1
00:00:02,320 --> 00:00:04,840
ZULATU, LAGUN, ZULATU!

2
00:00:19,880 --> 00:00:21,960
Behi askok negela dute,

3
00:00:22,760 --> 00:00:27,000
erregosiak ateratzen zaizkie
larruazalean.

4
00:00:28,080 --> 00:00:30,840
Beltzetan zailagoa da ikusten.

5
00:00:32,200 --> 00:00:35,400
Batzuek ezkabia ere izaten dute.

6
00:00:36,200 --> 00:00:40,400
Ikusten dituzue babak?
Hor, ile artean?

7
00:00:41,120 --> 00:00:43,560
Ile hori biharko erori egingo zaio.

8
00:00:43,880 --> 00:00:47,000
Ematen du toxinak
barrutik ateratzen zaizkiola.

9
00:00:47,320 --> 00:00:51,160
<i>Sei ordu autoz egin ditut
New Yorketik Penssylvaniaraino,</i>

10
00:00:51,320 --> 00:00:54,040
<i>"gas naturalaren Saudi Arabia"
omen den eskualderaino.</i>

11
00:00:54,800 --> 00:00:57,600
Bradfordeko albaitari batek dio...

12
00:00:57,920 --> 00:01:01,640
...ur kutsatuak
gaixotu dituela behiak.

13
00:01:02,200 --> 00:01:03,760
Medikuek, ezer ez.

14
00:01:03,920 --> 00:01:08,000
Nahiago dute ez ikusiarena egin,
askoz errazagoa baita.

15
00:01:08,360 --> 00:01:12,480
<i>Eskisto-gas prospekzioak
2007an hasi ziren Pennsylvanian.</i>

16
00:01:12,960 --> 00:01:17,000
<i>Lurrak gas konpainiari
alokatu zizkioten nekazariek...</i>

17
00:01:17,160 --> 00:01:19,400
<i>...ez zekiten jarduera horrek...</i>

18
00:01:19,560 --> 00:01:22,960
<i>...zein kalte handiak
ekar zitzakeen.</i>

19
00:01:24,520 --> 00:01:27,560
Hau erakustea arriskutsua da.
Badakizue zergatik?

20
00:01:28,200 --> 00:01:32,200
Nire behiak erakustean
dena arriskuan jartzen dudalako.

21
00:01:32,920 --> 00:01:36,000
Lehen gure behiak
saldu egiten genituen.

22
00:01:36,320 --> 00:01:39,240
Amish-ei saltzen genizkien
bi urterik behin.

23
00:01:40,160 --> 00:01:42,160
Orain, berriz, nork erosiko ditu?

24
00:01:42,400 --> 00:01:45,640
<i>Baserritar hauek
Penssylvania ekialdean bizi dira,</i>

25
00:01:45,960 --> 00:01:48,400
<i>gas-erauzketaren erdi-erdian.</i>

26
00:01:48,960 --> 00:01:53,600
Benetan lazgarria da industriak
baserritarrei egiten diena.

27
00:01:54,000 --> 00:01:56,560
Behartu egiten ditu aukeratzera.

28
00:01:56,880 --> 00:02:01,160
Edo isilik geratzen zara,
elikagaien kalitatea arriskuan jarriz,

29
00:02:01,320 --> 00:02:04,320
edo kontatzen hasten zara
eta orduan beste nekazariek...

30
00:02:04,640 --> 00:02:08,160
...baztertu egiten zaituzte,
"Hobe luke horretaz ez hitz egin!"

31
00:02:08,480 --> 00:02:11,480
Baina nola salduko dut
konfiantzazkoa ez den produktu bat?

32
00:02:11,800 --> 00:02:15,480
Seme-alabei emango ez niekeena?
Nik nekazaritza ekologikoa egiten dut;

33
00:02:15,800 --> 00:02:19,480
Carolek, tradizionala.
Baina biak ondo trebatuta gaude...

34
00:02:19,800 --> 00:02:23,640
...eta badakigu zein garrantzitsua den
itxarote-denbora errespetatzea...

35
00:02:24,000 --> 00:02:28,000
...aberei antibiotikoak emanez gero.
Dena behar bezala egiten dugu.

36
00:02:28,960 --> 00:02:31,320
Orain, ordea, ez dakigu
zer igarotzen den esnera...

37
00:02:31,640 --> 00:02:33,760
...ezta zer ondorio eragin dezakeen.

38
00:02:34,080 --> 00:02:36,640
Antibiotikoekin kezkatuta dago jendea,

39
00:02:36,960 --> 00:02:39,520
baserritarrek behiei
zer ematen ote diegun.

40
00:02:39,920 --> 00:02:42,320
Baina orain ura da arazoa,

41
00:02:42,640 --> 00:02:46,000
etorkizunean ura izango da
kutsatzailerik handiena.

42
00:02:46,400 --> 00:02:48,600
<i>Oraingoz ura kutsatzea da...</i>

43
00:02:48,920 --> 00:02:52,640
<i>...eskisto-gasa erauzteak
eragin duen ingurumen-kalte handiena.</i>

44
00:02:52,960 --> 00:02:55,240
<i>Eta nekazariek jasaten dute.</i>

45
00:02:55,800 --> 00:03:00,000
Alabak beherakoa eta sukar handia
izan zituen hiru egunez.

46
00:03:02,680 --> 00:03:04,840
Sabeleko min ikaragarriak zituen.

47
00:03:05,200 --> 00:03:09,000
Beherakoa zazpi egunez luzatu zitzaion,
eta odola ere galtzen zuen.

48
00:03:11,880 --> 00:03:15,320
Astebetean 4,5 kilo galdu zituen.

49
00:03:16,480 --> 00:03:18,800
Eta ospitalera eraman nuen.

50
00:03:19,280 --> 00:03:22,520
Gernu eta odol-analisiak egin zizkioten.

51
00:03:23,000 --> 00:03:27,000
Globulu zurien kopurua handia zen
gernuan; ez, ordea, odolean.

52
00:03:27,480 --> 00:03:29,760
Erresonantzia bat egin zieten.

53
00:03:30,360 --> 00:03:33,800
Likido pilaketa zuen sabelaldean,

54
00:03:34,400 --> 00:03:39,400
eta eskuin obulutegia, barea eta gibela
hanpatuak zituen.

55
00:03:39,920 --> 00:03:42,080
Antibiotikoak agindu zizkioten.

56
00:03:42,400 --> 00:03:45,280
Gernu-infekziorako tratamendua
jarri zioten.

57
00:03:45,760 --> 00:03:50,760
Lau egun geroago dietu zioten esateko
ez zela gernu-infekzio bat.

58
00:03:51,600 --> 00:03:54,720
Nola zegoen galdetu zioten,
eta minez jarraitzen zuela esan zien.

59
00:03:55,200 --> 00:03:59,160
Egun batzuk geroago
hemendik alde egitea erabaki zuen.

60
00:04:00,600 --> 00:04:05,000
Tennessee-ra joan zen lagun batekin,
bertan etxea eta lana bilatzera.

61
00:04:05,680 --> 00:04:09,160
Alde egin eta bederatzi egunera
hobekuntza handia igarri zuen.

62
00:04:09,320 --> 00:04:12,000
Beherakoa eta min zorrotzak
desagertu egin ziren.

63
00:04:12,400 --> 00:04:16,120
Handik bi astera etxera itzuli zen,
eta berriro minez hasi zen.

64
00:04:16,480 --> 00:04:19,520
Orduan behin betiko joatea
erabaki zuen.

65
00:04:19,680 --> 00:04:24,320
Abenduaren 26 batez utzi ninduen,
Tennesseera joateko.

66
00:04:24,480 --> 00:04:28,320
Eta hiru asteren buruan
indarberrituta zegoen.

67
00:04:28,720 --> 00:04:31,040
<i>Hala pizten dira iraultzak.</i>

68
00:04:31,360 --> 00:04:33,880
<i>Batzuek nahikoa dela
irizten diotenean,</i>

69
00:04:34,280 --> 00:04:37,080
<i>...beste irtenbiderik ez dagoela...</i>

70
00:04:37,400 --> 00:04:40,800
<i>...eta ez dagoela beste modurik
euren familiak babesteko.</i>

71
00:04:41,160 --> 00:04:42,920
<i>Jende xumea gara.</i>

72
00:04:43,280 --> 00:04:46,160
<i>Nekazari batzuk,
zinegile gazte bi,</i>

73
00:04:46,320 --> 00:04:51,400
<i>gas-erauzketen kaltetuekin
lan egiten duen psikologo bat,</i>

74
00:04:51,720 --> 00:04:54,000
<i>langile erretiratu bat...</i>

75
00:04:55,000 --> 00:04:56,000
<i>...eta ni neu.</i>

76
00:04:56,480 --> 00:04:58,840
<i>Arazoa da, ordea,
zer egin ez dakigula,</i>

77
00:04:59,000 --> 00:05:03,760
<i>jada beranduegi baita
Pennsylvanian ezer egiteko.</i>

78
00:05:04,080 --> 00:05:06,280
Nire alaba Lindsayrena
gertatu eta gero,

79
00:05:06,600 --> 00:05:09,200
alabak alde egin
eta bi edo hiru egunetara,

80
00:05:10,000 --> 00:05:13,120
...Ingurumena Babesteko Agentziara
jo nuen.

81
00:05:14,040 --> 00:05:17,000
Elikagaiekin kezkatuta nengoela
esan nahi nien.

82
00:05:17,560 --> 00:05:19,280
Esnegintzatik bizi naiz eta...

83
00:05:20,640 --> 00:05:24,360
 ...beldur nintzen esnearen bitartez
zer-edo-zer kutsatzen ari ote zen.

84
00:05:24,680 --> 00:05:27,400
Ur lagina hartu zuten,
halakoxe ur uherra.

85
00:05:28,200 --> 00:05:31,400
Eta nik ur hura ikusi
eta zera pentsatzen nuen...

86
00:05:31,960 --> 00:05:36,800
..."Ur horretatik edan zuen alabak,
horrexek eraman du nire ondotik".

87
00:05:37,400 --> 00:05:40,120
Eta gertatutakoa kontatu nien.

88
00:05:40,880 --> 00:05:44,880
Handik denbora gutxira,
Potter konderriko gizon batek...

89
00:05:45,280 --> 00:05:48,920
...gauza berdina kontatu zuen,
bertako ura aldatua zela.

90
00:05:49,200 --> 00:05:51,640
Oso sukar handia zuela-eta
medikuarenera joan...

91
00:05:51,960 --> 00:05:55,480
...eta gauza bera esan ziotela,
barea eta gibela hanpatuak zituela.

92
00:05:55,800 --> 00:05:58,600
Orain gibeleko minbizia du, ordea.

93
00:05:59,880 --> 00:06:03,040
Minbizaren aurkako tratamendua
jasotzen ari da.

94
00:06:03,400 --> 00:06:06,320
Jainkoari eskatzen diot
Lindsayk garaiz alde egin izana!

95
00:06:08,040 --> 00:06:09,920
Ez dago eskubiderik!

96
00:06:11,600 --> 00:06:13,400
<i>Ura kutsatu ondoren...</i>

97
00:06:13,760 --> 00:06:17,440
<i>...azalean agertu zitzaizkion
dekolorazioak erakutsi zizkidan.</i>

98
00:06:17,760 --> 00:06:21,520
Ura uhertu egin zen.
Eta berriro atera zaizkit.

99
00:06:21,680 --> 00:06:22,800
Ikusten?

100
00:06:23,440 --> 00:06:25,080
Hori da, ba.

101
00:06:26,920 --> 00:06:28,760
Ezin dut jarraitu!

102
00:06:35,280 --> 00:06:38,160
-Zer da?
-Bista ederrak daude.

103
00:06:38,320 --> 00:06:41,200
-Hemengoa zara?
-Bai, hor aurreraxeago bizi naiz.

104
00:06:41,760 --> 00:06:44,080
-Eta zer, gustatzen zaizu hau?
-Izugarri.

105
00:06:44,400 --> 00:06:46,320
-Ez dago leku ederragorik!
-Benetan?

106
00:06:46,640 --> 00:06:49,600
-Ez dago leku ederragorik inon!
-Grabatzen utziko didazu?

107
00:06:49,920 --> 00:06:51,000
Noski.

108
00:06:51,360 --> 00:06:54,280
Itxaron, geldi!
Alde zaude ala kontra?

109
00:06:54,720 --> 00:06:57,520
-Hara, poloniarra naiz eta...
-Zer axola dio horrek?

110
00:06:57,840 --> 00:07:00,720
Tira, utzi azaltzen.
Ikustera etorri naiz.

111
00:07:01,280 --> 00:07:04,120
Hemen zer gertatzen den
ikustera etorri naiz, ze...

112
00:07:05,000 --> 00:07:08,000
Bueno, Polonian ere
gauza bera egiten hasi dira.

113
00:07:08,320 --> 00:07:12,240
Han hasi baino ez dira egin, ordea.
Hemen bigarren urratsean zaudete...

114
00:07:12,560 --> 00:07:15,800
...eta zer den jakin nahi dugu.
Jakinminez gaude.

115
00:07:16,280 --> 00:07:19,200
Ba, asmakizun handiena da
moldeko ogia asmatu zenetik.

116
00:07:19,520 --> 00:07:22,000
Jo ta ke! Ez dugu
kanpoko erregairik behar.

117
00:07:22,320 --> 00:07:24,320
Ez dugu kanpoko ezer behar.

118
00:07:24,600 --> 00:07:28,200
Ekar ditzatela mutilak etxera,
eta bertan lanean jar ditzatela.

119
00:07:28,600 --> 00:07:31,880
Ez dugu besterik behar.
Politikariak nazkagarriak dira.

120
00:07:32,040 --> 00:07:33,360
Ulertzen didazu?

121
00:07:34,160 --> 00:07:36,200
Zulatu, lagun, zulatu!

122
00:07:36,360 --> 00:07:40,080
Ez dio inori kalte egiten eta ona da
ekonomiarentzat, beraz, ekin!

123
00:07:40,320 --> 00:07:43,000
Dirua ateratzen baduzu, ongi;
eta bestela, hor konpon.

124
00:07:43,320 --> 00:07:46,120
Horrela da: batzuk, zorioneko;
beste batzuk, zoritxarreko.

125
00:07:46,440 --> 00:07:48,280
Zerekin berotzen duzu etxea?

126
00:07:48,680 --> 00:07:50,400
Zerekin?

127
00:07:50,720 --> 00:07:52,640
-Zuri galdetzen dizut, aizu.
-Niri? Ba...

128
00:07:52,960 --> 00:07:54,960
Ikatzarekin eta gasarekin.

129
00:07:55,280 --> 00:07:58,480
Bale. Eta nondik dator gasa, e?
Nondik?

130
00:07:59,800 --> 00:08:01,480
Erre egiten duzu!
Hura gabe...

131
00:08:01,800 --> 00:08:04,640
...nola berotuko zenuke etxea,
nola kuzinatuko zenuke?

132
00:08:05,440 --> 00:08:08,000
Nondik aterako dugu?
Eta ikatza, are okerrago.

133
00:08:08,320 --> 00:08:11,640
<i>Sei urte dira Pennsylvanian
gasa erauzten hasi zirela,</i>

134
00:08:11,960 --> 00:08:14,400
<i>eta kontu polemikoa da.</i>

135
00:08:14,720 --> 00:08:19,000
<i>Eskisto-gasa erauzten dute,
petrolioa garestia omen delako.</i>

136
00:08:20,560 --> 00:08:22,400
<i>Urte gutxi batzuren buruan...</i>

137
00:08:22,720 --> 00:08:25,400
<i>...hilero 200 gas-putzu berri
irekitzen zituzten.</i>

138
00:08:25,720 --> 00:08:27,320
<i>Orain milaka putzu dituzte.</i>

139
00:08:27,600 --> 00:08:31,560
<i>Baina ez dakigu zehazki
zenbat dauden martxan une bakoitzean.</i>

140
00:08:31,880 --> 00:08:35,480
<i>Eskisto-gasaren industriak
isilpean gordetzen du informazioa.</i>

141
00:08:35,920 --> 00:08:38,800
<i>Orain beste herrialde batzuetan
zulatzen hasi nahi dute.</i>

142
00:08:41,120 --> 00:08:43,000
<i>Poloniako ekialdea da hau.</i>

143
00:08:43,320 --> 00:08:46,000
<i>Hor aurrean
Ukrainako muga dago.</i>

144
00:08:46,680 --> 00:08:49,360
<i>Europako airerik garbienetakoa da
hemengoa.</i>

145
00:08:49,680 --> 00:08:52,440
<i>Izan ere, "Poloniako birika"
esaten diote eskualde honi.</i>

146
00:08:53,240 --> 00:08:55,000
<i>Nekazaritza-lurrak dira.</i>

147
00:08:55,440 --> 00:08:58,400
<i>Nekazariek mendeak daramatzate
lur hauek lantzen.</i>

148
00:09:02,320 --> 00:09:06,000
<i>Gosia baserri honetan bizi da,
Polonia ekialdean.</i>

149
00:09:07,480 --> 00:09:12,200
<i>Egunean bitan jezten ditu behiak,
egunero, urteko egun guztietan.</i>

150
00:09:13,600 --> 00:09:18,600
<i>Esnea ez dute saltzen, eurentzat
eta abere batzuentzat da.</i>

151
00:09:20,320 --> 00:09:24,800
<i>Senarra herriko alkatea da,
baserria dagoen herriko alkatea.</i>

152
00:09:25,480 --> 00:09:28,640
<i>30 bat familia bizi dira hemen.</i>

153
00:09:32,440 --> 00:09:36,440
<i>Berak eta bere emazte Gosiak
okelatarako behiak hazten dituzte.</i>

154
00:09:42,680 --> 00:09:45,040
<i>Alkateak Emil du izena.</i>

155
00:09:46,560 --> 00:09:50,080
<i>Herri honetan du jatorria
hainbat belaunalditatik.</i>

156
00:09:57,000 --> 00:10:01,400
<i>Zwralów-ko biztanle gehienak
nekazariak dira.</i>

157
00:10:03,560 --> 00:10:06,960
<i>Batzuek behiak hazten dituzte,
esnetarako zein haragitarako.</i>

158
00:10:07,120 --> 00:10:10,800
<i>Oiloak denek dituzte, eta beraz,
arrautza errun berriak ere bai.</i>

159
00:10:11,480 --> 00:10:15,600
<i>Duela hiru urtetik zikoina hau
urtero itzultzen da Afrikatik.</i>

160
00:10:15,920 --> 00:10:18,280
<i>Herri erdian du habia.</i>

161
00:10:19,520 --> 00:10:23,160
<i>Labore nagusiak
garia eta azukre-erremolatxa dira.</i>

162
00:10:23,800 --> 00:10:27,200
<i>Uda hasieran soroak erabat
horiztatzen dituzte koltzaren loreek,</i>

163
00:10:27,720 --> 00:10:30,000
<i>gero olioa egiteko
erabiliko dituztenak.</i>

164
00:10:30,360 --> 00:10:33,400
<i>Eta guztiek dute
ur gardeneko putzu bana.</i>

165
00:10:33,960 --> 00:10:36,160
<i>Bizitza hemen ez da perfektua,</i>

166
00:10:36,320 --> 00:10:38,800
<i>baina bai lasaia eta baketsua.</i>

167
00:10:39,400 --> 00:10:41,440
<i>Hori aldatzera doa, ordea.</i>

168
00:10:43,600 --> 00:10:46,320
<i>Energia-konpainia askok,
Chevron ere tartean,</i>

169
00:10:46,640 --> 00:10:49,480
<i>Poloniako Gobernuarekin
kontratuak sinatu dituzte...</i>

170
00:10:49,800 --> 00:10:51,480
<i>...gas-putzuak zulatzeko.</i>

171
00:10:51,800 --> 00:10:54,000
<i>Hauxe da lehenetariko bat.</i>

172
00:10:54,680 --> 00:10:58,400
<i>Emilen baserritik
autoz ordubetera dago.</i>

173
00:10:59,440 --> 00:11:03,160
<i>Eta Chevronek, munduko
energia-konpainia handienetako batek...</i>

174
00:11:03,480 --> 00:11:07,920
<i>...beste hiru putzu egin nahi ditu
haren herriaren ondoan.</i>

175
00:11:10,720 --> 00:11:13,200
<i>Emil ezagutu
baino urtebete lehenago...</i>

176
00:11:13,480 --> 00:11:15,800
<i>...ni film dokumental bat
grabatzen ari nintzen...</i>

177
00:11:16,120 --> 00:11:18,000
<i>...nekazari txikien arazoei buruz.</i>

178
00:11:18,320 --> 00:11:22,000
<i>Orduan jakin nuen
arazo berri eta handienetako bat...</i>

179
00:11:22,320 --> 00:11:24,800
<i>...energia konpainiak direla.</i>

180
00:11:25,200 --> 00:11:29,000
<i>Euren lurretara etortzen dira,
gasa erauzteko putzuak zulatzen.</i>

181
00:11:29,440 --> 00:11:33,040
Aizu, zertan ari zara?
Nork eman dizu filmatzeko baimena?

182
00:11:33,360 --> 00:11:35,480
-Dokumental baterako da.
-Zeri buruzkoa?

183
00:11:35,800 --> 00:11:38,840
Nekazari txikiei buruzkoa.
Zerbait eraikitzen ari zarete?

184
00:11:39,000 --> 00:11:42,080
-Ez gehiago grabatu hemen.
-Baserri bat?

185
00:11:42,400 --> 00:11:44,000
Bueno, agian.

186
00:11:44,720 --> 00:11:47,560
Gaur hondeamakinak etorriko dira.

187
00:11:48,080 --> 00:11:51,200
-Ikusten dituzu zutoin horiek?
-Bai.

188
00:11:51,600 --> 00:11:55,240
Ba, soro honetan lanak egiten ari gara,
ez ezazu hemen grabatu.

189
00:11:55,520 --> 00:11:58,240
Gas-konpainia baten jabetza da.

190
00:11:58,560 --> 00:12:01,000
<i>Baserri munduko kontuak
grabatzera etorri nintzen.</i>

191
00:12:01,320 --> 00:12:04,200
<i>Ez nuen inola ere espero
industria-makineria topatzea...</i>

192
00:12:04,520 --> 00:12:06,640
<i>...gas-putzuak zulatzen.</i>

193
00:12:07,880 --> 00:12:09,080
Egun on.

194
00:12:09,480 --> 00:12:13,920
-Zertan ari dira hemen?
-Gasa bilatzeko prospekzioa egiten,

195
00:12:14,600 --> 00:12:16,320
eskisto-gasa.

196
00:12:17,440 --> 00:12:19,560
Gasa erauzteko asmoa dute.

197
00:12:21,160 --> 00:12:23,400
Nahi dutena zera da...

198
00:12:24,960 --> 00:12:29,280
Irailean hasiko dira,
eta ikustera etorri naiz,

199
00:12:29,440 --> 00:12:32,640
errepidea hormigoizko plantxekin
sendotu behar dute-eta...

200
00:12:32,960 --> 00:12:36,520
...makinak sartu ahal izateko.
Hor da, bidegurutze ondoan.

201
00:12:36,840 --> 00:12:40,120
<i>Eta lanak egiten dabiltzan
lekuraino jarraitu nion.</i>

202
00:12:40,960 --> 00:12:44,640
-Hainbat konpainia etorriko dira.
-Bat baino gehiago leku berean?

203
00:12:45,000 --> 00:12:46,960
80 bat kamioi astun.

204
00:12:47,400 --> 00:12:49,000
Kaka!

205
00:12:50,880 --> 00:12:53,280
Errepidea birrinduko dute.

206
00:12:54,560 --> 00:12:58,720
<i>Eseri eta langileei begira geratu zen,
telebista saio bat balitz bezala.</i>

207
00:13:02,160 --> 00:13:06,920
<i>Lehenago bertan ibili ziren
kamioitzarrak ere ikusiko  zituen.</i>

208
00:13:09,520 --> 00:13:13,240
<i>Neuk ere filmatu nituen
beste soro batean zebiltzalarik.</i>

209
00:13:17,720 --> 00:13:21,000
<i>Azterketa sismikoak egiten dituzte.</i>

210
00:13:21,640 --> 00:13:25,200
<i>Beldarren antzera ilaran doaz,</i>

211
00:13:26,200 --> 00:13:29,160
<i>narrasean,
lurra astintzen, neurtzen...</i>

212
00:13:30,800 --> 00:13:34,600
<i>...eta lur azpiko eskistoen,
arbel-metakinen argazkiak egiten...</i>

213
00:13:35,400 --> 00:13:40,240
<i>...zulaketa-instalazioak eraikitzeko
kokapen egokiena aukeratzeko.</i>

214
00:13:41,960 --> 00:13:46,200
<i>Proba sismikoak egin eta gero
susmo txarra hartu zioten nekazariek,</i>

215
00:13:46,720 --> 00:13:51,000
<i>putzuetako ura aldatu egin baitzen
eta jada ez zen edangarria.</i>

216
00:13:51,360 --> 00:13:54,000
-Iluna zen.
-Ilar-zoparen kolorekoa.

217
00:13:54,320 --> 00:13:56,880
-Ostiral Santuz izan zen.
-Bai.

218
00:13:57,240 --> 00:14:02,240
Emaztea arropa garbitzera joan zen
eta berak esan zidan, "Zatoz, begira!".

219
00:14:03,200 --> 00:14:08,160
"Zer gertatu da, ba?"
Eta iturriak ur beltza botatzen zuen.

220
00:14:08,760 --> 00:14:11,480
Horrelakoxea, argazkian
ikusten den bezalakoxea.

221
00:14:11,800 --> 00:14:14,080
Hori zen
nire putzutik atera zena.

222
00:14:14,800 --> 00:14:16,400
Halaxe zegoen ura.

223
00:14:17,600 --> 00:14:22,240
<i>Esan zidan arazorik handiena
abereentzako urik ez izatea zela.</i>

224
00:14:22,560 --> 00:14:27,360
<i>Bere aitak ere arazoa kamioi sismikoak
igaro eta gero sortu zela zioen.</i>

225
00:14:27,760 --> 00:14:30,400
Lehen ura garbia zen.

226
00:14:30,680 --> 00:14:34,560
Baina dena aldatu zen
proba sismikoen ondoren.

227
00:14:34,840 --> 00:14:39,480
Ura uhertu egin zen
eta beltz-beltza ateratzen hasi zen.

228
00:14:39,640 --> 00:14:43,800
<i>Putzuak hondatu zituzten
proba sismiko haiek...</i>

229
00:14:44,160 --> 00:14:45,800
<i>...Chevron-entzat ziren.</i>

230
00:14:47,280 --> 00:14:51,200
<i>Hain zuzen, horixe baliatu zuten
herriko nekazariek...</i>

231
00:14:51,520 --> 00:14:53,960
<i>...Chevron eurekin batzartzera
behartzeko.</i>

232
00:14:57,840 --> 00:14:59,720
Aurkezpen txiki bat egingo dut,

233
00:15:00,080 --> 00:15:02,480
...eta gero denbora izango dugu
galderak egiteko.

234
00:15:02,800 --> 00:15:07,120
<i>Erauzketa nola egiten den azaldu zuen
Chevrongo zuzendariak.</i>

235
00:15:08,080 --> 00:15:11,720
<i>Prozedurak
"haustura hidraulikoa" du izena.</i>

236
00:15:12,120 --> 00:15:17,080
<i>Hark azaldu zuenez, lehenengo
zulo sakon bat irekitzen dute lurrean...</i>

237
00:15:17,240 --> 00:15:22,200
<i>...eta gero, hortik, zeharretara
beste hainbat galeria egiten dituzte.</i>

238
00:15:22,680 --> 00:15:25,840
<i>Hala, soroen azpitik zula dezakete.</i>

239
00:15:26,480 --> 00:15:31,960
<i>Ondoren ura, gai kimikoak
eta harea...</i>

240
00:15:32,720 --> 00:15:37,000
<i>...eskistoan punpatzen dituzte,
gasa askatzeko.</i>

241
00:15:38,600 --> 00:15:40,800
<i>Horregatik esaten zaio
eskisto-gasa.</i>

242
00:15:42,640 --> 00:15:45,640
<i>Gasa erauzteko zulaketez
askoz gehiago zekiten nekazariek...</i>

243
00:15:45,960 --> 00:15:47,800
<i>...beste edozein
pertsona arruntak baino.</i>

244
00:15:48,640 --> 00:15:51,400
<i>Interneten bilatu zuten informazioa.</i>

245
00:15:51,800 --> 00:15:57,400
Zer gai kimiko eta zer kopurutan
sartzen duzue putzuetan?

246
00:15:57,920 --> 00:16:01,640
Esango diguzue zein diren
gai kimiko horiek?

247
00:16:01,960 --> 00:16:06,600
Hausturan erabiltzen diren
fluidoen % 99...

248
00:16:06,960 --> 00:16:10,240
...ura eta area dira.

249
00:16:11,840 --> 00:16:16,320
Beste % 1a edo % 0,5a...

250
00:16:16,640 --> 00:16:20,400
...% 1 baino gutxiago izaten baita,

251
00:16:20,760 --> 00:16:25,400
elikagaigintzan eta kosmetikan
erabiltzen diren gehigarriak dira.

252
00:16:25,720 --> 00:16:29,960
Mahaiko gatza, limoi-ura,
desinfektatzaileak eta halako gauzak.

253
00:16:30,520 --> 00:16:32,840
Janarigintzan
eta kosmetikagintzan...

254
00:16:33,280 --> 00:16:37,400
...erruz erabiltzen diren
gehigarriak dira...

255
00:16:37,760 --> 00:16:40,280
...mahaiko gatza...

256
00:16:40,960 --> 00:16:43,320
...eta limoi-ura.

257
00:16:44,800 --> 00:16:48,000
-Limoi-ura?
-Limonada!

258
00:16:48,600 --> 00:16:51,120
<i>Batzarretik arduratuta atera ziren
nekazariak,</i>

259
00:16:51,440 --> 00:16:56,600
<i>herrian gas-fabrika eraikitzea
eragotzi ezin izango zuten beldurrez.</i>

260
00:16:57,080 --> 00:16:59,960
<i>Eta Lehen Ministroari
gutun bat idaztea erabaki zuten.</i>

261
00:17:00,560 --> 00:17:04,840
<i>"Jaun agurgarri hori:
Idatzi hau bidaltzen dizugu..."</i>

262
00:17:05,120 --> 00:17:10,200
<i>"...ikaratuta baikaude Chevron enpresak
gure herrirako dituen planak ikusirik."</i>

263
00:17:10,560 --> 00:17:14,800
<i>"Egin dituzten proba sismikoek
arrakalak ireki dituzte gure etxeetan..."</i>

264
00:17:15,080 --> 00:17:19,000
<i>"...eta ur putzuak kutsatu dituzte.
Dagoeneko ura ez da edangarria."</i>

265
00:17:19,320 --> 00:17:22,680
<i>"Inork ez digu azalpenik ematen
ez gure iritzirik eskatzen."</i>

266
00:17:22,960 --> 00:17:25,760
<i>"Zulaketak gelditzea
eskatzen dizugu."</i>

267
00:17:26,120 --> 00:17:30,400
<i>Eskabidea Rogów-ko nekazariek
sinatu zuten.</i>

268
00:17:32,600 --> 00:17:37,080
<i>Horregatik ezagutu nuen alkatea,
gutunak eragina izan zuelako.</i>

269
00:17:37,400 --> 00:17:40,200
<i>Chevronek atzera egin
eta ez zuen putzua zulatu.</i>

270
00:17:40,520 --> 00:17:45,400
<i>Errepideaz harago eraikitzea
erabaki zuten... alkatearen herrian!</i>

271
00:17:45,920 --> 00:17:48,440
Hau enpresaren ikurra da.

272
00:17:49,360 --> 00:17:51,720
Chevron-en maskota lotsagarria.

273
00:17:52,400 --> 00:17:54,640
Doala pikutara!

274
00:17:55,480 --> 00:17:57,800
<i>Emil eta Gosia
auzokoekin biltzera zihoazen,</i>

275
00:17:58,120 --> 00:18:01,400
<i>Chevronek egin nahi zuen
gas putzuaren gaia eztabaidatzeko.</i>

276
00:18:01,720 --> 00:18:05,960
<i>Tigrea Chevronek eman zien opari
herriko nekazari guztiei.</i>

277
00:18:06,960 --> 00:18:09,040
Honek bizirik iraun du.

278
00:18:09,440 --> 00:18:12,000
Besteak
urkamendira bidali genituen.

279
00:18:12,320 --> 00:18:15,400
-Zenbat oparitu zizkizuten?
-Bana eman ziguten...

280
00:18:15,720 --> 00:18:18,480
...batzar hartara joan ginen guztioi.

281
00:18:19,680 --> 00:18:23,000
-Detaile polita, e?
-Erosi egin nahi gintuzten!

282
00:18:26,440 --> 00:18:29,400
-Beharbada mikroa edukiko du...
-Baliteke.

283
00:18:29,880 --> 00:18:33,520
Beste trago bat gehiago...
eta hau ere urkamendira!

284
00:18:33,800 --> 00:18:36,080
-Osasuna.
-Chevron-en erruz...

285
00:18:36,400 --> 00:18:38,760
...Alkoholiko Anonimoetan
amaituko dugu guztiok.

286
00:18:39,120 --> 00:18:43,720
<i>Hauek Basia eta Andrzej dira.
Emilen baserriaren ondoan bizi dira.</i>

287
00:18:44,120 --> 00:18:49,000
<i>Basiak inprimategi txiki bat du hirian,
herritik ordu erdira autoz.</i>

288
00:18:49,760 --> 00:18:52,440
<i>Emil, Gosia
eta euren auzokoek...</i>

289
00:18:52,600 --> 00:18:55,160
<i>...beste nekazariak antolatu dituzte...</i>

290
00:18:55,560 --> 00:18:58,560
<i>...Chevroni
putzua egitea eragozteko.</i>

291
00:18:58,880 --> 00:19:01,000
Borroka egingo dugu.

292
00:19:01,320 --> 00:19:04,320
Ez dugu onartuko
Chevron gure lurretan sartzea.

293
00:19:04,720 --> 00:19:09,000
Orain haiek kontzesioa luzatzeko
ahaleginetan dabiltza.

294
00:19:09,800 --> 00:19:13,800
Bai, kontzesioa luzatzeko
eta proba sismikoak egiten jarraitzeko.

295
00:19:14,080 --> 00:19:18,000
Beraz, kamioi horiek
jardunean segiko dute.

296
00:19:18,760 --> 00:19:21,680
Ostiralean ikusi nuen morroi hark
esan zidan...

297
00:19:22,080 --> 00:19:25,120
...proba sismiko gehiago
egin behar dituztela.

298
00:19:25,280 --> 00:19:27,400
-Beraz, argi dago.
-Bai.

299
00:19:27,800 --> 00:19:30,560
Ez diegu hona sartzen utziko!

300
00:19:30,920 --> 00:19:35,200
Hori da! Sartzen uzten ez badiegu,
zer egingo dute? Ezer ez!

301
00:19:35,680 --> 00:19:38,200
<i>Hauxe da plana da:
Andrzej-ek eskaera idatziko du...</i>

302
00:19:38,520 --> 00:19:41,120
<i>...eta herriko nekazari guztiek
sinatu dezatela.</i>

303
00:19:41,280 --> 00:19:44,360
-Zure izenean Andrzejek egin lezake?
-Noski.

304
00:19:44,680 --> 00:19:47,400
Gero zeuk eramango diezu
Kontseiluko buru...

305
00:19:47,720 --> 00:19:49,600
...eta kide guztiei.

306
00:19:49,920 --> 00:19:53,040
Jende guztiak egin dezala
kontzientzia-azterketa.

307
00:19:53,360 --> 00:19:57,280
Andrzejek idatziko du.
Geratzen zaigun...

308
00:19:57,840 --> 00:20:02,400
...defentsa bakarra da
guztiok batera borrokatzea.

309
00:20:02,880 --> 00:20:05,240
Sartzen uzten ez badiegu,

310
00:20:05,560 --> 00:20:08,200
nahiz eta kontzesioa luzatzeko
baimena lortu...

311
00:20:08,520 --> 00:20:10,800
...ezin izango dute ezer egin.

312
00:20:10,960 --> 00:20:12,920
Konderriko gainbegiraleari
galdetuko diot...

313
00:20:13,200 --> 00:20:14,960
...ea erabakiak hartzeko orduan...

314
00:20:15,280 --> 00:20:19,000
...zergatik ez dituen aintzat hartzen
Kontseiluaren jarraibideak.

315
00:20:19,320 --> 00:20:21,320
Ez diot ofizialki
bere egin behar dituenik,

316
00:20:21,640 --> 00:20:25,160
baina iritzia ere ez digu eskatzen,
berak erabakitzen du...

317
00:20:25,320 --> 00:20:28,240
...konderriaren ordez.
Eta badaki, ondo jakin ere...

318
00:20:28,640 --> 00:20:32,360
...komunitatea ez datorrela bat
bere erabaki askorekin.

319
00:20:32,680 --> 00:20:35,480
Gutxienez, behintzat,
idatziz ipini beharko luke...

320
00:20:35,800 --> 00:20:38,600
...baietz, berak
baimena ematen duela,

321
00:20:38,920 --> 00:20:42,240
baina lau herri hauek
ez daudela ados.

322
00:20:42,840 --> 00:20:45,920
“Beraz, zatozte
nire konderriko beste leku batera!"

323
00:20:47,440 --> 00:20:50,560
“Bai mesedez, zatozte
eta zulatu nire etxe ondoan!"

324
00:20:51,040 --> 00:20:53,640
Horixe egin beharko luke,
hori da logikoena.

325
00:20:54,320 --> 00:20:58,080
Ez dut bere jarrera ulertzen.
Nor ordezkatzen du?

326
00:20:58,400 --> 00:21:00,360
Bizkor egin nahi dute.

327
00:21:00,720 --> 00:21:05,000
Bai, jendeak ez dezan jakin
zer gertatzen den.

328
00:21:06,400 --> 00:21:09,800
<i>Emilek ez du ulertzen nolatan
Konderriko gainbegiraleak...</i>

329
00:21:10,120 --> 00:21:13,280
<i>...ez duen euren alde egiten
Chevronen kontra.</i>

330
00:21:13,440 --> 00:21:16,560
<i>Eta nekazari batzorde bat eratu
eta harengana joan dira,</i>

331
00:21:16,720 --> 00:21:19,240
<i>ea konbentzitzen duten.</i>

332
00:21:19,480 --> 00:21:20,880
Egun on.

333
00:21:21,800 --> 00:21:23,000
Egun on.

334
00:21:26,800 --> 00:21:30,600
Hara, ez dut nahi...
Batzar bat dugu. 

335
00:21:31,120 --> 00:21:34,160
Batzarra dugu
eta eskerrik asko, bai?

336
00:21:34,560 --> 00:21:37,080
Zoaz, mesedez.

337
00:21:38,280 --> 00:21:40,000
Zergatik?

338
00:21:40,160 --> 00:21:42,560
Ez dudalako nahi...

339
00:21:42,960 --> 00:21:45,160
...hau grabatzerik, eta kito.

340
00:21:45,320 --> 00:21:49,000
<i>Harritzekoa da bilkura publikoa
grabatzen ez uztea!</i>

341
00:21:49,400 --> 00:21:53,400
<i>Nekazariak filmatu nahi nituen,
gas putzuen aurka argudiatzen.</i>

342
00:21:53,760 --> 00:21:57,080
Ez dut istilurik sortu nahi,
baina oso kontu garrantzitsua da.

343
00:21:57,240 --> 00:22:00,520
Eta ez naiz besterik gabe etorri,
bi urte daramatzat filmatzen!

344
00:22:00,840 --> 00:22:04,200
Pertsona hauek ezagutzen ditut
eta hau oso garrantzitsua da...

345
00:22:04,520 --> 00:22:07,320
Nik beraiei deitu diet batzarrera.

346
00:22:07,720 --> 00:22:10,000
Beraz, alde egizu.

347
00:22:10,480 --> 00:22:14,240
<i>Gainbegiraleak ez zien
Emil, Basia eta beste nekazariei...</i>

348
00:22:14,560 --> 00:22:17,640
<i>...Chevronen lanak gelditzeko
laguntzarik eskaini.</i>

349
00:22:17,800 --> 00:22:20,960
<i>Eztabaidaren beroa
kaletik entzun zitekeen.</i>

350
00:22:21,400 --> 00:22:24,200
Guztiok bete behar ditugu arauak!

351
00:22:24,720 --> 00:22:28,120
<i>Baina Emilen herrian
arazoa urtebete lehenago sortu zen,</i>

352
00:22:28,400 --> 00:22:31,080
<i>Chevronek pertsona batzuekin
sinatu zituenean...</i>

353
00:22:31,360 --> 00:22:33,360
<i>...putzuak egiteko baimenak.</i>

354
00:22:33,720 --> 00:22:35,320
Zuk zer iritzi duzu?

355
00:22:35,960 --> 00:22:38,400
Bueno, nik lurrak alokatu dizkiet.

356
00:22:38,680 --> 00:22:40,720
-Zer?
-Alokatu egin dizkiedala.

357
00:22:41,000 --> 00:22:45,160
<i>Lur-jabe harekin hitz egitean
igarri nion gas putzuen inguruan...</i>

358
00:22:45,320 --> 00:22:47,760
<i>...dena  zela beldurra eta paranoia.</i>

359
00:22:48,120 --> 00:22:49,920
Abadeak esan zuen bezala...

360
00:22:52,360 --> 00:22:55,720
Jainkoak lurrari eman ziona...

361
00:22:56,000 --> 00:22:58,200
...lurrak itzuli diezagula!

362
00:23:01,720 --> 00:23:05,160
<i>Chevronekin sinatutako kontratuaz
gehiago jakin nahi nuen nik.</i>

363
00:23:05,480 --> 00:23:08,560
-Zenbat denborarako alokatu diezu?
-Ez naiz gogoratzen.

364
00:23:09,040 --> 00:23:10,800
Ez naiz gogoratzen.

365
00:23:12,360 --> 00:23:13,920
Ez naiz gogoratzen.

366
00:23:15,120 --> 00:23:18,320
Abokatu baten laguntza izan zenuen
negoziazioan?

367
00:23:18,920 --> 00:23:21,720
-Abokatu bat.
-Zertarako?

368
00:23:21,880 --> 00:23:25,720
Kontratuak orrialde asko zituen?

369
00:23:25,880 --> 00:23:27,880
Esan dizut ba,
onean esan ere...

370
00:23:28,200 --> 00:23:30,640
...neu naizela erantzule bakarra.

371
00:23:30,920 --> 00:23:32,960
Inor urkatu behar badute,
neu urka nazatela.

372
00:23:33,120 --> 00:23:36,520
<i>Alokairua sinatu zuen
abokatu baten laguntzarik gabe.</i>

373
00:23:36,840 --> 00:23:41,200
<i>Pentsa zenbat abokatu dituen
Chevronek kontzesioak lortzeko lanean!</i>

374
00:23:41,520 --> 00:23:46,120
<i>Ekuatoreko indigenen aurkako
auzian, esate baterako,</i>

375
00:23:46,840 --> 00:23:52,360
<i>Chevronek 39 bufetetako
500 abokatu erabili zituen.</i>

376
00:23:53,880 --> 00:23:58,080
<i>Hau Chevronen beste putzu bat da,
Polonia ekialdeko beste eskualde batean.</i>

377
00:23:58,400 --> 00:24:01,760
-Zer zabiltza?
-Putzua filmatzen ari naiz.

378
00:24:02,160 --> 00:24:06,040
-Hedabideetan ateratzeko?
-Bai. Zer iritzi duzu honen gainean?

379
00:24:06,360 --> 00:24:10,920
Ez dut iritzirik. Zer ba, norbaitek
galdetu al du zer egin nahi duten?

380
00:24:11,200 --> 00:24:13,600
<i>Instalazio hau
duela gutxi eraiki dute.</i>

381
00:24:13,920 --> 00:24:17,240
<i>Nekazari honen
lurren ondoan dago.</i>

382
00:24:17,800 --> 00:24:23,520
Hori guztia eraiki zuten,
ia inori ezertxo ere esan gabe.

383
00:24:24,480 --> 00:24:28,440
Informazio-batzar bat egin zuten,
baina ez nintzen joan.

384
00:24:28,800 --> 00:24:32,640
Maitagarrien ipuin bat bezala
azaldu zioten kontua jendeari.

385
00:24:35,800 --> 00:24:38,280
Ez zela kaltegarria izango
esan zuten.

386
00:24:38,600 --> 00:24:41,440
Auskalo! Egia
Jainkoak bakarrik jakingo du.

387
00:24:41,920 --> 00:24:45,800
Baina hor diru asko sartu dute.

388
00:24:48,120 --> 00:24:53,720
Kamioiak joan eta etorri dabiltza,
eta oso zama handiak daramatzate.

389
00:24:55,440 --> 00:24:58,680
<i>Kamioi astunen trafikoak
kezkatzen du nekazaria,</i>

390
00:24:58,960 --> 00:25:03,000
<i>baserriaren ondotik doan errepidea
hondatzen ari dira eta.</i>

391
00:25:09,240 --> 00:25:12,080
<i>Bertatik bertara ikusten nuen
lehen erauzketa putzua zen,</i>

392
00:25:13,160 --> 00:25:16,120
<i>eta hurbildu egin nintzen
hobeto ikusteko.</i>

393
00:25:19,080 --> 00:25:23,320
Barkatu, baina hemen filmatzea
debekatuta dago.

394
00:25:26,440 --> 00:25:28,400
Ezin da grabatu.

395
00:25:28,720 --> 00:25:31,480
Errepidean ezin dizugu eragotzi;
baina hemen...

396
00:25:31,800 --> 00:25:35,000
-Hitz egizu nagusiekin.
-Non daude?

397
00:25:35,160 --> 00:25:38,040
-Hemen dator bat.
-Ongi.

398
00:25:38,920 --> 00:25:43,000
Mesedez, itzali kamera
eta itzuli errepidera.

399
00:25:43,480 --> 00:25:46,800
-Alboko sorotik ere filma dezaket.
-Nekazariak uzten badizu...

400
00:25:47,120 --> 00:25:50,440
-Hau jabego pribatua da, aizu.
-Gero ezer gertatzen bada...

401
00:25:50,760 --> 00:25:53,600
...arazoak, guretzat,
dena hondatzen dugula eta.

402
00:25:53,920 --> 00:25:58,000
-Baduzu baimenik?
-Nekazariarekin hitz egin dut.

403
00:25:58,320 --> 00:26:02,400
Hitz egitea ez da nahikoa,
agiriren bat ekarri behar duzu.

404
00:26:03,000 --> 00:26:06,000
Hemen norbait sartzen bada,
arazoak izango ditugu.

405
00:26:06,480 --> 00:26:10,800
Ez dugu inor mindu nahi,
baina hartu zure gauzak eta ospa.

406
00:26:11,240 --> 00:26:14,240
Hau errepide pribatua da
eta zoaz, mesedez.

407
00:26:14,560 --> 00:26:18,000
-Noiz hasiko da martxan?
-Hasita dago, bistan denez.

408
00:26:20,080 --> 00:26:22,080
Ba al dago gasik?

409
00:26:22,520 --> 00:26:25,480
<i>Lur hauetan
eskisto-gas bila zebiltzala...</i>

410
00:26:25,800 --> 00:26:27,640
<i>...aurkitu nuen unetik bertatik...</i>

411
00:26:28,000 --> 00:26:31,760
<i>...dena erdi paranoikoa izan da,
zerbait ezkutatuko balute bezala.</i>

412
00:26:32,080 --> 00:26:35,480
<i>Beldurra, hitz egiteko;
eta beldurra, filmatzen uzteko.</i>

413
00:26:36,800 --> 00:26:39,720
<i>Eskisto-gasaren erauzketaren
hasiera zen Polonian,</i>

414
00:26:40,080 --> 00:26:42,680
<i>eta hedabideetan
apenas zegoen haren berririk.</i>

415
00:26:43,360 --> 00:26:48,000
<i>Informazio faltak
eta prospekzioen sekretismoak...</i>

416
00:26:48,480 --> 00:26:52,360
<i>...paranoia eta beldur giroa
areagotzen zuten.</i>

417
00:26:52,720 --> 00:26:56,880
Chevron inoiz ez dago lo.
Lanean ari ez direnean ere...

418
00:26:57,200 --> 00:27:01,680
...noizik behin baten bat etortzen da
euren informazioa ekartzera.

419
00:27:02,120 --> 00:27:06,560
Asteon gau batez agertu dira,
eta etxe guztietan banatu dute...

420
00:27:06,880 --> 00:27:09,880
...Lebienie-ren
txosten baten laburpena.

421
00:27:10,200 --> 00:27:14,440
Bertan ziotenez,
arau guztiak betetzen dituzte.

422
00:27:14,760 --> 00:27:18,280
Eta hori bakarrik ez,

423
00:27:18,600 --> 00:27:23,000
astekari katoliko batean
artikulu bat argitaratu berri dute.

424
00:27:25,040 --> 00:27:28,840
<i>Emilek batzorde bat eratu zuen,
inguruko herrietara joateko...</i>

425
00:27:29,200 --> 00:27:32,800
<i>...eta putzuen aurkako
babesa biltzeko.</i>

426
00:27:33,120 --> 00:27:37,800
AEBetan mila kasutik gora
dokumentatu dituzte.

427
00:27:38,120 --> 00:27:41,480
Matxura larriak izan zituzten
eta kalte handiak eragin zituzten,

428
00:27:41,800 --> 00:27:45,240
hainbat motatakoak.
Leherketak, isurketa kimikoak...

429
00:27:45,320 --> 00:27:49,360
Txarrena da ura kutsatzen dutela,
eta dela gehiago edateko ona.

430
00:27:49,680 --> 00:27:54,120
Han, noski, hemen baino
askoz ere putzu gehiago daude.

431
00:27:55,520 --> 00:27:59,920
Hemen ez dira dozena batera iritsiko,
Polonia osoan zehar sakabanuta.

432
00:28:00,240 --> 00:28:04,800
Baina erauzketa industriala hastean
Poloniako heren batean zabalduko dira.

433
00:28:05,720 --> 00:28:09,720
Heren batean! Gdansk-etik
Tomaszów Lubelski-raino.

434
00:28:10,160 --> 00:28:13,000
Dena galduko da
Vistula ibaiaren alde honetan.

435
00:28:13,360 --> 00:28:17,000
-Hori onartuko al dugu?
-Eta zer egin dezakegu?

436
00:28:17,320 --> 00:28:20,560
Ez dago beste irtenbiderik,
dagoeneko pastela banatu dute.

437
00:28:20,920 --> 00:28:24,480
-Badago beste irtenbiderik.
-Baina guk ez daukagu dirurik!

438
00:28:24,800 --> 00:28:26,960
Boterea aberatsen eskuetan dago.

439
00:28:27,200 --> 00:28:31,080
<i>Uste dute Gobernuak
tratua sinatua duela konpainiekin...</i>

440
00:28:31,240 --> 00:28:33,200
<i>...eta ez dutela indarrik...</i>

441
00:28:33,520 --> 00:28:35,800
<i>...Chevron bezalako erraldoiei
aurre egiteko.</i>

442
00:28:36,120 --> 00:28:40,000
Hasieran Gosia eta biok
gasaren alde geunden.

443
00:28:40,320 --> 00:28:43,520
Ez pentsa
Chevron gure herrira etorri...

444
00:28:43,840 --> 00:28:48,440
...eta berehala eta besterik gabe
"Ez dugu nahi!" esan genienik.

445
00:28:48,720 --> 00:28:52,280
-Gasa nahi genuela esan genien.
-Hala da.

446
00:28:52,600 --> 00:28:56,480
Baina informazioa biltzen hasi ginen...

447
00:28:56,800 --> 00:28:59,400
...eta ilea laztu egin zitzaigun!

448
00:29:00,560 --> 00:29:03,480
<i>Andrzejek eta Basiak
informazioa bilatu zuten Interneten,</i>

449
00:29:03,800 --> 00:29:06,200
<i>eta eskisto-gasaren
industriari buruzko...</i>

450
00:29:06,520 --> 00:29:08,680
<i>...informazio-iturri alternatiboa
sortu zuten.</i>

451
00:29:09,560 --> 00:29:13,080
<i>Batez ere AEBetan
eskisto-gasaren kontua zertan zen...</i>

452
00:29:13,400 --> 00:29:16,920
<i>...azaltzen zuten artikuluak
ipini zituzten, polonierara itzulita.</i>

453
00:29:17,640 --> 00:29:21,280
<i>Nekazariak energiaren gaiaz
gogoeta egiten hasi ziren.</i>

454
00:29:21,760 --> 00:29:24,560
Ni ingeniaria naiz,
eta hauxe da Poloniako egoera...

455
00:29:24,880 --> 00:29:27,920
Gaur egun
ia ez zaigu ikatzik geratzen.

456
00:29:28,400 --> 00:29:32,600
Eta gai fisiblea ere apenas dago.
Gehienez 50 urteren buruan...

457
00:29:32,920 --> 00:29:36,800
...zentral nuklear guztiak
gelditu egin beharko dira...

458
00:29:37,120 --> 00:29:40,960
...eta egoera latza izango da
Energiaren menpekoak gara!

459
00:29:41,120 --> 00:29:44,120
Eta zer izango da orduan?
Gasa ondo etorriko zaigu.

460
00:29:44,400 --> 00:29:47,400
<i>Batzar hau grabatu nuenean,
Gobernuak jakinarazi zuen...</i>

461
00:29:47,720 --> 00:29:50,400
<i>...Poloniak 300 bat urterako
gas natural erreserbak zituela.</i>

462
00:29:50,720 --> 00:29:52,880
<i>Albiste horren oihartzuna
jaso zuten hedabideek.</i>

463
00:29:53,200 --> 00:29:56,320
<i>Polonia Europako Kuwait
izango zela zioten!</i>

464
00:29:57,080 --> 00:30:01,000
Hamar gas-putzu egin dituzte
orain arte Polonian.

465
00:30:01,320 --> 00:30:04,400
Ba, bale, atera dezatela gasa
putzu horietatik.

466
00:30:04,800 --> 00:30:07,960
Gu adi egongo gara,
ea zer gertatzen den.

467
00:30:08,280 --> 00:30:12,400
Ondo badoa, konpainiari
etortzeko gonbita egingo diogu.

468
00:30:12,800 --> 00:30:16,600
Putzuak egin dituzten eskualdeetan
jendea ez da beldur.

469
00:30:17,040 --> 00:30:21,160
-Entzuidazu...
-Eta etekina ateratzen ari dira!

470
00:30:21,840 --> 00:30:26,040
-Itxaron dezagun apur bat.
-Gauza bat ahaztu zaizu, ordea...

471
00:30:26,320 --> 00:30:30,400
-...hasieran egin nahi zenuena.
-Bozkatzea?

472
00:30:30,720 --> 00:30:34,680
Bai. Egin ezazu galdera
eta nork bere jarrera hartu dezala.

473
00:30:34,960 --> 00:30:39,000
-Ea, nor dago gasaren alde?
-"Chevronen zulaketen alde!"

474
00:30:39,320 --> 00:30:42,200
-Hori. Nor dago alde?
-Ni.

475
00:30:42,680 --> 00:30:44,720
-Benetan?
-Noski.

476
00:30:45,000 --> 00:30:46,800
Ongi. Ea, eta nor dago...

477
00:30:47,160 --> 00:30:50,400
...Zurawlówen
gas putzua egitearen aurka?

478
00:30:50,800 --> 00:30:55,160
-Bakarra. Eta besteok?
-Abstenitu egiten gara.

479
00:30:58,120 --> 00:31:01,400
Ez dugu informazio nahikoa,
eta ez dugu ongi ulertzen.

480
00:31:01,720 --> 00:31:03,960
Badakigu eragin kaltegarria
izan dezakeela,

481
00:31:04,280 --> 00:31:08,400
baina inork ez dizkigu onurak azaldu.
Baliteke hain kaltegarria ez izatea.

482
00:31:08,880 --> 00:31:13,000
Hara, Gabinie-n
transmisio-dorre bat erori zen.

483
00:31:13,480 --> 00:31:18,320
Ekologistak eta beste asko etorri ziren.
Ez diot zu bezalakoak zirenik, e!

484
00:31:18,640 --> 00:31:22,680
Baina hasi ziren esaten arriskutsua zela,
minbizia eragin zezakeela eta...

485
00:31:23,000 --> 00:31:27,560
Ordura arte etekinik atera zioten arren,
Gabiniekoek uko egin zioten dorreari.

486
00:31:27,840 --> 00:31:31,280
Beste konderri batera eraman zuten
eta orain haiek ateratzen diote etekina.

487
00:31:31,440 --> 00:31:34,440
Ez zen inor hil!
Ez dut nik esango ona denik,

488
00:31:34,600 --> 00:31:38,080
baina bai ezer ez egiteak
ez dakarrela etekinik.

489
00:31:38,400 --> 00:31:42,800
Zerbait egin behar dugu,
Errusiaren menpeko izan nahi ez badugu.

490
00:31:43,120 --> 00:31:45,760
Saiatu egin beharko behintzat!

491
00:31:46,400 --> 00:31:51,400
<i>Ondoko batzarrean giro nahasiagoa
topatu zuten Basiak eta Andrzejek.</i>

492
00:31:51,800 --> 00:31:55,440
<i>Nekazari asko agertu ziren
putzuak egitearen aldeko.</i>

493
00:31:55,840 --> 00:31:58,640
Gasa aurkitzen baldin badute,

494
00:31:59,720 --> 00:32:02,520
ikusiko duzue zenbat herri...

495
00:32:02,840 --> 00:32:05,640
...hustu beharko ditugun.

496
00:32:06,000 --> 00:32:10,000
Gasa dela eta,
gure etxeetatik botako gaituzte,

497
00:32:10,640 --> 00:32:13,280
gure bizimodua kenduko digute.

498
00:32:13,600 --> 00:32:16,760
Hara, inguru hau
erauzketagune bihurtzen bada,

499
00:32:16,920 --> 00:32:19,000
ondorioak hor idatzita dituzue.

500
00:32:19,400 --> 00:32:21,600
Irakurriko dizkizuet?

501
00:32:21,920 --> 00:32:23,360
Badakit irakurtzen!

502
00:32:23,720 --> 00:32:27,080
<i>Igandero herririk herri
batzarrak egitea zen haien asmoa.</i>

503
00:32:27,400 --> 00:32:30,840
<i>Biharamunean, ordea,
sakelakoak goizeko 6etan jo zuen.</i>

504
00:32:31,120 --> 00:32:33,680
<i>Emil zen. Ikaratuta zegoen.</i>

505
00:32:35,120 --> 00:32:37,680
<i>Kamioiak soroetan sartu zirela...</i>

506
00:32:37,960 --> 00:32:40,720
<i>...eta lehenbailehen joateko
eskatu zidan.</i>

507
00:32:41,160 --> 00:32:45,120
Goizeko 6etan agertu dira, isilean.

508
00:32:45,280 --> 00:32:49,000
Guk idatziz eman diegu
lanak gelditzeko agindua.

509
00:32:49,400 --> 00:32:53,000
Eta eurek agiriak jaso
eta telefonoz deitu dute.

510
00:32:53,320 --> 00:32:55,920
Aztertzen ari omen dira.

511
00:32:56,240 --> 00:32:59,640
Erantzunaren zain gaude.
Bitartean poliziari abisatu diogu.

512
00:32:59,960 --> 00:33:03,720
<i>Beste nekazariei ere deitu zien
esateko kamioiak bertan zirela...</i>

513
00:33:04,080 --> 00:33:06,680
<i>...eta hondeamakina bat
lanean hasia zela...</i>

514
00:33:07,840 --> 00:33:11,800
<i>...lursail bat garbitzen.
Berehala iritsi ziren besteak.</i>

515
00:33:12,600 --> 00:33:15,520
<i>Eta lehenengo gauza,
errepidea blokeatu zuten.</i>

516
00:33:16,360 --> 00:33:20,880
<i>Batek bere traktorearekin
itxi zion bidea hondeamakinari.</i>

517
00:33:23,120 --> 00:33:26,840
<i>Emilek susmo txarra hartzen zion.
Negua amaitu berritan...</i>

518
00:33:27,200 --> 00:33:30,080
<i>...kamioi haiek hemen ikustea
oso arraroa zen.</i>

519
00:33:31,760 --> 00:33:35,000
Baimenaren agiriak dira.

520
00:33:35,640 --> 00:33:39,640
Bertan dio hemen ez dagoela
ingurumenerako arriskurik.

521
00:33:39,920 --> 00:33:44,640
Bai, eta martxoaren 1era arte
ezin zaretela lanean hasi ere bai!

522
00:33:46,520 --> 00:33:49,560
Tira, hots egin
Grazyna Bukowska-ri, mesedez.

523
00:33:49,840 --> 00:33:52,440
Chevronen ordezkaria da.

524
00:33:52,880 --> 00:33:55,440
<i>Argi dago Chevronek...</i>

525
00:33:55,920 --> 00:33:58,760
<i>...putzua egiten hasteko
bidali zituela kamioiak.</i>

526
00:34:02,640 --> 00:34:06,320
<i>Emilek langile taldearengana
eraman zituen poliziak...</i>

527
00:34:06,800 --> 00:34:10,640
<i>...putzua egiteko baimena
ba ote zuten egiazta zezaten.</i>

528
00:34:12,560 --> 00:34:16,640
<i>Herriko autobusak abiadura moteldu zuen
zer gertatzen zen ikusteko.</i>

529
00:34:17,640 --> 00:34:21,400
<i>Konderriko gainbegiraleak
onartu egin behar izan zuen...</i>

530
00:34:21,680 --> 00:34:24,640
<i>...bazegoela arazoren bat
putzua egiteko baimenarekin.</i>

531
00:34:25,000 --> 00:34:27,000
Harrituta nago.

532
00:34:27,280 --> 00:34:30,640
Hasieratik esan genizun, ba,
zer gertatuko zen.

533
00:34:31,400 --> 00:34:35,640
Zergatik ez diguzu jaramon egin?
Beste kasu batzuk aipatu dizkizugu.

534
00:34:35,960 --> 00:34:40,720
Inork ezin du legea urratu.
Baimenak ongi ez badaude...

535
00:34:41,640 --> 00:34:43,200
Ongi.

536
00:34:43,600 --> 00:34:47,680
Ez al genizun ba esan
Chevronek nola jokatuko zuen?

537
00:34:48,400 --> 00:34:54,000
Bai, andrea, baina argigarriena da
ez dituztela baimen guztiak.

538
00:34:55,000 --> 00:34:57,520
Zertan ari da
hondeamakina hura?

539
00:34:57,800 --> 00:35:00,680
-Ezertan ez oraintxe.
-Legea urratu al dute?

540
00:35:00,960 --> 00:35:03,680
Bai jauna, legea urratu dute!

541
00:35:04,440 --> 00:35:07,640
<i>Langileburua harrituta zegoen...</i>

542
00:35:07,960 --> 00:35:10,720
<i>...nekazariek lanak gelditu zituztela
ikusita.</i>

543
00:35:11,120 --> 00:35:15,080
<i>Hondeamakina geldi ikusteak
kezkatzen zuen.</i>

544
00:35:15,760 --> 00:35:19,640
<i>Estatu erakundeetako
hainbat funtzionario agertu ziren.</i>

545
00:35:19,960 --> 00:35:23,360
-Ez al diguzue bakerik emango?
-Zer, ba?

546
00:35:24,520 --> 00:35:28,000
<i>Andreek kafea eta jatekoa ekarri zuten,</i>

547
00:35:28,320 --> 00:35:30,840
<i>nekazariei indarra emateko.</i>

548
00:35:32,600 --> 00:35:36,320
<i>Telebistako talde bat ere azaldu zen
gertaeraren berri jasotzera.</i>

549
00:35:39,640 --> 00:35:42,640
<i>Bat-batean lursail lasai hura...</i>

550
00:35:43,560 --> 00:35:45,640
<i>...Times Square bihurtua zen.</i>

551
00:35:46,080 --> 00:35:49,160
<i>Eta denak
Chevronen etorreraz kalakan.</i>

552
00:35:49,320 --> 00:35:52,960
Batzarra igandean,
eta astelehenean makinak berton!

553
00:35:53,280 --> 00:35:55,600
Bart panfletoak ekarri zituzten.

554
00:35:55,880 --> 00:35:57,920
<i>Eguna aurrera joan ahala...</i>

555
00:35:58,240 --> 00:36:02,160
<i>...Chevronen aurkako jarrera
nagusituz joan zen nekazarien artean,</i>

556
00:36:02,320 --> 00:36:05,560
<i>eta pisu gehiago hartzen
lantzen duten lurrarekiko harremanak,</i>

557
00:36:06,000 --> 00:36:09,000
<i>beraiek baitira haren jagoleak.</i>

558
00:36:11,680 --> 00:36:14,680
<i>Ordurako, alkatea
ez zen gehiago ez alkate...</i>

559
00:36:14,920 --> 00:36:17,000
<i>...ez politikari, ez nekazari.</i>

560
00:36:17,560 --> 00:36:19,760
<i>Teniente bat zen gudu zelaian,</i>

561
00:36:19,920 --> 00:36:24,000
<i>bere soldaduen buruan,
etsaien aurkako borrokan.</i>

562
00:36:24,680 --> 00:36:27,560
<i>Eta ongi ere ongi ari zen
lan horretan,</i>

563
00:36:28,040 --> 00:36:31,240
<i>premia gorritik
estrategia bat sortzen.</i>

564
00:36:32,720 --> 00:36:36,240
<i>Eta gudu-zelaian garaile
suertatzen diren gerrarien erara,</i>

565
00:36:36,560 --> 00:36:40,840
<i>Chevroni gerra deklaratuz
pankarta bat jarri zuten batzuek.</i>

566
00:36:41,560 --> 00:36:44,400
<i>Ondoko herrietako nekazariek ere...</i>

567
00:36:44,720 --> 00:36:47,000
<i>...putzuaren aurkako
eskaera sinatu zuten.</i>

568
00:36:47,560 --> 00:36:50,960
<i>Poloniako legeek
berariaz debekatzen dute...</i>

569
00:36:51,280 --> 00:36:55,680
<i>...inolako eraikuntzarik altxatzea
txorien txitatze garaian,</i>

570
00:36:55,960 --> 00:36:59,200
<i>alegia martxotik uztailera.</i>

571
00:36:59,720 --> 00:37:02,400
<i>Halako batean,
zalaparta handia entzun nuen...</i>

572
00:37:02,720 --> 00:37:05,200
<i>...eta bertara hurbildu nintzen
ea zer zen.</i>

573
00:37:06,320 --> 00:37:08,520
Emakume honek dioenez,

574
00:37:08,800 --> 00:37:11,640
...atzo jakinarazi zuten
gaur etorriko zirela.

575
00:37:11,960 --> 00:37:14,520
Norentzat lan egiten duzu zuk?

576
00:37:16,440 --> 00:37:19,640
Zer ordutan jakin zenuen
gaur lanean hastekoak zirela?

577
00:37:20,560 --> 00:37:23,040
Kokoteraino gaude...

578
00:37:23,400 --> 00:37:25,880
...dena isilpean egiten duten
enpresekin.

579
00:37:26,200 --> 00:37:28,080
Dagoeneko bat kanporatu dugu.

580
00:37:28,400 --> 00:37:31,200
Norentzat lan egiten duzun
esaten ez badiguzu,

581
00:37:31,520 --> 00:37:34,000
neuk esango dizut
nora joan zaitezkeen.

582
00:37:34,320 --> 00:37:37,080
<i>Dirudienez
telebista taldeetako bat...</i>

583
00:37:37,360 --> 00:37:40,280
<i>...ez zen telebistarako ari,
baizik eta Chevronentzat.</i>

584
00:37:40,560 --> 00:37:42,800
Ez al diguzu esango
zertarako filmatu duzun?

585
00:37:43,120 --> 00:37:45,280
-Erreportaje bat egiteko.
-Norentzat?

586
00:37:45,600 --> 00:37:48,000
-Oraindik ez dakit.
-Ez dakizula?

587
00:37:48,680 --> 00:37:51,720
-Beretzat al da?
-Umeak garela uste duzu, ala?

588
00:37:52,200 --> 00:37:55,000
Ba, haserretzen hasi gara, aizu.

589
00:37:55,400 --> 00:37:56,400
Polizia hemen da, bai,

590
00:37:56,720 --> 00:37:59,080
baina zure ondoan
ez dut bizkarzainik ikusten.

591
00:37:59,400 --> 00:38:03,080
<i>Artean Chevronek ez zekien,
baina bere telebista taldea...</i>

592
00:38:03,400 --> 00:38:07,560
<i>...eskisto-gasaren aurkako
lehen matxinada filmatzen ari zen.</i>

593
00:38:07,880 --> 00:38:11,000
Entzun! Pertsona hauek
Chevronentzat lan egiten dute!

594
00:38:11,320 --> 00:38:15,240
Atzo bazekiten honen berri,
emakume horri esan zioten.

595
00:38:15,560 --> 00:38:18,400
Eta gaur hemen ziren
beste guztiok etorri aurretik.

596
00:38:18,720 --> 00:38:21,240
Horrek esan nahi du
Chevronek...

597
00:38:21,840 --> 00:38:24,000
...hau guztia
aurrez ikusia zuela.

598
00:38:24,320 --> 00:38:27,160
Dena filmatzen ibili dira...

599
00:38:27,480 --> 00:38:29,800
...gero lasai ikusi ahal izateko.

600
00:38:30,160 --> 00:38:33,560
<i>Gerora jakin nuen morroi haiek
ni ere grabatu nindutela,</i>

601
00:38:33,720 --> 00:38:36,480
<i>eta soinu-teknikaria,
eta Emile eta besteak.</i>

602
00:38:36,800 --> 00:38:39,640
<i>YouTuben aurkitu nituen irudiak,
Chevronen kanal batean.</i>

603
00:38:40,080 --> 00:38:44,600
<i>Pasatu zizkidanak bazuen
kanal pribatura sartzeko pasahitza.</i>

604
00:38:44,920 --> 00:38:47,120
<i>Chevroni ez zaio ondo irudituko,</i>

605
00:38:47,440 --> 00:38:50,400
<i>baina modu egokia da
bere langileei erakusteko...</i>

606
00:38:50,720 --> 00:38:54,000
<i>...nork sortzen dituen arazoak
prospekzio lanetan.</i>

607
00:38:54,320 --> 00:38:57,000
<i>Zer dela eta eurek
gure irudiak har ditzakete...</i>

608
00:38:58,880 --> 00:39:03,200
<i>...eta niri, berriz, lanak filmatzea
eragotzi egiten zidaten?</i>

609
00:39:04,600 --> 00:39:06,560
<i>Eta gauza bera hemen,
Penssylvanian,</i>

610
00:39:06,840 --> 00:39:10,600
<i>hilerri baten ondoan
putzu baten kokapena filmatzean.</i>

611
00:39:10,920 --> 00:39:13,640
-Zer grabatzen ari zara?
-Hilerriko irudiak.

612
00:39:14,200 --> 00:39:18,000
-Hilerria han dago.
-Bueno, hau guztia da, ezta?

613
00:39:18,320 --> 00:39:21,080
-Ez, hau ez da hilerria.
-Baina bide publikoa da.

614
00:39:21,400 --> 00:39:26,280
Hala ere, ez dugu irudirik hartzea nahi!
Eta biok dakigu hobe duzula ez hartu, e?

615
00:39:26,600 --> 00:39:29,680
-Zergatik jartzen zara oldarkor?
-Zer diozu?

616
00:39:29,960 --> 00:39:31,920
-Ez naiz oldarkor jarri.
-Ez, ba!

617
00:39:32,200 --> 00:39:35,360
Ez dut ezer txarrik egiten.
Gogoko ez baduzu, deitu poliziari.

618
00:39:35,680 --> 00:39:38,720
-Baduzu akreditazioa?
-Ez. Ez dizut eman behar.

619
00:39:39,080 --> 00:39:40,760
-Eta zuk, baduzu?
-Ez.

620
00:39:41,080 --> 00:39:43,520
-Nola duzu izena?
-Nola duzu izena zuk?

621
00:39:43,920 --> 00:39:47,080
Sinestezina da hau gero!
Ez diot inori traba egiten.

622
00:39:47,400 --> 00:39:50,440
-Nire lurrak filmatzen zabiltza.
-Zureak dira? Ez.

623
00:39:50,760 --> 00:39:54,120
-Zu langile bat zara.
-Enpresa ordezkatzen dut hemen.

624
00:39:54,440 --> 00:39:58,080
Ez dago hemen filmatzea
galarazten didan legerik.

625
00:39:58,360 --> 00:40:01,440
<i>Konpresio-estazio bat
eraikitzen ari dira.</i>

626
00:40:01,880 --> 00:40:04,480
<i>Hemen gasa garbitu egingo dute...</i>

627
00:40:04,800 --> 00:40:08,560
<i>...eta gasbidera punpatuko dute.</i>

628
00:40:08,880 --> 00:40:13,040
<i>Estazio hau gasbide nagusiarekin
konektatuta egongo da,</i>

629
00:40:13,360 --> 00:40:16,400
<i>eta bertatik bidaliko dute
Penssylvaniako gasa...</i>

630
00:40:16,720 --> 00:40:20,000
<i>...New Yorkera
eta Ekialdeko Kostara.</i>

631
00:40:20,920 --> 00:40:25,000
Furck-en mailaketaren arabera,
hau 1 mailako eremua da,

632
00:40:25,320 --> 00:40:29,520
milia karratuko 10 etxe erabiliak
edo gutxiago dauden eremua.

633
00:40:29,800 --> 00:40:32,000
Gasbideak eztanda egingo balu,

634
00:40:32,560 --> 00:40:35,920
1 mailako eremu batean
basoa baino ez litzateke erreko.

635
00:40:37,240 --> 00:40:40,120
Beraz, gu albo-kalteak gara.

636
00:40:40,440 --> 00:40:43,000
Gure bizitzek gutxi balio dute.

637
00:40:43,800 --> 00:40:46,520
Onartu beharreko sakrifizioa
baino ez gara.

638
00:40:46,840 --> 00:40:51,400
Begira honi, nolatan pintatu dute
marra laranja bat hilerriko horman?

639
00:40:51,800 --> 00:40:53,800
Eta taketa hau hemen...

640
00:40:54,200 --> 00:40:58,600
Sakrilegioa da, komunitatearekiko
errespetu falta handia.

641
00:40:58,920 --> 00:41:02,000
<i>Rebeccak 20 urte daramatza
errepide honen bazterrean bizitzen.</i>

642
00:41:02,320 --> 00:41:06,840
<i>Gas-putzuak eta konpresio-estazioa
direla eta, alde egitea erabaki du.</i>

643
00:41:07,160 --> 00:41:10,800
Ez da errespetu falta
hemen bizi garenekiko bakarrik,

644
00:41:11,120 --> 00:41:14,680
baita hemen iraganean
bizi izan diren guztiekiko ere.

645
00:41:14,840 --> 00:41:18,080
Hementxe atera zituzten
euren familiak aurrera,

646
00:41:18,240 --> 00:41:20,360
lur hauek landu zituzten...

647
00:41:22,680 --> 00:41:23,960
Bost axola zaie.

648
00:41:24,280 --> 00:41:27,880
Argi erakusten du hori
marra laranja horrek!

649
00:41:30,000 --> 00:41:32,080
Ez zaie axola.

650
00:41:33,680 --> 00:41:36,720
<i>Hau martxan dagoen
konpresio-estazio bat da.</i>

651
00:41:37,560 --> 00:41:40,920
<i>Frank ez da kazetaria.
Kamera erosi zuen...</i>

652
00:41:41,240 --> 00:41:45,280
<i>...konpresio-estazioen isurpenak
munduari erakusteko.</i>

653
00:41:45,600 --> 00:41:48,680
<i>Irudiak hartu
eta Interneten esekitzen ditu.</i>

654
00:41:49,600 --> 00:41:53,400
<i>Ehun gas-putzuko
konpresio-estazio bat behar da,</i>

655
00:41:53,880 --> 00:41:57,400
<i>eta Penssylvanian
milaka eskisto-gas putzu daude...</i>

656
00:41:57,720 --> 00:42:02,080
<i>...egunean 24 orduz lanean,
eta astean 7 egunez.</i>

657
00:42:03,160 --> 00:42:06,880
<i>Gas hauetako asko
kantzerigenoak izan daitezke,</i>

658
00:42:07,240 --> 00:42:10,320
<i>esate baterako, bentzenoa,
propanoa edota xilenoa.</i>

659
00:42:10,800 --> 00:42:15,400
<i>Eskisto-gasetik bereizten diren
isurkari oso toxikoak dira.</i>

660
00:42:16,320 --> 00:42:19,600
<i>Baina hori ez da
metanoa garbitzeko modu bakarra.</i>

661
00:42:29,200 --> 00:42:33,520
<i>Lehen metano jarioek
lohitasun asko dakarte,</i>

662
00:42:34,760 --> 00:42:37,800
<i>besteak beste, haustura
eragiteko erabilitako produktuak...</i>

663
00:42:38,000 --> 00:42:39,800
<i>...eta ur lurruna.</i>

664
00:42:40,520 --> 00:42:44,680
<i>Lohitasunok "flaring" deritzon
prozesu baten bidez erretzen dituzte.</i>

665
00:42:51,800 --> 00:42:55,680
<i>Chevronek ez zien kontatu
ez Emili ez beste nekazariei...</i>

666
00:42:56,000 --> 00:42:59,480
<i>... gas-putzuak zulatu nahi dituzten
lursail hauetan...</i>

667
00:42:59,720 --> 00:43:02,160
<i>..."flaring"a ere egongo zela.</i>

668
00:43:03,360 --> 00:43:06,120
<i>Modu berean, ez zieten esan
errepidez ekarriko zutela...</i>

669
00:43:06,440 --> 00:43:09,040
<i>...instalazioa eraikitzeko
ekipamendu guztia.</i>

670
00:43:09,600 --> 00:43:13,400
Errepidea orain baino hobeto
egongo da.

671
00:43:13,960 --> 00:43:16,640
<i>Eraikuntza enpresaren
ordezkari gehiago etorri ziren.</i>

672
00:43:16,920 --> 00:43:18,480
<i>Chevroneko inor ere ez.</i>

673
00:43:18,760 --> 00:43:20,640
Lanak amaitzen ditugunean...

674
00:43:21,120 --> 00:43:23,680
Errepide Sailak
hitzarmena jaso du idatziz,

675
00:43:24,000 --> 00:43:26,160
eta dirua gordeta dago.

676
00:43:26,480 --> 00:43:29,400
Guri ez diguzue eskatu
hona etortzeko baimena!

677
00:43:29,720 --> 00:43:31,000
Isilik.

678
00:43:31,360 --> 00:43:34,440
Dirua gorde gabe
ez zuketen sinatuko.

679
00:43:34,760 --> 00:43:38,800
Noski, Chevron osaba aberatsa da.

680
00:43:39,240 --> 00:43:43,120
Zuzendarientzat oso garrantzitsua da
zuekin harreman onak izatea.

681
00:43:43,440 --> 00:43:47,680
Errepide Sailak diru-kopuru bat
eman beharko liguke.

682
00:43:48,240 --> 00:43:51,160
Gainbegiraleak gordeko du.

683
00:43:51,480 --> 00:43:54,520
Konderriko gainbegiraleak
ez du errepidea konponduko.

684
00:43:54,800 --> 00:43:57,800
-Dirua orain nahi dugu.
-Gero ez dute ordainduko!

685
00:43:58,600 --> 00:44:03,000
<i>Halako ibilgailu handiek
errepideak birrintzen dituzte.</i>

686
00:44:05,080 --> 00:44:07,800
<i>Errepide hau
ezinbestekoa da nekazarientzat,</i>

687
00:44:08,160 --> 00:44:11,000
<i>abereak ateratzeko,</i>

688
00:44:11,320 --> 00:44:13,400
<i>laboreak merkatura eramateko,</i>

689
00:44:13,720 --> 00:44:17,000
<i>haurrak eskolara eramateko,
ogia ekartzeko,</i>

690
00:44:17,320 --> 00:44:21,040
<i>abereen jatekoa garraiatzeko...</i>

691
00:44:22,360 --> 00:44:26,600
<i>Herriko sarbide
eta irtenbide bakarra da.</i>

692
00:44:29,600 --> 00:44:32,240
<i>Kamioi horiek daramatzaten
pieza eta makineria guztia...</i>

693
00:44:32,560 --> 00:44:35,480
<i>...Pennsylvanian
putzu bat egiteko dira.</i>

694
00:44:36,160 --> 00:44:38,280
<i>Putzu bakar bat!</i>

695
00:44:38,760 --> 00:44:41,960
<i>Pentsa halako zenbat
beharko diren Polonian...</i>

696
00:44:42,280 --> 00:44:46,040
<i>...han ehunka, milaka putzu
egiteko asmoa baitute.</i>

697
00:44:46,520 --> 00:44:49,760
<i>Horixe bera gertatzen da
orain Penssylvanian,</i>

698
00:44:49,920 --> 00:44:52,400
<i>gero eta putzu gehiago
egiten dituztela.</i>

699
00:44:52,800 --> 00:44:56,400
<i>Zenbat eta gas gehiago atera,
orduan eta merkeagoa gasa...</i>

700
00:44:56,800 --> 00:44:58,800
<i>...eta putzu gehiago
zulatu behar dituzte.</i>

701
00:44:59,160 --> 00:45:02,400
<i>Zenbat eta merkeagoa gasa,
putzu gehiago ireki behar dira...</i>

702
00:45:02,720 --> 00:45:04,960
<i>...inbertsioa berreskuratzeko.</i>

703
00:45:05,880 --> 00:45:09,600
<i>Gurpil zoro bat da,
nola amaituko den inork ez dakiena.</i>

704
00:45:10,280 --> 00:45:13,080
Hor doa erregai kamioi bat.

705
00:45:13,400 --> 00:45:15,320
Eta hor beste bat.

706
00:45:17,400 --> 00:45:21,400
Ehunka kamioi, gau eta egun.

707
00:45:22,200 --> 00:45:24,960
Orain trafikoa
25 aldiz handiagoa da...

708
00:45:25,240 --> 00:45:27,920
...duela sei-zazpi urte
hona etorri nintzenean baino.

709
00:45:28,240 --> 00:45:32,800
Gas industria agertu aurretik,
hau landa errepide lasaia zen.

710
00:45:33,280 --> 00:45:36,320
Hor karelak dakartzate,
putzuko karelak.

711
00:45:40,720 --> 00:45:44,560
Eta hor egurra, zulaketa dorrerako.

712
00:45:47,120 --> 00:45:48,840
Dorrerako materiala.

713
00:45:49,000 --> 00:45:53,000
Erretenak, hodiak,
"fracking"a eragiteko fluidoak,

714
00:45:53,520 --> 00:45:56,320
punpa erraldoiak, harea...

715
00:45:57,400 --> 00:46:02,360
Azpiegitura goitik behera muntatzeko
beharrezkoa den guzti-guztia.

716
00:46:04,840 --> 00:46:06,800
<i>Galdera bat sortu zait...</i>

717
00:46:07,120 --> 00:46:10,600
<i>..."Zenbat energia behar da, ba,
energia sortzeko?"</i>

718
00:46:11,280 --> 00:46:13,560
Chevron txikerra!

719
00:46:14,520 --> 00:46:16,800
<i>Lanak hasten saiatu aurretik...</i>

720
00:46:17,120 --> 00:46:20,600
<i>...Chevronek ez zien sekula azaldu
gas erauzketaren zehaztasun guztiak...</i>

721
00:46:20,920 --> 00:46:23,280
<i>...Emil eta beste herritarrei.</i>

722
00:46:25,320 --> 00:46:29,680
<i>Chevronen tigreak ondo adierazten du
enpresak Polonian izan duen jokabidea...</i>

723
00:46:29,960 --> 00:46:32,560
<i>...eskisto-gaseko putzuekin.</i>

724
00:46:33,440 --> 00:46:35,520
Ezin dugu egun osoa hemen eman...

725
00:46:35,840 --> 00:46:38,320
...errepidea zaintzen.

726
00:46:38,640 --> 00:46:41,040
<i>Lanak hasteko baimenak
ez ziren iristen,</i>

727
00:46:41,320 --> 00:46:46,040
<i>eta Basiak gobernadoreari galdetu zion
ea gas-putzua egin zezaketen ala ez.</i>

728
00:46:46,360 --> 00:46:49,000
Agiri guztiak ez baldin badituzte...

729
00:46:53,440 --> 00:46:55,960
Agiriak gaurko izango dituzte?

730
00:46:56,400 --> 00:46:58,480
Ez, denak ez.

731
00:46:59,000 --> 00:47:04,800
Eta agiriak ez badituzte,
ba ote dute hemen egoteko eskubidea?

732
00:47:05,320 --> 00:47:07,960
-Bai, eskubide hori badute.
-Zergatik?

733
00:47:08,280 --> 00:47:10,960
Azken finean euren jabegoa delako.

734
00:47:11,280 --> 00:47:15,720
Baimena eskatu behar al dut nik
neure lurretara kamioiak ekartzeko?

735
00:47:16,080 --> 00:47:20,600
-Eta badute lanak hasteko eskubidea?
-Hori beste gauza bat da.

736
00:47:20,920 --> 00:47:24,160
Agiriak falta zaizkielako
gelditu dira lanak.

737
00:47:24,480 --> 00:47:27,640
-Legea urratu dute?
-Neurri batean, bai.

738
00:47:27,960 --> 00:47:30,480
Zelako "neurri batean"?
Urratu egin dute!

739
00:47:30,800 --> 00:47:32,480
Esan gauzak diren bezala.

740
00:47:32,800 --> 00:47:36,160
Zer ziurtasun dugu
bihar ez direla berriro saiatuko?

741
00:47:36,480 --> 00:47:39,560
Zer ziurtasun dugu astebete barru
ez dutela berriz legea urratuko?

742
00:47:39,880 --> 00:47:43,680
Berriro lanean hasi nahi badute,
baimen guztiak ekarri beharko dituzte.

743
00:47:44,000 --> 00:47:45,600
Zer diozu, baina?

744
00:47:45,920 --> 00:47:49,320
Gaur ere ez dituzte ekarri
eta hala ere lanean hasi dira!

745
00:47:49,800 --> 00:47:54,720
<i>Beldur den arren, unea iritsi da,
eta erabaki bat hartu behar du.</i>

746
00:47:55,360 --> 00:47:57,320
Zain gaude.

747
00:48:00,480 --> 00:48:03,640
Jaso dezatela dena
eta doazela hemendik!

748
00:48:05,160 --> 00:48:07,200
Itxaron, utzi pentsatzen.

749
00:48:09,880 --> 00:48:12,440
Ixo, ez ditzala bere hitzak
haizeak eraman.

750
00:48:12,760 --> 00:48:14,000
Tira!

751
00:48:14,320 --> 00:48:16,040
<i>Eta erabaki zuen...</i>

752
00:48:16,320 --> 00:48:19,960
<i>...Chevronek ezin zuela egun hartan
bere putzua egin.</i>

753
00:48:23,840 --> 00:48:28,040
<i>Konpainiak prentsaurrekoa deitu zuen
biharamun goizerako...</i>

754
00:48:28,320 --> 00:48:30,400
<i>...hotel batean,</i>

755
00:48:30,800 --> 00:48:33,720
<i>lursailetik ordu erdira.</i>

756
00:48:35,280 --> 00:48:37,280
Zergatik atzeratzen dira?

757
00:48:37,600 --> 00:48:42,000
<i>Chevronek prentsaurrekora etortzeko
eskatu zion Basiari.</i>

758
00:48:42,800 --> 00:48:45,920
-Egun on, Grazyna Bukowska naiz.
-Egun on.

759
00:48:46,280 --> 00:48:48,680
Prentsaurreko txiki bat izango da.

760
00:48:50,640 --> 00:48:55,000
Grazyna Grabowska naiz, Chevrongo
harreman publikoetako arduraduna.

761
00:48:55,400 --> 00:48:59,520
Atzo, Zerawlow herriko
Grabowiec-eko lursail batean...

762
00:48:59,800 --> 00:49:03,040
...gas prospekzio putzu baten
instalazioa...

763
00:49:03,320 --> 00:49:07,080
...eraikitzeko lanak
hastera gindoazenean,

764
00:49:07,400 --> 00:49:11,360
manifestari talde batek
oruberako sarbidea blokeatu zuen...

765
00:49:11,680 --> 00:49:15,560
...eta lana egitea eragotzi zien
gure azpikontratako langileei.

766
00:49:16,480 --> 00:49:20,200
Chevronek errespetatu egiten du
pertsona eta talde orok duen...

767
00:49:20,520 --> 00:49:23,520
...legez eta bakez
manifestatzeko eskubidea,

768
00:49:23,840 --> 00:49:27,680
baina beti ere inoren eskubideei
kalterik ekarri gabe.

769
00:49:28,000 --> 00:49:32,160
Arazoari konponbidea emateko,
dagoeneko elkarlanean ari gara...

770
00:49:32,480 --> 00:49:37,000
...herriko eta eskualdeko agintariekin,
eta segurtasun indarrekin.

771
00:49:37,400 --> 00:49:40,040
Gu prest gaude...

772
00:49:40,360 --> 00:49:45,160
...agintariekin eta Zurawlówko
herritarrekin hitz egiteko.

773
00:49:47,360 --> 00:49:48,880
Eskerrik asko.

774
00:49:50,160 --> 00:49:52,360
Lehen kazetaria zinen, ezta?

775
00:49:55,080 --> 00:49:59,280
Bitxia da orain
Chevronentzat lan egitea.

776
00:49:59,720 --> 00:50:02,360
Bueno, bozeramailea izateko...

777
00:50:02,680 --> 00:50:07,640
-Ez ni grabatu!
-Estimatuta dago zure interesa, jauna.

778
00:50:07,920 --> 00:50:12,840
Filmatzeko eskubidea duzu
eta errespetatu egiten dut.

779
00:50:13,320 --> 00:50:17,080
Eta lasai asko erabil ditzakezu...

780
00:50:17,240 --> 00:50:19,800
...baimenaz filmatzen dituzun irudiak.

781
00:50:20,200 --> 00:50:23,320
Baina orain baimenik gabe
ari zara grabatzen.

782
00:50:23,640 --> 00:50:26,680
-Hau prentsaurreko bat da.
-Ez, ez da.

783
00:50:27,000 --> 00:50:29,080
A, ez? Eta zer da?

784
00:50:30,520 --> 00:50:33,720
Chvrongo ordezkari
Grazyna Bukowskak...

785
00:50:34,120 --> 00:50:38,480
...nirekin bakarrik batzartzeko
proposamena egin dit.

786
00:50:38,800 --> 00:50:42,400
Ezetz erantzun diot,
hedabideak aurrean egon ezik...

787
00:50:42,800 --> 00:50:47,400
...ez naizela ez berarekin
ez Chevrongo beste inorekin bilduko.

788
00:50:47,760 --> 00:50:51,240
Hedabideak
gure babes bakarra dira.

789
00:50:51,560 --> 00:50:56,000
Chevronekin egiten ditugun
elkarrizketa guztiak...

790
00:50:56,280 --> 00:51:00,440
...hedabideen aurrean egitea
erabaki dugu.

791
00:51:02,080 --> 00:51:05,640
<i>Gazprom-entzat lan egiten zuelako
zurrumurrua zabaldu zuten,</i>

792
00:51:05,960 --> 00:51:09,680
<i>gas naturala ekoizten duen
erraldoi errusiarrarentzat.</i>

793
00:51:10,000 --> 00:51:12,280
<i>Eta politikariak ere
tartean sartu ziren.</i>

794
00:51:12,600 --> 00:51:15,680
<i>Gizon hau diputatua da
Europako Parlamentuan.</i>

795
00:51:15,960 --> 00:51:19,640
<i>Chevronen aurka protestatzen ari den
eskualdearen ordezkaria da.</i>

796
00:51:19,960 --> 00:51:23,440
Ez dakit egia den,
baina nik ere jakin nahi nuke.

797
00:51:23,760 --> 00:51:28,640
Grabowiec konderriko nekazari horiek
nondik ateratzen dute dirua...

798
00:51:29,000 --> 00:51:31,800
...pankartak egiteko?

799
00:51:32,240 --> 00:51:36,800
Eta bidaiak egiteko
eta blokeoak antolatzeko?

800
00:51:37,320 --> 00:51:41,240
<i>Emil, Basia
eta beste nekazariez ari da.</i>

801
00:51:41,560 --> 00:51:43,280
Norbaitek finantzatzen ditu.

802
00:51:43,600 --> 00:51:47,000
Zuok, kazetariok, badakizue
non eta nola lortu informazioa.

803
00:51:47,320 --> 00:51:51,440
Ondo legoke diru hori
nondik datorren jakitea...

804
00:51:51,760 --> 00:51:55,760
...Poloniaren autonomia energetikoa
arriskuan jarri dezake eta.

805
00:51:56,800 --> 00:52:01,800
<i>Nekazariek badakite gasaren negozioan
gauzak ez direla samurrak...</i>

806
00:52:02,160 --> 00:52:06,240
<i>...eta eurek bakarrik
defendatu dezaketela euren herria.</i>

807
00:52:06,560 --> 00:52:09,400
ATZO, TXERNOBIL;
GAUR, CHEVRON

808
00:52:09,840 --> 00:52:12,280
<i>"Fracking"aren alorrean
gehiago sakontzean...</i>

809
00:52:12,440 --> 00:52:16,920
<i>...nekazariek jakin dute epe luzera
beste arazo asko ere badirela.</i>

810
00:52:17,200 --> 00:52:20,320
<i>Adibidez, haustura egiteko
erabiltzen duten harea.</i>

811
00:52:21,040 --> 00:52:24,640
<i>Hori gas konpainiek eurek ere
ez dute zalantzan jartzen.</i>

812
00:52:27,440 --> 00:52:29,600
<i>Pensylvanniako tren geltoki bat.</i>

813
00:52:29,920 --> 00:52:34,640
<i>Egunero hareaz zamatutako
bagoi mordoa iristen da hona.</i>

814
00:52:35,000 --> 00:52:38,000
<i>Silizea da, "frackingerako harea".</i>

815
00:52:38,400 --> 00:52:43,400
<i>Itxura polita du. Zuria eta goxoa da,
udako elur-plaka baten antzekoa.</i>

816
00:52:43,960 --> 00:52:48,000
<i>Kopuru handitan erabiltzen dute
eskisto-gasa erauzteko.</i>

817
00:52:48,320 --> 00:52:50,360
<i>Ondo eusten dio konpresioari,</i>

818
00:52:50,680 --> 00:52:54,000
<i>eta hala, zabalik eusten die
eskistoan irekitako arrakalei...</i>

819
00:52:54,320 --> 00:52:56,400
<i>...gasa bertatik isuri dadin.</i>

820
00:52:57,560 --> 00:53:00,840
<i>Arnastuz gero, ordea,
nahiz eta kopuru txikian izan,</i>

821
00:53:01,280 --> 00:53:05,360
<i>silikosia, bronkitisa
eta minbizia eragin ditzake.</i>

822
00:53:06,440 --> 00:53:08,520
<i>Geltoki honetan filmatu nuenean...</i>

823
00:53:08,960 --> 00:53:11,600
<i>...ez nuen seinale bakar bat ikusi...</i>

824
00:53:11,920 --> 00:53:15,000
<i>...silize hautsaren arriskuez
ohartarazten zuenik.</i>

825
00:53:15,480 --> 00:53:18,800
<i>Natura Baliabideen Kontseiluko
zientzialari batek esan zuenez,</i>

826
00:53:19,240 --> 00:53:24,640
<i>"ez da silize kopuru handia behar
osasun arazo larriak eragiteko..."</i>

827
00:53:25,840 --> 00:53:29,000
<i>"...hautsarekin lanean ari direnei..."</i>

828
00:53:29,680 --> 00:53:32,680
<i>"...eta inguruan hurbil daudenei."</i>

829
00:53:34,360 --> 00:53:37,000
Bada kontu larriago bat...

830
00:53:38,080 --> 00:53:41,160
...haurtzaindegi ondoko
silize-geltoki horren gainean.

831
00:53:41,480 --> 00:53:44,000
Orain hasi da
jende artean zabaltzen.

832
00:53:44,400 --> 00:53:49,000
Artikulu batean irakurri nuen
silizea Txinatik ekartzen dutela,

833
00:53:51,000 --> 00:53:54,800
eta erradioaktiboa dela.
Beraz, kantzerigenoa da,

834
00:53:55,160 --> 00:54:00,560
silize partikula zorrotzek biriketan
eragiten duten kalte larriez gainera.

835
00:54:01,080 --> 00:54:05,000
<i>Diane Zigmund psikologoa da
Pennsylvanian,</i>

836
00:54:05,400 --> 00:54:09,360
<i>eta eskisto-gas erauzketek
kaltetutako pertsonekin lan egiten du.</i>

837
00:54:09,680 --> 00:54:12,160
<i>Non bizi den
ez erakusteko eskatu zidan...</i>

838
00:54:12,480 --> 00:54:14,960
<i>...gas industriaren
errepresalien beldurrez.</i>

839
00:54:15,280 --> 00:54:19,440
Produktu kimiko horiek
ondo ezagutzen dituzte nagusiek.

840
00:54:19,760 --> 00:54:22,360
Ondo dakite nolako etekinak
ematen dizkieten!

841
00:54:22,680 --> 00:54:25,760
Eta modu berean badakite,
edo jakin beharko lukete behintzat...

842
00:54:25,920 --> 00:54:29,240
...zer albo-ondorio dituzten,
pertsonak pozoitzen dituztela.

843
00:54:29,680 --> 00:54:32,080
Penssylvania
krimen baten gertalekua da.

844
00:54:32,400 --> 00:54:36,480
Gure historia osoan zenbat aldiz
eta non topatu ditu mediku batek...

845
00:54:36,800 --> 00:54:40,120
...bario eta arseniko maila
hain ikaragarri handiak?

846
00:54:40,440 --> 00:54:43,200
Ez da gero gaitz arrunt bat!

847
00:54:43,360 --> 00:54:46,080
Bestetik, gai erradioaktiboak daude.

848
00:54:46,400 --> 00:54:49,880
Hain sakon zulatzen dutenean,
1.500 m-ko sakoneraino,

849
00:54:50,200 --> 00:54:53,400
geure ekologiaren parte ez den
materia asko ateratzen dute.

850
00:54:53,800 --> 00:54:57,840
Gai kimiko eta metal astunen
eraginpean jartzen dira,

851
00:54:58,160 --> 00:55:03,640
eta gai erradioaktiboenean (226 radioa).
Horiek ezezagunak dira guretzat!

852
00:55:03,960 --> 00:55:06,760
Gaur egunera arte ez dute lekurik izan
gure osasun sisteman.

853
00:55:07,120 --> 00:55:10,160
Noski, orain,
industria babesean gordetzeko...

854
00:55:10,480 --> 00:55:12,960
...presio handiak daude
guri isilarazteko.

855
00:55:13,280 --> 00:55:17,120
Baina industria hain segurua bada...
zergatik medikuei isilarazi?

856
00:55:19,360 --> 00:55:22,200
<i>Lege berri bat onartu dute
Pennsylvanian: "13. Akta".</i>

857
00:55:23,320 --> 00:55:26,560
<i>Gaixo bat artatzerakoan
medikuak antzematen badu...</i>

858
00:55:26,880 --> 00:55:30,400
<i>...gaitza eskisto-gasaren erauzketak
eragindakoa izan daitekeela,</i>

859
00:55:30,840 --> 00:55:35,840
<i>medikuak ezin dizkio bere susmoak
gaixoari jakinarazi.</i>

860
00:55:36,440 --> 00:55:42,600
<i>Legeak galarazi egiten du
informazio patentatua jakitera ematea.</i>

861
00:55:45,120 --> 00:55:47,480
<i>Eta eskisto-gasa erauzteko...</i>

862
00:55:47,800 --> 00:55:50,600
<i>...erabiltzen diren
teknikak eta gai kimikoak...</i>

863
00:55:50,920 --> 00:55:53,400
<i>...industriaren sekretuak dira.</i>

864
00:55:53,840 --> 00:55:57,960
<i>Hemendik aurrera legeak
"13. Akta" bezalakoak izango badira,</i>

865
00:55:58,280 --> 00:56:03,320
<i>herritarrek galdetu egin beharko dute
nolatan onartzen dituzten halako legeak.</i>

866
00:56:05,560 --> 00:56:07,680
<i>Horregatik da hain garrantzitsua
borroka hau,</i>

867
00:56:08,000 --> 00:56:11,240
<i>pertsona hauek industria baten aurka
borrokan ari direlako,</i>

868
00:56:11,560 --> 00:56:14,440
<i>hain industria boteretsua,
ezen gobernuak estu hartu.../i>

869
00:56:14,760 --> 00:56:17,600
<i>...eta "13. Akta" bezalako legeak
onarrararazten dizkien.</i>

870
00:56:18,120 --> 00:56:21,000
<i>Batzar hau
konderriko herriko etxean egin zen.</i>

871
00:56:21,320 --> 00:56:24,200
<i>Inguruko herrietako
nekazariak bertaratu ziren,</i>

872
00:56:24,520 --> 00:56:28,400
<i>eta Gobernuko ordezkariak
eta Ingurumen Ministeriokoak ere bai.</i>

873
00:56:28,760 --> 00:56:33,560
Guri ez ziguten ezer galdetu,
eta gurekin ez zen ezer eztabaidatu.

874
00:56:33,960 --> 00:56:38,240
Baina komunitate bat gara,
eta honen aurka gaude hasieratik.

875
00:56:38,560 --> 00:56:41,360
Ez dugu nahi enpresa hau
gure lurretan sartzea.

876
00:56:41,640 --> 00:56:43,240
Ez ziguten ezer galdetu!

877
00:56:43,560 --> 00:56:47,080
Ez ditugu gas-putzuak nahi.
Eta konderriko buruak zareten aldetik...

878
00:56:47,400 --> 00:56:49,360
...gure erabakia
aintzat hartu behar duzue.

879
00:56:49,680 --> 00:56:53,200
Kameren aurrean ere esango dut:
ez dugu onartuko!

880
00:56:53,800 --> 00:56:56,640
<i>Nola jakin lezakete Emilek,
Basiak eta besteek...</i>

881
00:56:56,960 --> 00:56:59,400
<i>...nork estutu dituen
funtzionario hauek,</i>

882
00:56:59,720 --> 00:57:03,880
<i>herrian gas-putzu bat egiteko
baimena emateko Chevroni?</i>

883
00:57:04,160 --> 00:57:07,400
Abenduan gas-erauzketen alde nengoen.

884
00:57:08,600 --> 00:57:10,800
Ona izango zela uste nuelako.

885
00:57:11,160 --> 00:57:14,400
Zera pentsatzen nuen,
"Bueno, Polonian bizi naiz."

886
00:57:14,680 --> 00:57:19,160
"Gas-putzu horiek nire etxe ondoan...
Ez zait gustatzen, baina, tira."

887
00:57:19,720 --> 00:57:22,560
Sakrifitzeko prest nengoen,
herrialdearen onerako.

888
00:57:23,400 --> 00:57:25,960
Baina informazioa
irakurtzen hasi eta gero,

889
00:57:26,280 --> 00:57:28,360
ezin nuen sinetsi!

890
00:57:28,520 --> 00:57:34,000
Wieszek jaunak esan duen bezala,
guztiok manipulatu gaituzte.

891
00:57:34,440 --> 00:57:35,640
Den-denok.

892
00:57:35,960 --> 00:57:38,960
Eta zuek,
mahaiaren bestaldean zaudetenok,

893
00:57:39,280 --> 00:57:44,880
paperak sinatu besterik egiten
ez duzuen Gobernuaren ordezkariok,

894
00:57:45,320 --> 00:57:51,560
jaso al duzue zeuen paperetan
istripuren bat gertatuz gero...

895
00:57:54,000 --> 00:58:01,000
...izango direla tresnak eta bitartekoak
eragindako kalteak ordaintzeko?

896
00:58:01,480 --> 00:58:05,640
Kalte guztiak konpontzeko?
Hitzartu dituzue tresna horiek?

897
00:58:05,880 --> 00:58:08,640
Beste edozein inbertsioren
antzekoa da hau ere.

898
00:58:08,960 --> 00:58:11,040
-Eramazu auzitara.
-Berdina da!

899
00:58:11,320 --> 00:58:14,600
Kasu hauetarako
estatu mailako legeak daude.

900
00:58:14,920 --> 00:58:18,120
Zuk "istripuak" diozunean
ohiko ezbeharrez ari zara, ezta?

901
00:58:18,440 --> 00:58:22,640
Ba, ez dakit, pentsa Zurawlowko
gas-putzuak matxura bat duela...

902
00:58:22,960 --> 00:58:26,520
-Zein motatako matxura?
-Eta nola nahi duzu jakitea?

903
00:58:26,840 --> 00:58:28,000
Ur falta!

904
00:58:28,320 --> 00:58:32,520
<i>Funtzionarioentzat gas-putzua
beste eraikuntza arazo arrunt bat da.</i>

905
00:58:32,800 --> 00:58:37,080
<i>Aitzitik, lehen aldia da hau
"fracking"arekin topo egiten dutena.</i>

906
00:58:37,400 --> 00:58:41,560
Zuek ez zarete nor
halako enpresei aurre egiteko!

907
00:58:41,880 --> 00:58:46,280
Begira, bestela, zein merke
saldu dizkiezuen baimenak.

908
00:58:46,600 --> 00:58:49,840
Zeren beldur zarete?
Lanpostuak galtzeko beldur?

909
00:58:51,240 --> 00:58:54,400
Beste inork bere iritzia
eman nahi al du?

910
00:58:56,160 --> 00:59:00,000
Guk Kontseiluko kideek bozkatzea
proposatzen dugu.

911
00:59:01,240 --> 00:59:04,440
Eta bozketa batzar agirian jasotzea.
Ez neurriak erabakitzeko,

912
00:59:04,760 --> 00:59:07,520
bai baitakit hemen
ezin dugula erabakirik hartu.

913
00:59:07,800 --> 00:59:10,640
-Ezin dugu erabaki...
-Ez duzu erabaki bat hartu behar!

914
00:59:10,960 --> 00:59:13,800
Nik kideei eskatzen diet
euren iritzia azaltzeko.

915
00:59:14,160 --> 00:59:18,000
-Ea, nor hasiko da?
-Entzun dezagun kideen iritzia.

916
00:59:18,280 --> 00:59:20,400
Neuk hitz egin nahi dut.

917
00:59:21,000 --> 00:59:23,520
Kontseiluko kidea naiz,

918
00:59:23,680 --> 00:59:26,120
Rogow, Zurawlow eta Szczelatyn
herrien ordezkaria,

919
00:59:26,440 --> 00:59:29,080
eta herritarrekin bat nator.
Konderrian...

920
00:59:29,400 --> 00:59:32,000
...eskisto-gasa erauztearen aurka nago.

921
00:59:32,320 --> 00:59:33,520
Mila esker.

922
00:59:33,680 --> 00:59:38,000
<i>Andrzejek Kontseiluko kideei eskatu die
putzuaren alde edo kontra jartzeko.</i>

923
00:59:38,520 --> 00:59:41,520
Nik batzar bi antolatu nituen...

924
00:59:42,400 --> 00:59:45,640
...informazio apur bat jasotzeko,
eta hara zer gertatu zen:

925
00:59:46,040 --> 00:59:49,960
Maly Skomorochy-n aurka agertu ziren;
Duzy Skomorochy-n, berriz, alde.

926
00:59:50,280 --> 00:59:54,360
Bozketa egin izan balitz,
abstenitu egingo nintzatekeen.

927
00:59:54,760 --> 00:59:58,480
Nire lagunak bezala
neuk ere bi batzar antolatu nituen.

928
00:59:58,800 --> 01:00:03,160
Eta egoera berdina izan zen:
herri bat, alde; eta bestea, kontra.

929
01:00:03,480 --> 01:00:06,600
Zergatik? Informazio faltagatik!

930
01:00:08,200 --> 01:00:11,400
<i>Batzar hartan
emaitzarik lortu ez bazuten ere,</i>

931
01:00:11,760 --> 01:00:15,400
<i>kazetariak bertan ziren,
eta hango berri argitaratu zuten.</i>

932
01:00:15,680 --> 01:00:18,920
<i>Beraz, alkateak izan zuen aukera
lau haizetara zabaltzeko...</i>

933
01:00:19,240 --> 01:00:22,720
<i>...Chevronek gas-putzua egin nahi zuela
bere herrian.</i>

934
01:00:23,400 --> 01:00:28,000
<i>Baina agortzen ari zitzaizkien
Chevroni geldiarazteko aukerak.</i>

935
01:00:31,160 --> 01:00:33,920
<i>Emilek denbora asko
ematen zien putzuaren kontuei...</i>

936
01:00:34,240 --> 01:00:37,000
<i>...eta gutxiago,
bere baserriko eginbeharrei.</i>

937
01:00:37,680 --> 01:00:39,880
Lehenbailehen egin nahi dute...

938
01:00:40,320 --> 01:00:43,400
...jendeak ezertaz ohartu aurretik.

939
01:00:44,960 --> 01:00:47,960
Horregatik hain presio handia!

940
01:00:52,320 --> 01:00:56,120
Lehenbailehen hasi nahi dute,
atzerabueltarik egon ez dadin.

941
01:00:57,000 --> 01:00:59,000
<i>Erreka baten ondotik igaro ginen.</i>

942
01:00:59,320 --> 01:01:02,000
<i>Chevronek ibilgua zabaldu zuela
esan zidan.</i>

943
01:01:02,320 --> 01:01:06,240
Diru apur bat inbertitu dute,
errekaren ibilgua zabaltzen.

944
01:01:07,360 --> 01:01:10,400
Beraz, ziur daude gasa badagoela.

945
01:01:11,440 --> 01:01:13,720
<i>Hauxe da zabaldu duten erreka.</i>

946
01:01:13,880 --> 01:01:16,920
<i>Emilen baserritik
pare bat kilometrora dago,</i>

947
01:01:17,240 --> 01:01:20,480
<i>eta gas-putzua egin nahi duten
lekutik hurbilago.</i>

948
01:01:20,960 --> 01:01:24,640
<i>Alderatu dezagun erreka hau...
Pennsylvaniako beste honekin.</i>

949
01:01:25,720 --> 01:01:29,120
<i>Eskisto-gaseko putzu asko daude
Susquehanna ibaiaren inguruan.</i>

950
01:01:29,320 --> 01:01:31,800
<i>Munduko bigarren ibai zaharrena da.</i>

951
01:01:35,720 --> 01:01:37,480
<i>Hor goian entzuten dena...</i>

952
01:01:37,800 --> 01:01:40,400
<i>...gas-erauzketak ekarri duen
trafikoaren zarata da.</i>

953
01:01:42,120 --> 01:01:44,560
<i>Hortik hartzen dute ibaiko ura,</i>

954
01:01:46,400 --> 01:01:48,720
<i>gero gasa erauzteko erabiliko dutena.</i>

955
01:01:50,400 --> 01:01:53,320
<i>Ura metatzen dute tankeotan,</i>

956
01:01:53,800 --> 01:01:58,000
<i>eta kamioietan eramaten dute
eskualde honetako gas-putzuetara.</i>

957
01:01:59,800 --> 01:02:05,000
<i>Ibaietatik ateratzen duten ur kopurua
izugarri handia da.</i>

958
01:02:11,160 --> 01:02:14,640
<i>Gizon hau zinegotzia da
Great Bend-en, Penssylvanian.</i>

959
01:02:14,960 --> 01:02:20,400
<i>Kezkatuta dago gas konpainiek
gastatzen duten edateko ur kopuruaz.</i>

960
01:02:20,800 --> 01:02:25,000
Susquehanna iparraldeko
eskualde honetan, segunduko...

961
01:02:27,920 --> 01:02:31,480
...segunduko 600 litro ur ere
ateratzen dituzte.

962
01:02:33,000 --> 01:02:36,800
Zazpi milioi litro egunero.

963
01:02:38,160 --> 01:02:40,800
Ni bizi naizen lekuan, berriz,

964
01:02:41,240 --> 01:02:44,560
beste bost milioi litro eta erdi.

965
01:02:45,000 --> 01:02:49,400
Ibaiaren alde honetan, ia lau milioi.

966
01:02:50,120 --> 01:02:52,600
Gorago, hamar bat milioi.

967
01:02:53,480 --> 01:02:56,400
Leku berean, baina beste ibaiertzean,
bost milioi litro eta erdi.

968
01:02:56,760 --> 01:03:02,280
Ibaian beherago, Susquehannak
egiten duen meandro handiaren parean,

969
01:03:03,000 --> 01:03:04,960
beste zazpi milioi.

970
01:03:05,320 --> 01:03:08,000
Eta ibaiaren adar txikiagoetan ere bai,

971
01:03:09,440 --> 01:03:14,200
leku batean hiru milioi litro,
beste batean 800.000 litro...

972
01:03:16,400 --> 01:03:19,280
<i>Hauxe da
eskisto-gasa erauzteko putzu bat.</i>

973
01:03:19,600 --> 01:03:23,720
<i>Zisterna-kamioiak ordu erdi behar du
Susquehannatik hona iristeko.</i>

974
01:03:24,800 --> 01:03:29,640
<i>Putzuaren aurrez aurre bizi den
nekazari baten lurretan dago.</i>

975
01:03:30,440 --> 01:03:33,960
<i>Filmatzen hasi eta berehala
gizon bat hurbildu zitzaidan.</i>

976
01:03:36,960 --> 01:03:40,760
<i>"Fracking" operazio honetako
segurtasun arduraduna da.</i>

977
01:03:42,640 --> 01:03:45,840
<i>Esan zidan lehena izan zen...
ezin nuela grabatu!</i>

978
01:03:50,600 --> 01:03:52,400
Hemen ezin duzu grabatu.

979
01:03:52,680 --> 01:03:56,720
<i>Nekazariak berak ere ezin zuela
hango irudirik hartu, gaineratu zuen.</i>

980
01:03:57,000 --> 01:04:01,000
Ofizialki jakinarazi ezik,
ezin zara hemen egon.

981
01:04:01,880 --> 01:04:04,280
<i>Kamera ez itzaltzea erabaki nuen,</i>

982
01:04:04,640 --> 01:04:07,480
<i>teknikariak hitzeginarazten zion
bitartean.</i>

983
01:04:07,800 --> 01:04:11,760
"Fracking"a egiten dugu. Lehenengo
Nomack-en lantalde bat etortzen da.

984
01:04:12,080 --> 01:04:16,200
Haiek galeriak zulatzen dituzte.
Ondoren gu gatoz "fracking"a egitera.

985
01:04:16,520 --> 01:04:21,360
C4 lehergaiaz haitza pitzatzen dugu,
eta gasa arrakaletatik irteten da.

986
01:04:22,520 --> 01:04:25,880
Milioi bat upel ur behar dira...

987
01:04:26,680 --> 01:04:30,600
...erauzketa saio bakoitzerako,
eta hamar erauzketa egingo ditugu.

988
01:04:30,920 --> 01:04:32,880
Milioi bat upel ur...

989
01:04:33,040 --> 01:04:37,160
...eta 18 kamioi harea.
Zilar koloreko kamioi horiek.

990
01:04:37,520 --> 01:04:41,680
Ikusten dituzue?
Hareaz beteta daude.

991
01:04:42,080 --> 01:04:47,320
Arrakalei zabalik eusten die hareak,
eta gero gasa urarekin batera...

992
01:04:48,000 --> 01:04:51,800
<i>Ondoren esan zuena zen
niri gehien interesatzen zitzaidana,</i>

993
01:04:52,160 --> 01:04:55,400
<i>Chevronek ez baitzien inoiz
nekazariei aitortu.</i>

994
01:04:55,800 --> 01:04:59,000
Datozen 50 urteetan,
inguru honetako lur azpiko ura...

995
01:04:59,400 --> 01:05:03,400
...lur azpiko ura
gasarekin nahastuta irtengo da.

996
01:05:03,720 --> 01:05:07,400
<i>Haustura hidraulikoaren ondorio
polemikoenetako batez ari zen:</i>

997
01:05:07,560 --> 01:05:11,160
<i>bertan uzten dituen
hondakin ur oso kutsatuak.</i>

998
01:05:11,480 --> 01:05:15,040
Bai, datozen 25-50 urtean.

999
01:05:15,200 --> 01:05:19,200
<i>Alegia, lur azpian
ur oso kutsatua egongo dela...</i>

1000
01:05:19,520 --> 01:05:22,200
<i>...datozen 25 edo 50 urtean.</i>

1001
01:05:22,680 --> 01:05:24,760
<i>Nora joango da ur hori?</i>

1002
01:05:25,160 --> 01:05:28,760
<i>Gas enpresak ez dira hemen geratuko,
ur hori jasotzeko.</i>

1003
01:05:29,640 --> 01:05:32,400
<i>Eta botetan zuen hauts zuria...</i>

1004
01:05:32,800 --> 01:05:35,560
<i>...ez dakit silizea ez ote zen.</i>

1005
01:05:37,560 --> 01:05:42,000
<i>Aldendu zenean jabetu nintzen
fracking operazio hauetan...</i>

1006
01:05:42,320 --> 01:05:46,000
<i>...benetan zer gertatzen den
jakiteko modu bakarra...</i>

1007
01:05:46,320 --> 01:05:49,720
<i>...barruan lan egin duen
norbaitekin hitz egitea dela.</i>

1008
01:05:50,040 --> 01:05:53,080
Nik ur kamioi handi horietako bat
gidatzen nuen.

1009
01:05:53,400 --> 01:05:57,800
Erauzketa guneetara eraman
eta putzuetan injektatzen nuen.

1010
01:05:58,160 --> 01:06:01,000
<i>Ray gas-konpainia batentzat
lan egiten hasi zen...</i>

1011
01:06:01,280 --> 01:06:03,440
<i>... Pennsylvanian
negozioa gorantz hasi zenean.</i>

1012
01:06:03,760 --> 01:06:05,800
Isurketak ikusi ditut,
leherketak ere bai.

1013
01:06:06,120 --> 01:06:09,240
Zulaketa eta "fracking" prozesuak
ikusi ditut.

1014
01:06:09,560 --> 01:06:13,560
<i>Rayk bere enpresarekin izan zuen
istilu bat kontatu zigun.</i>

1015
01:06:13,960 --> 01:06:16,800
Erauzketa-gune batera
eraman nuen kamioia...

1016
01:06:17,120 --> 01:06:19,880
...eta nire ur geza zama osoa
deskargatu nuen.

1017
01:06:20,200 --> 01:06:23,640
Orduan esan zidaten, "Beste tanke hartan
hondakin ura dago".

1018
01:06:23,960 --> 01:06:27,360
"Bete zure kamioia ur horrekin
eta eraman hemendik."

1019
01:06:28,400 --> 01:06:32,480
Eta nik, "Ez, kamioi honetan, ez!"
Berak baietz, eta nik ezetz.

1020
01:06:32,800 --> 01:06:35,000
"Irakurri nire kamioiko kartela."

1021
01:06:35,280 --> 01:06:38,560
"Edateko ura eramateko kamioia da,
eta ez didazu kaka hori sartuko."

1022
01:06:38,880 --> 01:06:43,280
"Nahi baduzu, hondakin uren kamioi bat
hartu eta ekarri egingo dut."

1023
01:06:43,880 --> 01:06:48,200
Eta ezetz. Eta nagusiari deitu nion.
"Egizu agintzen dizutena", esan zidan.

1024
01:06:48,520 --> 01:06:51,960
Orduan erantzun nion, "Ba, jakizu
elkarrizketa grabatzen ari naizela..."

1025
01:06:52,240 --> 01:06:55,160
"...eta protesta bat aurkeztera noala
oraintxe."

1026
01:06:55,520 --> 01:06:58,800
"Kamioi honek ez du
hondakinak garraiatzeko baimenik."

1027
01:06:59,120 --> 01:07:01,800
"Edateko ura eramateko da.
Gero, nork garbituko du?"

1028
01:07:02,080 --> 01:07:03,680
Eta nagusiak, "Beraiek!"

1029
01:07:03,960 --> 01:07:07,120
Bost kamioi bete hondakin ur
atera eta itzuli egin nintzen.

1030
01:07:07,400 --> 01:07:09,400
"Nora eramango dut garbitzera?"

1031
01:07:09,720 --> 01:07:12,800
"Zamatu eta hustu pare bat aldiz
edateko urarekin eta kito."

1032
01:07:13,080 --> 01:07:16,400
Hori izan zen kamioia garbitzeko
eskaini zidaten konponbidea.

1033
01:07:16,720 --> 01:07:19,520
<i>Baina hondakin urak
errekara bota beharrean,</i>

1034
01:07:19,800 --> 01:07:22,120
<i>analizatzera eraman zituen.</i>

1035
01:07:22,600 --> 01:07:24,400
Ingurumen Sailera
hots egin nuen...

1036
01:07:24,680 --> 01:07:28,480
...ura analizatzera etor zitezen
eta zer gertatzen ari zen azaltzeko.

1037
01:07:28,800 --> 01:07:31,480
Ezetz esan zuten, ez zirela etorriko.

1038
01:07:31,800 --> 01:07:35,240
Orduan Cornell-ekoak etorri ziren
eta ur lagin bat hartu zuten.

1039
01:07:36,000 --> 01:07:39,200
"Hau da txerrikeria!", esan zidaten.

1040
01:07:40,160 --> 01:07:41,560
Eta nik, "Horixe!".

1041
01:07:41,880 --> 01:07:45,400
"Kamioi hau edateko ura
eramateko da, aizu."

1042
01:07:45,560 --> 01:07:49,160
"Esan diet, baina bost axola zaie.
Ez dute jaramonik egiten."

1043
01:07:49,480 --> 01:07:54,160
Legea saihestuz dolarren bat
aurrezten badute, hala egiten dute.

1044
01:07:54,480 --> 01:07:59,560
Berdin zaie nor zapaldu behar duten
eta zer eraman behar duten aurretik.

1045
01:07:59,880 --> 01:08:03,480
Ez die axola!
Dirua bakarrik axola zaie.

1046
01:08:03,800 --> 01:08:07,200
Ez beste ezer, ez beste inor.

1047
01:08:07,560 --> 01:08:11,640
Eta denak izorratu gaituztenean
eta lurra pobretu eta gero,

1048
01:08:11,960 --> 01:08:15,320
beren jostailutxoak
eta langile guztiak hartu...

1049
01:08:15,640 --> 01:08:20,000
...eta hor konpon!,
euren etxera itzuliko dira.

1050
01:08:20,320 --> 01:08:25,480
Eta guri lurra hondakin toxikoz beteta
utziko digute, geu konpon gaitezen.

1051
01:08:26,120 --> 01:08:27,760
Horixe gertatuko da,

1052
01:08:28,120 --> 01:08:31,320
jendeak ez baitie tutik axola.

1053
01:08:32,000 --> 01:08:35,480
Ingurumen Sailera deitu ondoren...

1054
01:08:35,840 --> 01:08:39,000
...enpresatik deitu zidaten.

1055
01:08:39,960 --> 01:08:43,000
"Datozen egunetan ez dago lanik,
libre zaude."

1056
01:08:43,280 --> 01:08:45,040
Ez zidaten berriro deitu.

1057
01:08:45,320 --> 01:08:49,160
Beste lau enpresetara jo nuen
lan eske. Baina betoa jarri didate.

1058
01:08:49,400 --> 01:08:52,600
Estatu osoan inork
ez dit kamioirik ematen gidatzeko.

1059
01:08:53,000 --> 01:08:55,000
Betoa jarri didate.

1060
01:08:55,800 --> 01:08:58,400
Terroristatzat naukate!

1061
01:09:00,000 --> 01:09:02,920
<i>Ray Vietnamgo beteranoa da,
eta arma bat du.</i>

1062
01:09:03,200 --> 01:09:06,600
<i>Baliteke jendea eta ingurumena
errespetatzen ez dituztelako...</i>

1063
01:09:06,920 --> 01:09:10,160
<i>...Chevronek eta beste konpainiek
matxinada piztea.</i>

1064
01:09:10,480 --> 01:09:13,400
<i>Ray bezalakoak egongo dira
lehen lerroan.</i>

1065
01:09:13,720 --> 01:09:15,800
Nire uretik
apur bat nahi?

1066
01:09:17,240 --> 01:09:21,120
2. putzutik atera nuen,
arratsaldeko lauretan.

1067
01:09:21,720 --> 01:09:24,400
Nire putzuko ura da.

1068
01:09:26,280 --> 01:09:30,120
Ingurumen Sailekoek edangarria zela
esan eta gero atera nuen.

1069
01:09:30,800 --> 01:09:34,800
Badaezpada beraiek
ez zuten edan nahi izan!

1070
01:09:38,520 --> 01:09:42,400
Tira, irten hortik, gizona,
eta esan esan beharreko guztiak.

1071
01:09:43,560 --> 01:09:45,840
-Kaixo.
-Nire auzokoa da.

1072
01:09:46,240 --> 01:09:48,360
Urte askotako!
Zer jakin nahi duzu?

1073
01:09:48,680 --> 01:09:53,240
-Ez dakit zein egoeratan zauden zu...
-Beste guztien egoera berean.

1074
01:09:54,440 --> 01:09:57,400
Ura oso gaizki dago.
Baina ez dute onartu nahi...

1075
01:09:58,040 --> 01:10:00,640
...ez Ingurumena Babesteko Agentziak
ezta Ingurumen Sailak ere.

1076
01:10:00,960 --> 01:10:04,160
Gobernua eta gas enpresak
bat eginda daude.

1077
01:10:05,240 --> 01:10:09,640
Ez dagoela batere arazorik diote,
baina zerorrek ikus dezakezu.

1078
01:10:09,960 --> 01:10:13,440
Aparra du, eta usain txarra.
Lehen ez zen halakoa.

1079
01:10:13,800 --> 01:10:16,120
-Kiratsa dario!
-Ikaragarria da.

1080
01:10:16,440 --> 01:10:20,480
-Zureak ere honelako itxura du?
-Ez hain uherra. Baina aparra du...

1081
01:10:20,800 --> 01:10:24,080
-...xaboia izango balu bezala.
-Bai, honek ere badu.

1082
01:10:24,400 --> 01:10:28,000
-Eta Normanenak ere bai.
-Eta usain txarra!

1083
01:10:28,840 --> 01:10:31,640
Gas enpresek honelako aparatuak
ipintzen dizkigute.

1084
01:10:35,360 --> 01:10:38,360
Nik bi behar izan nituen,
batekin ez zen nahikoa eta.

1085
01:10:39,640 --> 01:10:41,000
Bestea hemen dago.

1086
01:10:44,520 --> 01:10:47,960
<i>"Water buffalo", "uretako bufaloa"
esaten diete aparatu hauei.</i>

1087
01:10:48,280 --> 01:10:51,400
<i>Ura edangarria ez den etxeetan
ipintzen dute.</i>

1088
01:10:51,720 --> 01:10:56,440
Etxean ura edukitzea hilean
100 eta 200 dolar bitartean aterako zait.

1089
01:10:57,680 --> 01:11:00,440
Lehen beste solairu bat nuen hemen,
terraza moduko bat.

1090
01:11:00,600 --> 01:11:03,480
Baina kendu egin zidaten.
Begira atea non geratu den!

1091
01:11:03,800 --> 01:11:07,520
Erauzi egin zuten bufaloa ipintzeko.
Etxera iritsi nintzenerako...

1092
01:11:07,840 --> 01:11:09,800
...terrazaren ordez
kaka hau topatu nuen.

1093
01:11:10,120 --> 01:11:13,200
Baina, jakina, ura nahi duzu
ala ez duzu nahi?

1094
01:11:18,880 --> 01:11:23,160
Honela lortzen dugu edateko ura.
Baina negu minean...

1095
01:11:26,080 --> 01:11:29,520
...zeroz azpiko 15 graduraino
iristen garenean...

1096
01:11:30,440 --> 01:11:34,240
...tramankulu hauek ez dira berotzen,
eta badakizu orduan zer gertatzen den?

1097
01:11:34,520 --> 01:11:38,400
Izoztu egin daitezkeela, eta hondatu.
Eta punpak 600 dolar balio ditu!

1098
01:11:38,920 --> 01:11:42,200
Hondatzen bada, ez dauzkat
600 dolar beste bat erosteko.

1099
01:11:43,160 --> 01:11:46,000
Baina ez dago besterik.

1100
01:11:46,320 --> 01:11:49,320
Edateko ura
horrela ematea erabaki dute.

1101
01:11:51,800 --> 01:11:54,560
Hau "Cabot"ek egin zuen analisia da.

1102
01:11:55,360 --> 01:11:59,720
"Cabot Gas & Oil" konpainiakoek
gutun hau bidali zidaten...

1103
01:12:00,840 --> 01:12:05,960
...analisien emaitzekin batera:
urak ez zuela ezer zioten.

1104
01:12:06,600 --> 01:12:09,440
<i>"Cabot Oil"ek egindako
analisiak erakutsi zizkidan,</i>

1105
01:12:09,760 --> 01:12:12,600
<i>hain zuzen ere ur arazoak
eragin dituen enpresak berak.</i>

1106
01:12:13,120 --> 01:12:18,000
<i>Eta ondoren, unibertsitate batek
egindako beste analisi batzuk.</i>

1107
01:12:18,360 --> 01:12:22,200
Duke University-koak ere etorri ziren
ura analizatzera.

1108
01:12:22,720 --> 01:12:27,960
Eta hona aurkitu zituzten
elementu guztien zerrenda.

1109
01:12:28,600 --> 01:12:35,240
Urak substantzia hauek guztiak ditu:
beruna, litioa, magnesioa...

1110
01:12:36,640 --> 01:12:39,400
Zerrenda ia amaiezina da.

1111
01:12:41,200 --> 01:12:46,400
Kobrea... nahiko arrunta da,
baina ez maila honetan.

1112
01:12:47,360 --> 01:12:51,000
Arseniko maila ere legezkoa baino
hiru aldiz handiagoa da.

1113
01:12:52,000 --> 01:12:58,000
Eta onena azkenean dago:
uranio-234, 235, 236...

1114
01:12:59,400 --> 01:13:03,000
...uranio-235, 236 eta 238.

1115
01:13:03,320 --> 01:13:06,920
Arma atomikoak egiteko erabiltzen dira!
Eta gure uretan daude.

1116
01:13:08,960 --> 01:13:12,080
Kartelak ipini ditut: "Zulaketarik ez!",

1117
01:13:12,960 --> 01:13:16,040
"Ur garbia!", "Frackingari ez!"...

1118
01:13:16,360 --> 01:13:19,440
Orain "lehentasunezko eremu"
izendatu nahi gaituzte.

1119
01:13:19,760 --> 01:13:23,600
Lortzen badute, akabo!
Zure jabetzan sar daitezke...

1120
01:13:23,920 --> 01:13:27,000
...eurek nahi dutenean
eta nahi dutena egin.

1121
01:13:27,320 --> 01:13:29,000
Eta ezin diezu ukatu!

1122
01:13:30,080 --> 01:13:32,960
Nik bakarrik izan nituen potroak
pistola eskuetan...

1123
01:13:33,280 --> 01:13:35,400
...Cabot eta Polizia
nire etxetik botatzeko.

1124
01:13:35,720 --> 01:13:38,200
Ni beldurtzera etorri ziren,
mehatxatu egin ninduten.

1125
01:13:38,520 --> 01:13:43,480
Baina 45ekoarekin apuntatu eta esan nien:
"Bi modu daude hemendik irteteko..."

1126
01:13:43,800 --> 01:13:46,760
"...edo oraintxe korrika,
edo hilotzen poltsa batean!"

1127
01:13:47,880 --> 01:13:51,640
<i>Gas industriak eragiten dituen
kalteen kontra borrokatzeaz gainera,</i>

1128
01:13:53,240 --> 01:13:55,640
<i>Rayk laguntza ematen die
bere auzoan...</i>

1129
01:13:55,960 --> 01:13:59,720
<i>...erauzketen ondorioz edateko urik gabe
geratu diren beste pertsonei.</i>

1130
01:14:01,680 --> 01:14:04,320
<i>Edateko ura banatzen die...</i>

1131
01:14:05,080 --> 01:14:07,840
<i>...antzinako esne-saltzaileen erara.</i>

1132
01:14:08,280 --> 01:14:11,000
<i>Baina esnea banatu beharrean,</i>

1133
01:14:11,320 --> 01:14:14,160
<i>ur garbia banatzen die...</i>

1134
01:14:14,480 --> 01:14:18,440
<i>...gas-putzuak direla kausa
urik gabe geratu direnei.</i>

1135
01:14:18,920 --> 01:14:22,480
<i>Derrigor jasan beharreko
sakrifizioa al da?</i>

1136
01:14:23,040 --> 01:14:27,720
<i>Handiena da petrolioa ateratzeko
erabat zulatu duten Ipar Dakotan...</i>

1137
01:14:28,080 --> 01:14:32,640
<i>...hemen, Pennsylvanian
erauzitako gasa erretzen dabiltzala!</i>

1138
01:14:34,320 --> 01:14:38,480
<i>Ia hiru milioi metro kubiko gas
erretzen dituzte egunean.</i>

1139
01:14:38,800 --> 01:14:42,600
<i>Egunero milioi erdi etxe
berotzeko adina.</i>

1140
01:14:44,080 --> 01:14:46,400
<i>Eskisto-gasa metanoa da.</i>

1141
01:14:46,720 --> 01:14:51,600
<i>Eta Dakotan erre egiten dute
petrolioaren azpiproduktua den metanoa!</i>

1142
01:14:52,960 --> 01:14:56,640
<i>Orduan, zergatik ari da Chevron
Polonian eskisto-gasa bilatzen...</i>

1143
01:14:56,960 --> 01:15:00,400
<i>...Dakotako metano gasa
jaso eta aprobetxatu beharrean?</i>

1144
01:15:02,080 --> 01:15:07,080
<i>Udaren erdia da Emilen herrian,
belarra moztu eta ontzeko garaia.</i>

1145
01:15:08,840 --> 01:15:11,440
<i>Erosi zituen txerriak asko hazi dira.</i>

1146
01:15:12,720 --> 01:15:16,080
<i>Denbora honetan Emil
eta beste nekazariak...</i>

1147
01:15:16,400 --> 01:15:19,800
<i>...Estatuko agentziekin
harremanetan egon dira.</i>

1148
01:15:19,960 --> 01:15:23,080
<i>Orain frogak dituzte
Chevronek bazekiela...</i>

1149
01:15:23,400 --> 01:15:26,680
<i>...ez zuela baimenik
lanak martxo hasieran hasteko.</i>

1150
01:15:27,000 --> 01:15:30,600
Ingurumena babesteko Legeak
dioenez,

1151
01:15:30,880 --> 01:15:34,000
martxoaren 1etik aurrera...

1152
01:15:34,320 --> 01:15:38,000
...ezin dira lur-mugitze lanak egin.

1153
01:15:38,400 --> 01:15:42,080
Izan ere, hegaztien
txitatze garaia baita,

1154
01:15:42,400 --> 01:15:47,080
eta inguru honetan
sei espezie babestu daude.

1155
01:15:48,720 --> 01:15:50,800
Eta haiek bazekiten hori!

1156
01:15:51,120 --> 01:15:55,920
Informazio hori jasota zuten
euren agirietan.

1157
01:15:56,920 --> 01:16:00,120
<i>Andrzejek jakin zuen
informazio hura publikoa zela.</i>

1158
01:16:00,440 --> 01:16:03,440
<i>Non bilatu jakitea zen gakoa.</i>

1159
01:16:04,000 --> 01:16:08,800
"Enpresarentzako informazioa"
izeneko txosten bat da.

1160
01:16:11,880 --> 01:16:13,480
Bertan...

1161
01:16:14,840 --> 01:16:17,360
...Chevronek berak onartzen du...

1162
01:16:17,680 --> 01:16:22,480
...inguru honetan badirela
babestuta dauden hegazti batzuk.

1163
01:16:22,800 --> 01:16:27,600
Eta berariaz aipatzen dituzten sei
babestuta daude ez hemen bakarrik,

1164
01:16:27,920 --> 01:16:31,680
baizik eta zulatu nahi duten
beste hainbat lekutan.

1165
01:16:31,840 --> 01:16:34,200
Eskualde honetako hiru hektareetan...

1166
01:16:34,480 --> 01:16:37,920
...babes handiena aitortzen zaien
sei espezie daude.

1167
01:16:38,240 --> 01:16:42,440
Halaxe jaso zuten txosten hartan,
eta bai geroagoko agirietan ere.

1168
01:16:42,760 --> 01:16:46,280
-Eta onartu egin dute?
-Noski! Eurek idatzitakoak ziren.

1169
01:16:46,560 --> 01:16:48,640
Baina gero
euren printzipioak urratu zituzten.

1170
01:16:48,960 --> 01:16:51,520
Ez zuten espero
inork irakurriko zituenik!

1171
01:16:51,800 --> 01:16:55,280
Beste leku batzuetan ere
lanak egin zituzten baimenik gabe.

1172
01:16:55,600 --> 01:16:58,480
Eta noiz egin zuten
azterketa hori hemen?

1173
01:16:58,800 --> 01:17:00,360
Etorri aurretik.

1174
01:17:00,640 --> 01:17:03,400
-Etorri aurretik?
-Duela bi urte gutxienez.

1175
01:17:03,760 --> 01:17:08,160
Txostenak data jarria du.
Ikus dezagun, ea...

1176
01:17:09,160 --> 01:17:13,760
"Enpresarentzako informazio-txostena.
Inbertitzailea: Chevron Polonia."

1177
01:17:14,160 --> 01:17:16,800
Zer data jartzen du?

1178
01:17:17,920 --> 01:17:19,800
Txostenaren data da...

1179
01:17:20,120 --> 01:17:23,320
...2011ko abendua.

1180
01:17:24,520 --> 01:17:28,360
<i>Gas-putzua egiteko saiakera
2012ko martxoan egin zuten...</i>

1181
01:17:28,840 --> 01:17:33,760
<i>...beraz, ordurako bazekiten
legez kanpokoa zela.</i>

1182
01:17:34,720 --> 01:17:37,880
Alkate jauna, ba al dakizu
zulatuko duten ala ez?

1183
01:17:38,200 --> 01:17:41,920
Ez dakigu. Eta erantzun argi
eta zehatza eskatzen diegu...

1184
01:17:42,200 --> 01:17:46,120
...lasai lan egin
eta bizi ahal izan gaitezen.

1185
01:17:47,200 --> 01:17:51,760
<i>Lau hilabete bete dira herritarrek
Chevronen lanak gelditu zituztenetik.</i>

1186
01:17:52,280 --> 01:17:56,560
<i>Telebistarako elkarrizketatzen ari dira
Emil eta beste nekazariak.</i>

1187
01:17:56,880 --> 01:18:00,640
Seme-alabak bisitan datozenean
airea garbi egotea nahi dut.

1188
01:18:00,960 --> 01:18:04,080
Gure herria
orain den bezalakoa izan dadila.

1189
01:18:04,400 --> 01:18:07,120
Hezea da, bai, eta lokatza dago...

1190
01:18:08,000 --> 01:18:12,040
...baina har bat errefau gainera igo
eta bertan gustura sentitzen da.

1191
01:18:12,360 --> 01:18:15,520
Horixe nahi dugu guk ere.
Ez gogaitzea...

1192
01:18:15,840 --> 01:18:19,000
...eta bakean uztea!

1193
01:18:19,640 --> 01:18:23,840
<i>Egun hartantxe amaitzen zen
hegaztien txitatze sasoia,</i>

1194
01:18:25,840 --> 01:18:30,520
<i>eta egun hartantxe has zitekeen
Chevron gas putzua egiten.</i>

1195
01:18:35,040 --> 01:18:39,120
<i>Horregatik antolatu zuten
protesta ekitaldi hura nekazariek.</i>

1196
01:18:41,280 --> 01:18:45,160
<i>Hegaztiengatik ez balitz,
soroen gainean barik...</i>

1197
01:18:45,480 --> 01:18:49,400
<i>...gas-putzu baten gainean
joango litzateke hegan zikoina hori.</i>

1198
01:18:50,280 --> 01:18:54,360
<i>Herritarren eta multinazionalaren
arteko dema...</i>

1199
01:18:54,800 --> 01:18:57,320
<i>...txoriek erabaki dute azkenean.</i>

1200
01:18:58,680 --> 01:19:01,160
<i>Egia esatera, ekitaldi hura
protesta bat baino gehiago zen.</i>

1201
01:19:01,560 --> 01:19:06,320
<i>Talaia bat, Chevron
itzultzen ote zen ikusteko.</i>

1202
01:19:07,680 --> 01:19:11,960
<i>Taldeko argazki bat egin zuten
eguna gogoratzeko...</i>

1203
01:19:12,760 --> 01:19:16,800
<i>...eta ekimenak ondorioren bat
izango zuelako esperantzarekin.</i>

1204
01:19:19,400 --> 01:19:20,960
GAS-GANBERARI EZ!

1205
01:19:21,120 --> 01:19:23,720
<i>Gauez, bat-batean,
nire telefonoak jo zuen.</i>

1206
01:19:24,720 --> 01:19:26,160
<i>Emil zen.</i>

1207
01:19:26,320 --> 01:19:29,360
<i>Bere etxera joateko eskatu zidan,
urduri.</i>

1208
01:19:31,200 --> 01:19:34,960
Hor ere badago?
TVP Lublin-en eman dute lehen.

1209
01:19:36,920 --> 01:19:40,040
"Astelehenean
Zurawlówko herritarrek..."

1210
01:19:40,360 --> 01:19:43,600
"...protesta egin zuten
gas prospekzioen aurka..."

1211
01:19:43,920 --> 01:19:48,080
"...ingurumena hondatzen dutelako.
Chevron gas bila zebilen bertan,"

1212
01:19:48,400 --> 01:19:52,360
"baina azkenean
lanak bertan behera uztea erabaki du."

1213
01:19:52,680 --> 01:19:54,880
Irakurri berriz.

1214
01:19:55,560 --> 01:20:00,240
"Oraingoz, beraz, herritarrak
lasai egon daitezke,"

1215
01:20:00,480 --> 01:20:04,400
"Chevronek, baimena duen arren,"

1216
01:20:04,720 --> 01:20:08,400
"ez baitu Zurawlów-n
prospekzio gehiago egiteko asmorik."

1217
01:20:08,720 --> 01:20:13,040
-Badute baimena.
-Ez, dagoeneko ez.

1218
01:20:13,360 --> 01:20:17,080
Zer baimena? Ez dute ezer ere!
Kontzesioak jada ez du baliorik.

1219
01:20:17,400 --> 01:20:20,000
Baimena baliogabe geratu da.

1220
01:20:20,160 --> 01:20:25,040
-Hor badutela dio.
-Eta zer esango dute, ba?

1221
01:20:25,720 --> 01:20:30,680
Ez dute esango geuk irabazi dugula!
Zintzo itxura eman nahi dute.

1222
01:20:32,520 --> 01:20:34,280
Horixe.

1223
01:20:37,360 --> 01:20:40,400
Doazela pikutara!
Vodka on tragotxo bat?

1224
01:20:40,720 --> 01:20:43,080
Ona bada, bota beldurrik gabe!

1225
01:20:43,400 --> 01:20:45,680
<i>Emilek ez zuen gehiago
Chevronen berririk izan.</i>

1226
01:20:45,960 --> 01:20:49,680
<i>Haatik, zurrumurrua dabil
gas-putzu bat egiteko asmoa dutela...</i>

1227
01:20:49,960 --> 01:20:52,080
<i>...alboko herri batean.</i>

1228
01:20:52,840 --> 01:20:55,680
ATZO, TXERNOBIL;
GAUR, CHEVRON

1229
01:20:55,840 --> 01:21:00,760
<i>Emilek bertan utzi zituen
kartelak,</i>

1230
01:21:00,920 --> 01:21:03,560
<i>beste herrietako alkateek
ikus zezaten...</i>

1231
01:21:03,880 --> 01:21:06,480
<i>...batzuetan
txikiek irabazten dutela.</i>

1232
01:21:26,600 --> 01:21:30,240
<i>Orain gauerdia da...</i>

1233
01:21:31,800 --> 01:21:33,640
<i>...Pennsylvanian.</i>

1234
01:21:50,000 --> 01:21:54,120
<i>Hozkailuak,
sukaldeko robotak,</i>

1235
01:21:57,920 --> 01:22:02,040
<i>Motor olioa,
gasaren menpekoak,</i>

1236
01:22:05,440 --> 01:22:09,760
<i>Andreak garbituko dituen
likido toxikoak,</i>

1237
01:22:13,240 --> 01:22:18,040
<i>Silikona,
ederrago egoteko,</i>

1238
01:22:21,480 --> 01:22:24,440
<i>Hiltzea ez da hain beldurgarria...</i>

1239
01:22:24,960 --> 01:22:29,160
<i>...konpainia onean,</i>

1240
01:22:29,400 --> 01:22:32,320
<i>Pozarren...</i>

1241
01:22:32,560 --> 01:22:37,360
<i>...zulatuko dugu
geure hilobia,</i>

1242
01:22:45,120 --> 01:22:49,240
<i>Eltxoen kontrako espraia,
gozoki kimikoak,</i>

1243
01:22:52,640 --> 01:22:57,160
<i>Plaka tektonikoak
edo bonba atomikoa,</i>

1244
01:23:00,520 --> 01:23:05,040
<i>Plastikozko poltsak,
edari burbuiladunak,</i>

1245
01:23:08,480 --> 01:23:13,280
<i>Arma automatikoak,
hiri turistikoetan.</i>

1246
01:23:14,880 --> 01:23:18,880
josu.varela@gmail.com