1
00:01:08,400 --> 00:01:11,680
{\an8}Errusiera eta txetxenieraz gain
badakizue besterik?

2
00:01:11,959 --> 00:01:12,680
{\an8}Ez.

3
00:01:12,959 --> 00:01:17,400
{\an8}Orduan, txetxeniera da
zuen hizkuntza nagusia. Eta errusiera?

4
00:01:17,680 --> 00:01:20,600
{\an8}Errusieraz, apur bat bakarrik.

5
00:01:21,760 --> 00:01:24,200
{\an8}Haurdun al zaude?

6
00:01:24,920 --> 00:01:26,239
{\an8}Bai?

7
00:01:27,760 --> 00:01:30,119
{\an8}Zenbat hilabeteko? Badakizu?

8
00:01:30,239 --> 00:01:32,280
{\an8}Hiru hilabeteko.

9
00:01:32,320 --> 00:01:37,000
{\an8}Bihar goizean, zortzietan,
beste hiri batera eramango zaituztete.

10
00:01:37,200 --> 00:01:39,200
{\an8}Ez dakit izena ahoskatzen!

11
00:01:39,280 --> 00:01:44,400
{\an8}Baina bihar goizean gauza guztiak jaso
eta 10. eraikinera etorri behar duzue.

12
00:01:44,680 --> 00:01:48,879
{\an8}-Gero erakutsiko dizuet non den.
-Eta ezin gara hemen geratu?

13
00:01:49,080 --> 00:01:52,520
{\an8}Ez, hemen ez.
Baina ez izan beldurrik.

14
00:01:53,000 --> 00:01:56,160
{\an8}Orain, zatozte, esango dizuet
nora joan behar duzuen.

15
00:02:50,920 --> 00:02:55,080
{\an8}Matthias Neutzner naiz,
ingeniaria eta historialaria.

16
00:02:56,040 --> 00:02:59,879
{\an8}Gaur egun Europan,
eta beharbada munduan ere bai,

17
00:02:59,959 --> 00:03:04,119
{\an8}Dresden hiriaren izena
protesta mugimenduekin lotzen da,

18
00:03:04,520 --> 00:03:06,640
{\an8}batez ere PEGIDArekin.

19
00:03:12,479 --> 00:03:16,119
{\an8}ALDE ALEMANIATIK
HERRIALDE HAU MAITE EZ DUZUENOK!

20
00:03:19,000 --> 00:03:22,520
{\an8}Baina errealitatea
askoz ere konplexuagoa da.

21
00:03:28,560 --> 00:03:34,959
{\an8}Dresdendar zaharrenak hiriaren
historia gorabeheratsuaren lekuko izan dira.

22
00:03:36,040 --> 00:03:39,800
{\an8}Haurrak ziren nazionalsozialismoa
gora zetorrenean.

23
00:03:39,920 --> 00:03:43,200
{\an8}1939an Bigarren Mundu Gerra hasi zen,

24
00:03:43,320 --> 00:03:47,040
{\an8}eta 1945ean amaitu zen,
hiriaren suntsiketarekin.

25
00:03:47,160 --> 00:03:50,760
{\an8}Alemaniako Errepublika Demokratikoa
1949an sortu zen,

26
00:03:50,920 --> 00:03:54,080
{\an8}eta 1990ean,
bi Alemaniak berriz batu ziren.

27
00:03:59,520 --> 00:04:05,400
{\an8}Erabat suntsituta gelditu zen hiria
1945eko otsailaren 13an.

28
00:04:05,680 --> 00:04:12,000
{\an8}Ehunka mila dresdendarrek euren hiria
utzi behar izan zuten, errefuxiatu bihurtuta.

29
00:04:13,600 --> 00:04:19,400
{\an8}Dresdengo familia guztiek gordetzen
dituzte ihesaldiko oroitzapenak.

30
00:04:19,720 --> 00:04:25,000
{\an8}Ondo gogoratzen dute zer den etxea galtzea,
migratu beharra eta arrotza sentitzea.

31
00:04:42,040 --> 00:04:44,680
{\an8}Olga Feger naiz, antzezlea,

32
00:04:45,000 --> 00:04:51,119
{\an8}eta antzerki-ikuskizunak ekoizten ditut
errefuxiatuekin eta dresdendarrekin.

33
00:04:52,640 --> 00:04:57,080
{\an8}Dresdenera etorri nintzenean
iruditu zitzaidan Berlinen aldean...

34
00:04:57,160 --> 00:05:02,119
{\an8}...hiriko paisaia oso ezberdina dela:
hemen dena da zuria, oso alemana.

35
00:05:03,600 --> 00:05:08,400
{\an8}Horregatik, batez ere
antzerki-lan dokumentalak egin ditut,

36
00:05:08,560 --> 00:05:12,439
{\an8}Dresdenen aniztasun
faltari buruzkoak.

37
00:05:37,640 --> 00:05:42,640
{\an8}Montagscafé-a, "astelehenetako kafea",
topagune bat da,

38
00:05:42,760 --> 00:05:47,439
{\an8}Dresdengo biztanle zahar eta berriek
elkar ezagutu dezaten.

39
00:05:47,560 --> 00:05:52,320
{\an8}Hiru atal dauzka:
antzerki tailerrak, kafea,

40
00:05:52,479 --> 00:05:57,000
{\an8}eta iluntzean,
gai ezberdinei buruzko ekitaldiak.

41
00:06:00,119 --> 00:06:05,879
{\an8}Orain bikote harremanak
pixka bat lantzen hasiko gara.

42
00:06:06,400 --> 00:06:09,160
{\an8}Hartu beste bikotekide bat.

43
00:06:09,360 --> 00:06:14,560
{\an8}Egin bikoteak, eta saiatu alemana
alemana ez denarekin jartzen.

44
00:06:19,479 --> 00:06:22,560
{\an8}Begiratu begietara denbora guztian,

45
00:06:22,879 --> 00:06:27,479
{\an8}horrela lortuko duzue
bikotekidearekin konektatzea.

46
00:06:27,560 --> 00:06:30,439
{\an8}Ez izan beldurrik,
eta ez lotsatu.

47
00:06:30,600 --> 00:06:32,920
{\an8}-Nola duzu izena?
-Kabil.

48
00:06:33,000 --> 00:06:34,640
{\an8}Ni Lea naiz.

49
00:07:10,879 --> 00:07:15,040
{\an8}Antzerki tailerrak eratzea
erabaki genuen...

50
00:07:15,320 --> 00:07:19,800
{\an8}...jendeak elkar ukitzeko beldurra
gainditu zezan.

51
00:07:19,959 --> 00:07:25,680
{\an8}Orain gauzak asko aldatu dira
alde bietatik. Oso aberasgarria da.

52
00:07:29,640 --> 00:07:34,520
{\an8}Kafea hartzen dugun bitartean
"Asyl" harrera-taldeko kide batek...

53
00:07:34,600 --> 00:07:38,680
{\an8}...asiloa eskatzeko prozedura
nola den azaltzen du.

54
00:07:38,879 --> 00:07:44,320
{\an8}Beste batzuetan, "Medinet" elkarteko
medikuek osasun-laguntzaz jarduten dute.

55
00:07:44,760 --> 00:07:49,280
{\an8}Eta haurrentzat ere hainbat gauza
eta ekimen ezberdin daude.

56
00:07:54,080 --> 00:07:57,280
{\an8}Berdintasuna ez da esatea...

57
00:07:57,600 --> 00:08:03,160
{\an8}..."Orain guk aleman onberok
iheslari gaixooi lagunduko dizuegu",

58
00:08:03,439 --> 00:08:09,600
{\an8}baizik eta "pertsona honek gerra dela-eta
bere etxetik alde egin behar izan du..."

59
00:08:09,879 --> 00:08:14,560
{\an8}"...eta orain hemen dago,
ni aspalditik bizi naizen lekuan."

60
00:08:14,680 --> 00:08:20,239
{\an8}Elkarrekin bizitzeko modua
aurkitu behar dugu, hori da bidea.

61
00:08:31,879 --> 00:08:36,720
{\an8}Lea Schubert naiz.
17 urte ditut eta ikaslea naiz.

62
00:08:36,800 --> 00:08:41,200
{\an8}Eta gainera, errefuxiatuen harrera
ekimenetan parte hartzen dut.

63
00:08:41,239 --> 00:08:44,239
{\an8}Apur bat inplikatzen
ahalegintzen naiz.

64
00:08:44,360 --> 00:08:46,840
{\an8}Oporretan ikusi zintudan, ezta?

65
00:08:47,680 --> 00:08:49,160
{\an8}Eta zu?

66
00:08:50,439 --> 00:08:54,000
{\an8}Tira, ez dut asmatuko ongi esaten.

67
00:08:56,200 --> 00:09:00,200
{\an8}Gure ikastetxean
bada "Errefuxiatuen klub" bat,

68
00:09:00,320 --> 00:09:07,040
{\an8}eta helburua du errefuxiatu adinez txikiak
dresdendar ikasleekin harremanetan jartzea.

69
00:09:07,119 --> 00:09:10,000
{\an8}Hasieran alemaniera
ikasteko modu bat zen,

70
00:09:10,040 --> 00:09:13,840
{\an8}beste ikasleek alemaniera
irakasten zieten errefuxiatuei.

71
00:09:13,879 --> 00:09:18,119
{\an8}Orain, berriz kirol
jarduera bat da batez ere,

72
00:09:18,200 --> 00:09:22,320
{\an8}errefuxiatuek kirola egitea
nahiago zutelako.

73
00:09:27,400 --> 00:09:32,040
{\an8}Nola imajinatzen du herrialdea orain?
Alegia, itzuli nahiko balu.

74
00:09:32,160 --> 00:09:39,040
{\an8}Nolakoa izango da Siria
itzultzen zarenean?

75
00:09:39,360 --> 00:09:45,560
{\an8}Ordurako dena berregingo dute.
Gerra amaitzean dena konponduko da.

76
00:09:45,720 --> 00:09:49,400
{\an8}Eta lan egiteko aukera egongo da,
eta ikasteko eta...

77
00:09:49,439 --> 00:09:52,160
{\an8}Jainkoak nahi badu,
hobea izango da.

78
00:09:52,200 --> 00:09:56,600
{\an8}Egongo da konponbidea krisirako,
baina zenbat iraungo duen...

79
00:09:56,680 --> 00:09:58,840
{\an8}Denbora asko beharko du.

80
00:09:58,920 --> 00:10:02,640
{\an8}-Lehen bezalakoa izango da?
-Bai, Jainkoak nahi badu.

81
00:10:02,680 --> 00:10:06,560
{\an8}-Ba al duzu itxaropenik?
-Egoera hobetzen denean...

82
00:10:06,600 --> 00:10:09,560
{\an8}...ez da arazorik izango
familia bisitatzera joateko.

83
00:10:09,600 --> 00:10:12,479
{\an8}Alemanian zer iruditzen
zaio barregarria?

84
00:10:12,560 --> 00:10:17,000
{\an8}Sirian, kalean txakur bat ikustean
harrika egiten diogu.

85
00:10:17,280 --> 00:10:20,680
{\an8}Inork ez dauka txakurra
maskota bezala.

86
00:10:21,000 --> 00:10:28,000
{\an8}Behin ikusi nuen gizon bat txakurra
paseatzen, eta kaka egin zuenean...

87
00:10:32,040 --> 00:10:36,879
{\an8}Hemen txakurrarekin doazen guztiek
plastikozko zorrotxoak daramatzate.

88
00:10:36,920 --> 00:10:39,840
{\an8}-Bai, kaka batzeko.
-Batu egiten dute.

89
00:10:40,280 --> 00:10:41,600
{\an8}Zer?

90
00:10:41,760 --> 00:10:46,600
{\an8}Gure herrialdean... Agian komunera
eramaten ditugula esan beharko nioke, e?

91
00:10:50,080 --> 00:10:52,239
{\an8}Hau oso dibertigarria da.

92
00:10:53,439 --> 00:11:00,360
{\an8}Nire motibazioa errefuxiatuekin lan egiteko
lagundu egin nahi dudala da.

93
00:11:01,879 --> 00:11:06,479
{\an8}Ez dut inori sentiarazi nahi
hemen ez dugula onartzen.

94
00:11:06,560 --> 00:11:10,840
{\an8}Ez dut gogoko inork bere etxea
eta herria utzi behar izatea,

95
00:11:10,920 --> 00:11:13,920
{\an8}ezta arrotz sentitzea
beste herrialde batean.

96
00:11:14,000 --> 00:11:16,920
{\an8}Ahal dudana egingo dut laguntzeko.

97
00:11:17,000 --> 00:11:20,040
{\an8}Eta inoiz egoera berdinean banago,

98
00:11:20,119 --> 00:11:25,320
{\an8}espero dut norbaitek laguntzea
eta integratzeko aukera ematea.

99
00:11:37,479 --> 00:11:43,400
{\an8}Ali dut izena. Irandarra naiz,
eta Dresdenen bizi naiz duela hiru urte.

100
00:11:45,080 --> 00:11:47,040
{\an8}Errefuxiatua naiz.

101
00:11:49,640 --> 00:11:55,200
{\an8}Ez nuen nire herrialdetik joan nahi,
baina ihes egin behar izan nuen.

102
00:12:05,000 --> 00:12:10,400
{\an8}Joan den ostiralean eman zidaten
"positiven Bescheid" irizpena.

103
00:12:10,680 --> 00:12:13,800
{\an8}Azken ebazpena da,

104
00:12:14,119 --> 00:12:18,879
{\an8}eta esan nahi du: "hiru urte gehiagoz
gera zaitezke herrialde honetan".

105
00:12:19,119 --> 00:12:23,439
{\an8}Arratsalde on. Gaur bi kulturen
arteko topaketa dugu.

106
00:12:23,560 --> 00:12:29,000
{\an8}Alemaniar kultura, batetik,
eta geure kultura, arabiarra, bestetik.

107
00:12:29,160 --> 00:12:33,080
{\an8}Gizarte honen parte gara,
eta baditugu beharrizanak ere.

108
00:12:33,239 --> 00:12:38,959
{\an8}Dresdendar askok, bestalde,
arabiar kulturaren ideia oso azalekoa dute.

109
00:12:39,360 --> 00:12:43,600
{\an8}Lehen urtean ez nintzen etxetik irten.
Ez nuen ezer egiten.

110
00:12:43,680 --> 00:12:45,800
{\an8}Deprimituta nengoen.

111
00:12:45,840 --> 00:12:50,360
{\an8}Zer gertatuko ote da
nire 'adierazpena' onartzen ez badute?

112
00:12:50,400 --> 00:12:54,680
{\an8}Eta esaten badidate"ez dituzu frogatu
Iranen dituzun arazoak"...

113
00:12:54,800 --> 00:12:57,479
{\an8}...eta bueltan bidaltzen banaute?

114
00:12:58,280 --> 00:13:02,560
{\an8}Estresatuta esnatzen zara
eta estresatuta oheratzen zara.

115
00:13:03,920 --> 00:13:08,280
{\an8}Iristen zaren unetik
paper hau jaso arte...

116
00:13:08,600 --> 00:13:12,200
{\an8}...oxigenoa falta da zure inguruan.

117
00:13:25,479 --> 00:13:30,520
{\an8}Piztiak balira bezala
moztu zieten lepoa gure gizonei.

118
00:13:32,119 --> 00:13:36,479
{\an8}Emakume asko
bahitu eta bortxatu zituzten.

119
00:13:36,600 --> 00:13:40,000
{\an8}Nik nahiago nuke hil
bortxatzea baino lehenago.

120
00:13:45,439 --> 00:13:49,760
{\an8}Haurrek beren begiez ikusi zuten
nola jendea hiltzen zuten.

121
00:13:49,959 --> 00:13:57,160
{\an8}Gorriak eta baltzak igaro genituen,
basoan lo egiten, gosez eta hotzak hiltzen.

122
00:13:57,800 --> 00:14:01,560
{\an8}Ez nekien zerk hilko gintuen,
goseak edo Estatu Islamikoak.

123
00:14:01,600 --> 00:14:05,239
{\an8}Seme-alabak edozein unetan
hilko ziren beldur nintzen.

124
00:14:05,680 --> 00:14:09,760
{\an8}Nahiago nuke hil
seme-alabak hala ikustea baino.

125
00:14:15,680 --> 00:14:20,200
{\an8}Heziketa ona izan dezatela
nahi dugu,

126
00:14:20,439 --> 00:14:24,760
{\an8}alemanak izan daitezela,
eta bizitza duina izan dezatela.

127
00:14:31,800 --> 00:14:38,000
{\an8}Dima, zuk
zer izan nahi duzu handitan?

128
00:14:39,000 --> 00:14:45,000
{\an8}Esan, bihotza, zer izan nahi duzu?
Medikua ala andereñoa?

129
00:14:45,280 --> 00:14:46,600
{\an8}Ezer ez.

130
00:14:46,680 --> 00:14:50,080
{\an8}Medikua izan nahi du.

131
00:14:50,640 --> 00:14:55,000
{\an8}Jendeari laguntzeko.

132
00:15:05,800 --> 00:15:10,280
{\an8}Alemaniara iritsi ginen eguna
izan zen nire bizitzako onena.

133
00:15:10,320 --> 00:15:13,959
{\an8}Hauxe da lekurik egokiena
nire familiarentzat.

134
00:15:17,720 --> 00:15:23,479
{\an8}Azkenean gizatasuna aurkitu genuen.
Hemen ez gara ezeren beldur.

135
00:15:43,080 --> 00:15:49,600
{\an8}PEGIDA "Mendebaldearen Islamizazioaren
Aurkako Europar Abertzaleak" dira.

136
00:15:49,760 --> 00:15:56,040
{\an8}Duela urtebete eta erdi
edo pare bat urte agertu ziren.

137
00:15:56,160 --> 00:16:02,720
{\an8}Eta kontuak zatiketa eta haustura ugari
eragin du familietan eta lagunen artean.

138
00:16:02,879 --> 00:16:09,360
{\an8}Kaletik zoazenean pentsatzen joaten zara:
"Hau PEGIDAkoa da; beste hori, ez".

139
00:16:09,479 --> 00:16:13,119
{\an8}"Ahots goraz hitz egin al dezaket?"

140
00:16:13,360 --> 00:16:19,640
{\an8}"Arriskuan jartzen ote naiz
metroan lagun arabiar batekin banoa?”

141
00:16:27,680 --> 00:16:33,800
{\an8}Ohituratzat hartu dute Dresdenen
astelehen iluntzero elkarretaratzea.

142
00:16:33,879 --> 00:16:37,800
{\an8}Theaterplatz enparantzan biltzen dira.

143
00:16:38,439 --> 00:16:43,800
{\an8}Hala eta guztiz ere,
alde zaharrean biltzen uztea...

144
00:16:44,119 --> 00:16:49,479
{\an8}...eta kale-agerraldiak egitea
oso gaizki iruditzen zait.

145
00:16:49,680 --> 00:16:54,800
{\an8}Hara, banderak ikusten dira.

146
00:16:58,680 --> 00:17:01,959
{\an8}Baxuago hitz egin behar genuke.

147
00:17:02,439 --> 00:17:11,400
{\an8}KAZETARIAK, GEZURTIAK!
EGUNKARIAK, GEZURTIAK!

148
00:17:12,000 --> 00:17:16,040
{\an8}-Hau astelehenero errepikatzen da?
-Zoritxarrez, bai.

149
00:17:16,280 --> 00:17:21,680
{\an8}Eliza barruan lasai geunden.
Entzuten zen: "Eutsi, ez amore eman!"

150
00:17:21,840 --> 00:17:25,479
{\an8}Ez pentsatu, gero,
hiri osoa halakoa denik.

151
00:17:25,959 --> 00:17:29,200
{\an8}Entzun, mesedez:
adi zeuen ingurukoei.

152
00:17:29,280 --> 00:17:32,600
{\an8}baliteke-eta erradikalizatzea.

153
00:17:32,879 --> 00:17:37,080
{\an8}Ekar itzazue PEGIDAra, eta irakatsi...

154
00:17:37,200 --> 00:17:41,760
{\an8}...hauxe dela bidea,
borondate baketsuarena.

155
00:17:41,879 --> 00:17:45,680
{\an8}Indarkeria eta suntsipena
onartezinak dira.

156
00:17:45,720 --> 00:17:49,320
{\an8}PEGIDA bakezalea da, izan da
eta izango da.

157
00:17:49,400 --> 00:17:53,080
{\an8}Orduan zergatik dio kartelak
Clausnitz agurtzen duzuela?

158
00:17:53,119 --> 00:17:57,040
{\an8}Hura baketsua izan zen?
Clausnitz baketsua izan zen?

159
00:17:57,280 --> 00:18:01,920
{\an8}Bai? Baketsua izan zen?
Ederra bakezaletasuna orduan!

160
00:18:02,680 --> 00:18:09,600
{\an8}Bertako jendearekin hitz egin dugu,
eta errefuxiatuek probokatu zuten hura.

161
00:18:10,200 --> 00:18:15,000
{\an8}Eurek ateratzen digute erdiko hatza!

162
00:18:15,400 --> 00:18:24,040
{\an8}Clausnitzeko diputatu bat dago Parlamentuan
eta berak baietsi du hala izan zela.

163
00:18:24,360 --> 00:18:31,160
{\an8}Biharamunerako dena aldatu zuten, ordea.
Hori da prentsa gezurtia.

164
00:18:31,439 --> 00:18:32,640
{\an8}Bai, noski.

165
00:18:34,040 --> 00:18:38,080
{\an8}Halako pentsakerak, ordea,
ondorio latzak ekartzen ditu:

166
00:18:38,119 --> 00:18:42,000
{\an8}Clausnitz-en, Heidenau-n, Freital-en...

167
00:18:42,320 --> 00:18:48,800
{\an8}Beti daude erasoak. Nire lagun batzuei ere
labanekin eraso diete.

168
00:18:50,520 --> 00:18:54,600
{\an8}KAZETARIAK, GEZURTIAK!
EGUNKARIAK, GEZURTIAK!

169
00:18:54,720 --> 00:18:57,879
{\an8}Pertsona guztiekin
bakean bizi nahi dugu.

170
00:18:57,959 --> 00:19:02,840
{\an8}Biloba bi dauzkat, eta haiek ere hemen
hazteko aukera izan behar lukete.

171
00:19:02,879 --> 00:19:07,520
{\an8}Baina esaten diet: "Handitzen zaretenean,
adinez nagusitzean..."

172
00:19:07,560 --> 00:19:12,040
{\an8}"...alde gizue hemendik.
Zer etorkizun izango dugu hemen?"

173
00:19:12,080 --> 00:19:15,560
{\an8}Gero eta gutxiago gara hemen,
gutxiengoa.

174
00:19:15,640 --> 00:19:21,239
{\an8}Ez dugu eskubiderik, diskriminatuak gara,
naziak bagina bezala aurkezten gaituzte.

175
00:19:21,479 --> 00:19:26,479
{\an8}Baina argi geratu da nortzuk diren
gerraren alde zirikatzen dabiltzanak.

176
00:19:26,520 --> 00:19:31,479
{\an8}Gaur egunera arte gerra dugu,
ez baitago inolako bake hitzarmenik.

177
00:19:31,560 --> 00:19:35,560
{\an8}Oraindik alemaniar herria
esplotatzen jarraitzen dute,

178
00:19:35,879 --> 00:19:40,439
{\an8}hala erabaki zutelako
Juduen Mundu Batzarrean.

179
00:19:43,360 --> 00:19:47,400
{\an8}Dresdengo biztanleak
mundutik bakartuak bizi ziren,

180
00:19:47,479 --> 00:19:51,560
{\an8}Ekialdeko Alemaniako
beste biztanle guztiak bezala.

181
00:19:51,879 --> 00:19:58,479
{\an8}Apenas zegoen aukerarik kanpoko
kultura eta erlijioekin ukipenik izateko.

182
00:19:58,600 --> 00:20:04,160
{\an8}Arretaz begiratuz gero astelehenero
PEGIDArekin kaleratzen direnei,

183
00:20:04,280 --> 00:20:09,720
{\an8}ohartuko gara gehienak
pertsona nagusiak direla.

184
00:20:10,200 --> 00:20:13,040
{\an8}Batez ere gizonezkoak dira,

185
00:20:13,200 --> 00:20:18,600
{\an8}eta ez dira, noski, 89-90 urteetan
eta ondoko aldaketa sozialetan...

186
00:20:18,680 --> 00:20:23,119
{\an8}...gizartean
arrakasta lortu zutenetakoak.

187
00:20:23,239 --> 00:20:28,000
{\an8}Uste dut
galtzaile sentitzen direla...

188
00:20:28,200 --> 00:20:33,400
{\an8}...gaur egungo
sistema sozial demokratikoan.

189
00:20:33,680 --> 00:20:35,560
{\an8}PEGIDA indartuz doa,

190
00:20:35,640 --> 00:20:40,239
{\an8}eta apurka-apurka suak hartuko ditu
antzinako estatu federatuak ere.

191
00:20:40,400 --> 00:20:46,400
{\an8}Orain ez dira 100 kalera ateratzen diren
PEGIDAren jarraitzaileak,

192
00:20:46,800 --> 00:20:52,000
{\an8}gaur egun ehunka dira, milaka.

193
00:21:00,760 --> 00:21:04,320
{\an8}Nolabaiteko mozkor
emozionala da.

194
00:21:04,400 --> 00:21:10,959
{\an8}Banderak, musika... giro horretan
espiritua ezeztatuta geratzen da.

195
00:21:11,439 --> 00:21:17,160
{\an8}Edozein buruzagik joka dezake horrekin,
eta edozein pertsonak eta familiak ere bai.

196
00:21:17,280 --> 00:21:20,400
{\an8}Eta horrek beldur
handia ematen dit.

197
00:21:20,520 --> 00:21:24,280
{\an8}Berehala etortzen zait
Hitler burura.

198
00:21:50,560 --> 00:21:54,959
{\an8}Michael Funke naiz,
Rechenberg-Bienenmühleko alkatea,

199
00:21:55,080 --> 00:21:57,520
{\an8}eta bertan dago
Clausnitz auzunea.

200
00:21:57,840 --> 00:22:00,680
{\an8}Hiritarrak jakinaren
gainean zeuden.

201
00:22:00,840 --> 00:22:07,239
{\an8}Postaz bidali genien informazioa esanez
jendea etorriko zela esanez, eta nor ziren ere.

202
00:22:07,400 --> 00:22:12,879
{\an8}Eta jaso genuen iritzia hauxe izan zen:
"Ongi, pozten gara eurengatik."

203
00:22:13,040 --> 00:22:18,400
{\an8}"Datozela, eta gero ikusiko dugu
zer egin dezakegun laguntzeko".

204
00:22:18,560 --> 00:22:23,800
{\an8}Eguna iritsi zenean, ordea,
gauzak oso bestela gertatu ziren.

205
00:22:42,080 --> 00:22:47,840
{\an8}Wolfram Fischer naiz. Hemen bizi naiz,
Rechenberg-Bienenmühleko auzo batean.

206
00:22:47,959 --> 00:22:53,920
{\an8}Errefuxiatuei harrera egiteko prestaketetan
laguntzen hasi nintzen.

207
00:22:54,040 --> 00:22:57,320
{\an8}Interprete lanak ere
egiten nituen.

208
00:22:58,080 --> 00:23:04,439
{\an8}Ez genuen inola ere susmatu
hain gauza izugarriak gertatuko zirenik.

209
00:23:23,520 --> 00:23:26,720
{\an8}Nor bisitatu
nahi duzue gaur?

210
00:23:29,160 --> 00:23:32,280
{\an8}Mutilak? A, agurtu egin
zaituztete, e?

211
00:23:32,840 --> 00:23:37,360
{\an8}Zuetako nor zegoen hemen?
Zu? Stefan? Stefan hemen zegoen?

212
00:23:37,520 --> 00:23:42,720
{\an8}Egia esateko, erasan egin zidan,
eta oraindik ere ez dut ahaztu.

213
00:23:42,920 --> 00:23:47,600
{\an8}Ezin izango dut inoiz ahaztu,
barruan iltzatuta geratu zait.

214
00:23:58,760 --> 00:24:03,520
{\an8}Guk uste dugu esajeratu egiten dela.
Esaten denean...

215
00:24:03,840 --> 00:24:10,840
{\an8}Askoz okerragoa izan zen Kolonian,
han errefuxiatuek jendeari eraso zioten.

216
00:24:13,000 --> 00:24:17,160
{\an8}Emakumeei jazarri zieten
eta lapurtu egin zuten; eta hemen...

217
00:24:17,200 --> 00:24:21,080
{\an8}...gu aurkako jarrera erakutsi
besterik ez genuen egin.

218
00:24:21,119 --> 00:24:23,520
{\an8}Azkenean bertora
ere etorri dira.

219
00:24:23,560 --> 00:24:28,200
{\an8}Lehen unetik esan genuen hona ere
etorri egingo zirela, bagenekien hori.

220
00:24:28,239 --> 00:24:32,239
{\an8}Hala ere, ez genuen esan:
"Ba, indarrez eragotziko diegu sartzea!"

221
00:24:32,280 --> 00:24:35,520
{\an8}Baina argi genuen
"seinale bat bidali behar geniela".

222
00:24:36,360 --> 00:24:43,400
{\an8}GEU GARA HERRIA!
REICH-A GARA!

223
00:24:44,400 --> 00:24:48,320
{\an8}Ez da posible. Duela 25 urtetik hona,
berriz batu ginenetik hona...

224
00:24:48,400 --> 00:24:53,119
{\an8}...gogor borrokatu gara langabetu
bakoitzak berriro lana izan zezan.

225
00:24:53,200 --> 00:24:58,239
{\an8}Azkenean, langabetuak 4-5 milioitik
milioi batera jaistea lortu genuen,

226
00:24:58,400 --> 00:25:03,000
{\an8}eta orain kolpean beste
bi milioi langabetu etorriko dira.

227
00:25:03,479 --> 00:25:09,439
{\an8}Ez gatoz bat horrekin,
eta hala adierazten dugu hemen,

228
00:25:10,239 --> 00:25:16,439
{\an8}seinale bat bidaltzeko:
iritsi berriak itzul daitezela etxera!

229
00:25:17,720 --> 00:25:20,200
{\an8}Euren mugikorrekin datoz...

230
00:25:20,280 --> 00:25:24,119
{\an8}Gera daitezela euren etxeetan,
hemen gauzak okerragoak dira.

231
00:25:24,360 --> 00:25:28,280
{\an8}Hemen ez daukate etorkizunik,
zer egin behar dute?

232
00:25:28,520 --> 00:25:30,119
{\an8}Ali! Ali!

233
00:25:30,879 --> 00:25:35,879
{\an8}Bada jende oldarkorra,
arabiarrak-eta gustatzen ez zaizkiena.

234
00:25:36,000 --> 00:25:41,239
{\an8}Elurra kentzeko makina batekin
errepidea blokeatu eta oihuka hasi ziren.

235
00:25:41,360 --> 00:25:46,640
{\an8}Kartel bat zuten,
"Itzuli zeuen herrialdera!" zioena.

236
00:25:46,720 --> 00:25:50,720
{\an8}Semea negarrez hasi zen
kanpotik zera esaten ziotelako:

237
00:25:51,439 --> 00:25:54,160
{\an8}"Autobusetik jaisten bazara,
hil egingo zaitugu."

238
00:25:54,239 --> 00:26:01,520
{\an8}HERRIA GEU GARA!
GEU GARA REICH-A!

239
00:26:03,119 --> 00:26:07,400
{\an8}Orduan polizia bat etorri zen,
eta nire semeari heldu zion.

240
00:26:35,560 --> 00:26:42,160
{\an8}Herriko beste jendea ezagutu arte
ez nuen hemen geratu nahi.

241
00:26:44,000 --> 00:26:50,200
{\an8}Orain pozik nago, bisitan etortzen dira
eta oso atseginak dira.

242
00:26:57,959 --> 00:27:00,439
{\an8}Hemen geratu
nahi dut.

243
00:27:00,479 --> 00:27:03,400
{\an8}Jainkoari esker gustura nago
eta zoriontsu sentitzen naiz.

244
00:27:37,080 --> 00:27:42,879
{\an8}Dresdengo hiritar estimatuak,
nire ongi etorri beroena denoi.

245
00:27:43,239 --> 00:27:48,239
{\an8}Matthias Neutzner nauzue,
Memorare Pacem elkarteko kidea,

246
00:27:48,280 --> 00:27:51,040
{\an8}(Bakearen Kulturarako Elkartea).

247
00:27:51,760 --> 00:27:59,320
{\an8}Otsailaren 13 honetan, etorkizunerako bidea
oroitzapenetik igarotzen da.

248
00:28:00,000 --> 00:28:09,040
{\an8}Oroitzapenek lagunduko ahal digute lortzen
elkarbizitza errukitsu eta zibilizatuagoa.

249
00:28:10,239 --> 00:28:13,680
{\an8}Azken aldian zenbait
errefuxiatu ezagutu ditut...

250
00:28:13,720 --> 00:28:17,680
{\an8}...'Astelehenetako kafean',
"Staatsschauspiel Dresden" antzokian,

251
00:28:17,720 --> 00:28:19,840
{\an8}eta nire ikastetxeko
proiektu batean.

252
00:28:19,920 --> 00:28:23,200
{\an8}Eta bizipenak arrasti
sakona utzi dit.

253
00:28:23,879 --> 00:28:28,920
{\an8}Ez da erraza izan. Akordatzen naiz nola
Afganistandik ihes egindako ezagun batek...

254
00:28:28,959 --> 00:28:32,239
{\an8}...kontatu zidan
bere ahizpa bahitu zutela.

255
00:28:32,360 --> 00:28:35,800
{\an8}Eta nik ez nuen jakin
zer esan ere.

256
00:28:37,239 --> 00:28:41,560
{\an8}Hori ere kontuan izan behar genuke
otsailaren 13a gogoratzean.

257
00:28:41,959 --> 00:28:47,320
{\an8}Gogoan izan behar dugu
otsailaren 13 hartan jazotakoa....

258
00:28:47,400 --> 00:28:52,080
{\an8}...beste pertsona askori
gertatzen zaiela munduan gaur egun.

259
00:28:59,720 --> 00:29:01,439
{\an8}Nora Lang dut izena.

260
00:29:01,560 --> 00:29:07,200
{\an8}Zortzi urte nituen gerra hasi zenean,
eta bukatu zenerako, ia hamalau.

261
00:29:07,320 --> 00:29:14,160
{\an8}Erasoa, Dresdengo bonbardaketa,
hemen, Johannstadt-en bizi nuen.

262
00:29:24,680 --> 00:29:32,479
{\an8}Erabat suntsituta zegoen,
hondakin hauek besterik ez zen zutik geratu.

263
00:29:36,439 --> 00:29:39,720
{\an8}Hona, hondakin hauen
artera etorrita,

264
00:29:39,840 --> 00:29:44,879
{\an8}1945ean gertatutakoa
datorkizu gogora...

265
00:29:45,280 --> 00:29:51,239
{\an8}...eta zeinen zori oneko izan zaren
bizirik irautean.

266
00:29:55,800 --> 00:30:05,160
{\an8}Hemengo soto batean bizi izan nituen
nire bizitzako ordurik larrienak.

267
00:30:05,479 --> 00:30:11,560
{\an8}1945eko otsailaren
13tik 14rako gaua zen.

268
00:30:14,520 --> 00:30:19,680
{\an8}Neba txikiarekin
negoen soto batean.

269
00:30:20,040 --> 00:30:22,080
{\an8}Izugarria zen.

270
00:30:22,160 --> 00:30:26,160
{\an8}Batez ere teilatuetako habeek
su hartzen zutenean.

271
00:30:26,200 --> 00:30:29,080
{\an8}Bonba su-eragile asko
bota zituzten.

272
00:30:31,040 --> 00:30:37,160
{\an8}Inguruan, etxeak sutan zeuden
eta teilatuak airean irteten ziren.

273
00:30:37,320 --> 00:30:42,200
{\an8}Teilak, sabaiko habeak...
dena airean.

274
00:30:43,000 --> 00:30:47,600
{\an8}Suzko ekaitza zen,
sugarrak eta txinpartak nonahi.

275
00:30:47,760 --> 00:30:50,439
{\an8}Zutik eustea ere
ia ezinezkoa zen!

276
00:30:50,560 --> 00:30:55,800
{\an8}Munduaren azkena zela pentsatu nuen.
Zergatik ez zigun inork laguntzen?

277
00:30:57,280 --> 00:31:00,080
{\an8}“Ez da posible
bertan hala uztea”.

278
00:31:00,200 --> 00:31:03,920
{\an8}Eta imajinatzen dut gaur beste batzuek
gauza bera pentsatuko dutela:

279
00:31:03,959 --> 00:31:05,800
{\an8}"Zergatik ez digu
inork laguntzen?"

280
00:31:05,840 --> 00:31:10,080
{\an8}"Ez gaitzazue bertan behera utzi!"
Hori da edozeinek pentsatuko lukeena.

281
00:31:18,239 --> 00:31:23,360
{\an8}Julia duela urte batzuk
ezagutu nuen.

282
00:31:23,560 --> 00:31:28,879
{\an8}Amonarekin eta gurasoekin
etorri zen Siberiatik.

283
00:31:29,239 --> 00:31:35,840
{\an8}Bere amona Errusiako alemaniarra da,
Volgako Errepublikan jaiotakoa.

284
00:31:36,160 --> 00:31:39,640
{\an8}Gero bertatik bota zituzten
Volgako alemaniarrak.

285
00:31:39,800 --> 00:31:41,160
{\an8}"Eskualdeak... "

286
00:31:42,280 --> 00:31:44,080
{\an8}"Eskualdeak..."

287
00:31:44,119 --> 00:31:49,080
{\an8}"Egia esaten badugu,
bakean biziko gara".

288
00:31:49,239 --> 00:31:53,280
{\an8}"Egia esaten badugu,
bakean biziko gara".

289
00:31:53,760 --> 00:32:00,760
{\an8}Nire bizitza
Juliarenaren antzekoa da.

290
00:32:01,080 --> 00:32:09,520
{\an8}Eurek ere dena utzi behar izan zuten
eta Alemaniara iritsi ziren ezer gabe.

291
00:32:09,600 --> 00:32:14,879
{\an8}Guztiz galduta
zaudela sentitzea,

292
00:32:15,040 --> 00:32:23,040
{\an8}babesgabe, abandonatuta
eta erabat egoeraren menpe sentitzea...

293
00:32:23,160 --> 00:32:27,439
{\an8}...sentipen beldurgarria da.

294
00:32:37,560 --> 00:32:41,080
{\an8}Edelgard Grothey naiz.

295
00:32:41,560 --> 00:32:48,520
{\an8}Hiru bat urte nituela
iritsi nintzen Friedlandera.

296
00:32:55,400 --> 00:33:01,920
{\an8}Ekialdeko Prusiatik nentorren,
ekialdeko muturretik.

297
00:33:02,040 --> 00:33:09,640
{\an8}Antzina Alemania zen, baina 1945ean
alde egin behar izan genuen.

298
00:33:19,680 --> 00:33:24,479
{\an8}1945ean, ondoko urteetan
eta 50eko hamarkadan...

299
00:33:24,959 --> 00:33:30,360
{\an8}...Friendlandera etorri ziren errefuxiatuak,
desplazatuak, gerrako presoak dira.

300
00:33:31,000 --> 00:33:34,439
{\an8}Bitxia da.
Argazkioi begiratzean...

301
00:33:34,560 --> 00:33:39,680
{\an8}...amona eta bion argazki bat ere
topatuko dudala iruditzen zait.

302
00:33:39,800 --> 00:33:44,560
{\an8}Argazkiok atzera iraganera eramaten naute,
eta hunkitu egiten naiz.

303
00:33:44,600 --> 00:33:47,920
{\an8}Amonak ni ekarri ninduen,
eta maleta hau.

304
00:33:48,000 --> 00:33:52,959
{\an8}Eta maleta hau baino ez!
Orain zaharra dago, eta apurtuta.

305
00:33:53,119 --> 00:34:00,119
{\an8}Amaren argazki batzuk ere baditut.
Ihesaldian hil zen.

306
00:34:00,239 --> 00:34:04,119
{\an8}Baina maleta hau
altxor preziatua da niretzat.

307
00:34:04,320 --> 00:34:07,040
{\an8}Ama ihesaldian hil zen?

308
00:34:07,200 --> 00:34:08,439
{\an8}Bai.

309
00:34:09,800 --> 00:34:13,160
{\an8}Amona eta biok
iritsi ginen hona.

310
00:34:14,280 --> 00:34:17,239
{\an8}Bai. Errefuxiatu baten maletatxoa!

311
00:34:17,320 --> 00:34:21,360
{\an8}Hala esan diot nik,
"errefuxiatuaren maletatxoa", horixe baita.

312
00:34:22,080 --> 00:34:27,320
{\an8}Hain da txikia! Kosta egiten da sinestea
pertsona batzuek zer jasan behar izan duten.

313
00:34:27,360 --> 00:34:29,479
{\an8}Neuk gordeko dizut, bai?

314
00:34:33,640 --> 00:34:37,760
{\an8}Nire iritziz, Friedlandek
argi eta garbi erakusten du Alemania...

315
00:34:37,840 --> 00:34:40,720
{\an8}...aspalditik dela
etorkinak hartu dituen gizartea.

316
00:34:40,840 --> 00:34:44,080
{\an8}Denbora luzez, "errefuxiatuak"...

317
00:34:44,119 --> 00:34:47,840
{\an8}...Bigarren Mundu Gerra ezkero
desplazatutakoak bakarrik izan ziren.

318
00:34:47,879 --> 00:34:52,920
{\an8}Orduan hamabi milioi lagun etorri ziren
Alemaniar Inperioaren ekialdeko eskualdeetatik.

319
00:34:52,920 --> 00:34:56,239
{\an8}Baina beti egon dira beste leku
batzuetako errefuxiatuak ere:

320
00:34:56,280 --> 00:34:59,879
{\an8}hungariarrak 1956ko iraultza galdu
eta gero etorri ziren;

321
00:34:59,920 --> 00:35:05,959
{\an8}txiletar erbesteratuak, vietnamdarrak...
Eta gaur egun gatazka guneetatik datoz:

322
00:35:06,000 --> 00:35:10,160
{\an8}asko Siriatik, baina Afganistan
eta Iraketik ere gero eta gehiago.

323
00:35:22,280 --> 00:35:29,239
{\an8}Hemen, Friedlanden entzun nuen
"umezurtz" hitza lehenengoz.

324
00:35:29,680 --> 00:35:36,000
{\an8}Modu berezian begiratzen
zidaten guztiek beti.

325
00:35:36,200 --> 00:35:39,760
{\an8}Zenbaitetan, "umezurtz gaixoa"
esatearekin batera...

326
00:35:39,879 --> 00:35:43,959
{\an8}...burua laztantzen zidaten,
eta nik ez nuen ulertzen.

327
00:35:44,160 --> 00:35:47,800
{\an8}Askoz ere geroago
ulertu nuen.

328
00:35:48,400 --> 00:35:52,520
{\an8}Ez zitzaidan gustatzen
nola begiratzen zidaten.

329
00:35:52,879 --> 00:35:58,720
{\an8}Ezberdina banintz bezala,
besteen aldean desberdina.

330
00:36:14,119 --> 00:36:16,920
{\an8}Pune Al-Nakkash dut izena.

331
00:36:17,000 --> 00:36:22,840
{\an8}11 urte nituela, arrazoi politikoengatik
Irandik alde egin behar izan nuen gurasoekin.

332
00:36:23,160 --> 00:36:28,680
{\an8}Medikua naiz, eta Dresdenen
kontsulta ireki nuen duela sei urte.

333
00:36:29,119 --> 00:36:33,479
{\an8}Persieraz hitz egiten dudala
zabaldu zenetik...

334
00:36:33,720 --> 00:36:38,959
{\an8}...errefuxiatu afganiar asko
etortzen zaizkit.

335
00:36:39,040 --> 00:36:43,320
{\an8}-Nola dago zure semea? Handitu da?
-Semeetako batek alaba izan du.

336
00:36:43,439 --> 00:36:47,959
{\an8}-Eta mutil-laguna? Elkarrekin zaudete?
-Ez. Utzi egin dugu.

337
00:36:48,200 --> 00:36:51,439
{\an8}Ez zen ona.
Orain senar bila nabil.

338
00:36:55,560 --> 00:36:59,959
{\an8}Batzuetan gogorra egiten zait
errefuxiatuekin lan egitea, ze...

339
00:37:00,000 --> 00:37:04,479
{\an8}...neure historia datorkit
behin eta berriro burura,

340
00:37:04,680 --> 00:37:08,479
{\an8}eta oraindik
min ematen du.

341
00:37:11,320 --> 00:37:13,400
{\an8}Sabeleko mina? Zelakoa?

342
00:37:13,479 --> 00:37:17,479
{\an8}Ez dakit, gauetan izaten dut
eta ez dit lo egiten uzten.

343
00:37:17,560 --> 00:37:20,760
{\an8}Gauetan? Noiztik?
Zenbat astetik hona?

344
00:37:21,280 --> 00:37:25,720
{\an8}Une larriena
izaten da eurentzat.

345
00:37:28,000 --> 00:37:31,360
{\an8}Egin dute egindakoa,
onik atera dira...

346
00:37:31,479 --> 00:37:34,560
{\an8}...eta orain, itxaron beharra.
Horrek gaixotzen ditu.

347
00:37:37,200 --> 00:37:43,119
{\an8}Normala izaten da errefuxiatuak
larritasuna eta depresioak izatea.

348
00:37:43,360 --> 00:37:46,200
{\an8}Loaren asaldura
izaten dute,

349
00:37:46,360 --> 00:37:50,360
{\an8}elikadura-nahasteak...
Askok fobiak garatzen dituzte.

350
00:37:51,040 --> 00:37:54,360
{\an8}Zeure herritik
ihes egin behar izatea...

351
00:37:54,560 --> 00:38:01,920
{\an8}...gorputz-atal bat erauziko
balizute bezala da.

352
00:38:02,479 --> 00:38:07,320
{\an8}Gero beti zaude
zati horren faltan,

353
00:38:07,879 --> 00:38:11,479
{\an8}bizitza ez da gehiago
osoa izaten.

354
00:38:22,439 --> 00:38:27,680
{\an8}Zehazki ez dakit, baina esango nuke
honelako ehun bat barraka zeudela.

355
00:38:27,920 --> 00:38:33,280
{\an8}Dena lokatzaz eta zikinaz beteta zegoen,
lurrean lastoa zegoen...

356
00:38:33,879 --> 00:38:38,119
{\an8}...eta hotz egiten zuen.
Txikitan hotz izugarria izaten nuen.

357
00:38:38,360 --> 00:38:43,600
{\an8}Emakume zahar batzuk zeuden,
beltzez jantzita, oso pobreak...

358
00:38:43,680 --> 00:38:45,680
{\an8}...eta beti negarrez.

359
00:38:45,840 --> 00:38:48,959
{\an8}Orduko haren oroitzapen
oso traumatikoa dut.

360
00:38:49,040 --> 00:38:56,000
{\an8}Ez gintuzten maite. Hori badakigu
antzinako errefuxiatu guztiek.

361
00:38:58,439 --> 00:39:03,280
{\an8}Orain, hona itzulita,
hau oso aldatuta dago.

362
00:39:04,879 --> 00:39:10,040
{\an8}Baina hemen
lehengo umea naiz berriro,

363
00:39:10,920 --> 00:39:14,040
{\an8}eta oso triste
sentitzen naiz.

364
00:39:16,479 --> 00:39:20,800
{\an8}Nahiago nuke
orain hona datozen umeak...

365
00:39:21,080 --> 00:39:25,479
{\an8}...ni orduan baino
zoriontsuago sentitzea!

366
00:39:27,080 --> 00:39:29,800
{\an8}Nuri du izena,
eta bost urte ditu.

367
00:39:29,840 --> 00:39:31,040
{\an8}Bost?

368
00:39:32,479 --> 00:39:34,800
{\an8}-Eta zuk?
-Zazpi.

369
00:39:35,479 --> 00:39:37,680
{\an8}Eta zuk?
Bi? Bat?

370
00:39:40,119 --> 00:39:41,479
{\an8}Hiru urte.

371
00:39:42,479 --> 00:39:44,640
{\an8}Ni ere hemen
egon nintzen.

372
00:39:44,800 --> 00:39:50,200
{\an8}Hiru urte nituen
etorri nintzenean.

373
00:39:50,560 --> 00:39:52,200
{\an8}Errefuxiatua nintzen.

374
00:39:52,320 --> 00:39:57,119
{\an8}Eta neskato txiki bat.
Hementxe, barraka batean bizi nintzen.

375
00:39:57,280 --> 00:40:00,239
{\an8}Zergatik alde egin behar izan
duzue zeuen herrialdetik?

376
00:40:00,280 --> 00:40:06,200
{\an8}Estatu Islamikotik ihesi. Eraso egin ziguten
eta alde egitea zen aukera bakarra.

377
00:40:06,439 --> 00:40:09,479
{\an8}Zuek bakarrik?
Edo jende gehiagorekin?

378
00:40:10,840 --> 00:40:16,600
{\an8}Shingal herriko beste yazidi guztiekin,
herria hutsik geratu zen erasoaren ostean.

379
00:40:16,680 --> 00:40:20,040
{\an8}Antza, Shingalen bizi ginen guztiok
alde egin dugu.

380
00:40:20,360 --> 00:40:27,640
{\an8}Emakume gazteak bahitzen zituzten,
eta ahal zuenak alde egin zuen.

381
00:40:27,800 --> 00:40:33,879
{\an8}Diotenez, neska gazteak bahitzen zituzten
eta guztiak joan egin ziren herritik.

382
00:40:34,200 --> 00:40:37,600
{\an8}Ez zen inor gelditu
Shingal-en.

383
00:40:49,680 --> 00:40:51,479
{\an8}Asko ibili behar
izan zenuen?

384
00:40:53,800 --> 00:40:56,720
{\an8}Ni semea neraman besoetan,
eta bera, oinez.

385
00:40:59,000 --> 00:41:02,200
{\an8}Orain ondo zaude?

386
00:41:02,959 --> 00:41:04,280
{\an8}Hala-hola, ezta?

387
00:41:04,360 --> 00:41:08,160
{\an8}-Esan oso ondo zaudela hemen, Alemanian.
-Jada ez duzu beldur izan behar.

388
00:41:08,280 --> 00:41:11,479
{\an8}Esan ondo nagoela.
Eta alemaniarra izan nahi dudala.

389
00:41:11,680 --> 00:41:18,360
{\an8}Geu ere oso-oso pobreak ginen
hona iritsi ginenean.

390
00:41:18,640 --> 00:41:23,080
{\an8}Nik amona eta maleta txiki bat
besterik ez neukan.

391
00:41:24,439 --> 00:41:31,320
{\an8}Hasiera gogorra izan zen,
baina errazagoa, alemana banekielako.

392
00:41:31,800 --> 00:41:36,119
{\an8}Horregatik uste dut lehenengo gauza
hizkuntza ikastea dela.

393
00:41:36,360 --> 00:41:40,800
{\an8}Onena opa dizuet:
ongi etorriak izan zaiteztela hemen...

394
00:41:40,879 --> 00:41:43,360
{\an8}...eta etorkizun zoriontsua
izan dezazuela.

395
00:41:43,479 --> 00:41:45,600
{\an8}Pozten naiz ezagututa.

396
00:41:48,479 --> 00:41:51,680
{\an8}Agur, eta ondo bizi!
Zorte on!

397
00:41:52,479 --> 00:41:54,720
{\an8}Zorte ona izan dezazuela!

398
00:42:04,840 --> 00:42:10,800
{\an8}Jende asko etorri
da Friedlandera.

399
00:42:11,080 --> 00:42:15,080
{\an8}Duela 70 urte ere
hartu zituen orduko iheslariak.

400
00:42:15,119 --> 00:42:18,720
{\an8}Uste dut lehen errefuxiatuak
1945ean etorri zirela.

401
00:42:18,959 --> 00:42:22,800
{\an8}Eta denentzat
beti izan da...

402
00:42:27,000 --> 00:42:29,080
{\an8}...esperantzarako leku bat.

403
00:43:04,040 --> 00:43:06,040
{\an8}Orain guztiok batera, bai?

404
00:43:06,119 --> 00:43:10,280
{\an8}Aste batzuetako oporraldiaren ostean ere
oso ondo egin duzue.

405
00:43:10,560 --> 00:43:12,479
{\an8}Bikain!

406
00:43:19,200 --> 00:43:24,200
{\an8}Gutxi gorabehera urrian hasten gara
astean behin elkartzen...

407
00:43:24,320 --> 00:43:26,840
{\an8}...Cafe International-eko umeekin.

408
00:43:26,920 --> 00:43:31,200
{\an8}Dresdengo familien seme-alabak dira
eta errefuxiatuenak.

409
00:43:31,360 --> 00:43:35,800
{\an8}Politena da umeek benetako
alaitasuna berreskuratu dutela...

410
00:43:35,920 --> 00:43:38,479
{\an8}...eta talde gisa
hazten doazela.

411
00:43:38,520 --> 00:43:41,320
{\an8}Entseguak amaitu eta gero ere
ez dute banandu nahi.

412
00:43:41,360 --> 00:43:44,119
{\an8}Orain arte hiru emanaldi
egin ditugu.

413
00:43:45,560 --> 00:43:48,879
{\an8}Ea, orain, koreografia.
Hasieratik.

414
00:43:50,080 --> 00:43:53,479
{\an8}...bi, hiru, lau eta...

415
00:43:58,720 --> 00:44:01,760
{\an8}Neu ere umetan
errefuxiatua izan nintzenez,

416
00:44:01,840 --> 00:44:08,040
{\an8}haur eta gazteen patua
oso garrantzitsua da niretzat.

417
00:44:08,360 --> 00:44:13,000
{\an8}Iruditzen zait ihesaldiaren
eta kanpamentuen zurrunbiloan...

418
00:44:13,119 --> 00:44:16,119
{\an8}...haurrak galdu
egiten direla.

419
00:44:17,040 --> 00:44:21,439
{\an8}Umeek dena
xurgatzen dute,

420
00:44:21,959 --> 00:44:25,280
{\an8}eta galtzen duten
indar guztia...

421
00:44:25,680 --> 00:44:30,239
{\an8}...gero beharbada
ezin izaten dute berreskuratu.

422
00:44:39,439 --> 00:44:42,320
{\an8}Jateko zerbait
ekarri dizuet.

423
00:44:43,680 --> 00:44:47,360
{\an8}Behin negarrez hasi nintzen
eta irakasleak esan zidan:

424
00:44:47,400 --> 00:44:50,160
{\an8}"Pune, zu ikastetxe honetan
beste bat zara!"

425
00:44:50,439 --> 00:44:56,040
{\an8}Oso esker oneko sentitu nintzen
ikustean ez nintzela zama bat bakarrik,

426
00:44:56,200 --> 00:45:00,000
{\an8}ez nintzela inork
nahi ez duen zama,

427
00:45:00,119 --> 00:45:05,080
{\an8}eta aldiz, banuela zerbait emateko.
Ez nintzen lekuz kanpo dagoen landarea,

428
00:45:05,160 --> 00:45:07,200
{\an8}ezta arazo bat inorentzat.

429
00:45:07,280 --> 00:45:15,400
{\an8}Uste dut errefuxiatuak
zama eta arriskutzat hartzeak...

430
00:45:15,560 --> 00:45:22,560
{\an8}...eurak ere halakotzat sentitzea dakarrela,
eta hala jokatzeko arriskua handitzen du.

431
00:45:39,280 --> 00:45:43,400
{\an8}Etxebizitza berri batera
aldatu naiz.

432
00:45:43,520 --> 00:45:48,119
{\an8}Energia positiboz beteta nago,
oso une berezia da.

433
00:46:01,040 --> 00:46:05,000
{\an8}Hiru urte eta gero logela bat
daukat neuretzat bakarrik,

434
00:46:05,119 --> 00:46:09,600
{\an8}Eta hori gauza handia da,
pribatutasuna daukat.

435
00:46:10,560 --> 00:46:16,360
{\an8}Etorri nintzenean apenas neukan ezer:
kamiseta bat, praka batzuk, zapatak...

436
00:46:16,560 --> 00:46:21,160
{\an8}...eta poltsa bat beste elastiko batzuekin
eta arropa apur bat.

437
00:46:21,800 --> 00:46:26,200
{\an8}Negua zen, eta hotz handia
egiten zuen.

438
00:46:26,560 --> 00:46:28,600
{\an8}Baina...

439
00:46:28,920 --> 00:46:34,040
{\an8}Ez nuen uste halako egun hotzean
hain bero egongo nintzenik.

440
00:46:34,200 --> 00:46:38,119
{\an8}Une handia da hau!

441
00:46:40,080 --> 00:46:45,000
{\an8}Dena goitik behera aldatu da: jada
ez naiz zer gertatuko ote den beldur.

442
00:46:45,080 --> 00:46:50,760
{\an8}Unibertsitatera joan naiteke, eta hazi.
Neure lanean kontzentratu naiteke...

443
00:46:50,879 --> 00:46:54,000
{\an8}...eta egin nahi ditudan
hainbat gauzatan.

444
00:46:54,040 --> 00:46:57,439
{\an8}Berrabiarazteko botoiari
sakatzea bezalakoa da.

445
00:46:58,720 --> 00:47:00,879
{\an8}DRESDEN GUZTIONTZAT

446
00:47:16,800 --> 00:47:22,720
{\an8}Dresdengo alkateak batzar bat deitu du
herritarrentzat, eta etorri egin gara.

447
00:47:22,760 --> 00:47:26,119
{\an8}Hemen edozeinek azal
ditzake jendaurrean...

448
00:47:26,160 --> 00:47:28,640
{\an8}...bere beldurrak,
zalantzak eta kezkak.

449
00:47:28,879 --> 00:47:33,760
{\an8}Elkarrekin hitz egiteko gogoa
eta asmoa izatea zentzuzkoa baita,

450
00:47:33,920 --> 00:47:37,840
{\an8}eta elkarrekiko
enpatia garatzea,

451
00:47:37,879 --> 00:47:42,239
{\an8}elkar ezagutzea eta jakitea
bestearen beldurrak zein diren.

452
00:47:42,320 --> 00:47:45,360
{\an8}Errespetatu arauak, mesedez,

453
00:47:45,400 --> 00:47:51,119
{\an8}eta begirunez mintzatu ezberdin
pentsatzen duten haiekin ere.

454
00:47:52,040 --> 00:47:57,920
{\an8}Argudioak ez dira sendoagoak
ozenago esateagatik.

455
00:47:58,360 --> 00:48:01,920
{\an8}Guretzat, Dresdengo gazte
ezkertiarrontzat,

456
00:48:02,000 --> 00:48:04,320
{\an8}PEGIDA talde neofaxista da,

457
00:48:04,360 --> 00:48:09,040
{\an8}helburu antikonstituzionala duena:
Islama bezalako erlijio handia jazartzea.

458
00:48:09,320 --> 00:48:17,320
{\an8}Nire ustez, iheslariak eta errefuxiatuak
egoteko arrazoi nagusia da...

459
00:48:17,439 --> 00:48:25,200
{\an8}...AEBek udaberri arabiarra eszenaratu zutela
modu lotsagarri eta miserablean,

460
00:48:25,680 --> 00:48:31,119
{\an8}eta orain ez dute ezer jakin nahi
ordutik iristen zaizkigun tximeletez.

461
00:48:36,200 --> 00:48:44,600
{\an8}Nik duela urte eta erdi errefuxiatuei nien
beldur handiaz hitz egin nahi dizuet.

462
00:48:44,840 --> 00:48:49,040
{\an8}Beldurra nion jendetza
ezezagun anonimo hari.

463
00:48:49,200 --> 00:48:54,439
{\an8}Baina gero errefuxiatu batzuk
ezagutu nituen, eta izena dutenetik...

464
00:48:54,640 --> 00:49:03,040
{\an8}...orain Sarko, Assal, Fatima,
Sahid eta Hischam ezagutzen ditut,

465
00:49:03,200 --> 00:49:07,640
{\an8}eta alemanez mintzatzen naiz eurokin,
eta gero eta hobeto.

466
00:49:07,840 --> 00:49:10,680
{\an8}Jada ez naiz beldur.

467
00:49:10,840 --> 00:49:15,479
{\an8}Baina zoritxarrez, batzuek
iraindu egiten naute horregatik.

468
00:49:15,640 --> 00:49:20,879
{\an8}"Ezer ulertzen ez duen boluntario inuzentea"
naizela esaten dute.

469
00:49:20,920 --> 00:49:23,320
{\an8}Eta gaixorik nagoela.

470
00:49:23,479 --> 00:49:28,000
{\an8}Baina zein gaixotasun da,
ba, larriagoa?

471
00:49:28,119 --> 00:49:32,479
{\an8}Laguntza ematea
ala bihotzik ez izatea?

472
00:49:35,800 --> 00:49:41,680
{\an8}Duela bi aste nire atzetik zetorren
gazte bati erreparatu nion.

473
00:49:41,959 --> 00:49:44,119
{\an8}Niri jarraika zetorren.

474
00:49:44,439 --> 00:49:49,680
{\an8}Arratsaldeko hirurak ziren
eta saltoki gune batean nengoen.

475
00:49:50,200 --> 00:49:54,200
{\an8}Non egongo gara
seguru emakumeok?

476
00:49:54,280 --> 00:49:58,920
{\an8}Armak eraman beharko al ditugu
hiritik paseatzera ateratzeko?

477
00:49:58,959 --> 00:50:01,360
{\an8}Hau oraindik neure
hiria al da?

478
00:50:01,479 --> 00:50:04,879
{\an8}Eta bertan beldurrez bizi
behar izatea ere...

479
00:50:05,000 --> 00:50:08,760
{\an8}Zergatik etortzen dira
hainbeste gizaseme bakarrik?

480
00:50:08,800 --> 00:50:11,640
{\an8}Gerratik ihesi
datozela diote.

481
00:50:12,479 --> 00:50:19,320
{\an8}Baina nik uste dut koldarrak direla,
eta emaztea eta haurrak utzi dituztela.

482
00:50:20,119 --> 00:50:23,439
{\an8}Alderantziz izan
beharko luke.

483
00:50:23,640 --> 00:50:28,000
{\an8}Lehenengo emakumeak eta haurrak,
eta ez gizasemeak.

484
00:50:32,959 --> 00:50:36,959
{\an8}Neure segurtasunaz kezkatuta
nagoelako etorri naiz ni.

485
00:50:37,080 --> 00:50:42,560
{\an8}Zuria naiz, eta nire familiako adar bat
Alemanian bizi da XVII. mendea ezkero.

486
00:50:42,720 --> 00:50:45,680
{\an8}Hala ere, orain mehatxatua
sentitzen naiz Dresdenen.

487
00:50:45,720 --> 00:50:47,959
{\an8}Eta nortzuk
mehatxatzen naute?

488
00:50:48,000 --> 00:50:52,600
{\an8}Ba, beste nazio batzuetako nire lagunak
ikaratzen dituzten pertsona berek.

489
00:50:52,959 --> 00:50:58,479
{\an8}PEGIDAk gogoberotzen dituen
alemaniar bortitzek mehatxatzen naute.

490
00:50:58,680 --> 00:51:03,760
{\an8}Ez naiz seguru sentitzen ez unibertsitatean
ez eguneroko bizitzan.

491
00:51:03,920 --> 00:51:07,560
{\an8}Eta ez naiz seguru sentitzen
Dresdengo polizia saxoiak...

492
00:51:07,640 --> 00:51:12,360
{\an8}...ez dituelako nahikoa babesten
ezkerreko jendearen batzarrak.

493
00:51:13,479 --> 00:51:19,200
{\an8}Oso bestela jokatzen dute
eskuineko elkarretaratzeekin.

494
00:51:19,800 --> 00:51:22,000
{\an8}Denbora agortu zaizu!

495
00:51:24,000 --> 00:51:29,479
{\an8}Gaur arratsaldean, esate baterako,
polizia asko zegoen kalean...

496
00:51:30,080 --> 00:51:33,680
{\an8}Sartuiozu hori
zeure amonari!

497
00:51:36,320 --> 00:51:39,920
{\an8}Han duzu psikologo bat,
zoaz, behar duzu eta!

498
00:51:41,680 --> 00:51:44,360
{\an8}Beldur dela?
Geu ere bai!

499
00:51:44,479 --> 00:51:47,680
{\an8}Horixe! Eta gainera geure
herrialdea da hau.

500
00:51:48,360 --> 00:51:50,600
{\an8}Nirea ere bada.

501
00:51:50,680 --> 00:51:55,119
{\an8}Bueno, bai, baina orain
etortzen direnak...

502
00:51:55,600 --> 00:51:58,200
{\an8}-Kristaua al zara?
-Bai.

503
00:51:58,360 --> 00:52:03,200
{\an8}Ba al dakizu lagun hurkoa maitatzea
zer den? Jainkoak ez zituen mugak sortu.

504
00:52:03,360 --> 00:52:07,600
{\an8}-Ala bai?
-Lagun hurkoari laguntzeko dio Jainkoak...

505
00:52:07,640 --> 00:52:10,879
{\an8}Baina ez edonola, ez osoki
eta guztiaren gainetik.

506
00:52:14,200 --> 00:52:19,560
{\an8}Nik turkiar batzuk ezagutzen ditut,
negozioak ditugu elkarrekin, eta dena ongi.

507
00:52:19,680 --> 00:52:23,680
{\an8}Baina ados nago, bidegabekeriaren bat
egiten badute, ospa hemendik.

508
00:52:23,800 --> 00:52:25,920
{\an8}Zalantza izpirik gabe.

509
00:52:26,800 --> 00:52:32,400
{\an8}-Neonaziak ere kanpora botako ditugu?
-Neonaziak alemaniarrak dira, aizu!

510
00:52:32,439 --> 00:52:34,479
{\an8}Eta gustatzen
ez zaionari, doala!

511
00:52:47,439 --> 00:52:51,800
{\an8}Ni neu ez naiz beldur
Dresdenen iheslariak hartzen ditugulako.

512
00:52:51,840 --> 00:52:56,400
{\an8}Alderantziz, uste dut aberastasun
handia dela gure hiriarentzat,

513
00:52:56,479 --> 00:53:01,840
{\an8}nahiz eta badakidan integratzeak
arazo praktikoak sortuko dizkigula.

514
00:53:01,920 --> 00:53:06,239
{\an8}Gehiago kezkatzen naute
mugimendu nazionalistek,

515
00:53:06,360 --> 00:53:11,760
{\an8}horiek indarkeriazko gatazkak
sor ditzakete eta.

516
00:53:17,720 --> 00:53:23,000
{\an8}Guretzat imajinaezina da
errefuxiatuen beldur izatea.

517
00:53:23,320 --> 00:53:28,439
{\an8}Guk jasan duguna
bizi beharko lukete pertsona guztiek.

518
00:53:37,720 --> 00:53:46,680
{\an8}Bai noski! Laguntza eman behar zaio
premia duenari, etxerik ez duenari,

519
00:53:47,040 --> 00:53:55,560
{\an8}beldur denari, jazarria denari,
bonba eta tiroetatik ihesi datorrenari.

520
00:53:56,600 --> 00:54:03,200
{\an8}Baina alde guztientzat da zaila,
eta hasierak beti dira gogorrak.

521
00:54:03,280 --> 00:54:08,200
{\an8}Hori argi eduki
behar dugu denok.

522
00:54:09,840 --> 00:54:18,000
{\an8}Elkarrekin aurrera egin behar dugu,
elkarrekin bizitzen ikasi behar dugu.

523
00:54:18,320 --> 00:54:23,560
{\an8}Zaila izango da, seguru,
oso mundu ezberdinetatik gatoz-eta,

524
00:54:23,680 --> 00:54:28,920
{\an8}itxaropenak ere ezberdinak,
kulturak ere arrunt ezberdinak,

525
00:54:29,080 --> 00:54:34,320
{\an8}baina erronka handia da,
eta oso aberasgarria.

526
00:54:36,119 --> 00:54:42,680
{\an8}Orain esan dezaket "Mila esker, Alemania!",
bi urtez laguntza eman didazue eta.

527
00:54:43,000 --> 00:54:47,119
{\an8}Zorretan nago,
bizia salbatu didatelako.

528
00:54:47,680 --> 00:54:51,119
{\an8}Zorretan nago
herrialde honekin.

529
00:54:57,040 --> 00:55:02,439
{\an8}Orain medikua naiz, familia bat dut
eta nire semeak honela esaten du:

530
00:55:02,479 --> 00:55:09,280
{\an8}"Ni alemana naiz, Dresdengoa naiz",
baina ni oraindik errefuxiatua naiz.

531
00:55:09,280 --> 00:55:16,040
{\an8}Laguntzarik emango ez banie,
nire zati bati uko egingo nioke.

532
00:55:18,680 --> 00:55:24,000
{\an8}Alemaniak eman didanaren
zati bat itzultzen saiatzen naiz...

533
00:55:24,119 --> 00:55:30,119
{\an8}...guri laguntza eman ziguten
lagun eta irakasleei,

534
00:55:30,119 --> 00:55:35,360
{\an8}hala gizarte honek egoerari
aurre egin ahal izango diolakoan.