1
00:01:47,959 --> 00:01:54,119
{\an8}Hau idazten dudan bitartean
200 libanoar hil dituzte,

2
00:01:54,959 --> 00:01:58,600
{\an8}ia gehienak, zibilak.

3
00:02:00,720 --> 00:02:03,879
{\an8}Gernika dut gogoan.

4
00:02:05,000 --> 00:02:09,840
{\an8}Rotterdam dut gogoan.
Varsovia dut gogoan.

5
00:02:10,520 --> 00:02:15,239
{\an8}Leningrado dut gogoan.
Bagdad dut gogoan.

6
00:02:15,560 --> 00:02:19,320
{\an8}Beirut dut gogoan.
Teheran dut gogoan.

7
00:02:20,320 --> 00:02:25,000
{\an8}Hiroshima dut gogoan.
Nagasaki dut gogoan.

8
00:02:25,760 --> 00:02:30,520
{\an8}Sarajevo dut gogoan.
Dubrovnik dut gogoan.

9
00:02:31,040 --> 00:02:36,239
{\an8}Mostar dut gogoan.
Srebrenica dut gogoan.

10
00:02:36,560 --> 00:02:41,200
{\an8}Gorazde dut gogoan.
Yarmouk dut gogoan.

11
00:02:41,439 --> 00:02:45,959
{\an8}Aleppo dut gogoan.
Bartzelona dut gogoan.

12
00:02:46,160 --> 00:02:50,720
{\an8}Eibar dut gogoan.
Intxorta dut gogoan.

13
00:02:51,600 --> 00:02:53,800
{\an8}Durango dut gogoan.

14
00:03:12,280 --> 00:03:17,680
{\an8}Itxaropen aldi baten ondoren, hiritarrek
berriro sumatzen dute etsaia hurbil.

15
00:03:17,760 --> 00:03:20,760
{\an8}Saiakera guztiek
huts egin dute.

16
00:03:20,920 --> 00:03:24,000
{\an8}Gaur, Vedran Smailovic-ek
bere txeloa jo du kalean,

17
00:03:24,080 --> 00:03:27,879
{\an8}mortero batek
22 lagun hil zituen lekuan.

18
00:03:28,360 --> 00:03:32,200
{\an8}Albinoni-ren "Adagioa"
joko du 22 egunez jarraian,

19
00:03:32,360 --> 00:03:35,000
{\an8}egun bat biktima bakoitzeko.

20
00:04:02,680 --> 00:04:06,280
{\an8}- Kaixo, aspaldikoa.
- Zer moduz zaude?

21
00:04:06,800 --> 00:04:11,879
{\an8}- Maite, itxura ona duzu.
- Zuk ere bai.

22
00:04:15,239 --> 00:04:18,560
{\an8}- Gernikara goaz?
- Bai, oraintxe.

23
00:04:18,800 --> 00:04:20,080
{\an8}Ederto.

24
00:04:20,160 --> 00:04:25,479
{\an8}Ba al dakizu biharko
jaialdiaren berri?

25
00:04:26,439 --> 00:04:29,119
{\an8}Ez askorik.

26
00:04:30,119 --> 00:04:35,239
{\an8}- Badakizu Gernika bonbardatu zutela?
- Bai, 1937an.

27
00:04:47,959 --> 00:04:54,040
{\an8}Biharko kontzertuaren oinarria
Bernardo Atxagaren "Markak" liburua da.

28
00:04:54,200 --> 00:05:00,400
{\an8}Oroimenari buruzko lana da,
gure memoriari buruzkoa.

29
00:05:00,640 --> 00:05:04,400
{\an8}Nik orbainak ditut
bihotzean eta garunean.

30
00:05:04,600 --> 00:05:09,000
{\an8}Bonba baten hotsa
inoiz entzun baduzu...

31
00:05:11,160 --> 00:05:15,119
{\an8}- horrek betiko markatzen zaitu.
- Bizitza osorako.

32
00:05:15,400 --> 00:05:21,239
{\an8}Gure gainean bi milioi bonba bota zituzten,
egiazkoak, eta bizirik iraun dut.

33
00:05:21,400 --> 00:05:23,600
{\an8}Zenbat marka ditut nik?

34
00:05:23,680 --> 00:05:28,400
{\an8}Balak, frankotiratzaileak...
Ez nuen espero bizirik irautea!

35
00:05:28,520 --> 00:05:30,400
{\an8}Sarajevon soilik...

36
00:05:30,520 --> 00:05:36,239
{\an8}...11.540 pertsona
hil zituzten.

37
00:05:37,040 --> 00:05:45,040
{\an8}- Ikaragarria da.
- Eta horietatik, 1.160 haurrak ziren.

38
00:05:45,520 --> 00:05:51,360
{\an8}Haurrak. Erlijio
guztietakoak!

39
00:05:55,439 --> 00:05:58,000
{\an8}BAKEAREN MUSEOA

40
00:06:00,479 --> 00:06:03,360
{\an8}- Hauxe da Gernika.
- Hara!

41
00:06:03,520 --> 00:06:09,239
{\an8}Ez dut alde handirik
ikusten irudi honen...

42
00:06:09,800 --> 00:06:14,680
{\an8}...eta gaur egungo
Palestinako Gazaren artean.

43
00:06:14,879 --> 00:06:17,640
{\an8}Ez dago ezberdintasunik.

44
00:06:17,879 --> 00:06:21,959
{\an8}Beraz, munduak ez du
ikasi ezertxo ere!

45
00:06:22,239 --> 00:06:28,200
{\an8}Historian zehar bakarrik ikasi dugu
gero eta jende gehiago hiltzen.

46
00:06:28,520 --> 00:06:32,520
{\an8}- Eta Sarajevon?
- Sarajevon, gauza bera.

47
00:06:33,119 --> 00:06:37,560
{\an8}Gauza bera ikusten dut nik
Sarajevon. Ezagutzen dugu hori.

48
00:07:20,760 --> 00:07:23,720
{\an8}Zeure historiaz
galdegin behar dizut.

49
00:07:23,879 --> 00:07:28,720
{\an8}- Nola erabaki zenuen hura egitea?
- Ez nuen neuk erabaki.

50
00:07:31,040 --> 00:07:36,280
{\an8}Jakin nuenean auzoko
22 lagun galdu nituela,

51
00:07:36,560 --> 00:07:40,000
{\an8}denak ezagunak
eta hurbilekoak,

52
00:07:40,320 --> 00:07:47,680
{\an8}eta nire etxetik 100-150 metrora
gertatu zela sarraskia...

53
00:07:47,840 --> 00:07:54,239
{\an8}...jabetu nintzen dolua ekarri behar nuela.
Eta alkandora eta esmokina jantzi,

54
00:07:54,439 --> 00:07:57,920
{\an8}eta txeloarekin
kalera atera nintzen.

55
00:07:58,239 --> 00:08:03,280
{\an8}Kalean barrena abiatu nintzen,
bonba jausi zen lekura iritsi arte.

56
00:08:03,560 --> 00:08:09,920
{\an8}- Eta bertan nengoelarik...
- Nola erabaki zenuen txeloa hartzea?

57
00:08:10,720 --> 00:08:14,239
{\an8}Berez atera zitzaidan,
pentsatu gabe.

58
00:08:14,320 --> 00:08:18,600
{\an8}Txeloa hartzen dut eta kito.
Nire zati bat da. Neure-neurea.

59
00:08:18,720 --> 00:08:22,479
{\an8}Baliteke seguruago sentitzea
txeloarekin, ez dakit.

60
00:08:22,560 --> 00:08:26,920
{\an8}Baina kontua da bat-batean
leku hartara iritsi nintzela.

61
00:08:27,040 --> 00:08:29,879
{\an8}Jende gehiago
zegoen han.

62
00:08:29,959 --> 00:08:34,760
{\an8}Batzuk musulmanen erara otoitz egiten,
beste batzuk katolikoen modura,

63
00:08:34,800 --> 00:08:40,360
{\an8}beste batzuk erritu ortodoxoaren arabera,
ekialdekoa, errusiar elizarena.

64
00:08:40,400 --> 00:08:46,119
{\an8}Aulki bat hartu nuen alboko tabernatik,
kraterraren ondoan eseri nintzen,

65
00:08:46,360 --> 00:08:50,160
{\an8}txeloa atera eta
jotzen hasi nintzen.

66
00:08:59,720 --> 00:09:02,520
{\an8}Negar malkotan...

67
00:09:03,400 --> 00:09:07,560
{\an8}...Albinoni jotzen hasi nintzen.
Ez bainekien zer jo.

68
00:09:07,680 --> 00:09:12,239
{\an8}Pentsatu gabe hasi nintzen jotzen,
eta gero ohartu nintzen Albinoni zela.

69
00:09:12,560 --> 00:09:14,680
{\an8}Amaitu arte jo nuen.

70
00:09:15,520 --> 00:09:22,800
{\an8}Eta alboko gizon batek galdetu zidan:
"Bihar zer ordutan joko duzu?"

71
00:09:24,040 --> 00:09:26,080
{\an8}Eta nik, "Zer?"

72
00:09:26,400 --> 00:09:29,920
{\an8}"Ea bihar zer
ordutan joko duzun."

73
00:09:30,160 --> 00:09:33,439
{\an8}"Ez, ez dut uste
bihar joko dudanik."

74
00:09:33,520 --> 00:09:35,200
{\an8}"Bai, jo egin behar duzu".

75
00:09:35,280 --> 00:09:39,879
{\an8}Beste batzuek ere: "Bai, jo ezazu.
Oso indartsua da. Hunkigarria!"

76
00:09:40,000 --> 00:09:44,160
{\an8}Eta besteek ere bai: "Vedran,
ez da txantxa. Jo egin behar duzu!"

77
00:09:44,280 --> 00:09:49,160
{\an8}Eta zer sentitzen zenuen jendeak
hala hitz egiten zizunean?

78
00:09:49,320 --> 00:09:54,439
{\an8}Ba, zelanbait ekintza hark
jendeari indarra ematen ziola.

79
00:09:54,640 --> 00:09:58,640
{\an8}Indarra ematen zien
eurei, eta niri ere bai.

80
00:09:59,000 --> 00:10:03,600
{\an8}Orduan erabaki nuen hogeita
bi egunez jarraian jotzea,

81
00:10:03,760 --> 00:10:08,400
{\an8}egun bat hildako auzoko
bakoitzaren omenez.

82
00:10:08,560 --> 00:10:12,200
{\an8}Badago ezberdintasunik Vedran-en...

83
00:10:12,280 --> 00:10:16,479
{\an8}...eta Sarajevoko txelo-jotzaile
ospetsuaren artean?

84
00:10:16,959 --> 00:10:22,160
{\an8}Vedran gizon indartsua da,
baikorra eta alaia,

85
00:10:22,360 --> 00:10:25,840
{\an8}bizitzeko gogoa duena,
gizon arrunta.

86
00:10:26,160 --> 00:10:28,720
{\an8}Sarajevoko txelistak, berriz,

87
00:10:30,840 --> 00:10:33,000
{\an8}nolabait...

88
00:10:34,320 --> 00:10:38,520
{\an8}...ezin du inoiz
ihes egin Sarajevotik.

89
00:10:38,920 --> 00:10:44,520
{\an8}Sarajevoko txelista azken
arnaseraino borrokatuko da...

90
00:10:45,080 --> 00:10:51,640
{\an8}...faxismo guztien aurka eta
Lurraren suntsipenaren kontra.

91
00:10:51,800 --> 00:10:56,400
{\an8}Badakizu nola sortzen
ditudan nire piezak?

92
00:10:56,840 --> 00:11:01,160
{\an8}Sentipen bat izaten dut,
gero soinuak-eta entzuten ditut,

93
00:11:01,239 --> 00:11:05,600
{\an8}eta azkenean dena nahastu
eta pieza konposatzen dut.

94
00:11:05,840 --> 00:11:08,879
{\an8}Pieza honetan
zeu zara lehen osagaia.

95
00:11:08,959 --> 00:11:11,119
{\an8}- Ongi.
- Aholkurik?

96
00:11:11,400 --> 00:11:14,640
{\an8}- Ideiaren bat?
- Bai, ideia bat emango dizut.

97
00:11:14,800 --> 00:11:17,320
{\an8}Erritmo hau.

98
00:11:24,840 --> 00:11:26,479
{\an8}Horixe.

99
00:11:36,080 --> 00:11:38,080
{\an8}Eta tempoa?

100
00:13:10,640 --> 00:13:12,320
{\an8}Bakarrik, azkenean!

101
00:13:14,360 --> 00:13:16,879
{\an8}- Zer moduz?
- Ondo.

102
00:13:21,720 --> 00:13:26,760
{\an8}Ahozko lan bat egin nuen
Srebrenica-n gertatutakoaz.

103
00:13:26,840 --> 00:13:32,680
{\an8}15 minutuko hitzaldi bat egin behar genuen,
eta nik Srebrenicaz jardun nuen.

104
00:13:34,280 --> 00:13:39,680
{\an8}SOS Balkanak harreman estuagoa
zuen Gorazde-rekin. Zergatik?

105
00:13:39,879 --> 00:13:43,680
{\an8}Gerrak iraun zuen bitartean
Gorazde setiatuta egon zen.

106
00:13:43,760 --> 00:13:48,400
{\an8}Gerraostean ere nahiko
egoera latzean geratu zen:

107
00:13:48,720 --> 00:13:54,479
{\an8}penintsula bat zen,
etsaien lurraldearen erdian.

108
00:13:54,879 --> 00:13:57,160
{\an8}Eta bazegoen beste
faktore bat ere:

109
00:13:57,239 --> 00:14:00,879
{\an8}Gipuzkoara etorritako errefuxiatu
asko Gorazdekoak ziren.

110
00:14:01,119 --> 00:14:04,160
{\an8}Nola berreraikitzen
da herrialde bat?

111
00:14:04,239 --> 00:14:06,239
{\an8}Nolakoa da gerraostea?

112
00:14:06,479 --> 00:14:09,400
{\an8}Gerraostea gerraren
jarraipena baino ez da.

113
00:14:09,479 --> 00:14:12,879
{\an8}Are gehiago,
kasu honetan bezala,

114
00:14:12,959 --> 00:14:17,760
{\an8}bake hitzarmenak -Daytongo Akordioa-
ezertarako balio ez duenean,

115
00:14:17,920 --> 00:14:23,600
{\an8}gerrarekin lortutako helburuak
legalizatzeko besterik ez.

116
00:14:24,080 --> 00:14:27,200
{\an8}Ez omen zegoen
ez irabazlerik eta ez garaiturik.

117
00:14:27,400 --> 00:14:32,479
{\an8}Banatu egin zuten herrialdea,
eta garbiketa etnikoa bermatu egin zuten.

118
00:14:32,600 --> 00:14:39,080
{\an8}Ze, errefuxiatuen itzultzeko eskubidea
akordioan idatziz jaso bazuten ere,

119
00:14:39,320 --> 00:14:43,360
{\an8}nor itzuliko zen
Srebrenicara?

120
00:14:43,600 --> 00:14:49,720
{\an8}Proiektu bi dira, guztiz kontrakoak:
batetik, kultura bakarreko...

121
00:14:49,800 --> 00:14:56,080
{\an8}...eta erlijio bakarreko gizarte bat,
non erlijioa nortasun nazionalaren parte den

122
00:14:56,280 --> 00:15:03,400
{\an8}eta bestetik, proiektu multikultural irekia,
non erlijioa ez den nortasunaren gakoa.

123
00:15:03,959 --> 00:15:11,239
{\an8}Bosnia herrialde multikulturala zen,
horixe zuen ezaugarri nagusietako bat.

124
00:15:11,560 --> 00:15:13,720
{\an8}Liburu bat ekarri dizut.

125
00:15:13,760 --> 00:15:18,000
{\an8}Agian ezagutuko duzu
egilea aski ezaguna da eta:

126
00:15:18,080 --> 00:15:21,600
{\an8}Joe Sacco,
"Gorazde, eremu segurua".

127
00:15:21,680 --> 00:15:27,040
{\an8}Ez da historiako liburu bat,
komiki bat da, eta oso ona!

128
00:15:27,560 --> 00:15:31,320
{\an8}Egilea Gorazdera joan zen
gerra bukatu ondoren,

129
00:15:31,800 --> 00:15:37,600
{\an8}eta nire iritziz, irudiek oso zehatz
islatzen dute gertatutakoa.

130
00:15:37,879 --> 00:15:42,479
{\an8}Pertsonaiak ere Gorazdeko
benetako pertsonak dira.

131
00:15:42,840 --> 00:15:47,560
{\an8}Lagungarri izango zaizu
une hartan kokatzeko.

132
00:19:16,840 --> 00:19:20,479
{\an8}- Maite, ezta? Urte askotarako.
- Berdin. Zer moduz zaude?

133
00:19:20,520 --> 00:19:22,920
{\an8}- Ederto. Ongi etorri.
- Mila esker.

134
00:19:22,959 --> 00:19:26,560
{\an8}Zure interpretea
izango naiz.

135
00:19:26,640 --> 00:19:29,520
{\an8}Zer moduz bidaia?
Lagunduko dizut?

136
00:19:29,560 --> 00:19:30,680
{\an8}Bai.

137
00:19:41,360 --> 00:19:43,119
{\an8}Ni Bosniakoa naiz.

138
00:19:43,239 --> 00:19:46,080
{\an8}Galizian errefuxiatua
izan nintzen, A Coruñan.

139
00:19:46,360 --> 00:19:49,080
{\an8}Horregatik dakizu espainolez.

140
00:19:49,239 --> 00:19:53,560
{\an8}- Nolatan itzuli zinen?
- Ama eta ahizparekin nengoen Espainian,

141
00:19:53,600 --> 00:19:56,959
{\an8}eta gerra amaitu zenean,
aita artean hemen zegoen.

142
00:19:57,119 --> 00:20:00,000
{\an8}Lehen lerroan
borrokatu zen.

143
00:20:00,160 --> 00:20:03,920
{\an8}Gerra amaitu zenean, A Coruñara
etortzeko esan genion.

144
00:20:04,000 --> 00:20:09,160
{\an8}Baina erantzun zigun herriaren alde
borrokatu eta gero, ez zela utziko.

145
00:20:09,400 --> 00:20:13,200
{\an8}Eta geu itzuli ginen,
elkarrekin egoteko.

146
00:20:22,040 --> 00:20:26,920
{\an8}Ongi etorri Helem Nejse-ren irratsaiora.
Gaur Maite dugu gurekin.

147
00:20:32,280 --> 00:20:35,520
{\an8}Nola da zure
izen artistikoa?

148
00:20:35,680 --> 00:20:39,920
{\an8}- Nola ahoskatzen duzu?
- "Mursego", saguzaharra.

149
00:20:40,000 --> 00:20:42,959
{\an8}Saguzaharra, portugesez.

150
00:20:43,520 --> 00:20:46,800
{\an8}- Nola sentitzen zara Sarajevon?
- Oso ondo.

151
00:20:46,920 --> 00:20:49,720
{\an8}Egun bat daramat hemen,
baina oso ondo.

152
00:20:49,959 --> 00:20:54,160
{\an8}- Nolakoa da Sarajevoko airea?
- After Shave usaina du.

153
00:20:56,920 --> 00:21:01,320
{\an8}Hotza dela esan nahi du, ezta?
Hotza eta zorrotza.

154
00:21:02,760 --> 00:21:07,160
{\an8}Baina After Shave merkea, e!
Ez oso kalitate onekoa.

155
00:21:08,160 --> 00:21:10,239
{\an8}Ezin dut sinetsi.

156
00:21:10,879 --> 00:21:15,320
{\an8}Gauza bat galdetu nahi dizut:
nola egiten duzu hain ondo espainolez?

157
00:21:15,479 --> 00:21:21,360
{\an8}Hemen erakunde bat zegoen
haurrak Espainiara eramaten zituena.

158
00:21:21,959 --> 00:21:26,200
{\an8}Nik gerra bukatu eta gero
familia batekin egon nintzen.

159
00:21:26,840 --> 00:21:31,640
{\an8}Elkar maite dugu, eta sarri
joaten naiz uda pasatzera.

160
00:21:31,879 --> 00:21:34,879
{\an8}Musikaren indarrean
sinesten duzue?

161
00:21:35,119 --> 00:21:38,119
{\an8}Bai, indar ikaragarria du.

162
00:21:38,320 --> 00:21:42,200
{\an8}Musika gure adierazpidea da,
gure bitartekoa.

163
00:21:42,280 --> 00:21:46,600
{\an8}Batzuek telebista dute,
eta nahierara erabiltzen dute...

164
00:21:46,800 --> 00:21:52,000
{\an8}...gorrotoa, gerra eta gauza
okerragoak bultzatzeko.

165
00:21:52,119 --> 00:21:55,959
{\an8}Guk musika dugu,
bera da gure bitartekoa...

166
00:21:56,080 --> 00:22:02,680
{\an8}...gustatzen ez zaizkigun gauzak
egiten dituzten horien aurka jotzeko.

167
00:22:03,000 --> 00:22:06,280
{\an8}Bidean topatzen
zaituztedan guztioi...

168
00:22:06,439 --> 00:22:10,760
{\an8}...soinu bat emateko
eskatzen dizuet.

169
00:22:11,000 --> 00:22:16,959
{\an8}Eta soinu horiekin guztiekin pieza bat
konposatuko dut osteguna baino lehen.

170
00:22:17,119 --> 00:22:20,840
{\an8}- Tranbiaren zarata.
- Oso interesgarria.

171
00:22:21,080 --> 00:22:25,800
{\an8}Bertso errimadun labur bat
inprobisazea posible izango litzateke?

172
00:22:25,840 --> 00:22:29,200
{\an8}Piezaren barruan txertatzeko?

173
00:22:35,840 --> 00:22:39,600
{\an8}Nori atsegin eman nahi diozu,
nire plastikozko laguna?

174
00:22:39,760 --> 00:22:43,080
{\an8}Hodeiak daude zeruan,
gauza elastikoez inguratuta.

175
00:22:43,200 --> 00:22:46,520
{\an8}Hitz egiten duzunean,
lasai, inork ez du entzuten.

176
00:22:46,600 --> 00:22:50,479
{\an8}Bost axola zaie gaztea izatea
eta lanik ez edukitzea.

177
00:22:50,520 --> 00:22:54,119
{\an8}Baina badakit gosea
ez dela betiko.

178
00:23:06,119 --> 00:23:08,119
{\an8}Eskerrik asko. Oso ona.

179
00:23:08,439 --> 00:23:10,959
{\an8}- Ondo sentitzen naiz.
- Energia hutsa!

180
00:24:11,320 --> 00:24:14,040
{\an8}Manifestazio haietan,
non zeunden zu?

181
00:24:14,160 --> 00:24:18,680
{\an8}Egiaren aldean,
protestatzaileekin,

182
00:24:18,840 --> 00:24:23,119
{\an8}bere eskubideen alde
borrokatzen ari zen jendearekin.

183
00:24:23,239 --> 00:24:29,479
{\an8}Oso gauza xumea eskatzen zuten:
lana, eta euren lanetik bizi ahal izatea.

184
00:24:29,560 --> 00:24:33,840
{\an8}Ez zuten inoren burua eskatzen,
dimisioa ematea bakarrik.

185
00:24:33,920 --> 00:24:38,720
{\an8}Lanik gabe utzi zituzten
haiek dimisioa ematea,

186
00:24:39,000 --> 00:24:44,239
{\an8}ezin baitzuten lortu ogi-koskor
bat ere seme-alabei emateko.

187
00:24:44,360 --> 00:24:48,479
{\an8}Protesten garai hartan herrialde
honetan gosea zegoen,

188
00:24:48,600 --> 00:24:54,400
{\an8}langabezia, pobrezia, inflazioa...
Langabetuak 600.000 ziren,

189
00:24:54,640 --> 00:24:59,360
{\an8}eta herritarren erdiak
pobreziaren mugan zeuden,

190
00:24:59,560 --> 00:25:02,520
{\an8}eta laurdenak,
txirotasun gorrian.

191
00:25:02,600 --> 00:25:09,280
{\an8}Baina bagenituen 85 miloidun ere,
30 milioi dolarretik gora zituztenak.

192
00:25:09,879 --> 00:25:14,760
{\an8}Ustelkeria zigortua al dago?
Politikari ustelak epaitzen dituzte?

193
00:25:14,840 --> 00:25:18,600
{\an8}Politikariak ia inoiz
ez dituzte epaitzen.

194
00:25:18,640 --> 00:25:24,160
{\an8}Norbaitek epaitegira jo eta salaketa
ondo argudiatua aurkezten badu,

195
00:25:24,320 --> 00:25:28,160
{\an8}tiradera batean gordeko dute
epea iraungi arte.

196
00:25:28,280 --> 00:25:32,520
{\an8}Eta auzipetu egiten badituzte,
itxurak egiteko baino ez da.

197
00:25:32,600 --> 00:25:37,720
{\an8}Hemen, gerra oihal bat izan zen,
ke-laino bat, amarru bat.

198
00:25:37,800 --> 00:25:41,160
{\an8}Helburua arpilatzea zen,
gero argi geratu denez.

199
00:25:41,239 --> 00:25:46,959
{\an8}Gaur egun, Kroazia, Serbia, Bosnia,
Montenegro eta beste errepublika ohiak...

200
00:25:47,000 --> 00:25:50,119
{\an8}...Jugoslavian baino askoz
okerrago daude.

201
00:25:50,400 --> 00:25:54,959
{\an8}Gure herrialdeen aberastasuna
ostu digute gutxi batzuek.

202
00:25:55,080 --> 00:26:00,840
{\an8}Gerra ez zuten herritarrek egin,
etnopolitika kriminalek eragin zuten!

203
00:26:01,000 --> 00:26:07,200
{\an8}Uste duzue Europak bertan behera
utzi dituela Bosnia eta Herzegovina?

204
00:26:07,600 --> 00:26:10,640
{\an8}Horixe utzi dituela!

205
00:26:11,360 --> 00:26:14,920
{\an8}Gerra izan zenean Europak
bizkarra eman zigun.

206
00:26:15,000 --> 00:26:21,000
{\an8}Sorgor begiratzen zion herrialde honi
suntsitzen eta odolusten zuten bitartean.

207
00:26:21,200 --> 00:26:27,680
{\an8}Orduko gure bizikidetzaren oinarri berdinen
gainean eraiki dute gaurko Europa.

208
00:26:27,840 --> 00:26:33,000
{\an8}Erlijio askotako, arraza askotako
eta kultura askotako gizartea ginen,

209
00:26:33,160 --> 00:26:38,680
{\an8}gaur egun Europan ozta-ozta
eraikitzen ari direnaren antzekoa.

210
00:26:38,800 --> 00:26:41,479
{\an8}Geu ginen Europaren aurrekaria.

211
00:26:41,800 --> 00:26:44,400
{\an8}Nire musika-pieza egiteko,

212
00:26:44,560 --> 00:26:49,239
{\an8}soinu bat, doinu bat edo musika bat
ematea eskatu behar dizut.

213
00:26:49,600 --> 00:26:51,879
{\an8}Badago musika
mota bat...

214
00:26:52,280 --> 00:26:56,320
{\an8}Musika melopoetikoa da:
“sevdalinka” du izena.

215
00:28:10,920 --> 00:28:13,200
{\an8}Eskerrik asko.

216
00:28:14,800 --> 00:28:19,280
{\an8}- Zer kanta jo duzue?
- "Txoria banintz eta hegoak banitu!"

217
00:28:19,400 --> 00:28:25,479
{\an8}Sevdalinka-k maitasunari bakarrik ez
eta malenkoniari ere kantatzen dio.

218
00:28:25,560 --> 00:28:31,280
{\an8}Gertakari historikoak ere hartzen ditu
hizpide, herriak, ibaien edertasuna,

219
00:28:31,360 --> 00:28:35,000
{\an8}norberaren herriarenganako maitasuna...

220
00:28:35,280 --> 00:28:39,280
{\an8}Honek Bosnia eta Herzegovinaren
arteko maitasuna kontatzen zuen.

221
00:28:39,360 --> 00:28:42,200
{\an8}Joko zenuke sevdalinka
doinu tipiko bat?

222
00:28:42,239 --> 00:28:47,160
{\an8}Lehengoa, esaterako, baina zeuk bakarrik,
erritmoa harrapatzeko?

223
00:28:47,320 --> 00:28:51,879
{\an8}Erritmo konplexuak joko bagenitu,
edo melodia landuagoak,

224
00:28:52,239 --> 00:28:56,560
{\an8}abestiaren letren kaltetan
izango litzateke,

225
00:28:56,680 --> 00:28:59,400
{\an8}eta eurak dira
emozio eramaileak.

226
00:28:59,560 --> 00:29:04,400
{\an8}Horregatik erritmo sinpleak
darabiltzagu. Esate baterako, hau.

227
00:29:13,959 --> 00:29:15,760
{\an8}Edo beste hau.

228
00:29:23,000 --> 00:29:26,160
{\an8}Nik ere zuen
kanturen bat jo nezake?

229
00:29:26,239 --> 00:29:30,320
{\an8}Bai noski. Baina kostatuko
zaizu, hori seguru.

230
00:29:32,360 --> 00:29:34,840
{\an8}Denok batera
joko dugu?

231
00:30:15,920 --> 00:30:17,879
{\an8}Arinago!

232
00:30:49,680 --> 00:30:50,840
{\an8}Mila esker.

233
00:30:51,840 --> 00:30:56,479
{\an8}Honekin nahikoa izango da.
Uste dut barneratu dudala.

234
00:30:59,840 --> 00:31:03,320
{\an8}Kantatuko didazu, mesedez,
orain jo dugun kantua?

235
00:31:03,560 --> 00:31:10,360
{\an8}Horrela sevdalinka-ko abesti baten tinbrea
eta erregistroa neureganatuko ditut.

236
00:31:10,640 --> 00:31:17,280
{\an8}Oi, Safet, Sajo, Sarajlijo,
Zergatik maitemindu zinen?

237
00:31:17,680 --> 00:31:24,200
{\an8}Oi, Safet, Sajo, Sarajlijo,
Zergatik maitemindu zinen?

238
00:31:24,920 --> 00:31:31,760
{\an8}Safet, ene maitea,
zugatik penatuta nago.

239
00:31:32,400 --> 00:31:38,560
{\an8}Safet, ene maitea,
zugatik penatuta nago.

240
00:31:38,760 --> 00:31:42,320
{\an8}Nola ez naiz
egongo penatuta,

241
00:31:42,600 --> 00:31:46,040
{\an8}zu beti hain
zurbil ikusita!

242
00:31:47,040 --> 00:31:50,479
{\an8}Nola ez naiz
egongo penatuta,

243
00:31:50,840 --> 00:31:56,920
{\an8}zu beti hain zurbil ikusita,
Sarajevoko neska!

244
00:32:03,080 --> 00:32:04,920
{\an8}18:40.

245
00:32:06,520 --> 00:32:09,959
{\an8}Hemezortzi berrogei irauten du.
Pentsatu genuen denbora da.

246
00:32:20,840 --> 00:32:25,840
{\an8}Sarajevon eta Gorazden
ezagutu nituen pertsonek...

247
00:32:26,200 --> 00:32:29,879
{\an8}...inspiratu didate
musika-lan hau.

248
00:32:30,320 --> 00:32:31,479
{\an8}Mila esker.

249
00:33:48,959 --> 00:33:53,439
{\an8}ZUBIAREN AZPIKO ZUBIA
Gorazde-ren defentsaren oroigarria

250
00:35:04,200 --> 00:35:08,879
{\an8}Hor esan digute hiriaren alde
batetik joko dutela erasoa...

251
00:35:09,080 --> 00:35:11,879
{\an8}...eta defentsak gertatu
behar ditugula.

252
00:35:12,040 --> 00:35:15,479
{\an8}Soto horretan komunikazio
zentroa geneukan.

253
00:35:15,680 --> 00:35:21,040
{\an8}Hiria defendatzeko eginkizuna
jende arruntak hartu zuen bere gain.

254
00:35:21,320 --> 00:35:26,920
{\an8}Gero, hil edo biziko kontua
bilakatu zenean,

255
00:35:28,200 --> 00:35:30,400
{\an8}gugana jo zuten,

256
00:35:30,680 --> 00:35:37,160
{\an8}eta guztiaren gainetik, ados jarri
eta elkarrekin jardun genuen.

257
00:35:37,800 --> 00:35:43,920
{\an8}Lehenengo egunetik argindarra eta ura
moztu zizkiguten, eta telefonoa.

258
00:35:44,119 --> 00:35:47,879
{\an8}Eta hala eta guztiz ere,
hiria babestea lortu genuen.

259
00:35:47,959 --> 00:35:50,680
{\an8}Nik argi daukat
ezinezkoa dela,

260
00:35:50,720 --> 00:35:54,320
{\an8}baina zuk uste duzu
justizia egitea posible dela?

261
00:35:54,800 --> 00:35:59,080
{\an8}Ez dut horretan pentsatzen,
alferrik da eta.

262
00:36:01,400 --> 00:36:05,920
{\an8}Ez dago justiziarik
erreparatu dezakeenik...

263
00:36:07,600 --> 00:36:10,760
{\an8}...hemen egindako
gaiztakeriak.

264
00:36:11,080 --> 00:36:16,560
{\an8}Inork ez dizkigu itzuliko hildako
pertsona eta ume guztiak.

265
00:36:17,040 --> 00:36:19,760
{\an8}Ez zait axola justizia.

266
00:36:21,479 --> 00:36:24,520
{\an8}Baina zaila da
horrekin bizitzea.

267
00:36:25,280 --> 00:36:27,360
{\an8}Ez dut ondo lo egiten.

268
00:36:28,040 --> 00:36:32,360
{\an8}Litro erdi edo litro bete pattar
edan behar izaten dut...

269
00:36:32,400 --> 00:36:36,239
{\an8}...bost-sei orduz jarraian
lo egin ahal izateko.

270
00:36:38,280 --> 00:36:47,360
{\an8}Goizean, lasaigarriak hartzen ditut,
baretzeko, eta inorekin errieta ez egiteko.

271
00:36:51,479 --> 00:36:56,160
{\an8}Lehen ez nintzen halakoa,
baina orain inork min ematen badit,

272
00:36:56,920 --> 00:37:01,160
{\an8}harrapatu gabe nola hil nezakeen
pentsatzen hasten naiz.

273
00:37:01,280 --> 00:37:03,280
{\an8}Ez da normala.

274
00:37:04,119 --> 00:37:06,840
{\an8}Lehen ez nintzen halakoa.

275
00:37:07,280 --> 00:37:13,360
{\an8}Zorionez, familia ona daukat:
lagundu egiten naute...

276
00:37:13,640 --> 00:37:19,119
{\an8}...eta gehiago edo gutxiago
zoriontsu egiten naute.

277
00:37:20,800 --> 00:37:29,560
{\an8}Nire euskarria dira; beste batzuek,
ordea, familia ere galdu zuten.

278
00:37:30,280 --> 00:37:35,040
{\an8}Kaltetuenak gurasoak galdu
zituzten haurrak dira.

279
00:37:35,959 --> 00:37:40,080
{\an8}Haiek nik baino trauma
handiagoa dute.

280
00:37:40,560 --> 00:37:43,600
{\an8}Txarretan txarrena da gerra.

281
00:37:44,320 --> 00:37:47,560
{\an8}"ERABATEKO GERRA"

282
00:38:25,640 --> 00:38:30,600
{\an8}Garai hartatik zer doinu,
zer soinu gogoratzen dituzu?

283
00:38:31,600 --> 00:38:39,040
{\an8}Gehien beldurtzen gintuena,
hasieran behintzat, bonben hotsa zen.

284
00:38:44,040 --> 00:38:47,840
{\an8}Eta ez zen soinua
beldurgarria zelako,

285
00:38:48,640 --> 00:38:55,920
{\an8}baizik eta bagenekielako eztandaren ostean
zetozela garrasiak, negarrak eta aieneak.

286
00:38:56,680 --> 00:38:59,840
{\an8}Behin pieza txiki
bat egin nuen...

287
00:39:01,000 --> 00:39:07,400
{\an8}...gerra bateko hotsak izan
zitezkeenak irudikatzen zituena.

288
00:39:07,959 --> 00:39:13,280
{\an8}Une batean bonba eta granaden
hotsa, txistua egiten dut.

289
00:39:13,640 --> 00:39:19,439
{\an8}Hara, bat egingo dut, eta ea zuk
egiantzekotzat jotzen duzun.

290
00:39:19,640 --> 00:39:20,879
{\an8}Ados?

291
00:39:29,680 --> 00:39:35,200
{\an8}Hori zure gainetik aurrerago doan
granada bat izan zitekeen.

292
00:39:35,959 --> 00:39:41,600
{\an8}Gainera datorkizun bonbak
askoz ere soinu laburragoa egiten du,

293
00:39:45,320 --> 00:39:46,959
{\an8}eta gero, bum!

294
00:39:48,160 --> 00:39:49,160
{\an8}Horixe bera.

295
00:40:35,040 --> 00:40:40,479
{\an8}Zein soinuk lasaitzen zaitu?
Edo zein duzu gustagarrien?

296
00:40:41,160 --> 00:40:44,280
{\an8}Itsasoaren eta
kaioen soinua.

297
00:40:44,720 --> 00:40:50,320
{\an8}Lokartu ezin naizenean,
itsasoari eta kaioei adi egoten naiz.

298
00:40:53,520 --> 00:40:56,800
{\an8}Gorazdeko frontean
andrazko bakarra zinen.

299
00:40:57,360 --> 00:40:59,600
{\an8}Nola sentitzen zinen?

300
00:40:59,920 --> 00:41:06,280
{\an8}Gerra bitartean, lehen lerroan
gizonekin egotea ez zen zaila izan.

301
00:41:07,119 --> 00:41:13,080
{\an8}Inoiz sentitzen nuen ez zutela ihes
egiten neu aurrean nengoelako.

302
00:41:13,200 --> 00:41:16,320
{\an8}Beti errespetatu ninduten.

303
00:41:16,439 --> 00:41:22,840
{\an8}Ez zen samurra izan lagunak
hilik ikustea, odola ikustea,

304
00:41:23,439 --> 00:41:30,879
{\an8}ezta norbaiti tiro jotzea lehen aldiz.
Gauza horiek bizitza aldatzen dizute.

305
00:41:31,200 --> 00:41:36,600
{\an8}Ez zara gehiago gerra aurretik zinena,
beste pertsona bat bihurtzen zara.

306
00:41:36,720 --> 00:41:40,439
{\an8}Zer da trauma ondoko estresa?
Zer eragiten dizu?

307
00:41:40,479 --> 00:41:46,600
{\an8}Ondoriorik nabarmenenak
kontzentrazio falta eta uzkurtasuna dira.

308
00:41:46,680 --> 00:41:51,439
{\an8}Eta gero, arazo
psikosomatikoak,

309
00:41:52,000 --> 00:41:56,400
{\an8}mina, eta batez ere,
amesgaiztoak.

310
00:41:57,239 --> 00:42:01,280
{\an8}Ez duzu gozatzen loreekin,
ez janariekin...

311
00:42:01,400 --> 00:42:07,479
{\an8}Robot baten gisan egiten duzu guztia,
eta bizitza pasatzea baino ez duzu nahi.

312
00:42:07,800 --> 00:42:13,040
{\an8}Ez dago gozamenik bizitzan,
ez zara maitatzeko gauza.

313
00:42:13,280 --> 00:42:16,920
{\an8}Terapia egiteko aukerarik
izan ez duten batzuek...

314
00:42:16,959 --> 00:42:20,720
{\an8}...eta Gorazden dugun
laguntza izan ez dutenak...

315
00:42:20,760 --> 00:42:23,360
{\an8}...suizidatu egin dira.

316
00:42:23,439 --> 00:42:29,520
{\an8}Ezin diozunean aurre egin, hain babesgabe
eta nahigabetua sentitzen zara,

317
00:42:29,600 --> 00:42:35,400
{\an8}ez baitzara gai ez familiarekin
ez lagunekin hitz egiteko,

318
00:42:35,600 --> 00:42:41,320
{\an8}eta etsita, batzuek bere
buruaz beste egiten dute.

319
00:42:58,080 --> 00:43:07,560
{\an8}Erna Imanovic: "Hezkuntza ezin txarragoa da,
okerreko ideologia batean oinarrituta dagoelako".

320
00:43:11,320 --> 00:43:18,640
{\an8}Gaur hemen bildu gara gure artean bizirik
ez dauden beste haurrak gogoratzeko.

321
00:43:19,360 --> 00:43:23,479
{\an8}Inoiz ez ahazteko
ahalegina egingo dugu,

322
00:43:23,600 --> 00:43:29,439
{\an8}gogoan izango ditugu, eta datozen
belaunaldiei gogoraraziko diegu...

323
00:43:29,520 --> 00:43:34,520
{\an8}...gaur gure artean ez dauden arren,
haur hauek gurekin bizi zirela.

324
00:43:57,320 --> 00:44:01,160
{\an8}Musikaren inspirazioarekin
mugitu behar dira.

325
00:44:49,280 --> 00:44:55,479
{\an8}Ibaiaz bestaldera bizitzen
joango ginela esan zidanean,

326
00:44:55,800 --> 00:45:00,360
{\an8}gauza bat eraman nezakeela
esan zidan amak.

327
00:45:00,879 --> 00:45:05,760
{\an8}Neure gelara joan nintzen, eta zer
eraman pentsatzen hasi nintzen.

328
00:45:06,000 --> 00:45:12,640
{\an8}Niretzat garrantzitsuena behar zuen,
ze, ziurrenik ez nintzen berriz itzuliko.

329
00:45:12,720 --> 00:45:16,800
{\an8}Argazki albumak neuzkan,
eta nire akordeoia.

330
00:45:17,360 --> 00:45:22,239
{\an8}Eta zergatik da hain garrantzitsua
zuretzat tresna hori?

331
00:45:22,360 --> 00:45:29,680
{\an8}Akordeoiak galdu nuen nire aita,
Rahmetli gogorarazten dit.

332
00:45:30,040 --> 00:45:35,840
{\an8}Berak animatu ninduen
musika eskolan sartzera.

333
00:45:36,119 --> 00:45:39,000
{\an8}Ate hura ireki
izan ez balit,

334
00:45:39,080 --> 00:45:43,920
{\an8}musikaren eta bizitzaren ikuspegi
oso ezberdina izango nukeen.

335
00:45:44,160 --> 00:45:47,760
{\an8}Zer sentitzen duzu
beste aldekoenganako?

336
00:45:48,479 --> 00:45:53,720
{\an8}Zer iritzi duzu serbioei buruz?
Berak "beste aldekoak" esaten die.

337
00:45:53,959 --> 00:45:55,640
{\an8}Bai, ulertu dut.

338
00:45:56,080 --> 00:45:58,560
{\an8}Ez ditut gorrotatzen.

339
00:45:58,680 --> 00:46:02,800
{\an8}Ezta umea nintzenean
eta aita hil zidatenean ere.

340
00:46:02,879 --> 00:46:06,640
{\an8}Galdetzen zidatenean,
gauza bera erantzuten nien beti:

341
00:46:06,720 --> 00:46:12,400
{\an8}“Zer egingo zenuke zure aita hil duen
bonba jaurti duena aurrean izango bazenu?"

342
00:46:12,520 --> 00:46:16,680
{\an8}Ezer ez. Beharbada zergatik
jaurti zuen galdetuko nion.

343
00:46:17,000 --> 00:46:22,840
{\an8}Alde bietako musikariez
osatutako orkestra batean...

344
00:46:23,600 --> 00:46:29,479
{\an8}...parte hartzea eskainiko
balizute, onartuko al zenuke?

345
00:46:31,720 --> 00:46:33,920
{\an8}Zalantzarik gabe.

346
00:46:35,200 --> 00:46:40,400
{\an8}Ez al gara gu, gazteok,
"kito, nahikoa da" esan behar dugunok?

347
00:46:40,479 --> 00:46:44,080
{\an8}Iragana joana da; etorkizuna
eraiki behar dugu,

348
00:46:44,119 --> 00:46:47,760
{\an8}guretzat eta gure
seme-alabentzat.

349
00:46:51,520 --> 00:46:55,720
{\an8}Beti liluratu nau
ibaiaren murmurioak.

350
00:46:56,000 --> 00:47:00,360
{\an8}Agian ibai ondoan hazi
eta bizi naizelako.

351
00:47:00,640 --> 00:47:05,000
{\an8}Iruditzen zait
zerbait esaten didala,

352
00:47:05,959 --> 00:47:13,600
{\an8}eta unean bertan ulertzen ez badut ere,
gero beti ekartzen dit istorio bat.

353
00:47:35,920 --> 00:47:41,000
{\an8}Samir Obarcanin naiz,
musika irakaslea.

354
00:47:41,520 --> 00:47:46,560
{\an8}Gerra garaian, eskola honetako
zuzendaria nintzen.

355
00:48:01,920 --> 00:48:04,760
{\an8}Musika funtsezkoa
da niretzat.

356
00:48:04,879 --> 00:48:09,400
{\an8}Gerra madarikatu honek lagun
eta senide asko eraman zizkidan.

357
00:48:09,479 --> 00:48:14,040
{\an8}Baina musika lagun
izan dut beti.

358
00:48:15,760 --> 00:48:21,800
{\an8}Laguntza handia izan da.
Musikak salbatu nau.

359
00:48:45,680 --> 00:48:49,000
{\an8}Eskerrik asko,
oso polita izan da.

360
00:48:49,400 --> 00:48:53,720
{\an8}Nor hasiko da? Zu?
Ala biok batera? Biok batera? Ongi.

361
00:48:53,879 --> 00:48:55,560
{\an8}1, 2, 3, 4

362
00:48:55,640 --> 00:48:59,800
{\an8}Egizu lo, Gorazde,
eta izan zorioneko.

363
00:49:00,080 --> 00:49:03,920
{\an8}Guri ibaiak busti
dezala zure bihotza.

364
00:49:04,400 --> 00:49:08,680
{\an8}Gau ilunaren amaieran,
eguna urratzen denean,

365
00:49:08,959 --> 00:49:14,439
{\an8}gaztetasuna zain izango
duzu bere kantuarekin.

366
00:49:15,439 --> 00:49:19,680
{\an8}Bere doinuarekin
eta besoak zabalik,

367
00:49:19,959 --> 00:49:24,119
{\an8}maitasunak gorrotoa
suntsituko du.

368
00:49:24,400 --> 00:49:29,520
{\an8}Zure taupadekin batera gure zainak
ere taupadaka hasiko dira,

369
00:49:29,800 --> 00:49:34,520
{\an8}eta zure bihotzarekin batera
beste bihotz guztiak,

370
00:49:35,040 --> 00:49:41,400
{\an8}eta zure bihotzarekin batera
beste bihotz guztiak,

371
00:49:41,840 --> 00:49:49,439
{\an8}eta zure bihotzarekin batera
beste bihotz guztiak.

372
00:49:57,959 --> 00:50:02,800
{\an8}Nahi duzue gauza ezberdin bat egin?
Ez da ikasgai bat, jolas txiki bat da.

373
00:50:02,879 --> 00:50:04,959
{\an8}Badakizue Afrikako abestirik?

374
00:50:06,119 --> 00:50:08,439
{\an8}Badakizue "Si Ma Ma Ka"?

375
00:50:40,360 --> 00:50:41,760
{\an8}Orain, arinago!

376
00:50:53,520 --> 00:50:55,560
{\an8}Oso ondo. Primeran.

377
00:50:56,000 --> 00:51:02,320
{\an8}Orain zuen kanta grabatuko dut.
Zeuk konposatutakoa, ezta?

378
00:51:03,400 --> 00:51:07,600
{\an8}Zerua lo dago,
haur txikia balitz bezala,

379
00:51:07,920 --> 00:51:11,720
{\an8}eta berean izar andana
dago ñir-ñir egiten.

380
00:51:12,200 --> 00:51:15,920
{\an8}Ilargiak, ausarti,
patxadaz zabaltzen du...

381
00:51:16,040 --> 00:51:20,400
{\an8}...bere estalki perla-kolorekoa
hiriaren gainean.

382
00:51:20,560 --> 00:51:25,360
{\an8}Besoak zabaltzen ditut,
eta nire esku eta bularraren artean...

383
00:51:25,439 --> 00:51:28,520
{\an8}...Gorazde osoa
besarkatzen dut.

384
00:51:28,800 --> 00:51:32,360
{\an8}Nire maitasuna
denei eman nahi diet,

385
00:51:32,640 --> 00:51:37,320
{\an8}eta gizaki guztiengan
irribarrea piztu.

386
00:51:37,840 --> 00:51:42,000
{\an8}Eta eguna argitzean
gure gainean pausa daitezela...

387
00:51:42,280 --> 00:51:46,400
{\an8}...zeruaren begiak
Eguzkiaren argitan bustiak.

388
00:51:46,680 --> 00:51:50,200
{\an8}Gure kantuak
zauriak itxi ditzala,

389
00:51:50,520 --> 00:51:55,439
{\an8}eta herri guztiek kanta
dezatela gurekin batera.

390
00:51:58,320 --> 00:52:02,400
{\an8}Gauaren ohantzean
sartzen naiz goxo-goxo.

391
00:52:02,680 --> 00:52:06,439
{\an8}Loaren zamak nire
betazalak ixten ditu.

392
00:52:06,720 --> 00:52:10,920
{\an8}Maitasunarekin amets
egingo dut, eta nire begiak...

393
00:52:11,360 --> 00:52:15,000
{\an8}...lo dagoen hiriaren
begiak izango dira.

394
00:52:21,239 --> 00:52:27,720
{\an8}Bosnia eta Herzegovinan bortxatu zituzten
milaka emakumeetako bat naiz.

395
00:52:29,360 --> 00:52:36,200
{\an8}Erakundea sortu genuen bizirik ateratako
emakumeei laguntasuna emateko.

396
00:52:36,680 --> 00:52:41,640
{\an8}"Emakumeak" diodanean,
11 urteko umeak esan nahi dut,

397
00:52:42,119 --> 00:52:48,000
{\an8}eta hortik aurrerako emakume gazte
eta adinekoak, 65-70 urtera arte.

398
00:52:48,439 --> 00:52:54,560
{\an8}Hitz egitea nahi dugu,
elkarri kontatzea gertaturikoa,

399
00:52:55,000 --> 00:52:59,680
{\an8}eta jasotako informazioarekin
salaketa jarriko dugu...

400
00:53:00,640 --> 00:53:04,600
{\an8}...nazioarteko auzitegi kriminalean,

401
00:53:04,840 --> 00:53:09,520
{\an8}Bosnia eta Herzegovinako epaitegietan,
eta erakundeen aurrean,

402
00:53:09,640 --> 00:53:14,920
{\an8}gerrako krimen hauen egileek
dagokien zigorra jaso dezaten.

403
00:53:15,840 --> 00:53:21,680
{\an8}Elkartean emakume kroaziarrak,
serbiarrak eta bosniarrak daude.

404
00:53:21,720 --> 00:53:24,760
{\an8}Emakume ijitoak ere bai,
eta gizon asko.

405
00:53:24,840 --> 00:53:29,600
{\an8}Beraz, arraza eta nazio askotakoa da,
eta ez da alderdi batekoa.

406
00:53:29,640 --> 00:53:33,479
{\an8}Biktimen elkartea da, beren erlijioa
edo jaioterria edozein izanda.

407
00:53:33,520 --> 00:53:36,439
{\an8}Emakumea gerrako arma
gisa erabilia izan zen.

408
00:53:36,520 --> 00:53:41,800
{\an8}Bortxaketa gerrako arma
indartsua zen.

409
00:53:42,600 --> 00:53:49,560
{\an8}Estrategia baten barruan,
garbiketa etnikoa egiteko zerabilten.

410
00:53:50,160 --> 00:53:54,879
{\an8}Kale batean, herri batean
emakume bat bortxatzen badute,

411
00:53:55,280 --> 00:53:59,720
{\an8}normalena familia osoak
bertatik alde egitea izaten da.

412
00:54:00,080 --> 00:54:03,800
{\an8}Bortxaketa armarik
indartsuena zen gerran.

413
00:54:04,360 --> 00:54:11,879
{\an8}Pistola bat edo aizto bat
zintzurrean jartzen dizutenean...

414
00:54:12,479 --> 00:54:18,239
{\an8}...esanez bortxatzen zaituen bitartean
gozarazten ez badiozu,

415
00:54:18,360 --> 00:54:20,560
{\an8}seme-alabak
hilko dizkizula,

416
00:54:20,680 --> 00:54:24,040
{\an8}esaten dizun guztia
egiten duzu...

417
00:54:24,360 --> 00:54:27,720
{\an8}...seme-alabak hilik
ez ikustearren.

418
00:54:27,959 --> 00:54:31,640
{\an8}Neuri halako zerbait
egin zidaten etxean.

419
00:54:31,879 --> 00:54:35,600
{\an8}Eta oraindik ere,
ileapandegira noanean,

420
00:54:36,720 --> 00:54:41,600
{\an8}ileapaintzaileak labanak
ezkutatzen ditu,

421
00:54:42,959 --> 00:54:46,760
{\an8}bere lana egiteko
darabiltzan guztiak,

422
00:54:46,920 --> 00:54:49,320
{\an8}eta makinarekin
mozten dit.

423
00:54:49,400 --> 00:54:54,400
{\an8}Uste dut labana buru ondoan ikusiz gero,
bihotzekoak joko lidakeela.

424
00:54:54,520 --> 00:54:56,640
{\an8}Buruan iltzatuta daukat.

425
00:54:56,680 --> 00:55:00,360
{\an8}Orbain hori daukat garunean,
eta ez dago sendatu dezakeen botikarik.

426
00:55:00,400 --> 00:55:02,560
{\an8}Ezerk ez du ezabatzen.

427
00:55:02,720 --> 00:55:04,800
{\an8}Kasu askotan gizarteak...

428
00:55:06,479 --> 00:55:10,600
{\an8}...ez ditu biktimak
aintzakotzat hartzen.

429
00:55:11,879 --> 00:55:14,680
{\an8}Eta sistema
politikoak ere ez.

430
00:55:14,959 --> 00:55:19,760
{\an8}Hemen ez Estatuak ez politikariek
ez digute lege aitortzarik ematen.

431
00:55:19,959 --> 00:55:23,000
{\an8}Eta eurek arduratu
beharko lukete biktimez!

432
00:55:23,160 --> 00:55:30,200
{\an8}Zailtasun asko ipintzen dizkizgute,
mehatxuak, erasoak, trabak...

433
00:55:31,680 --> 00:55:35,040
{\an8}Bizi izan dudan guztia
kontatuko banizu...!

434
00:55:35,160 --> 00:55:39,200
{\an8}Duela egun batzuk tiro egin
ziguten familiari eta neuri.

435
00:55:39,280 --> 00:55:44,680
{\an8}Hara zelako arriskuei aurre egin behar
dien bizirik atera den biktima batek...

436
00:55:44,720 --> 00:55:49,280
{\an8}...egia esateagatik eta jende aurrean
gerra krimenak salatzeagatik.

437
00:55:49,320 --> 00:55:55,800
{\an8}Baina ni bezalako milaka daude,
eta jada inork ez gaitu beldurtzen.

438
00:55:55,840 --> 00:55:59,720
{\an8}Hil egingo naute,
baina ez naute isilaraziko.

439
00:56:17,439 --> 00:56:20,400
{\an8}Mahai biribilak zituzten
etxeak eman zizkiguten.

440
00:56:20,439 --> 00:56:23,680
{\an8}Euren habeetan jartzeko,
150 abelburu sakrifikatu zituzten,

441
00:56:23,720 --> 00:56:26,760
{\an8}eta gizaki batzuen buruak,
eta zenbait txekorrena ere bai.

442
00:56:26,800 --> 00:56:29,640
{\an8}Bi promes, beste
hainbat maletatan.

443
00:56:29,680 --> 00:56:32,439
{\an8}Ez egin txistu gauez,
ez deitzearren

444
00:56:32,479 --> 00:56:35,680
{\an8}harroputz bati, harroputzak
ez baleude bezala.

445
00:56:35,720 --> 00:56:38,640
{\an8}Idien erdiak
gauez jan zituzten.

446
00:56:38,680 --> 00:56:41,560
{\an8}Elurra eten gabe ari du,
bizitza glaziarraren gainetik doa.

447
00:56:41,600 --> 00:56:44,640
{\an8}Galdu da uzta,
gosea ate joka.

448
00:56:44,680 --> 00:56:47,640
{\an8}Jende berria ekarri
genuen, ustez hobea,

449
00:56:47,680 --> 00:56:50,600
{\an8}geltoki desitxuratuak
eta lan eskasagoa.

450
00:56:50,640 --> 00:56:53,640
{\an8}Edo izurriduna zara
edo izurritea zara.

451
00:56:53,680 --> 00:56:56,920
{\an8}Eraikinak egiten ditugu, udako
oporrik gabe geratzen gara,

452
00:56:56,959 --> 00:56:59,720
{\an8}baina badakigu
zer den zoriona.

453
00:56:59,760 --> 00:57:02,640
{\an8}Dorre handiak altxatzen ditugu,
baina ez daukagu argirik.

454
00:57:02,680 --> 00:57:06,160
{\an8}Ondo dakigu hormigoia
bezala sentitzen.

455
00:57:06,200 --> 00:57:08,760
{\an8}Lehen planak nituen,
orain langabezian daude.

456
00:57:08,800 --> 00:57:11,800
{\an8}Lehen aingeru anaiak nituen,
baina erori egin dira.

457
00:57:11,840 --> 00:57:14,840
{\an8}Jakingo balute
rapeko izarra naizela,

458
00:57:14,879 --> 00:57:17,760
{\an8}gustura altxatuko lirateke
nire alde topa egiteko.

459
00:57:17,800 --> 00:57:20,600
{\an8}Bideak galdetu gabe erasotzen du,
odolezko oinatzak...

460
00:57:20,640 --> 00:57:23,800
{\an8}...zauria uzten dizu bihotzean,
ez dezazun ahaztu

461
00:57:23,840 --> 00:57:26,760
{\an8}galdutako gaztetasuna,
haurtzarorik gabeko bizitza,

462
00:57:26,800 --> 00:57:29,680
{\an8}gerraren eta
sarraskien arrastoa.

463
00:57:29,720 --> 00:57:32,760
{\an8}Horregatik aukeratu genuen
hip hopa adierazpide gisa.

464
00:57:32,800 --> 00:57:35,760
{\an8}Hitz egiten duzunean,
inork ez dizulako entzuten.

465
00:57:35,800 --> 00:57:38,720
{\an8}Bost axola zaie gaztea
izatea, ez kotizatzea,

466
00:57:38,760 --> 00:57:41,760
{\an8}eta aldian behin
goseari ezin eustea.

467
00:57:41,800 --> 00:57:44,600
{\an8}Badakit Sarajevok,
nire hiriak...

468
00:57:44,640 --> 00:57:47,840
{\an8}...nola arnasten duen
behin iluntzen hasita.

469
00:57:47,879 --> 00:57:50,760
{\an8}Heldu gogor, neska,
gaua hotza da eta.

470
00:57:50,800 --> 00:57:53,840
{\an8}Bidea sutan dago,
egoera ezin okerragoa da.

471
00:57:53,879 --> 00:57:56,640
{\an8}lehortu malkoak, ama, ez naiz
ni krisian dagoen bakarra,

472
00:57:56,680 --> 00:57:59,840
{\an8}herrialde osoa dago kakatan,
eta ni astiro noa, neure erara.

473
00:57:59,879 --> 00:58:03,400
{\an8}Nire arimak bezala, nire
odolak eta nire haragiak...

474
00:58:03,439 --> 00:58:07,040
{\an8}...bakarrik dakite desagertuta ere
rapeatzen jarraitu dudala,

475
00:58:08,200 --> 00:58:10,800
{\an8}desagertuta egonda ere,

476
00:58:11,320 --> 00:58:13,600
{\an8}desagertuta egonda ere.

477
00:59:30,320 --> 00:59:35,840
{\an8}"GOSE GARA HIRU HIZKUNTZATAN"
(kroazieraz, serbieraz eta bosnia herzegovinieraz)