jendea, sahararrak dantzan hasi ziren,
festa ahaztezina izan zen.
Bidaia luzea izango da. CIA atzetik dugu, estutuz.
Ferminek deitzen dit proiektu honetarako
eta pozgarria da niretzat, harro egoteko modukoa
pertsonaietako baten ahotsa interpretatzea.
Kuba ezaguna da,
baina oraindik asko gelditzen da Kuba ezagutzeko.
Agian istorio hau pistak ematen dituen horietakoa da,
kubatarrak sartu ziren gauza horiei buruzkoak,
hainbeste tokitan, hainbeste herrialdetan,
hainbeste aldarrikapen sozialetan, hainbeste borrokatan...
azken finean, munduko toki askotara iritsi zen Kubako elkartasuna
eta jende askok ezagutzen ditu horrelako gauzak,
baina nik uste dut film honek interesa piztuko duela,
historia bilatzen hasteko.
Niri tokatu zitzaidan istorio honetan haserre dagoen pertsonaia bat,
maitasunaren bidezko frustrazioa
eta azkenean zertxobait traizionatzen du kausa.
Baina atseginena izan da,
ahots bat topatu, marrazkiak ikusi eta,
egin zioten karakterizazioa ikusi,
ahots bat topatu kubaneo desatsegin eta marmarti horrekin,
baina uste dut ongi pasatu dugula
eta guk ondo pasatu badugu, nik uste dut ikusleek ere gozatuko dutela.
Emakume hori nirea da, kabroia.
Eromena da Black is Beltzaren gidoia!
Eta istorio guztia, erreala izateaz gain,
eta nahiko ezohikoa,
benetako gauzak daude eta fikziozkoak,
baina inork ez daki zer den erreala eta zer ez.
Gaur jakinarazi didate
PCCaren militantziaren prozesua egiten ari zaizkidala
eta ni Antonovich kamarada jokatzen.
Kasualitateak ez dira existitzen, zoria pilatu egiten da.
Bravo Sarjentua, badirudi euskaldunak maila ematen duela.
Gidoi interesgarria iruditu zitzaidan oso,
oso didaktikoa dela uste dut.
Gustatu zitzaidan, ezagutzen ez nituen datu historiko asko eman zizkidalako,
oso modu entretenigarrian.
Oso interesgarria iruditzen zait nola lotzen dituen istorioak,
nola azaltzen dituen gertakizun historikoak.
Eta orain, gaueko momenturik garrantzitsuena...
Badakit emakume asko daudela historia arabiarrean
ezberdinak izan direla, Cheikha Rimitti bezala,
eta nahi dutena egin dutenak.
Beraz, aupa horrelako emakumeak!
Ongi etorri emakumeak eta gizonak.
Gidoia eta proiektua oso interesgarriak iruditu zitzaizkidan
panorama iraultzailea baita,
1967. urtekoa.
Amiraren papera jokatzen dut, Aljeriakoa da bera.
Amirak protagonistak hartzen ditu Aljerian
eta pertsonaiak zinemara doaz pelikula garrantzitsu bat ikustera,
niretzat erreferentziazko filma izan zen, "Aljeriako bataila".
"Aljeriako bataila" kale hauetan grabatu zen.
Garai hari begiratzeak gauza asko ulertzen lagundu digu
eta ikusten konpondu ez diren arazo guztiak
eta batzuk okerrera egin dute.
Gurekin bazaudete, ez duzue zertan kezkatu.
Beno, baina Quebecen ez da gauza bera...
hemen frantsesa hitz egiten da.
Iman, baina Beirut deitzen didate.
Zure Frantziako pasaporteak eta zure hizkuntzek
asko lagun gaitzakete.
Hau, nahi duenean, euskaldun putakume bat da,
edo maritxu frantses bat.
Bidaia on nire erraldoi beltz maitagarriak!
Esperanzaren papera jokatzen dut.
Oaxacako emakume bat da, Juan Rulfo hartzen duena
Mexico DF-n, eta Christophe Moulin
eta benetako oaxacar abentura batera eramango ditu,
baldin badakizue zer esan nahi dudan benetako oaxacar horrekin…
Bidaia batera joango dira, horrela deituko diogu.
Ez arduratu güey, nik daukat labirinto honen giltza.
Oso dibertigarria. Oso argi dauka nahi duena,
baina, era berean, asko jolasten uzten dizu,
eta sentiarazten dizu oso ongi ari zarela,
orduan, indioilar baten gisa, ireki egiten zara.
Oso polita eta oso ongi iruditzen zait existitzea filmak
kulturak elkartzen dituztenak, eta uste dut munduan orain bizi dugun egoeran
elkartasunaz ari diren filmak eta nola kultura batek bestea aberasten duen,
oso garrantzitsua iruditzen zait munduarentzat orain.
Ez kasu egin Rulfo jaunari, txistezalea da.
Zu zara Rulfo idazlea?
Rulfo, ez? Juan Rulfo.
Egia esan oso hunkigarria izan zen.
Rulfori omenaldia egiteko beldurrez beti,
baina asko hunkitu ninduen eta esperientzia polita izan zen.
Beti atentzioa eman didan gauza bat dago,
izan ere, bi liburu bakarrik idatzi zituen tipo batek,
nobela bat eta ipuin liburu bat,
hain famatua egin izana, hain garrantzitsua, hain...
influentzia handia gainontzeko guztientzat...
Rulfo errealismo magikoaren aita da!
Rulfo gauza asko da.
Rulfo naiz, argazkilaria.
Rulfo asko daude...
Tokatu zait jokatzea, txapeloker baten papera!
Txapeloker bat Frantziako mugan, garai hartan.
Niretzat luxua izan da, aktoreei beti gustatzen baitzaigu
putasemearena egitea,
eta, nire kasuan, guardia zibil bat, Euskal Herrian, garai hartan,
bikoitza motibatzen nau,
eta, gainera, Meliton Manzanasen azpiko bat,
hori sekulakoa da,
garbitu zutenean bezain hunkigarria ia.
Inork ez du ihes egiten ordezko piezak bakarrik baditu, ez duzu uste?
Animazioa askatasunez beteta dagoela iruditzen zait,
dramak eramaten ez zaituen tokietara eramaten zaitu.
Ez fidatu güerito, hau surrealismo magikoa da.
Mugako poliziaren papera jokatu dut.
Muga hainbeste aldiz gurutzatu dut,
ondo jokatuko nuela pentsatu nuela.
German Valdes da, ergela.
TinTan, aktorea.
Poliziaren hainbeste "atentziorekin" hazi ginen...
Nik bizitu izan ditut hainbat egoera larri,
erratuta akusatu ninduten,...
Esperientzia hori nire pertsonaia eraikitzeko erabiltzen ahalegindu naiz,
benetan gorpuzteko.
Sentitzen dugu Valdes jauna, ohiko ikuskatzea.
Ireki maletategia.
Niretzat ohorea izan zen Tin Tanen papera jokatzea,
pertsonaia mexikarra da,
komediante mexikarra, aktore mexikarra,
ikusten hazi nintzen.
Ringok argazki bat eskatu zidan
"Pipermin Sarjentuaren" portadarako.
Aktore gisa duen karisma jarraitzeko pauso modukoak ziren,
pailazo bat da, baina jeinu bat.
Goazen Disneylandiara,
"Oihaneko liburua"ren Baloori ahotsa jarri behar diot.
Hemen gaude, Black is Beltzaren set-ean,
free style bat jaurtitzeko puntuan,
beraz, bota gainbegirada bat...
Begira nola txikitzen ditudan zaborra botatzen duten rapero faltsuak,
haien flowa hautsitako kristal bat da, zure aurpegia erdi-erditik moztuz.
Rapero horiek artea hondatzen ari dira.
Beraien mixtapeekin barre egiten dut,
rapero jendaila bat ipurditik hitz egiten.
Ben Cauley pertsonaiaren lerro batzuk interpretatu berri ditut,
tronpetista famatua,
eta oso dibertigarria izan da, esperientzia haluzinagarria.
Elvisi buruz esaten duten moduan, Otis Redding bakarra dago.
Fermin Muguruzaren ekoiztetxearen email bat jaso nuen,
bera nire lagun handia da eta oso pozik jarri nintzen
filmean parte hartzen utziko zidalako, Rudyri ahotsa jarriz.
Auzoan zehar galduta zebiltzan.
Filmean ageri dira 1965. urtearen inguruan hasi ziren arrazagatiko borrokak,
eta orduan jaio nintzen ni, 1965. urteko azaroan.
Horrelako kaka asko gertatzen ari ziren orduan.
Egia esan, oraindik gertatzen ari dira 2017. urtean,
beraz, galdetu behar diogu gure buruari,
ea noraino iritsi den gure gizartea,
eta zenbat egin dugun aurrera gizarte bezala eta pertsona gisa.
Manex!
Amesgaiztoak berriro?
Nik uste dut oso garrantzitsua dela horrelako film bat egitea momentu honetan.
Filmak iraganeko zerbait du oinarri, literalki,
baina filmean gertatzen denak antzeko jarraitzen du orain ere,
AEBetan, Palestinan, Mexikon, toki guztietan.
Uste dut garrantzitsua dela gauza hauek, puntu historikoak konektatzea,
egungo jendeak uler dezan zer gertatzen ari den orain,
iraganean pasatutakoa ezagututa.
Baina zer nahi dute abestea zehazki?
Normalean, aljeriarra naizenez, terrorista gisa lan eginarazten didate,
edo lapur, matxista, edo horrelako zerbait...
baina horrelako proiektu bat asko atsegin dut.
Ez dakit zer pentsatzen duzuen zuek,
baina momentu historikoa bizi dugu.
Nire pertsonaia ez dut oso urruti bilatu, nigandik urrun,
nire osaba FLNko kide izan baita
eta pertsonaia honen antza handia du.
Nire osabari buruz gogoan dut etxean sartzen zenean
eta 1,60 m bakarrik neurtzen zuen, baina erraldoia iruditzen zitzaidan.
Hura gogorarazi dit pertsonaiak...
Gero ikasi dut zer den iraultza bat
eta zer den iraultza batean inplikatzea,
bereziki nazioarteko iraultza batean,
izan ere, Aljeria ez da bakarrik geratu bere guda edo iraultzan,
beti lagundu izan ditu independentzia eta autodeterminazio mugimenduak.
Aljeriatik irten behar duzue berehala.
Pertsonaia garrantzitsua da niretzat, Angela miresten dut,
eta emakume beltz gisa, gida lanak egin dizkigu
gure buruak askatzen eta kolonizaziotik ateratzen jarraitzeko
hezkuntzaren bidez, askatzeko beste estrategia bat formulatuz.
Niretzat Angela Davies benetako feminista baten irudikapena da,
benetako feminista denaren antzekoa behintzat,
eta idealizatua izan daitekeen pertsona bat
Angela Davisek bezalako ahotsa duen norbait izan behar du.
Ossie Davisek esandako hitzak entzun berri ditugu
Malcom X-ri eskaini zizkion haren ehorzketan.
Gidoia jaso nuen eta pentsatu nuen oso interesgarria zela
ni nerabea nintzenean jazotako gertakizunak ziren denak,
baina inoiz ez dut aukerarik izan horrelako film batean parte hartzeko.
Euskaldunak?
Ez nekien existitzen zirenik ere
eta orain toki guztietan daude.
Nire pertsonaiaren, Wilson Cleverren, harremana
Manexekin, protagonistarekin,
hasieran ezagutzen direnean ez dira elkarrez fio,
eta pixkanaka konfiantza hartzen doaz,
eta lagun bihurtzen dira.
Nire pertsonaiak galdetzen dio:
"Mesedez, utzi zure hizkuntzako hitz bat ezagutzen,
euskaraz".
Jakin nahi du nola esaten den "black" euskaraz,
eta Manexek esaten dio: "Euskaraz 'black' 'beltza' da".
“Beltza Power!”
"Boterea herriarentzat!"
Imajinatu, nik Fermin 1985. urtetik edo ezagutzen nuen,
eta bat-batean agertzen da, eta, esan ohi dudanez, nire etxean sartzen da
emailaren teknologia berrien bitartez,
eta galdetzen dit ea egin dezakedan lan hau.
Baietz esan nion noski, prest nengoela berarekin lan egiteko
eta beharrezko guztia egiteko.
Foleya arte bat da, non soinu bat egitera zoazenean, jauzi egiten duzun.
Inoiz ez dakizu zer gertatuko den,
baina gorputzak irudiarekin joan behar du, eta soinu bat sortu behar duzu.
Batzuetan modu batera da, eta besteetan beste modu batekoa.
Marrazkiekin lan egiteko, film honetan zehazki,
erabat integratu naiz pertsonaiekin,
marrazki bizidun bihurtu naiz,
eta filmean ikusten nuena interpretatu dut.
Film errealista bat egiteak bizitzaren antz handiagoa du,
pertsonaiaren barruan sartzen zara,
baina marrazki bizidunetan beste akzio mota bat dago,
cartoon-agoa, dibertigarria,
eta beste ikuspuntu bat eman behar diozu.
Erikek salaren efektuak egin ditu, Edgarrek artxiboaren sinkronikoak,
eta Françoisek soinu giroak egin zituen.
Hori guztia Edgarren begiradapean,
diseinatzailea, nahaslea eta aditua da gai honetan,
eta noski, ni, Ferminek nahi zuenaren ikuspuntua aintzat hartuta,
proiektuari forma emanez soinuari dagokionez.
Egia esan, maratoi luzea izan da,
baina hunkigarria.
Hasieran ahotsak bakarrik genituen,
gida-ahotsak.
Pixkanaka, pertsonaia guztiak ordezkatzen joaten ginen
azken pertsonaiagatik.
Ahotsen grabaketekin urte bat baino gehiago eman dugu.
Ahots berri bat sartzen genuen bakoitzean
hunkigarria zen, ikusten baitzenuen zein norabide hartzen zuen denak.
Gure lana izan da soinu bandaren making of osoa grabatzea
Fabra i Coatseko estudio batean,
eta jarduera guztiak ere grabatu ditugu
Bartzelonan filmaren inguruan sortu ziren guztiak,
topaketak, solasaldiak, kontzertuak,
Ferminek Bartzelonan egindako egonaldia, azken finean.
Uste dut oso garrantzitsua izan dela dokumentatzea
Black is Beltzaren sormen prozesu guztia,
jende asko inplikatu da,
ez bakarrik parte-hartzaile zuzenak,
Ferminek, bere izateko moduagatik,
loturak sortu ditu pertsonen artean, Fabra i Coats bezalako espazioetan,
ateneu L’Harmonian, Sant Andreu auzoko jendearen artean.
Solasaldiak egin dira, kontzertuak,
eta horrek egin zuen, loturak hazi ahala,
egitura ere handitzea, eta era berean, filma,
hasieran aurreikusita ez zeuden pertsonek parte hartu dute,
ekarpen berriak egon dira,
testuinguru hori gabe, bukaerako emaitza ez zen berdina izango.
Beraz, orain prozesu hau ikustea
filma ulertzeko modu bat da.
“ONGI ETORRI”